Phân tích thực trạng sử dụng thuốc kháng sinh tại Bệnh viện E năm 2022

Luận văn thạc sĩ y tế nghiên cứu phân tích thực trạng sử dụng thuốc kháng sinh tại bệnh viện e năm 2022, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Ngô Thị Ngọc Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Thu Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Y Dược
• Chuyên ngành: Dược học
• Đề tài: Phân tích thực trạng sử dụng thuốc kháng sinh tại Bệnh viện E năm 2022
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đại cương về kháng sinh
• 1.1.1. Kháng sinh
• 1.1.2. Phân nhóm kháng sinh
• 1.1.3. Phối hợp kháng sinh
• 1.1.4. Nguyên tắc sử dụng kháng sinh
• 1.1.4.1. Lựa chọn kháng sinh và liều lượng
• 1.1.4.2. Sử dụng kháng sinh dự phòng
• 1.1.4.3. Sử dụng kháng sinh điều trị theo kinh nghiệm
• 1.1.4.4. Sử dụng kháng sinh khi có bằng chứng về vi khuẩn học
• 1.1.4.5. Lựa chọn đường đưa thuốc
• 1.1.4.6. Độ dài đợt điều trị
• 1.1.4.7. Lưu ý tác dụng không mong muốn và độc tính khi sử dụng kháng sinh
• 1.1.5. Kháng sinh cho bệnh viêm phổi
• 1.1.5.1. Viêm phổi bệnh viện
• 1.1.5.2. Viêm phổi cộng đồng
• 1.1.6. Các nghiên cứu liên quan đến tình hình sử dụng kháng sinh
• 1.1.6.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.6.2. Các nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.1.7. Tổng quan về bệnh viêm phổi
• 1.1.8. Giới thiệu về Bệnh viện E
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.2.3. Biến số nghiên cứu
• 2.2.4. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.2.5. Phương pháp xử lý dữ liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phân tích cơ cấu thuốc kháng sinh sử dụng tại Bệnh viện E năm 2022
• 3.1.1. Cơ cấu thuốc kháng sinh theo nhóm tác dụng dược lý
• 3.1.2. Cơ cấu thuốc kháng sinh theo đường dùng
• 3.1.3. Cơ cấu thuốc kháng sinh theo nguồn gốc, xuất sứ
• 3.1.4. Cơ cấu thuốc kháng sinh theo tên Biệt dược gốc và Generic
• 3.1.5. Cơ cấu của hoạt chất kháng sinh
• 3.2. Phân tích thực trạng sử dụng thuốc kháng sinh cho bệnh viêm phổi ở người lớn tại bệnh viện E năm 2022
• 3.2.1. Đặc điểm bệnh nhân
• 3.2.2. Thực trạng sử dụng thuốc kháng sinh cho bệnh nhân viêm phổi
• 3.2.3. Thay đổi kháng sinh trong phác đồ điều trị
• 3.2.4. Tỷ lệ sử dụng kháng sinh so với phác đồ
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Phân tích cơ cấu thuốc kháng sinh sử dụng tại bệnh viện E năm 2022
• 4.1.1. Cơ cấu thuốc kháng sinh theo nhóm tác dụng dược lý
• 4.1.2. Cơ cấu thuốc kháng sinh theo đường dùng
• 4.1.3. Cơ cấu thuốc kháng sinh theo nguồn gốc, xuất sứ
• 4.1.4. Cơ cấu thuốc kháng sinh theo Biệt dược gốc và Generic
• 4.2. Thực trạng sử dụng thuốc kháng sinh cho bệnh viêm phổi ở người lớn tại bệnh viện E năm 2022
• 4.2.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân tại mẫu nghiên cứu
• 4.2.2. Thực trạng sử dụng thuốc kháng sinh cho bệnh nhân viêm phổi
• 4.2.3. Thay đổi kháng sinh trong phác đồ điều trị
• 4.2.4. Tỷ lệ sử dụng kháng sinh so với phác đồ
• 4.3. Hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Phân tích cơ cấu thuốc kháng sinh sử dụng tại Bệnh viện E năm 2022

Năm 2022, thuốc kháng sinh được sử dụng tại Bệnh viện E đã cho thấy một bức tranh rõ nét về thực trạng sử dụng thuốc kháng sinh. Theo số liệu thu thập, cơ cấu thuốc kháng sinh được phân loại theo nhóm tác dụng dược lý, đường dùng và nguồn gốc xuất xứ. Các nhóm kháng sinh phổ biến nhất bao gồm Beta-lactam, Aminoglycosid, và Macrolid. Việc phân tích này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình sử dụng thuốc kháng sinh mà còn cung cấp thông tin quan trọng cho việc điều trị và phòng ngừa kháng thuốc. Đặc biệt, tỷ lệ sử dụng kháng sinh theo đường tiêm chiếm ưu thế, cho thấy sự cần thiết trong việc điều trị nhanh chóng và hiệu quả cho bệnh nhân nặng. Theo một nghiên cứu, kháng sinh được kê đơn phổ biến nhất là Ceftriaxone và Piperacilin + Tazobactam, cho thấy sự ưu tiên trong điều trị các bệnh nhiễm khuẩn nặng. Việc sử dụng thuốc kháng sinh cần được quản lý chặt chẽ để giảm thiểu tình trạng kháng thuốc, một vấn đề đang ngày càng nghiêm trọng tại Việt Nam.

