MỞ ĐẦU NỘI DUNG - Chƣơng 1: Cơ sở lý luâ ̣n của vấn đề nghiên cứu - Chƣơng 2: Cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu - Chƣơng 3: Sử dụng phần mềm Geometer’s Sketchpad để thiết kế các tình huống dạy học chủ đề đƣờng tròn, hình học 9 - Chƣơng 4: Thƣ̣c nghiê ̣m sƣ pha ̣m KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Vấ n đề đổ i mới PPDH môn Toán ở trƣờng THCS 1. Nhu cầ u đổ i mới PPDH môn Toán ở trường THCS Khi phân tích về nhu cầu đổi mới PPDH tác giả Nguyễn Bá Kim có viết: “Phƣơng pháp dạy học ở nƣớc ta còn có những nhƣợc điểm phổ biến: - Thầy thuyết trình tràn lan; - Kiến thức đƣợc truyền thụ dƣới dạng có sẵn, ít yếu tố tìm tòi, phát hiện; - Thầy áp đặt, trò thụ động; - Thiên về dạy, yếu về học, thiếu hoạt động tự giác, tích cực và sáng tạo của ngƣời học; - Không kiểm soát đƣợc việc học. Mâu thuẫn giữa yếu tố đào tạo con ngƣời xây dựng xã hội con nghiệp hóa, hiện đại hóa với thực trạng lạc hậu của PPDH đã làm nảy sinh và thúc đẩy cuộc vận động đổi mới PPDH ở tất cả các cấp trong ngành Giáo dục và Đào tạo từ một số năm nay với những tƣ tƣởng chủ đạo nhƣ “Phát huy tính tích cực”, “phƣơng pháp dạy học (hoặc giáo dục) tích cực”v.v… Tuy các cách phát biểu có khác nhau về hình thức, nhƣng đều ngụ ý đòi hỏi phải làm cho học sinh đảm bảo vai trò chủ thể, tích cực hoạt động trong quá trình học tập.
Đòi hỏi này đã đƣợc phản ánh trong những văn bản pháp quy của nhà nƣớc”. [17] Luâ ̣t Giáo dục sửa đổi năm 2009 (Điều 5.2) đã đặt cơ sở pháp lý để phát triển nền giáo dục Việt Nam một cách bền vững. Yêu cầu cụ thể nhƣ sau: “Phƣơng pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tƣ duy sáng tạo của ngƣời học; bồi dƣỡng cho ngƣời học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vƣơn lên”.[24] Nghị quyết số 29-NQ/TW (ngày 4/11/2013) Hội nghị Trung ƣơng 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo khẳ ng đinh: ̣ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp dạy và học theo hƣớng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của ngƣời học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyế n khích tƣ̣ ho ̣c , tạo cơ sở để ngƣời học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực.
Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức ho ̣c tâ ̣p đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học. Đinh ̣ hướng đổ i mới PPDH môn Toán ở trường THCS Trong chiến lƣợc phát triển giáo dục 2011 – 2020 của Bộ giáo dục và Đào tạo yêu cầu ngành giáo dục phải từng bƣớc phát triển giáo dục dựa trên CNTT, vì “CNTT và đa phƣơng tiện sẽ tạo ra những thay đổi lớn trong quản lí hệ thống giáo dục, trong chuyển tải nội dung đến chƣơng trình đến ngƣời học, thúc đẩy cuộc cách mạng đến phƣơng pháp dạy và học”. Nhƣ vậy ứng dụng CNTT là một xu thế của giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay và trong tƣơng lai lâu dài.
Định hƣớng đổi mới PPDH cũng đã đƣợc đề ra và thực hiện trong nhiều chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong đó có chỉ thị số 3131/CT – BGDĐT năm 2015 yêu cầu: “Đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp dạy học đồng bộ với đổi mới thi, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập và rèn luyện theo hƣớng phát triển năng lực học sinh”.[7] Với quy định và nghị quyết về Giáo dục nó đã trở thành định hƣớng cho việc đổi mới PPDH ở nƣớc ta hiện nay, có thể gọi tắt là “Định hƣớng hoạt động” mà tinh thần cơ bản là: “PPDH cần tạo cơ hội cho ngƣời học học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo.”[17] Trong mỗi hoa ̣t đô ̣ng của ngƣời GV phải xác định đƣợc vai trò chủ thể của HS, luôn đảm bảo tính tƣ̣ giác , tích cực và sáng tạo của các em. Trong quá trình dạy học, GV cầ n phải vừa dạy HS việc học, dạy tự học, đồ ng thời phải biế t 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sƣ̉ du ̣ng và khai thác n hƣ̃ng phƣơng tiê ̣n phù hơ ̣p để phu ̣c vu ̣ cho quá trình liñ h hô ̣i và khám phá ra tri thƣ́c của HS. Mỗi hoa ̣t đô ̣ng phải ta ̣o ra đƣơ ̣c sƣ̣ phấ n khởi, hƣ́ng thú ho ̣c tâ ̣p cho các em HS. Có nhiều cách tạo ra sự hứng thú và đô ̣ng cơ ho ̣c tâ ̣p cho HS nhƣng quan tro ̣ng nhấ t vẫn phải dƣ̣a trên sƣ̣ lao đô ̣ng trong ho ̣c tâ ̣p và thành quả ho ̣c tâ ̣p của bản thân mỗi HS.
