phần Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, Tài liệu tham khảo, Phụ lục nghiên cứu, luận án có các chương sau đây. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Chương 2. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh dân tộc Mông trong môn Ngữ văn ở trường trung học cơ sở Chương 3. Tổ chức hoạt động dạy học đọc hiểu văn bản thông tin cho học sinh dân tộc Mông trong môn Ngữ văn ở trường trung học cơ sở Chương 4.
Thực nghiệm sư phạm 8 Chƣơng 1.TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Những nghiên cứu về dạy học đọc hiểu văn bản thông tin trong môn Ngữ văn ở nƣớc ngoài 1. Nghiên cứu về đọc hiểu văn bản Đọc hiểu là mọt khái niẹm xuất hiẹn vào khoảng những thạp nien 40 của thế kỉ XX. Ban đầu, khái niẹm đọc hiểu gắn liền với khái niẹm đọc van.
Descartes (1596 – 1650) đã nói rất hay về đọc van nhu sau: “Đọc mọt cuốn sách hay cũng giống nhu sự đối thoại với những nguời phong nhã từ những thế kỉ truớc; chính trong cuọc đối thoại ấy họ đem đến cho chúng ta những gì tinh túy nhu trong tu tuởng của họ”. Puskin (1799 - 1837) thì cho rằng đọc van là cách học tạp tốt nhất. Đọc van khi đã trở thành thói quen, có ý thức lại ảnh huởng lau dài đến trình đọ van hóa của con nguời [dẫn theo 111]. - Tác giả Karlin cho rằng, đọc là một dạng biểu hiện của tư duy, là dung nạp hay suy nghĩ về một hay những thông tin nào đó.
Đọc là sự tái tạo những ý tưởng của người khác. Bởi xuất phát từ những yêu cầu và mục đích khác nhau nên mỗi người có thể phát biểu định nghĩa hay quan niệm về việc đọc văn bản khác nhau. Chẳng hạn, quan niệm của Walcult gắn việc đọc với một quá trình giải mã máy móc mà theo đó, các chữ của văn bản viết được chuyển đổi thành những âm thanh phát ra liên tiếp, tuyệt nhiên việc hiểu những từ trong văn bản này như thế nào thì không được đề cập. Trong khi đó, Karlin lại nhìn nhận việc đọc như một quá trình tiếp nhận tư duy, trong đó, tác giả "viết" dường như chỉ để chuyển tải ý tưởng và suy nghĩ của mình đến người đọc, vấn đề giải mã không hề được đề cập tới một chút nào [dẫn theo 111].
- Các tác giả Tinker và McCullough thì thừa nhận rằng, việc đọc bao gồm sự phát hiện và công nhận các kí hiệu in hoặc viết có tác dụng như những tác nhân khơi gợi nghĩa của từ vốn đã được người đọc thiết lập bằng kinh nghiệm trong quá khứ, và xây dựng thêm các nghĩa mới mà người đọc tìm ra nhờ những khái niệm tương tự, sẵn có ở người đọc [dẫn theo 39]. Theo quan điểm này, việc giải mã và việc hiểu kết quả giải mã ấy có ý nghĩa quan trọng như nhau. Việc đọc văn bản sẽ chẳng có ý nghĩa gì 9 nếu như người đọc chỉ dừng lại ở việc làm đơn giản là gợi ra những từ đã được giải mã sẵn. Hiểu được nghĩa của từ ngữ, hiểu được các từ ngữ đó liên kết với nhau và tạo ra những hiệu quả như thế nào để chuyển tải được bức thông điệp, và quan trọng hơn là chúng tác động như thế nào đến nhận thức, tình cảm và hành vi của người đọc là những yếu tố thiết yếu trong quá trình đọc.Ngược lại, quá trình tư duy không thể diễn ra nếu người đọc không thể giải mã được những từ ngữ đã được viết ra.