1.1. Cơ cấu thuốc kháng sinh theo nhóm tác dụng dược lý

Cơ cấu thuốc kháng sinh tại Bệnh viện E năm 2022 cho thấy sự phân bố rõ ràng giữa các nhóm tác dụng dược lý. Nhóm Beta-lactam chiếm tỷ lệ lớn nhất, với các đại diện như Ceftriaxone và Piperacilin. Nhóm Aminoglycosid cũng được sử dụng phổ biến, đặc biệt trong điều trị các nhiễm khuẩn nặng. Sự phân bố này phản ánh nhu cầu điều trị các bệnh lý nhiễm khuẩn phức tạp, đặc biệt là viêm phổi. Theo thống kê, tỷ lệ sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm phổi tại bệnh viện đạt 60%, cho thấy sự cần thiết trong việc lựa chọn kháng sinh phù hợp. Việc phân tích cơ cấu này không chỉ giúp đánh giá hiệu quả điều trị mà còn là cơ sở để xây dựng các phác đồ điều trị hợp lý, giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

1.2. Cơ cấu thuốc kháng sinh theo đường dùng

Phân tích thuốc kháng sinh theo đường dùng tại Bệnh viện E cho thấy sự ưu tiên sử dụng đường tiêm. Đường tiêm chiếm khoảng 70% tổng số kháng sinh được sử dụng, cho thấy sự cần thiết trong việc điều trị nhanh chóng cho bệnh nhân nặng. Đường uống chỉ chiếm 30%, điều này phản ánh tình trạng bệnh lý của bệnh nhân thường ở mức độ nặng, cần được điều trị kịp thời. Việc sử dụng kháng sinh qua đường tiêm cũng giúp đảm bảo nồng độ thuốc trong máu đạt hiệu quả điều trị cao nhất. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc lạm dụng đường tiêm có thể dẫn đến các tác dụng phụ không mong muốn. Do đó, việc lựa chọn đường dùng cần dựa trên tình trạng lâm sàng của bệnh nhân và các yếu tố liên quan khác.

II. Phân tích thực trạng sử dụng thuốc kháng sinh cho bệnh viêm phổi

Thực trạng sử dụng thuốc kháng sinh cho bệnh nhân viêm phổi tại Bệnh viện E năm 2022 cho thấy nhiều vấn đề đáng lưu ý. Theo số liệu thu thập, tỷ lệ bệnh nhân được điều trị bằng kháng sinh đạt 80%, trong đó Ceftriaxone và Piperacilin là hai loại kháng sinh được kê đơn nhiều nhất. Việc sử dụng kháng sinh cho bệnh nhân viêm phổi cần được thực hiện theo các phác đồ điều trị đã được Bộ Y tế khuyến cáo. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều trường hợp bệnh nhân đã tự ý sử dụng kháng sinh trước khi nhập viện, dẫn đến tình trạng kháng thuốc. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các bác sĩ trong việc lựa chọn kháng sinh phù hợp. Việc theo dõi và đánh giá hiệu quả điều trị là rất cần thiết để điều chỉnh kịp thời phác đồ điều trị, nhằm nâng cao hiệu quả và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

2.1. Đặc điểm bệnh nhân

Đặc điểm bệnh nhân viêm phổi tại Bệnh viện E năm 2022 cho thấy sự đa dạng về độ tuổi và tình trạng sức khỏe. Đối tượng bệnh nhân chủ yếu là người lớn, trong đó tỷ lệ bệnh nhân cao tuổi chiếm ưu thế. Nhiều bệnh nhân có tiền sử bệnh lý nền như tiểu đường, bệnh phổi mạn tính, làm tăng nguy cơ mắc viêm phổi và cần điều trị bằng kháng sinh mạnh. Việc nắm rõ đặc điểm bệnh nhân giúp các bác sĩ có thể lựa chọn kháng sinh phù hợp, đồng thời theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của bệnh nhân. Sự đa dạng này cũng phản ánh thực trạng bệnh lý nhiễm khuẩn tại Việt Nam, nơi mà kháng sinh thường được sử dụng một cách không hợp lý.

