Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Tổng quan về những nghiên cứu có liên quan ở Lào, Việt Nam và một số nước trên thế giới 1. Tình hình nghiên cứu ở Lào Các nước trên thế giới đã chủ trương tăng cường thực hành và vận dụng toán học vào thực tiễn, ở trường phổ thông và cao đẳng, đại học. Nhìn chung, việc dạy học ở trường THPT nước CHDCND Lào còn nặng về thuyết trình, giảng giải những tri thức toán học thuần túy; HS chủ yếu thụ động tiếp thu những kiến thức lý thuyết trừu tượng, ít được thực hành liên hệ kiến thức với thực tiễn, ít vận dụng lý thuyết vào trong cuộc sống.
Theo sự phát triển của các nước tiên tiến trên thế giới, trong thế kỉ XXI năng lực vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn đang là một năng lực được nhiều nước quan tâm. Không có nhiều các công trình nghiên cứu về dạy học môn Toán do các tác giả người Lào thực hiện. Hiện nay, chuyên ngành giáo dục nước CHDCND Lào chỉ đào tạo GV môn Toán có trình độ đại học và chưa có cơ sở đào tạo trình độ Thạc sĩ và Tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán. Các nghiên cứu luận án Tiến sĩ về Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán được thực hiện bởi một số nghiên cứu sinh người Lào khi du học tại Việt Nam.
Có rất ít tạp chí thuộc lĩnh vực giáo dục của Lào, vì vậy số công trình công bố của người Lào trong lĩnh vực Giáo dục Toán học còn ít. Tác giả Khamkhong Sibouakham (2010) [8.] đã nghiên cứu về “Khai thác các phương pháp dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động học tập Đại số và Giải tích 10 của HS THPT nước CHDCND Lào”. Kết quả của nghiên cứu này có thể tóm tắt như sau: Luận án trình bày tổng quan về đổi mới phương pháp dạy học, những phương pháp dạy học tích cực, một số quan điểm, lí thuyết dạy học, phương pháp dạy học cụ thể vận dụng vào dạy học Đại số và Giải tích 10 ở trường THPT nước CHDCND Lào. Đồng thời, tác giả trình bày kết quả điều tra thực trạng dạy và học Đại số và Giải tích 10 ở tỉnh Xay Nha Bu Li nước CHDCND Lào.
Luận án đề xuất (LUAN.sinh luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat (LUAN.sinh 10 được bốn biện pháp thực hiện dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của HS THPT nước CHDCND Lào. Kết quả thực nghiệm sư phạm có tính khả thi và hiệu quả, giả thuyết khoa học chấp nhận được. Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoàn toàn phù hợp với thực tế hiện nay trong nhà trường phổ thông nước CHDCND Lào. Luận án của tác giả Outhay Banavong (2010) [16.], đã trình bày “Quan điểm hoạt động trong dạy học môn Toán ở trường phổ thông, đổi mới phương pháp dạy học, nội dung chương trình và thực trạng dạy học môn Toán lớp 6 ở trường phổ thông nước CHDCND Lào”.
Tác giả vận dụng trực tiếp quan điểm hoạt động vào dạy học những nội dung cụ thể và vận dụng thông qua hình thức bồi dưỡng GV trong dạy học Số học và Đại số lớp 6 ở trường phổ thông nước CHDCND Lào. Trên cơ sở đó tiến hành thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm nghiệm tính khả thi của các biện pháp sư phạm đã đề xuất trong luận án. Tác giả Xaysy Linphitham (2017) [27.] với luận án “Phát triển năng lực dạy học cho sinh viên ngành sư phạm Toán tại Trường Đại học Quốc gia Lào thông qua hướng dẫn dạy học những nội dung cụ thể môn Toán” đã khẳng định năng lực dạy học là năng lực cốt lõi của GV nói chung và GV dạy môn Toán nói riêng, năng lực này là trụ cột chi phối những năng lực khác của GV. Việc xác định đúng và hình thành, phát triển được những năng lực thành phần của năng lực dạy học cho sinh viên sư phạm ngành Toán là tiền đề quan trọng để phát triển năng lực dạy học cho GV dạy môn Toán ở nước CHDCND Lào.
Nghiên cứu đã đề xuất 5 biện pháp để phát triển năng lực dạy học cho sinh viên đó là: (1) Bổ sung học phần “Dạy học những nội dung cụ thể môn Toán” vào chương trình đào tạo giáo viên Toán của Trường Đại học Quốc gia Lào; (2) Kết hợp hợp lý giữa học trên lớp và tự học, tự thực hành nhằm phát triển năng lực DH môn Toán của sinh viên sư phạm Toán; (3) Trang bị cho sinh viên tri thức về những tình huống điển hình trong dạy học môn Toán và rèn luyện cho sinh viên kĩ năng vận dụng những tri thức này trong thực hành DH một số nội dung môn Toán THPT; (4) Rèn luyện kỹ năng giải toán và cách hướng dẫn HS tìm tòi lời giải bài toán cho sinh viên; và (5) Tập dượt cho sinh (LUAN.sinh luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat (LUAN.sinh 11 viên điều chỉnh, bổ sung, nâng cấp những ý tưởng DH, kế hoạch bài học, bài soạn, kịch bản dạy học trong DH môn Toán. Nghiên cứu của Her Chongmouayang (2021) [57.] đã cho thấy tổng quan về “Hoạt động thực hành dạy học trong đào tạo giáo viên toán THPT ở nước CHDCND Lào”. Nghiên cứu đã đánh giá được thực trạng tổ chức thực hành DH trong đào tạo GV và đề xuất các biện pháp tổ chức thực hành DH trong đào tạo GV môn Toán THPT tại các trường sư phạm của Lào. Theo các nghiên cứu trên, tác giả luận án thấy rằng chưa có công trình nào nghiên cứu về phương pháp MHH trong DH toán.
