Lê xuân hiệp khảo sát nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú tại bệnh viện đại học y hà nội năm 2023 khóa luận tốt nghiệp dược sĩ

Khảo sát nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc người bệnh ngoại trú BV Đại học Y Hà Nội 2023. Lê Xuân Hiệp, khóa luận tốt nghiệp Dược sĩ. Nhu cầu thông tin thuốc, an toàn الدواء.

• Tác giả: Lê Xuân Hiệp
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Lan Anh
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược sĩ
• Đề tài: Khảo sát nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về tư vấn sử dụng thuốc
• 1.2. Định nghĩa tư vấn sử dụng thuốc
• 1.3. Vai trò của tư vấn sử dụng thuốc với người bệnh
• 1.4. Các cách tiếp cận bệnh nhân trong quá trình tư vấn
• 1.5. Một số hướng dẫn về tư vấn sử dụng thuốc
• 1.6. Thực trạng tư vấn sử dụng thuốc và nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc
• 1.6.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 1.6.2. Nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.6.3. Hoạt động tư vấn sử dụng thuốc tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Thời gian nghiên cứu và địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Thiết kế nghiên cứu
• 2.5. Các biến số nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.7. Kỹ thuật thu thập số liệu
• 2.8. Công cụ thu thập số liệu
• 2.9. Mẫu nghiên cứu
• 2.10. Phương pháp chọn mẫu
• 2.11. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.12. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm đối tượng tham gia nghiên cứu
• 3.2. Mô tả nhu cầu thông tin và hướng dẫn sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội năm 2023
• 3.3. Xác định nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc
• 3.4. Mức độ cần thiết đối với một số nội dung được tư vấn
• 3.5. Một số yếu tố liên quan đến nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội năm 2023
• 3.6. Các yếu tố liên quan đến nhu cầu được người bán thuốc tư vấn và hướng dẫn sử dụng thuốc
• 3.7. Các yếu tố liên quan đến nguyên nhân không muốn được tư vấn sử dụng thuốc
• 3.8. Các yếu tố liên quan đến nhu cầu về hình thức tư vấn
• 3.9. Nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội năm 2023
• 3.9.1. Nhu cầu tư vấn hướng dẫn sử dụng thuốc
• 3.9.2. Hình thức tư vấn
• 3.9.3. Lý do không muốn được tư vấn
• 3.10. Mức độ cần thiết đối với một số nội dung tư vấn sử dụng thuốc
• 3.11. Một số yếu tố liên quan đến nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội 2023
• 3.12. Các yếu tố liên quan đến nhu cầu được người bán thuốc tư vấn và hướng dẫn sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú
• 3.13. Các yếu tố liên quan đến nguyên nhân không muốn được tư vấn sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú
• 3.14. Các yếu tố liên quan đến nhu cầu về hình thức tư vấn của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện đại học y Hà Nội
• 3.15. Một số hạn chế và khó khăn khi thực hiện nghiên cứu
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1
• PHỤ LỤC 2
• DANH MỤC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về tư vấn sử dụng thuốc và nhu cầu của người bệnh

Khóa luận "Khảo sát nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội năm 2023" của Lê Xuân Hiệp tập trung vào vấn đề quan trọng trong hoạt động chăm sóc dược: tư vấn sử dụng thuốc. Khóa luận này đưa ra tổng quan về tư vấn sử dụng thuốc, từ định nghĩa đến vai trò và các cách tiếp cận người bệnh. Theo đó, tư vấn sử dụng thuốc đã trải qua quá trình phát triển về định nghĩa, từ việc tập trung vào nội dung thông tin (như định nghĩa của Pucket, Ross, Kirking) đến việc chú trọng vào sự tương tác giữa dược sĩ và bệnh nhân (như định nghĩa của USP 43). Vai trò của tư vấn sử dụng thuốc được nhấn mạnh là rất quan trọng, giúp người bệnh nâng cao kiến thức, tăng cường tuân thủ điều trị, giảm thiểu sai sót và tác dụng phụ, từ đó cải thiện hiệu quả điều trị và giảm chi phí chăm sóc sức khỏe. Khóa luận cũng phân tích hai cách tiếp cận bệnh nhân, bao gồm 'tuân thủ' (mô hình tư vấn một chiều) và 'đồng thuận' (mô hình tư vấn khuyến khích, hướng đến sự tương tác giữa dược sĩ và bệnh nhân). Khóa luận trích dẫn nhiều nghiên cứu cho thấy lợi ích của việc tư vấn sử dụng thuốc, ví dụ như nghiên cứu tại Malta cho thấy nhóm bệnh nhân được tư vấn có tỷ lệ tuân thủ điều trị cao hơn đáng kể. Tóm lại, phần này đặt nền móng cho việc tìm hiểu nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc của người bệnh, khẳng định tầm quan trọng của hoạt động này trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe.