2.2. Thay đổi kháng sinh trong phác đồ điều trị

Thay đổi kháng sinh trong phác đồ điều trị tại Bệnh viện E năm 2022 cho thấy sự cần thiết trong việc điều chỉnh kịp thời. Nhiều bệnh nhân đã được chuyển đổi từ kháng sinh này sang kháng sinh khác dựa trên kết quả xét nghiệm và tình trạng lâm sàng. Việc thay đổi này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn giảm thiểu tình trạng kháng thuốc. Theo thống kê, khoảng 30% bệnh nhân đã được điều chỉnh phác đồ điều trị sau 48 giờ nhập viện. Điều này cho thấy sự linh hoạt trong việc điều trị và khả năng thích ứng với tình trạng bệnh lý của bệnh nhân. Tuy nhiên, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bác sĩ để đảm bảo việc thay đổi kháng sinh diễn ra một cách hợp lý và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kháng sinh là nhóm thuốc thiết yếu trong dự phòng và điều trị các bệnh nhiễm khuẩn, góp phần giảm tỷ lệ mắc và tử vong trên toàn cầu. Tại Việt Nam, nhiễm khuẩn vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh và tử vong, đặc biệt là viêm phổi – một bệnh lý phổ biến và nguy hiểm, nhất là ở người cao tuổi và người có bệnh lý nền. Năm 2022, Bệnh viện E Hà Nội đã ghi nhận hơn 1.182 bệnh án nội trú với chẩn đoán viêm phổi, trong đó phần lớn bệnh nhân trên 65 tuổi và có bệnh mắc kèm. Việc sử dụng kháng sinh tại đây chiếm tới 30,65% tổng giá trị sử dụng thuốc của bệnh viện, phản ánh tầm quan trọng và quy mô điều trị nhiễm khuẩn tại cơ sở này.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng sử dụng thuốc kháng sinh tại Bệnh viện E trong năm 2022, tập trung vào cơ cấu thuốc kháng sinh và thực trạng điều trị viêm phổi ở người lớn. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ danh mục thuốc kháng sinh và hồ sơ bệnh án của bệnh nhân viêm phổi trong khoảng thời gian từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2022. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả sử dụng kháng sinh, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng điều trị, giảm thiểu tình trạng kháng thuốc và tối ưu hóa chi phí điều trị tại bệnh viện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý sử dụng kháng sinh hợp lý, trong đó có nguyên tắc MINDME (Microbiology guides, Indication, Narrowest spectrum, Dosage, Minimum duration, Ensure monotherapy) nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị và hạn chế kháng thuốc. Ngoài ra, các khái niệm chính bao gồm:

• Kháng sinh Beta-lactam: Nhóm kháng sinh chủ đạo với phổ tác dụng rộng, bao gồm penicillin, cephalosporin, carbapenem.
• Kháng sinh đồ (KSĐ): Xét nghiệm xác định độ nhạy cảm của vi khuẩn với các loại kháng sinh, giúp lựa chọn thuốc điều trị chính xác.
• Phác đồ điều trị viêm phổi: Hướng dẫn lựa chọn và phối hợp kháng sinh dựa trên mức độ bệnh, tác nhân gây bệnh và đặc điểm bệnh nhân.
• Viêm phổi bệnh viện (VPBV) và viêm phổi cộng đồng (VPCĐ): Phân loại viêm phổi dựa trên thời điểm mắc bệnh và môi trường lây nhiễm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế hồi cứu mô tả, thu thập dữ liệu từ phần mềm quản lý thuốc và hồ sơ bệnh án điện tử của Bệnh viện E trong năm 2022. Cỡ mẫu gồm toàn bộ 84 khoản mục thuốc kháng sinh sử dụng trong bệnh viện và 100 hồ sơ bệnh án viêm phổi người lớn được chọn theo phương pháp lấy mẫu hệ thống từ tổng số 1.182 bệnh án. Các biến số nghiên cứu bao gồm số lượng và giá trị sử dụng thuốc kháng sinh, đặc điểm bệnh nhân, số lượng kháng sinh kê đơn, thời gian điều trị, thay đổi phác đồ và kết quả điều trị.

Phân tích dữ liệu được thực hiện trên phần mềm Microsoft Excel 2019 với các chỉ số thống kê mô tả, biểu đồ và bảng biểu minh họa. Tiêu chí đánh giá phác đồ điều trị dựa trên sự phù hợp với hướng dẫn của Bộ Y tế năm 2015. Việc thu thập và xử lý dữ liệu đảm bảo tính chính xác và đầy đủ, phục vụ cho việc đánh giá thực trạng sử dụng kháng sinh tại bệnh viện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ cấu thuốc kháng sinh sử dụng: Tổng giá trị sử dụng thuốc kháng sinh chiếm 30,65% tổng giá trị thuốc của bệnh viện, với 84 khoản mục thuốc. Nhóm Beta-lactam chiếm tỷ lệ cao nhất về số khoản mục (42,86%) và giá trị sử dụng (55,08%). Nhóm Quinolon đứng thứ hai với 23,81% số khoản mục và 31,30% giá trị sử dụng.

