Chương 1: Tổng quan (được trình bày trong 17 trang) Chương 2: Phương pháp - thực nghiệm (được trình bày trong 19 trang) Chương 3: Kết quả và thảo luận (được trình bày trong 22 trang)) Danh mục tài liệu tham khảo với 44 tài liệu tham khảo cùng với 22 bảng, 35 hình vẽ và 5 sơ đồ. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1. Giới thiệu về chi Amorphophalus Theo một số nghiên cứu về phân bố cây thuộc họ Ráy (Araceae) cho thấy, trên thế giới có khoảng 170 loài Amorphophallus phân bố chủ yếu ở các nước Đông Á và Đông Nam Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam, Inđônesia, Thái Lan…[43]. Ở Việt Nam, cho đến nay đã phát hiện được khoảng 20 loài Amorphophallus phân bố từ Bắc đến Nam, củ Nưa (chi Amorphophallus) phân bố chủ yếu ở các tỉnh vùng núi (có độ cao thường dưới 1000m) và trung du của miền Bắc và miền Nam.
Việt Nam có nguồn Nưa phong phú với tổng lượng ước tính có khoảng 1000 tấn [6]. Theo từ điển cây thuốc Việt Nam của Võ Văn Chi (2012) [3], trung tâm dữ liệu thực vật Việt Nam và các tài liệu phân loại thực vật vị trí phân loại của họ Ráy trong giới thực vật như sau: Giới thực vật (Plantae) Ngành Ngọc Lan (Magnoliophyta) Lớp Hành (Liloopsida) Phân lớp Ráy (Aridae) Bộ Trạch tả (Alismatalus) Họ Ráy (Araceae) [3]. Chi Amorphophallus có khoảng 170 loài phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới châu Á, châu Phi, Mardagascar, Australia. Một số loài điển hình thuộc chi Amorphophallus [1]: Amorphophallus konijac C., Amorphophallus paeoniifolius (Denst.; Amorphophallus interrutuptus Engler & Gehrm., Amorphophallus verticillatus Hett., Amorphophallus mekongeasis Engler & Gehrm., Amorphophallus panomensis Gagn.
, Amorphophallus tonkinensis Engler & Gehrm…. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm thực vật học một số loài khoai Nƣa (Amorphophallus sp) 1. Amorphophalus paeoniifolius (Dennst.) Nicolson (Nƣa chuông, thuộc họ Ráy – Araceae) Cây dạng cỏ sống hàng năm có thân củ nằm trong đất; củ hình cầu dẹp hướng thẳng đứng, đường kính 10-30 cm, mặt dưới lồi mang các rễ phụ và có những nốt như củ khoai tây xung quanh có 3-5 mấu lồi; vỏ củ màu nâu, thịt trắng vàng, cứng và nhớt.
Lá mọc sau khi đã có hoa và thường chỉ có một lá có cuống dài tới 1,5m, màu xanh thẫm có đốm bột trắng, phiến lá chia ba trông tựa lá đu đủ, mỗi phần lại xẻ thùy sâu. Cụm hoa gồm một mo to dài 20cm, xanh có đóm trắng, buồng gồm phần cái màu nâu đỏ ở dưới, phần đực màu vàng ở trên, noãn nhỏ với vòi nhụy dài 1cm [1, 5, 26, 44].1: Hình ảnh cây Nƣa hoa chuông (Amorphophallus paeoniifolius - họ Ráy Araceae) 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. rivieri Dur) (khoai Nƣa, Nƣa trồng, thuộc họ Ráy – Araceae) Hình 1.3: Hình ảnh Nƣa konjac (Amorphophallus konjac, họ Ráy Araceae) Cây thảo có củ lớn hình tròn hơi bẹp, đường kính 10- 25cm; trước ra hoa, sau ra lá, lá đứng, có bẹ bao, mỗi lá chia làm 3 nhánh, các nhánh lại chia 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đốt, phiến lá xẻ thuỳ sâu hình lông chim, các thuỳ cuối hình quả trám thuôn, nhọn đầu; cuống lá thon, dài 40-80cm, nhẵn, màu lục nâu, có điểm các chấm trắng. Cụm hoa có mo lớn, mo dài 20-30cm, trong màu đỏ, ngoài màu lục, ngắn hơn buồng, buồng đứng trên cao, phần cái dài 6cm, phần đực dài 8cm, phần không thụ 20-25cm [1, 5, 44].