II. Hướng dẫn và thực trạng tư vấn sử dụng thuốc

Khóa luận tiếp tục trình bày các hướng dẫn về tư vấn sử dụng thuốc tại Mỹ và Việt Nam. Tại Mỹ, Hiệp hội Dược sĩ Mỹ (ASHP) đưa ra hướng dẫn chi tiết về kỹ năng tư vấn, bao gồm đặt câu hỏi mở, lắng nghe tích cực, điều chỉnh thông tin phù hợp với bệnh nhân và quan sát tín hiệu phi ngôn ngữ. Hướng dẫn này cũng liệt kê 16 nội dung tư vấn cụ thể, từ tên thuốc, cách dùng, tác dụng phụ đến cách bảo quản và xử lý thuốc. Tại Việt Nam, Thông tư 02/2018/TT-BYT quy định về thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc, yêu cầu người bán lẻ tư vấn cho người mua về lựa chọn thuốc, cách dùng và hướng dẫn sử dụng. Khóa luận cũng đề cập đến thực trạng tư vấn sử dụng thuốc tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nơi tiếp đón lượng lớn bệnh nhân ngoại trú mỗi ngày. Mặc dù hệ thống nhà thuốc đáp ứng tiêu chuẩn GPP về khu vực tư vấn, nhưng hoạt động tư vấn có thể chưa đáp ứng hoàn toàn nhu cầu của người bệnh. Nghiên cứu năm 2020 cho thấy điểm hài lòng của người bệnh về tư vấn thuốc dao động từ 4,06 đến 4,54/5 điểm, cho thấy vẫn còn khoảng trống cần cải thiện. Phần này cho thấy sự khác biệt trong hướng dẫn tư vấn giữa Mỹ và Việt Nam, đồng thời nêu bật thực trạng và thách thức trong việc đáp ứng nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, là cơ sở cho việc thực hiện nghiên cứu của khóa luận.

III. Phương pháp nghiên cứu và kết quả khảo sát

Khóa luận sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng, tiến hành khảo sát tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội năm 2023 với mục tiêu mô tả nhu cầu thông tin và hướng dẫn sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú, đồng thời xác định các yếu tố liên quan đến nhu cầu này. Khóa luận trình bày chi tiết về đối tượng, thời gian, địa điểm, thiết kế nghiên cứu, các biến số, phương pháp thu thập số liệu, kỹ thuật thu thập, công cụ thu thập, mẫu nghiên cứu, phương pháp chọn mẫu, phương pháp xử lý và phân tích số liệu, cũng như vấn đề đạo đức trong nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu cho thấy nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội năm 2023 là khá cao. Người bệnh mong muốn được tư vấn về nhiều nội dung, bao gồm tên thuốc, cách dùng, liều dùng, tác dụng phụ, tương tác thuốc và cách bảo quản. Hình thức tư vấn được ưa chuộng là tư vấn trực tiếp bằng lời nói kết hợp với tài liệu hướng dẫn bằng văn bản. Nghiên cứu cũng chỉ ra một số yếu tố liên quan đến nhu cầu tư vấn, chẳng hạn như độ tuổi, trình độ học vấn, tình trạng sức khỏe và kinh nghiệm sử dụng thuốc trước đó. Phần này cung cấp cái nhìn tổng quan về phương pháp luận và những phát hiện quan trọng của nghiên cứu, làm cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp cải thiện chất lượng tư vấn sử dụng thuốc.