2. Đường dùng thuốc: Kháng sinh đường tiêm chiếm 66,67% số khoản mục và 92,73% giá trị sử dụng, cao gấp hơn 13 lần so với đường uống (20,24% số khoản mục, 6,83% giá trị). Điều này phản ánh xu hướng ưu tiên sử dụng đường tiêm trong điều trị nội trú.

3. Đặc điểm bệnh nhân viêm phổi: Trong 100 hồ sơ bệnh án, 78% bệnh nhân trên 65 tuổi, 92% có bệnh mắc kèm, tỷ lệ nữ giới chiếm 55%. Thời gian điều trị trung bình là 12 ngày, với kết quả điều trị khả quan khi 96% bệnh nhân cải thiện.

4. Số lượng và phác đồ kháng sinh: Trung bình mỗi bệnh án kê 2,51 loại kháng sinh, với 51% bệnh án kê 2 loại. Phác đồ phối hợp ≥ 2 kháng sinh chiếm 90%, trong khi phác đồ đơn độc chỉ chiếm 10%. Tuy nhiên, 84% phác đồ điều trị không phù hợp với hướng dẫn của Bộ Y tế.

5. Kháng sinh đồ và thay đổi phác đồ: Tỷ lệ bệnh án làm kháng sinh đồ rất thấp (3%), trong khi 44% bệnh án không thay đổi kháng sinh trong quá trình điều trị, 38% thay đổi một lần, và 6% thay đổi ba lần. Việc chuyển đổi đường dùng từ tiêm sang uống chỉ chiếm 5%, cho thấy hạn chế trong việc tối ưu hóa sử dụng kháng sinh.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy kháng sinh là nhóm thuốc chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí điều trị tại Bệnh viện E, phù hợp với đặc điểm bệnh viện đa khoa tuyến trung ương. Việc ưu tiên sử dụng nhóm Beta-lactam và Quinolon tương đồng với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, phản ánh xu hướng điều trị viêm phổi và các nhiễm khuẩn nặng. Tuy nhiên, tỷ lệ sử dụng kháng sinh đường tiêm cao vượt mức khuyến cáo, tiềm ẩn nguy cơ tăng chi phí và tác dụng phụ.

Đặc điểm bệnh nhân chủ yếu là người cao tuổi, có bệnh nền, phù hợp với mô hình bệnh lý viêm phổi nặng, cần phối hợp nhiều loại kháng sinh. Tỷ lệ phác đồ không phù hợp cao cho thấy cần cải thiện việc tuân thủ hướng dẫn điều trị, đồng thời tăng cường sử dụng kháng sinh đồ để lựa chọn thuốc chính xác hơn. Việc thay đổi kháng sinh trong điều trị chưa được ghi nhận đầy đủ nguyên nhân, cần nâng cao công tác ghi chép và đánh giá lâm sàng.

So với các nghiên cứu tại các bệnh viện khác, Bệnh viện E có tỷ lệ sử dụng kháng sinh cao hơn, đặc biệt là thuốc generic chiếm ưu thế về số lượng và giá trị, phù hợp với chính sách tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, tỷ lệ làm kháng sinh đồ thấp là điểm hạn chế lớn, ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và kiểm soát kháng thuốc. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố nhóm kháng sinh, đường dùng và tỷ lệ phác đồ phù hợp để minh họa rõ nét hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và quản lý sử dụng kháng sinh: Thiết lập hệ thống giám sát chặt chẽ, đặc biệt với nhóm Beta-lactam và Quinolon, nhằm kiểm soát việc kê đơn và sử dụng hợp lý, giảm thiểu lạm dụng và kháng thuốc. Thời gian thực hiện: trong vòng 12 tháng, chủ thể: Ban Giám đốc và Khoa Dược.

2. Rà soát và cập nhật phác đồ điều trị viêm phổi: Định kỳ đánh giá, cập nhật phác đồ điều trị theo hướng dẫn Bộ Y tế và tình hình thực tế tại bệnh viện, đồng thời tổ chức tập huấn cho bác sĩ về tuân thủ phác đồ. Thời gian: 6 tháng, chủ thể: Khoa Hồi sức, Khoa Lâm sàng.

3. Nâng cao tỷ lệ làm kháng sinh đồ: Khuyến khích chỉ định làm xét nghiệm vi sinh để lựa chọn kháng sinh chính xác, giảm tỷ lệ điều trị theo kinh nghiệm. Cần đầu tư trang thiết bị và đào tạo nhân viên phòng xét nghiệm. Thời gian: 12 tháng, chủ thể: Phòng Xét nghiệm, Ban Giám đốc.

4. Khuyến khích chuyển đổi đường dùng kháng sinh từ tiêm sang uống: Xây dựng quy trình chuyển đổi đường dùng phù hợp, giảm thời gian nằm viện và chi phí điều trị, đồng thời giảm nguy cơ biến chứng do tiêm. Thời gian: 6 tháng, chủ thể: Khoa Dược, Khoa Lâm sàng.