Phương pháp MHH chưa phổ biến đối với GV khi DH môn Toán và cũng chưa có công trình nghiên cứu về việc vận dụng phương pháp này trong dạy và học môn Toán ở trường THPT của nước CHDCND Lào. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, phương pháp MHH vẫn còn khá mới mẻ đối với GV khi dạy học môn Toán ở các trường phổ thông. Chưa có nhiều công trình nghiên cứu về việc vận dụng phương pháp MHH trong dạy và học toán ở nhà trường phổ thông. Những nghiên cứu gần đây của tác giả đã trình bày một cách khái quát vai trò của phương pháp MHH trong dạy và học toán, phương pháp MHH giúp HS làm quen với việc sử dụng các loại biểu diễn dữ liệu khác nhau; giải quyết các bài toán thực tiễn bằng cách lựa chọn và sử dụng các công cụ, phương pháp toán học phù hợp.
Qua đó, giúp HS hiểu sâu và nắm chắc các kiến thức toán học. Ngoài ra, sử dụng phương pháp MHH trong dạy học toán sẽ giúp HS phát triển các kỹ năng toán học, đồng thời nó còn hỗ trợ GV tổ chức DH theo phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề có hiệu quả hơn (Nguyễn Danh Nam, 2013) [11. Hơn nữa, phương pháp MHH giúp HS trong việc học toán trở nên có ý nghĩa hơn bằng cách tăng cường và làm sáng tỏ các yếu tố toán học trong thực tiễn. Năng lực phân tích và giải quyết các vấn đề thực tiễn cũng được quan tâm khi sử dụng phương pháp MHH bởi các giai đoạn của quá trình MHH giúp rèn luyện các thao tác tư duy toán học như phân tích và tổng hợp, trừu tượng hóa và tổng quát hóa, so sánh và tương tự, hệ thống hóa và đặc biệt hóa, suy diễn và quy nạp,.sinh luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat (LUAN.sinh 12 Tác giả Bùi Huy Ngọc (2003) [15.], trong nghiên cứu “Tăng cường khai thác nội dung thực tế trong dạy học Số học và Đại số nhằm nâng cao năng lực vận dụng toán học vào thực tiễn cho học sinh bậc trung học cơ sở” đã xây dựng các biện pháp khai thác nội dung thực tiễn trong DH nội dung Số học và Đại số ở trường trung học cơ sở nhằm phát triển NL vận dụng toán học trong thực tiễn cho HS.
Nghiên cứu này cũng đã làm rõ về khái niệm bài toán có nội dung thực tiễn, một số tình huống điển hình trong vận dụng toán học vào thực tiễn và một số thành tố của cấu trúc NL vận dụng toán học vào thực tiễn. Nghiên cứu của tác giả Phan Anh, (2012) [4.], “Góp phần phát triển năng lực toán học hóa tình huống thực tiễn cho học sinh trung học phổ thông qua dạy học Đại số và Giải tích” đã làm rõ việc xây dựng mô hình toán học hóa các tình huống thực tiễn trong quá trình dạy học HS THPT qua phần Đại số và Giải tích. Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứu chỉ mới đưa ra quan niệm về NL toán học hóa tình huống thực tiễn của HS THPT, xác định các thành tố của năng lực này để từ đó đề xuất hệ thống các biện pháp giúp GV tăng cường vận dụng toán học vào trong thực tiễn. Phương pháp MHH giúp nâng cao tinh thần hợp tác trong học tập, tăng cường tính độc lập và tự tin cho HS thông qua trao đổi nhóm, sử dụng phần mềm DH hỗ trợ quá trình giải quyết vấn đề, MHH và cải tiến mô hình cho phù hợp với thực tiễn (Nguyễn Danh Nam, 2013) [74.
Qua đó, tăng cường tính liên môn trong học tập các môn khác như: địa lý, khoa học, lịch sử, môi trường. Trong nghiên cứu này, tác giả cũng chỉ ra sử dụng phương pháp MHH trong dạy học một số tình huống như: tạo tình huống có vấn đề, làm sáng tỏ một số yếu tố của toán học trong thực tiễn và hiểu được ý nghĩa của các số liệu thống kê từ thực tiễn. Những kết quả này sẽ là cơ sở cho những nghiên cứu tiếp theo về khả năng vận dụng phương pháp MHH trong dạy học toán ở các trường phổ thông hiện nay, đặc biệt là việc tiếp cận theo hướng tăng cường đưa các bài toán thực tiễn vào chương trình SGK môn Toán. Trong nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Tân An (2013) [1.], tác giả đã đưa ra một cách phân loại các tình huống toán học và xây dựng quá trình toán học hóa phù hợp với chương trình.
Nghiên cứu đã cung cấp các hướng dẫn cụ thể đối với (LUAN.sinh luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com moi nhat (LUAN.sinh 13 mỗi bước của quá trình toán học hóa giúp HS có thể định hướng khi đứng trước một tình huống toán học hóa, GV có thể sử dụng để lên kế hoạch DH. Ngoài ra, tác giả cũng chỉ rõ mối liên hệ giữa các NL hiểu biết định lượng và quá trình toán học hóa. Do đó, việc giải quyết các tình huống chứa đựng các yếu tố định lượng thông qua quá trình toán học hóa sẽ giúp phát triển các NL hiểu biết định lượng của HS.