IV. Kết luận đề xuất và giá trị thực tiễn

Từ kết quả nghiên cứu, khóa luận đưa ra kết luận về nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội và các yếu tố liên quan. Dựa trên kết luận, khóa luận đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tư vấn sử dụng thuốc, bao gồm tăng cường đào tạo cho dược sĩ về kỹ năng giao tiếp và tư vấn, cải thiện cơ sở vật chất tại khu vực tư vấn, sử dụng đa dạng hình thức tư vấn (tư vấn trực tiếp, tờ rơi, video) và cá nhân hóa nội dung tư vấn phù hợp với từng đối tượng bệnh nhân. Khóa luận cũng đề xuất nghiên cứu sâu hơn về hiệu quả của các can thiệp nâng cao chất lượng tư vấn sử dụng thuốc. Giá trị thực tiễn của khóa luận này là cung cấp bằng chứng khoa học về nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc của người bệnh, từ đó giúp các cơ sở y tế, đặc biệt là Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, có cơ sở để xây dựng và triển khai các chương trình can thiệp nhằm nâng cao chất lượng tư vấn, góp phần tăng cường tuân thủ điều trị, giảm thiểu tác dụng phụ và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng thuốc cho người bệnh. Khóa luận cũng đóng góp vào việc hoàn thiện quy trình chăm sóc dược tại Việt Nam, hướng tới mục tiêu chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người dân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tư vấn sử dụng thuốc là một bộ phận không thể tách rời trong mô hình chăm sóc dược hiện đại, đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm an toàn, nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế các biến cố bất lợi do dùng thuốc sai cách. Việc cung cấp đầy đủ thông tin về liều lượng, cách dùng, đường dùng và xử trí phản ứng không mong muốn giúp bệnh nhân củng cố kiến thức, tăng cường mức độ tuân thủ phác đồ và giảm thiểu gánh nặng chi phí y tế. Dù vậy, tại nhiều cơ sở y tế, một bộ phận người bệnh vẫn chưa nhận thức đầy đủ về vai trò chuyên môn của dược sĩ trong việc tư vấn thuốc mà thường chỉ coi dược sĩ là người cấp phát hoặc bán lẻ đơn thuần.

Bệnh viện Đại học Y Hà Nội là bệnh viện đa khoa hạng I được thành lập năm 2007 (theo Quyết định số 2772/QĐ-BYT của Bộ Y tế). Với lưu lượng tiếp đón trung bình khoảng 3.000 lượt bệnh nhân khám và điều trị ngoại trú mỗi ngày, bệnh viện đã triển khai quy trình khám chữa bệnh 6 bước cùng hệ thống kê đơn điện tử nhằm tối ưu hóa thời gian phục vụ. Mặc dù hệ thống nhà thuốc bệnh viện đã đáp ứng tiêu chuẩn Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc (GPP), song cơ sở vật chất khu vực tư vấn tại chỗ còn hạn chế, chưa có phòng tư vấn riêng biệt bảo đảm tính yên tĩnh và riêng tư. Trong bối cảnh áp lực phục vụ lượng lớn người bệnh, hoạt động hướng dẫn sử dụng thuốc tại quầy có thể chưa đáp ứng trọn vẹn mọi kỳ vọng của người bệnh.

Để cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn phục vụ việc nâng cao chất lượng chăm sóc dược ngoại trú, đề tài "Khảo sát nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội năm 2023" được thực hiện nhằm giải quyết 2 mục tiêu cụ thể:

1. Mô tả nhu cầu thông tin và hướng dẫn sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội năm 2023.
2. Xác định một số yếu tố liên quan đến nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội năm 2023.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Người bệnh ngoại trú từ 14 tuổi trở lên, trực tiếp mua thuốc và đồng ý tham gia khảo sát tại Nhà thuốc số 5, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội (loại trừ những trường hợp người đi mua thuốc không phải là người trực tiếp sử dụng).
• Phạm vi không gian: Khu vực ghế chờ của người bệnh tại Nhà thuốc số 5, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Thu thập số liệu thực địa từ ngày 12/03/2023 đến ngày 25/03/2023.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các chuẩn mực thực hành dược và văn bản quy phạm pháp luật hiện hành:

• Khái niệm và mô hình tư vấn: Trải qua các giai đoạn phát triển từ định nghĩa giao tiếp một chiều truyền thống (Pucket 1978, Kirking 1982), Dược điển Mỹ phiên bản 43 (USP 43) định nghĩa tư vấn sử dụng thuốc là cách tiếp cận tập trung nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề của người bệnh, chia thành 4 cấp độ: độc thoại của dược sĩ, hỏi đáp đơn thuần, đối thoại và thảo luận hợp tác. Khóa luận phân biệt rõ hai mô hình tiếp cận: mô hình "Tuân thủ" (Compliance - người bệnh thụ động tiếp nhận thông tin) và mô hình "Đồng thuận" (Concordance - nhân viên y tế và người bệnh cùng thảo luận, thống nhất phác đồ).
• Khung hướng dẫn chuyên môn và pháp lý: Áp dụng khung 16 nội dung tư vấn người bệnh của Hiệp hội Dược sĩ Hoa Kỳ (ASHP); Thông tư số 02/2018/TT-BYT quy định về GPP; Quy trình thao tác chuẩn SOP 03-GPP của Nhà thuốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội về bán thuốc kê đơn; Quyết định số 4469/QĐ-BYT về phân loại bệnh tật quốc tế theo ICD-10.

Hạng mục phương pháp	Nội dung chi tiết triển khai
Thiết kế nghiên cứu	Nghiên cứu mô tả cắt ngang sử dụng phương pháp định lượng.
Cỡ mẫu nghiên cứu	Áp dụng công thức ước tính một tỷ lệ quần thể: $n = \frac{Z_{1-\alpha/2}^2 \cdot P(1-P)}{d^2}$ với $Z = 1{,}96$ (độ tin cậy 95%), $P = 0{,}5$, sai số $d = 0{,}1 \rightarrow n = 97$. Dự phòng 10% mất mẫu, cỡ mẫu đích là 110 đối tượng.
Phương pháp chọn mẫu	Chọn mẫu thuận tiện; điều tra viên tiếp cận và phỏng vấn trực tiếp người bệnh tại khu vực chờ của Nhà thuốc số 5 trong các khung giờ 9h30 - 12h00 và 14h00 - 17h30.
Công cụ thu thập	Bộ câu hỏi cấu trúc gồm 10 câu chia 3 phần: (1) Nhân khẩu học, (2) Yếu tố liên quan và tình trạng sức khỏe, (3) Nhu cầu thông tin thuốc (đo lường mức độ cần thiết bằng thang đo Likert 5 điểm).
Xử lý số liệu	Nhập, làm sạch trên Microsoft Excel và phân tích bằng phần mềm SPSS 16. Sử dụng thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ %), kiểm định Chi-square ($\chi^2$) và ước tính Tỷ suất chênh (Odds Ratio - OR) với khoảng tin cậy 95% CI để xác định mối liên quan ($p < 0{,}05$).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về hoạt động tư vấn sử dụng thuốc trong thực hành chăm sóc dược, so sánh bản chất giữa phương thức giao tiếp 1 chiều truyền thống và mô hình tương tác đồng thuận 2 chiều. Tác giả tổng hợp các hướng dẫn chuyên môn tiêu biểu như 16 nội dung tư vấn của ASHP, tiêu chuẩn thực hành GPP theo Thông tư 02/2018/TT-BYT và quy trình chuẩn SOP 03-GPP của Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.

Đồng thời, chương này tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước:

• Nghiên cứu quốc tế: Tại Nigeria (55% người bệnh không hài lòng về chất lượng tư vấn), Hà Lan (58% không hài lòng do lượng thông tin nhận được quá nhiều hoặc quá ít so với nhu cầu), Singapore (72,6% quan tâm tác dụng phụ, 54,7% quan tâm liều dùng), Anh và Đức (chỉ ra mối liên hệ giữa độ tuổi, nghề nghiệp và nhu cầu tư vấn).
• Nghiên cứu tại Việt Nam: Nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc dao động tùy cơ sở khám chữa bệnh: Bệnh viện Bạch Mai (62,0%), Bệnh viện Thống Nhất (58,33%), Bệnh viện E (71,43%), Bệnh viện An Bình (86,61%) và Bệnh viện Nguyễn Tri Phương (34,0%). Hai nguyên nhân từ chối tư vấn phổ biến nhất ghi nhận tại các nghiên cứu trong nước là "đã được bác sĩ tư vấn" và "đã quen do dùng nhiều lần".