5. Tăng cường sử dụng thuốc generic chất lượng cao: Hỗ trợ phát triển và sử dụng thuốc generic nhằm tiết kiệm chi phí, đồng thời phối hợp với các nhà sản xuất trong nước nâng cao chất lượng thuốc. Thời gian: liên tục, chủ thể: Ban Giám đốc, Khoa Dược.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ lâm sàng và dược sĩ bệnh viện: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tế về sử dụng kháng sinh, giúp cải thiện lựa chọn thuốc và phác đồ điều trị viêm phổi, nâng cao hiệu quả điều trị.

2. Quản lý bệnh viện và nhà hoạch định chính sách y tế: Thông tin về chi phí và cơ cấu sử dụng kháng sinh hỗ trợ xây dựng chính sách quản lý thuốc, kiểm soát chi phí và phòng chống kháng thuốc.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Dược, Y học: Tài liệu tham khảo về phương pháp nghiên cứu hồi cứu, phân tích dữ liệu sử dụng thuốc và thực trạng điều trị tại bệnh viện đa khoa tuyến trung ương.

4. Phòng xét nghiệm vi sinh và chuyên gia kiểm soát nhiễm khuẩn: Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của kháng sinh đồ trong điều trị, từ đó thúc đẩy cải tiến quy trình xét nghiệm và quản lý kháng sinh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nhóm Beta-lactam chiếm tỷ lệ sử dụng cao nhất tại Bệnh viện E?
   Nhóm Beta-lactam có phổ tác dụng rộng, hiệu quả cao với nhiều loại vi khuẩn gây viêm phổi và nhiễm khuẩn bệnh viện. Đây là nhóm kháng sinh được ưu tiên trong phác đồ điều trị, phù hợp với đặc điểm bệnh nhân đa bệnh nền và nhiễm khuẩn nặng.

2. Việc sử dụng kháng sinh đường tiêm có những ưu nhược điểm gì?
   Ưu điểm là đạt nồng độ thuốc nhanh và cao trong máu, phù hợp với bệnh nặng hoặc bệnh nhân không thể uống thuốc. Tuy nhiên, đường tiêm có chi phí cao, nguy cơ biến chứng tại vị trí tiêm và tăng nguy cơ lây nhiễm chéo, do đó cần chuyển sang đường uống khi có thể.

3. Tại sao tỷ lệ làm kháng sinh đồ lại thấp và điều này ảnh hưởng thế nào đến điều trị?
   Kháng sinh đồ mất thời gian (khoảng 3 ngày) và chi phí, nên bác sĩ thường điều trị theo kinh nghiệm. Điều này làm tăng nguy cơ sử dụng kháng sinh không phù hợp, dẫn đến kháng thuốc và giảm hiệu quả điều trị.

4. Phác đồ phối hợp nhiều kháng sinh có lợi và hại gì?
   Phối hợp giúp mở rộng phổ tác dụng, tăng hiệu quả điều trị các trường hợp nhiễm khuẩn đa vi khuẩn hoặc nặng. Tuy nhiên, phối hợp không hợp lý có thể gây tương tác thuốc, tăng độc tính và thúc đẩy kháng thuốc.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả sử dụng kháng sinh tại bệnh viện?
   Cần tăng cường giám sát, tuân thủ phác đồ điều trị, nâng cao tỷ lệ làm kháng sinh đồ, đào tạo nhân viên y tế và khuyến khích chuyển đổi đường dùng từ tiêm sang uống khi phù hợp. Đồng thời, sử dụng thuốc generic chất lượng để tiết kiệm chi phí.

Kết luận

• Kháng sinh chiếm 30,65% tổng giá trị sử dụng thuốc tại Bệnh viện E năm 2022, với nhóm Beta-lactam và Quinolon là chủ đạo.
• Đa số bệnh nhân viêm phổi là người cao tuổi, có bệnh nền, điều trị trung bình 12 ngày với 2,51 loại kháng sinh mỗi bệnh án.
• Tỷ lệ sử dụng phác đồ không phù hợp với hướng dẫn Bộ Y tế lên tới 84%, trong khi tỷ lệ làm kháng sinh đồ rất thấp (3%).
• Việc sử dụng kháng sinh đường tiêm chiếm ưu thế, nhưng tỷ lệ chuyển đổi sang đường uống còn hạn chế.
• Cần triển khai các giải pháp giám sát, cập nhật phác đồ, nâng cao xét nghiệm vi sinh và thúc đẩy sử dụng thuốc generic để nâng cao hiệu quả điều trị và kiểm soát kháng thuốc.

Next steps: Tăng cường đào tạo, giám sát và đầu tư trang thiết bị xét nghiệm trong 6-12 tháng tới.
Các đơn vị liên quan cần phối hợp triển khai các khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng sử dụng kháng sinh tại Bệnh viện E, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm thiểu kháng thuốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Đại cương về kháng sinh 1. Kháng sinh 1. Định nghĩa Từ khi phát hiện ra kháng sinh Penicillin đến nay hàng trăm loại kháng sinh và các thuốc tương tự đã được phát minh và đưa vào sử dụng.