Điề u đó có nghiã là vai trò của ngƣời GV không phải là ngƣời ra lê ̣nh , truyề n thông tin mô ̣t cách khiên cƣỡng mà phải là ngƣời có vai trò thiết kế , ủy thác, điề u khiể n và thể chế hóa để trong đó HS đƣơ ̣c hoạt động và tƣơng tác. Bấ t kỳ mô ̣t PPDH nào nế u biế t cách sƣ̉ du ̣ng mô ̣t cách phù hơ ̣p , đúng lúc, đúng cách đề u có thể phát huy tính tích cực học tập của HS. Theo Nguyễn Hoàng Anh: “Phƣơng pháp dạy và học tích cực luôn hƣớng tới mục đích phát triển năng lực giải quyết vấn đề, đặc biệt là năng lực sáng tạo từ ngƣời học. Phƣơng pháp này đề cao vai trò ngƣời học bằng hoạt động cụ thể thông qua sự động não để tự chiếm lĩnh đỉnh cao tri thức” [1].
Tức là PPDH tích cực hƣớng tới viê ̣c hoa ̣t đô ̣ng hóa , tích cực hóa HS , tâ ̣p trung vào phát huy tính tích cƣ̣c của HS trong học tập. GV cầ n phải áp du ̣ng P PDH tích cƣ̣c trong quá trình giảng dạy trên lớp. Không có mô ̣t phƣơng pháp da ̣y ho ̣c nào là tố i ƣu nế u chỉ sƣ̉ dụng một mình nó , điề u đó đòi hỏi mỗi ngƣời GV phải kế t hơ ̣p các phƣơng pháp một cách phù hợp với mỗi nội dung, mỗi đố i tƣơ ̣ng HS khác nhau. Nguyễn Bá Kim có đề cập tới mô ̣t số PPDH hiện đại hay chính là xu hƣớng dạy học không truyề n thố ng, đó là: - Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề.
- Dạy học theo lí thuyết tình huống. - Dạy học chƣơng trình hóa. - Dạy học phân hóa. - Sƣ̉ du ̣ng CNTT trong da ̣y ho ̣c.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tuy nhiên , dù là những PPDH truyền thống , không truyề n thố ng hay dùng CNTT trong dạy học mà không kết hợp một cách hợp lí thì cũng không thể trở thành mô ̣t PPDH tích cƣ̣c đƣơ ̣c. Khái niệm tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh Theo Nguyễn Tính và Hoàng Trung Thắng, tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh là sử dụng các biện pháp dạy học gây ảnh hưởng đến quá trình học tập của học sinh, làm thay đổi vị thế của học sinh trong quá trình học tập, từ chổ là chủ thế tiếp nhận tri thức một cách thụ động, chuyển thành chủ thể tích cực, tự giác, tự lực và năng động tiến hành quá trình học tập của mình.[11] Tích cực hóa hoạt động học tập môn Toán của học sinh là quá trình giáo viên sử dụng các biện pháp dạy học môn Toán làm chuyển biến việc học bộ môn từ chỗ là sự học, sự bắt chƣớc, sự tái hiện, sự ghi nhớ, sao chép, ôn luyện máy móc… trở thành hoạt động học tập, có động cơ, có mục đích xác định với hệ thống những hành động cụ thể, đƣợc tiến hành với những phƣơng pháp, phƣơng tiện thích hợp, có kỹ năng, có kế hoạch dựa trên cơ sở tự giác, tích cực, chủ động tiến hành các nhiệm vụ học tập môn Toán đã đề ra nhằm hình thành và phát triển nhân cách ngƣời học. Nhƣ vậy bản chất của tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh là quá trình GV tiến hành các biện pháp giảng dạy nhằm phát huy tới mức cao nhất tính tự giác, tính tích cực học tập của học sinh thông qua việc giải quyết các vấn đề, các nhiệm vụ học tập nhằm đạt đƣợc các mục tiêu học tập đề ra. Để tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, giáo viên có thể sử dụng hàng loạt các biện pháp nhƣ tạo môi trƣờng học tập cho học sinh, tăng cƣờng các hình thức làm việc theo nhóm, thu thông tin phản hồi nhanh,….
Để hiểu tìm hiểu thêm tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh ta tìm hiểu về hoạt động học. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hoạt động học tập của học sinh Để hiểu đƣợc hoạt động học tập là gì, chúng ta cần phải hiểu khái niệm “Học” và “Hoạt động học”. “Học là quá trình tƣơng tác giữa cá thể với môi trƣờng, kết quả là dẫn đến sự biến đổi bền vững về nhận thức, thái độ hay hành vi của các thể đó”.
[19] “Khái niệm học dùng để chỉ việc học diễn ra theo phƣơng thức hàng ngày, nghĩa là học qua lao động, vui chơi, qua kinh nghiệm. Hoạt động này đem lại cho con ngƣời những tri thức khoa học, hình thành đƣợc những năng lực thực tiễn, trực tiếp do kinh nghiệm hàng ngày đem lại. Khái niệm Hoạt động học dùng để chỉ hoạt động đƣợc diễn ra theo phƣơng thức nhà trƣờng – một phƣơng thức học đặc biệt của loài ngƣời (có tổ chức, điều khiển, nội dung, trình tự, v. Qua hoạt động học, ngƣời học tiếp thu đƣợc những tri thức khoa học, năng lực mới phù hợp với đòi hỏi của thực tiễn.