Chương II: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương II mô tả chi tiết quy trình thiết kế và vận hành nghiên cứu:

• Thiết lập tiêu chuẩn lựa chọn (bệnh nhân ngoại trú $\ge 14$ tuổi, đồng ý tham gia) và tiêu chuẩn loại trừ (người mua hộ).
• Định nghĩa và phân loại hệ thống biến số nghiên cứu, bao gồm: nhóm biến nhân khẩu học (tuổi, giới tính, chỗ ở, nghề nghiệp, trình độ học vấn), nhóm biến sức khỏe (mã bệnh theo ICD-10, lần đi khám, lịch sử tư vấn trước đó), và nhóm biến xác định nhu cầu (có/không nhu cầu tư vấn, lý do không muốn tư vấn, hình thức mong muốn, mức độ cần thiết của 14 nội dung thông tin thuốc theo thang Likert 1-5 điểm).
• Trình bày công thức tính cỡ mẫu, quy trình phỏng vấn thực địa của điều tra viên (trung bình 8-10 người/ngày) và phương pháp kiểm soát đạo đức nghiên cứu (bảo mật thông tin cá nhân, tham gia tự nguyện).

Chương III: Kết quả nghiên cứu (và Bàn luận)

Chương III trình bày kết quả phân tích từ 101 phiếu khảo sát hợp lệ (loại 9 phiếu không đạt yêu cầu từ tổng số 110 phiếu thu về) và bàn luận đối sánh:

• Đặc điểm mẫu nghiên cứu: Tuổi trung bình là 38,9 ± 15,1; nhóm tuổi 14-34 chiếm 46,5%, nhóm 35-54 chiếm 39,6%; nữ giới chiếm 56,4%; cư trú thành thị chiếm 69,3%; trình độ học vấn đại học trở lên và cấp 1/2/3 cùng chiếm 37,6%, trung cấp chiếm 24,8%. Nhóm bệnh tiêu hóa chiếm tỷ lệ cao nhất (41,6%), tiếp đến là hô hấp (16,8%) và cơ xương khớp (11,9%); 61,4% người bệnh đi khám lần đầu.
• Thực trạng tư vấn trước đó: 81,2% từng được tư vấn thuốc (chủ yếu từ nhân viên y tế bệnh viện 49,0% và người bán tại nhà thuốc 25,5%). Trong 82 người đã được bác sĩ tư vấn, nội dung nhận được nhiều nhất là "Liều dùng - Cách dùng" (95,0%) và "Nhắc nhở thực hiện đúng đơn thuốc" (90,1%); nội dung ít được hướng dẫn nhất là "Nên uống với 200ml nước lọc" (39,6%) và "Cách bảo quản thuốc" (47,5%).
• Nhu cầu tư vấn và hình thức mong muốn: 67,3% người bệnh có nhu cầu được người bán thuốc tư vấn thêm. Trong 33 người không có nhu cầu, 69,7% đưa ra lý do "Đã được bác sĩ tư vấn đầy đủ" và 30,3% do "Đã dùng nhiều lần nên biết cách sử dụng" (0% người bệnh từ chối vì e ngại phát sinh chi phí). Về hình thức, tư vấn bằng lời nói (77,2%) và bằng chữ viết (62,4%) chiếm ưu thế vượt trội so với hướng dẫn bằng hành động (15,8%).
• Đánh giá mức độ cần thiết: Điểm trung bình các nội dung dao động từ 3,61 đến 4,65. Điểm cao nhất thuộc về "Liều dùng - Cách dùng" (4,65 ± 0,62; 73,3% đánh giá cực kỳ cần thiết), "Cách xử trí nếu gặp phản ứng không mong muốn" (4,57; 68,3% cực kỳ cần thiết), "Dặn dò khi gặp phản ứng không mong muốn" (4,49 ± 0,72; 61,4% cực kỳ cần thiết) và "Thời gian dùng thuốc" (4,47 ± 0,76; 62,4% cực kỳ cần thiết).
• Phân tích các yếu tố liên quan:
  • Tuổi: Nhóm 35-54 tuổi có nhu cầu tư vấn cao hơn rõ rệt so với nhóm 14-34 tuổi (OR = 0,29; 95% CI: 0,11 - 0,78; $p = 0{,}010$) và nhóm 55-74 tuổi (OR = 0,21; 95% CI: 0,05 - 0,86; $p = 0{,}032$). Nhóm 35-54 tuổi cũng có nhu cầu tư vấn bằng lời và bằng chữ viết cao hơn các nhóm tuổi khác ($p < 0{,}05$).
  • Trình độ học vấn: Nhóm có học vấn trung cấp có nhu cầu tư vấn cao hơn nhóm cấp 1/2/3 (OR = 0,23; 95% CI: 0,06 - 0,92; $p = 0{,}027$) và nhóm đại học trở lên (OR = 0,19; 95% CI: 0,07 - 0,74; $p = 0{,}010$).
  • Số lần đi khám: Người bệnh đi khám lại có tỷ lệ đưa ra lý do từ chối "Đã dùng nhiều lần nên biết cách sử dụng" cao gấp 7,13 lần so với người đi khám lần đầu (OR = 7,13; 95% CI: 1,35 - 37,56; $p = 0{,}023$).