Sự ra đời của kháng sinh đã đánh dấu một kỷ nguyên mới của y học về điều trị các bệnh nhiễm khuẩn, đã cứu sống hàng triệu triệu người khỏi các bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm. Kháng sinh còn được sử dụng rộng rãi trong trồng trọt, chăn nuôi gia súc, gia cầm và thủy sản,… Kháng sinh là những chất kháng khuẩn được tạo ra bởi các chủng vi sinh vật có tác dụng tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của các vi sinh vật sống khác [1]. Phân nhóm kháng sinh Các nhóm kháng sinh được sắp xếp theo cấu trúc hoá học. Theo cách phân loại này, kháng sinh được chia thành các nhóm như sau [1] (Bảng 1.

1: Phân nhóm kháng sinh theo nhóm tác dụng dược lý STT Tên nhóm Phân nhóm Hoạt chất Penicilin G, Penicilin V, Methicilin, Oxacilin, Cloxacilin, Các penicillin Dicloxacilin, Nafcilin, Ampicilin, Amoxicilin, Carbenicilin, Ticarcilin, Mezlocilin, Piperacilin. Các cephalosporin Cefazolin, Cephalexin, thế hệ 1 Cefadroxil. 1 Beta-lactam Các cephalosporin Cefoxitin, Cefaclor, Cefprozil, thế hệ 2 Cefuroxim, Cefotetan, Ceforanid. Cefotaxim, Cefpodoxim, Các cephalosporin Ceftibuten, Cefdinir, Cefditoren, thế hệ 3 Ceftizoxim, Ceftriaxon, Cefoperazon, Ceftazidim.

thế hệ 4 3 Carbapenem Imipenem, Meropenem, Doripenem, Ertapenem. Các chất ức chế Acid clavulanic, Sulbactam, beta-lactamase Tazobactam. Kanamycin, Gentamycin, 2 Aminoglycosid Neltimicin, Tobramycin, Amikacin. Erythromycin, Oleandomycin, Roxithromycin, Clarithromycin, 3 Macrolid Dirithromycin, Azithromycin, Spiramycin, Josamycin.

4 Lincosamid Lincomycin, Clindamycin. 5 Phenicol Cloramphenicol, Thiamphenicol. Chlortetracyclin, Oxytetracyclin, Thế hệ 1 Demeclocyclin. 6 Tetracyclin Methacyclin, Doxycyclin, Thế hệ 2 Minocyclin.

Glycopeptid Vancomycin, Teicoplanin. 7 Peptid Polypeptid Polymyxin, Colistin. Thế hệ 1 Acid Nalidixic, Cinoxacin. Lomefloxacin, Norfloxacin, Enoxacin, Ofloxacin, 8 Quinolon Các fluoroquinolon: Ciprofloxacin, Levofloxacin, Thế hệ 2, 3, 4 Sparfloxacin, Gatifloxacin, Moxifloxacin, Trovafloxacin.

9 Các nhóm kháng sinh khác Sulfonamid Sulfadiazine Oxazolidinon Linezolid 5-nitroimidazol 5-nitro imidazol 4 1. Phối hợp kháng sinh Mục đích của việc phối hợp kháng sinh là nới rộng phổ tác dụng, tăng hiệu quả điều trị và giảm kháng thuốc. Bộ Y Tế đã đưa ra khuyến cáo rằng, chỉ phối hợp kháng sinh trong những trường hợp cần thiết như lao, phong, viêm màng trong tim… Ngoài ra, có thể phối hợp KS cho những trường hợp bệnh nặng mà không có chẩn đoán vi sinh hoặc không chờ được kết quả xét nghiệm; người suy giảm sức đề kháng; nhiễm khuẩn do nhiều loại vi khuẩn khác nhau [1]. Muốn phối hợp KS hợp lý cần hiểu rõ các đặc tính kháng sinh sao cho khi phối hợp sẽ tạo ra tác dụng hiệp đồng và tránh các tương tác, tương kỵ có thể xảy ra [1].

Nguyên tắc sử dụng kháng sinh a) Lựa chọn kháng sinh và liều lượng Lựa chọn thuốc kháng sinh phụ thuộc hai yếu tố: người bệnh và vi khuẩn gây bệnh. Yếu tố liên quan đến người bệnh: cần xem xét bao gồm: lứa tuổi, tiền sử dị ứng thuốc, chức năng gan - thận, tình trạng suy giảm miễn dịch, mức độ nặng của bệnh, bệnh mắc kèm, cơ địa dị ứng… Nếu là phụ nữ: cần lưu ý đối tượng phụ nữ có thai, đang cho con bú để cân nhắc lợi ích/nguy cơ. Yếu tố vi khuẩn cần xem xét loại vi khuẩn, độ nhạy cảm với kháng sinh của vi khuẩn [1]. b) Sử dụng kháng sinh dự phòng Kháng sinh dự phòng nhằm giảm tần suất nhiễm khuẩn tại vị trí hoặc cơ quan được phẫu thuật, không dự phòng nhiễm khuẩn toàn thân hoặc vị trí cách xa nơi được phẫu thuật [1]: - Chỉ định sử dụng KSDP.