Nói tóm lại, việc giải mã các yếu tố xây dựng nên văn bản và việc hiểu được các yếu tố ấy đều có vai trò quan trọng và quan trọng như nhau trong quá trình đọc văn bản. Bởi vậy, nhiều khi người ta nói đến việc đọc văn bản cũng là đồng thời đề cập đến vấn đề đọc hiểu văn bản. Có người nhận xét rằng, đứng truớc mọt tác phẩm, duờng nhu các đọc giả thành thạo đều biết cách lẩy ra những ý nghĩa của nó, biết đánh giá lời giải thích nào có thể chấp nhạn đuợc. Đọc là tham gia vào hoạt đọng của van bản tác phẩm, là hành đọng sáng tạo nghĩa cùng tác giả và ta khong thể xem nhu cái gì đó mang tính ngẫu nhien.
- Về đối tuợng đọc hiểu, mọt trong những vấn đề lí thuyết phổ thong của khái niẹm đọc hiểu, PISA cho rằng: đối tuợng đọc hiểu của PISA có hai dạng là van bản lien tục (continuous text) hay van bản liền mạch (gồm các loại tự sự: tự sự, giải thích, mieu tả, lạp luạn, giới thiẹu, tu liẹu hoạc ghi chép, sieu van bản) và van bản khong lien tục (non – coutinuous text) (gồm biểu đồ và đồ thị, bảng biểu và ma trạn, so đồ, thong tin, tờ roi, tín hiẹu và quảng cáo, hóa đon chứng từ và van bằng chứng chỉ). Vạy đối tuợng của đọc hiểu là cả các van bản lien tục và khong lien tục nhu đã neu tren. - Theo tác giả Mirian (Tạp chí The fournal of Education Research – 2004) viẹc vạn dụng chiến luợc đọc hiểu vô cùng linh hoạt và đem lại sức sống cho viẹc đổi mới tu duy và hình thành, phát triển lí thuyết đọc hiểu. Truớc hết, đọc hiểu rất chú trọng mo hình nhu mọt minh chứng về buớc đi và hiẹu quả của nghien cứu đọc hiểu.
Tác giả Mirian Alfassi đề xuất “mo hình dạy tuong hỗ” và “mo hình giải thích trực tiếp”. Cái hay của "mo hình dạy tuong hỗ" là mọt kĩ thuạt huớng dẫn đọc hiểu tuong tự nhu hoạt đọng giải quyết vấn đề nhằm thúc đẩy tu duy trong khi đọc. Còn “mo hình giải thích trực tiếp” tạp trung yeu cầu nguời đọc giải thích các tiến trình thuọc trí tuẹ và nang lực lạp luạn trong đọc hiểu. 10 Các công trình nghiên cứu trên đều quan tâm và khẳng định đọc là hoạt động quan trọng của con người; đọc để tiếp thu tri thức, để phát triển con người về cả tâm hồn và thể chất.
Dù xuất phát từ các quan điểm khác nhau, phương pháp tiếp cận khác nhau, ở các giai đoạn khác nhau, nhưng các nghiên cứu ở trên thế giới đều khẳng định vai trò của việc đọc nói chung và đọc văn bản nói riêng. Từ đó, các nghiên cứu đó đề xuất những phương pháp, cách thức đọc hiểu để có thể tiếp cận, để dạy học ở trong nhà trường. Vấn đề quan trọng là, từ quan điểm đổi mới GD-ĐT và nhiệm vụ phát triển phẩm chất, năng lực học sinh hiện nay, chúng ta cần chọn lọc những kết quả nghiên cứu đó như thế nào để vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với GD phổ thông nói chung và việc dạy học đọc hiểu văn bản thông tin trong nhà trường Việt Nam nói riêng hiện nay. Nghiên cứu về dạy học đọc hiểu văn bản Dạy học đọc hiểu văn bản được kỹ thuật hóa trong giờ học ngôn ngữ, phương pháp dạy học đọc hiểu được cụ thể hóa bằng những kỹ thuật dạy học tích cực và hiệu quả trong từng hoạt động dạy học đọc hiểu văn bản.