Cây thảo có củ màu nâu, đường kính khoảng 8cm; trước ra hoa, sau ra lá. Mỗi lá chia làm 3 nhánh, các nhánh lại chia đốt, phiến lá xẻ thuỳ sâu, các thuỳ cuối hình quả trám, nhọn đầu; cuống lá thon, dài 10-90cm, đường kính khoảng 2cm, nhẵn, màu lục nâu, có điểm các khoang trắng. Cụm hoa có mo lớn, phần bao mo màu lục nhạt, ở phía mép màu hung tím, mặt trong màu hồng nhạt, trục hoa dài [1, 22, 25, 44].4: Hình ảnh Nƣa đầu nhăn (Amorphophallus corrugatus, họ Ráy – Araceae). 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Cây thân thảo, củ tròn bẹp, to 5-8cm. Lá đứng, cuống dài 20cm, lá phụ 3 dài 12-12cm, tam diệp dài 2-3cm, có cánh dọc theo song. Phát hoa đứng trên cọng cao 11cm, mo dài đến 18cm, rộng 3cm, mặt trong đỏ đậm, buồng dài gần bằng mo, phần cái 3-4cm, phần đực dài đến 5cm [1, 5, 32, 44].5: Hình ảnh cây Nƣa thái (Amorphophallus panomemsis, họ Ráy - Araceae) Hình 1.6 : Củ Nƣa thái (Amorphophallus panomemsis, họ Ráy - Araceae) 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Củ tròn hay bẹp tròn, rộng đến 20cm, cao 15cm, nặng đến 3,5kg, có vảy vòng do rễ.
Lá dài, cuống cao đến 1,8m, rộng 6cm, màu nâu có đốm trắng, thứ diệp 3 nhiều lần xẻ, dài 1,8m, thứ diệp chót bầu dục, tròn dài đến thon, bất đối xứng dài 6-22cm. Phát hoa trên cọng ngắn, mo dài 16-30cm, chót nhọn, buồng dài 9-25cm, phần cái cao 2-8cm, noãn hai buồng: phần đực cao 3,5cm, tiểu nhụy dài 3-4cm [1, 5, 32, 44].7: Hình ảnh cây Nƣa trạm trổ (Amorphophallus scaber, họ Ráy – Araceae) 1. Thành phần hóa học của củ A. konjac Theo một số nghiên cứu, trọng lượng khô của củ A.
konjac tươi chiếm khoảng 10 ÷13 %, trong đó 49÷ 60% (w/w) là glucomannan, 1030% (w/w) tinh bột, 2,67% (w/w) chất khoáng (nhôm, canxi, crom, coban, sắt, magiê, mangan, phốt pho, kali, selen, natri silic, thiếc và kẽm), 514% (w/w) protein, 35% (w/w) đường tan, 3. Hàm lượng của glucomannan phụ thuộc vào môi trường sống, điều kiện canh tác, thời gian sinh trưởng và phát triển và quy trình tách chiết, chế biến từ nguồn nguyên liệu ban đầu sau thu hoạch. Thành 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phần một số loại bột glucomannan từ loài Amorphophallus konjac (ở Trung Quốc) được trình bày ở bảng 1.1: Hàm lƣợng chính trong một số mẫu bột glucomannan của loài Amorphophallus konjac ở Trung Quốc Địa điểm Hàm lƣợng Hàm lƣợng Hàm lƣợng Glucomannan (%) Tinh bột (%) Đƣờng tan (%) Tứ Xuyên 58,8 12,3 2,9 Trùng Khánh 57,6 12,9 2,7 Quý Châu 58,3 12,7 2,7 Vân Nam 54,4 16,2 3,8 Hồ Bắc 54,6 17,3 3,2 Quảng Tây 55,1 14,1 3,4 Giang Tây 52,2 19,8 2,9 Phúc Kiến 52,1 20,1 3,5 1. Cấu trúc hóa học của glucomannan Glucomannan là một polysaccarit có cấu tạo mạch thẳng, khối lượng phân tử từ 200 ÷ 2000kDa, được tạo nên từ các đơn vị cấu trúc là D-glucose và D-mannose liên kết với nhau bởi liên kết -1,4-glycosit.
Tùy thuộc vào nguồn gốc của glucomannan mà tỷ lệ giữa D-glucose và D-mannose trong phân tử có sự khác nhau. Bên cạnh đó, trên nguyên tử cacbon C3, C6 ở một số loại glucomannan có thêm liên kết -1,3-glycosit và -1,6-glycosit với một số đơn vị cấu trúc khác. Ngoài ra, đối với một số loại glucomannan, nhóm 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hydroxyl (-OH) ở nguyên tử cacbon C6 của một số mắt xích được axetyl hóa. Cấu trúc của glucomannan được minh họa như sau: [14].8: Cấu trúc hóa học của konjac glucomannan 1.