- Lựa chọn kháng sinh dự phòng. - Liều kháng sinh dự phòng. - Đường dùng thuốc. - Thời gian dùng thuốc.

- Lưu ý khi sử dụng KSDP. 5 c) Sử dụng kháng sinh điều trị theo kinh nghiệm Hướng dẫn sử dụng kháng sinh của Bộ Y tế ban hành năm 2015 đã chỉ ra rằng, có thể điều trị KS theo kinh nghiệm khi chưa có bằng chứng về vi khuẩn học do không có điều kiện nuôi cấy VK hoặc khi đã nuôi cấy mà không phát hiện được nhưng có bằng chứng lâm sàng rõ rệt về nhiễm khuẩn. Ngoài ra, khi điều trị KS theo kinh nghiệm cần tuân thủ các nguyên tắc như sau: Lựa chọn KS có phổ hẹp nhất gần với hầu hết các tác nhân gây bệnh hoặc với các VK nguy hiểm có thể gặp trong từng loại nhiễm khuẩn; kháng sinh phải có khả năng đến được vị trí nhiễm khuẩn với nồng độ hiệu quả nhưng không gây độc. Nếu không có bằng chứng về VK sau 48 giờ điều trị, cần đánh giá lại lâm sàng trước khi quyết định tiếp tục sử dụng kháng sinh [1].

d) Sử dụng kháng sinh khi có bằng chứng về vi khuẩn học Nếu có bằng chứng rõ ràng về vi khuẩn và kết quả của kháng sinh đồ, kháng sinh được lựa chọn là kháng sinh có hiệu quả cao nhất với độc tính thấp nhất và có phổ tác dụng hẹp nhất gần với các tác nhân gây bệnh được phát hiện. Ưu tiên sử dụng kháng sinh đơn độc và phối hợp kháng sinh chỉ cần thiết [1]. e) Lựa chọn đường đưa thuốc Đường uống là đường dùng được ưu tiên vì tính tiện dụng, an toàn và giá thành rẻ. Cần lưu ý lựa chọn KS có sinh khả dụng cao và ít bị ảnh hưởng bởi thức ăn [1].

Đường tiêm chỉ được dùng trong những trường hợp sau: Khi khả năng hấp thu qua đường tiêu hoá bị ảnh hưởng (do bệnh lý đường tiêu hoá, khó nuốt, nôn nhiều…). Khi cần nồng độ kháng sinh trong máu cao, khó đạt được bằng đường uống: điều trị nhiễm khuẩn ở các tổ chức khó thấm thuốc (viêm màng não, màng trong tim, viêm xương khớp nặng…), nhiễm khuẩn trầm trọng và tiến triển nhanh. Tuy nhiên, cần xem xét chuyển ngay sang đường uống khi có thể [1]. f) Độ dài đợt điều trị Độ dài đợt điều trị phụ thuộc vào tình trạng nhiễm khuẩn, vị trí nhiễm khuẩn và sức đề kháng của người bệnh.

Không nên điều trị kéo dài để tránh kháng thuốc, tăng tỷ lệ xuất hiện tác dụng không mong muốn và tăng GTSD điều trị [1]. g) Lưu ý tác dụng không mong muốn và độc tính khi sử dụng kháng sinh 6 Tất cả các kháng sinh đều có thể gây ra tác dụng không mong muốn, do đó cần cân nhắc nguy cơ/lợi ích trước khi quyết định kê đơn. Gan và thận là hai cơ quan chính thải trừ thuốc, do đó sự suy giảm chức năng những cơ quan này dẫn đến giảm khả năng thải trừ kháng sinh, kéo dài thời gian lưu của thuốc trong cơ thể, làm tăng nồng độ dẫn đến tăng độc tính [1]. Những nội dung chính trong các nguyên tắc trên được tóm tắt thành nguyên tắc MINDME (Bảng 1.