Nó đặc biệt có vị trí quan trọng đối với chiến lược giáo dục toàn cầu của khá nhiều nước lớn trên thế giới. Các nước trên thế giới như Mỹ, Anh, Úc, Singapo, …. đều dành một thời lượng lớn trong dạy học ngôn ngữ cho dạy học đọc hiểu văn bản, khẳng định vị trí, vai trò của dạy học rèn luyện năng lực đọc hiểu trong chương trình GD ở nhà trường các cấp. Theo một số nhà nghiên cứu trong cong trình “Cải thiẹn đọc hiểu” (đại học Saint Xavier, Chiago, Illinois) đã đua ra tiến trình ba cấp đọ đọc hiểu đon giản gọi là “chỉ số chiến luợc tiền nhạn thức” gồm truớc khi đọc hiểu, trong khi đọc hiểu, sau khi đọc hiểu.
Chúng toi nhạn thấy cả ba cấp đọ hay còn gọi là “chỉ số chiến luợc tiền nhạn thức” đều tạp trung tìm kiếm những hành đọng đọc. Ben cạnh viẹc sử dụng những hành đọng đọc thích hợp với viẹc nang cao nang lực nhạn thức tác phẩm, tác giả còn luu ý đến suy nghĩ của nguời đọc về tựa đề mới tốt hon, về ý nghĩa của những từ đa nghĩa, nghĩ về những gì mình đã biết về tác phẩm. Cuối cùng, tác giả cũng đua ra mọt số câu hỏi tự đạt cho nguời đọc dựa vào tác phẩm để có cau trả lời và những câu hỏi dự đoán và kiểm tra mục đích đọc [67]. E Rapcheal và Efrieda Hiebert trong cuốn “Phuong pháp dạy học đọc hiểu van bản”, khong trực tiếp gọi là kĩ nang nhung đã đua ra các thủ thuạt đọc hiểu nhu: Xác định thong tin quan trọng, tóm tắt thong tin, suy luạn, đạt câu hỏi, giám sát khả nang hiểu bao gồm tự đánh giá và điều chỉnh thủ thuạt khi cần thiết.
Cong trình của tác giả Teele (nam 2004) cho rằng nguời đọc giỏi thì có lien quan mọt cách chủ đọng với van bản tác phẩm, và họ ý thức đến tiến trình sử dụng để hiểu những gì họ đọc thong qua chiến luợc đọc bao gồm dự đoán, tạo nối kết, hình dung, suy luạn, neu vấn đề và tóm tắt [67]. - Những kĩ nang tu duy bạc cao trong đọc hiểu cũng trở thành mọt nọi dung co bản trong viẹc cải thiẹn đọc hiểu của tác giả Brigtie A.Mekown (Đại học Saint Xavier, Chicago, Illinois) vừa tiếp nối ý tuởng, vừa tìm cách trình bày và huớng dẫn cụ thể chiến luợc đọc hiểu nhu mọt chiến luợc giải pháp nhằm vào kĩ nang tu duy bạc cao trong khi đọc van bản tác phẩm. Bao gồm khẳng định vấn đề và bối cảnh. Ngoài vấn đề tổng thể trong bối cảnh, tác giả chú ý tiếp tục đề xuất “bằng chứng của vấn đề” nhằm khẳng định khả nang đọc thành thạo lien quan đến sự thành đạt của mọt nguời trong nghề nghiẹp và đời sống tuong lai.
- Trong viẹc tìm hiểu những “chiến luợc đọc sieu nhạn thức” của một vài nhà nghiên cứu trên thế giới, chúng ta thấy các nhà nghiên cứu đó nhấn mạnh đến viẹc HS tạo ra những dự đoán khi đọc. Họ tự đánh giá những dự đoán đó và chuyển hóa, thay đổi dự đoán nếu cần thiết. Ben cạnh đó “chiến luợc đọc sieu nhạn thức” sẽ xem xét van bản tác phẩm để kích hoạt tiền kiến thức và tạp họp thong tin cần thiết có thể tạo ra những dự đoán. Nghiên cứu vấn đề dạy học đọc hiểu văn bản thông tin Việc nghiên cứu đọc hiểu văn bản thông tin đã được nghiên cứu ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là các nước có chế độ kinh tế - xã hội và nền giáo dục phát triển.