Ứng dụng Từ lâu, bột Nưa giàu glucomannan đã được sử dụng làm thực phẩm dưới các dạng: mì, đậu hũ, đồ ăn nhẹ (snack) hay được hầm với thịt như các món ăn truyền thống. Từ cách đây hơn 2000 năm, người Trung Quốc đã sử dụng glucomannan để điều trị hen suyễn, ho, thoát vị, đau ngực, bỏng cũng như rối loạn về huyết học và da. Năm 1994, glucomannan chính thức được Cục quản lý thực phẩm và dược phẩm (FDA) cho phép sử dụng như là phụ gia thực phẩm. Hiện nay, ở Bắc Quảng Đông, Trung Quốc, cây A.konjac còn được trồng như là cây lương thực giúp giảm nghèo.
Các sản phẩm sử dụng bột Nưa giàu glucomannan đang lưu hành rộng rãi trên thị trường thế giới, tại Trung Quốc và Nhật Bản đã xuất khẩu trên thế giới nhiều sản phẩm chế biến từ bột Nưa [41]. Lĩnh vực công nghiệp thực phẩm Sản phẩm Đậu Phụ Bột Nưa, tăng tính dai của đậu phụ và là sản phẩm đậu phụ cao cấp chế biến xào nấu,. được bán rộng rãi tại Nhật. Các sản phẩm khác như kẹo cao su, mì konnyaku, mì Nhật,.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2: Ứng dụng và chức năng chính của sản phẩm có chứa bột Nƣa Ứng Dụng Chức năng chính Các sản phẩm bột Điều chỉnh độ ẩm; tăng độ đàn hồi Mì sợi và mì ống Chống mất nhiệt từ chu trình đông Bánh bao lạnh Nơi sản xuất : Sữa chua Ổn định Súc xích Gel hóa Kem Chống tan rã Lò bánh mì Bột nhào; tăng kích thước bánh mì Bánh mì Màng ăn được Hình thành màng Đồ uống Làm tăng độ nhớt Đồ uống tĩnh Nước trái cây Thịt và cá Gel hóa Đồ hộp Hạt kết dính Thịt thái lát Chất béo thay thế dầu và mỡ thông Súc xích dụng Thức ăn thay thế 1. Lĩnh vực thực phẩm chức năng và dƣợc dụng: Nhiều sản phẩm đã được đưa ra thị trường sử dụng bột Nưa làm nguyên liệu. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.9: Sản Phẩm thực phẩm chức năng giảm mỡ máu Hình 1.10: Sản Phẩm Gạo Nƣa dƣỡng Sinh Hình 1.11: Sản Phẩm Bông Tắm từ Nƣa Tại Trung quốc và phục vụ xuất khẩu có những sản phẩm khác như chế phẩm dược dụng (Bạch Kim Vu Bảo) sử dụng bột Nưa tinh chế loại gôm; giàu chất xơ, phục vụ mục đích giảm béo và giảm mỡ máu; nghèo năng lượng. Sản phẩm Gạo Nưa Dưỡng Sinh (Konjac Healthy Meter) sử dụng bột Nưa tinh chế 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phục vụ ăn kiêng, nghèo năng lượng.
Sản phẩm Bông Tắm Từ Nưa sử dụng tính chất xơ của bột glucomannan, giữ ẩm làm mịn da đồng thời bảo vệ bề mặt da khỏi bị kích ứng, đây là sản phẩm công nghệ cao được sản xuất và tiêu thụ chủ yếu tại các nước phát triển (Mỹ, châu Âu, Nhật, .12: Sản phẩm Đậu Phụ từ Bột Nƣa Bột Nưa có ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực : công nghệ thực phẩm, y học và công nghiệp cũng như việc khai thác toàn diện tính chất bột bay của nó. Từ quan điểm về dinh dưỡng, sức khỏe và y học, bột Nưa được sử dụng trong ba lĩnh vực sau: + Bột Nưa và bột Nưa kỹ thuật thường là nguyên liệu chính hoặc phụ gia trong công nghiệp thực phẩm. Khi khoa học và công nghệ nghiên cứu bột Nưa phát triển thì người dân có được một sự hiểu biết tốt hơn về sản phẩm từ loài Nưa, bột Nưa ngày càng được sử dụng như một nguyên liệu quan trọng hoặc chất phụ gia trong sản xuất thực phẩm, đồ uống, thạch và nước trái cây. + Các bột Nưa đã tinh chế hay bột Nưa loại gôm được sử dụng để sản xuất các loại thực phẩm tăng cường sức khỏe : có thể được phát triển cho các nhóm người tiêu dùng cụ thể.