2: Nguyên tắc MINDME trong sử dụng kháng sinh Microbiology guides wherever Theo chỉ dẫn vi khuẩn học bất kỳ khi M possible nào có thể Indication should be evidence- I Chỉ định phải căn cứ trên bằng chứng based N Narrowest spectrum required Lựa chọn phổ hẹp nhất cần thiết Dosage appropriate to the site Liều lượng phù hợp với loại nhiễm D and type of infection khuẩn và vị trí nhiễm khuẩn M Minimum duration of therapy Thời gian điều trị tối thiểu cho hiệu quả Ensure monotherapy in most Bảo đảm đơn trị liệu trong hầu hết các E situation trường hợp 1. Kháng sinh cho bệnh viêm phổi 1. Viêm phổi bệnh viện Các kháng sinh được sử dụng trong điều trị viêm phổi bệnh viện được liệt kê trong bảng 1. 3: Kháng sinh điều trị viêm phổi bệnh viện STT Kháng sinh STT Kháng sinh 1 Piperacilin + Tazobactam 8 Gentamycin 2 Cefotaxim 9 Vancomycin 3 Ceftriaxone 10 Ciprofloxacin 4 Ceftazidim 11 Levofloxacin 5 Cefepim 12 Moxifloxacin 6 Imipenem 13 Linezolid 7 Meropenem 1.

Viêm phổi cộng đồng Các kháng sinh được sử dụng trong điều trị viêm phổi cộng đồng được liệt kê trong bảng 1. 4: Kháng sinh điều trị viêm phổi cộng đồng STT Kháng sinh STT Kháng sinh STT Kháng sinh 1 Penicilin G 11 Ceftriaxone 21 Doxycylin 2 Oxacilin 12 Imipenem 22 Vancomycin 3 Amoxicilin 13 Meropenem 23 Moxifloxacin 4 Amoxicilin + Acid 14 Aztreonam 24 Gemifloxacin Clavulanic 5 Ampicillin + Sulbactam 15 Gentamycin 25 Levofloxacin 6 Piperacilin 16 Tobramycin 26 Ofloxacin 7 Piperacilin + Tazobactam 17 Amikacin 27 Oxacilin 8 Cefuroxim 18 Erythromycin 28 Rifampicin 9 Cefpodoxim 19 Clarithromycin 29 Linezolid 10 Cefotaxim 20 Azithromycin 8 1. Các nghiên cứu liên quan đến tình hình sử dụng kháng sinh 1. Các nghiên cứu trên thế giới Mỗi năm, thế giới có hàng trăm nghìn người chết do kháng thuốc và phải chi hàng trăm tỷ đô la Mỹ cho kháng thuốc.

Nhiều chủng VI KHUẨN đã kháng nhiều loại kháng sinh kể cả KS thế hệ mới. Trong khi đó, việc phát triển các kháng sinh mới đã chững lại từ hơn 30 năm nay và chỉ có một vài kháng sinh mới ra đời [4]. Một nghiên cứu tiến hành vào năm 2016-2017 tại một số bệnh viện ở 28 quốc gia châu Âu đã chỉ ra, có 32,9% BN được chỉ định ít nhất một KS. KS được kê đơn phổ biến nhất trong nhiễm khuẩn cộng đồng là Penicillin phối hợp với chất ức chế bela-laclamase, theo sau là cephalosporin thế hệ thứ ba và fluoroquinolone với tỷ lệ lần lượt là 23,2%, 11,7% và 11,1%.

Hầu hết các thuốc KS được dùng theo đường tiêm 72,8%, KS sử dụng đường uống là 26,9% , KS sử dụng theo đường dùng khác có tỷ lệ không đáng kể [5]. Một nghiên cứu năm 2018 khảo sát về tỷ lệ tiêu thụ và kháng KS tại 303 bệnh viện ở 53 quốc gia, bao gồm 08 quốc gia có thu nhập trung bình thấp và 17 quốc gia có thu nhập trung bình cao cho thấy, có 34,4% BN nội trú sử dụng ít nhất một loại KS. Có sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ kê đơn có kháng sinh giữa các khu vực và các quốc gia, với tỷ lệ cao nhất ở Châu Phi (50% dao động 27,8-74,7%) và thấp nhất ở Đông Âu (27,4%; 23,7-27,8%). Sự kết hợp của penicillin với một chất ức chế beta- laclamase là loại kháng sinh được chỉ định thường xuyên nhất trong khảo sát này, nhất là tại các nước khu vực Bắc Âu và Tây Âu.

Các loại cephalosporin thế hệ thứ ba, chủ yếu là ceftriaxone, là loại thuốc được chỉ định phổ biến nhất ở Châu Á, Châu Mỹ Latin, và các nước thuộc khu vực phía nam và đông Châu Âu cho cả bệnh nhiễm trùng cộng đồng và nhiễm trùng liên quan đến chăm sóc [6]. Giữa năm 2019, một khảo sát về tình hình sử dụng KS tại các bệnh viện trên khắp miền bắc Nigeria cho thấy, có 80,1% (257/321) bệnh nhân đã sử dụng ít nhất một loại KS. Tỷ lệ sử dụng KS dao dộng từ 72,9% trong sản khoa và 94,6% trong chuyên khoa nhi. Metronidazole (30,5%), ciprofloxacin (17,1%), ceftriaxone (16,8%), amoxicillin + clavulanat (12,5%) và gentamicin (11,8%) là những loại kháng sinh được kê đơn phổ biến nhất.