---

Kết quả và đóng góp

Bảng tổng hợp các chỉ số thực chứng chính

Nhóm chỉ số	Chỉ số cụ thể	Giá trị trích xuất từ văn bản
Quy mô mẫu hợp lệ	Số lượng phiếu phân tích	101 phiếu (từ 110 mẫu thu thập, loại 9 phiếu hỏng)
Tỷ lệ nhu cầu tư vấn	Người bệnh có nhu cầu tư vấn thêm	67,3% ($n = 68/101$)
Lý do không muốn tư vấn	- Đã được bác sĩ tư vấn đầy đủ - Đã dùng nhiều lần nên biết cách dùng - Cảm thấy không cần thiết - Đã có kiến thức từ sách báo/TV/CLB - Không có thời gian - E ngại tăng chi phí	69,7% ($n = 23/33$) 30,3% ($n = 10/33$) 24,2% ($n = 8/33$) 18,2% ($n = 6/33$) 6,1% ($n = 2/33$) 0,0% ($n = 0/33$)
Hình thức tư vấn mong muốn	- Tư vấn bằng lời - Tư vấn bằng chữ viết - Hướng dẫn bằng hành động	77,2% ($n = 78/101$) 62,4% ($n = 61/101$) 15,8% ($n = 16/101$)
Nội dung cần thiết hàng đầu	- Liều dùng – Cách dùng - Xử trí khi gặp phản ứng không mong muốn - Dặn dò khi gặp phản ứng không mong muốn - Thời gian dùng thuốc	TB: 4,65/5 (73,3% cực kỳ cần thiết) TB: 4,57/5 (68,3% cực kỳ cần thiết) TB: 4,49/5 (61,4% cực kỳ cần thiết) TB: 4,47/5 (62,4% cực kỳ cần thiết)
Yếu tố liên quan có ý nghĩa ($p < 0{,}05$)	- Nhu cầu tư vấn theo tuổi (so với 35-54) - Nhu cầu tư vấn theo học vấn (so với Trung cấp) - Lý do "dùng nhiều lần" theo số lần khám	Nhóm 14-34: OR = 0,29; Nhóm 55-74: OR = 0,21 Cấp 1/2/3: OR = 0,23; Đại học: OR = 0,19 Khám lại so với khám đầu: OR = 7,13

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

1. Đối với Khoa Dược bệnh viện: Tổ chức định kỳ các khóa đào tạo, tập huấn kỹ năng giao tiếp và cập nhật kiến thức chuyên môn tư vấn sử dụng thuốc cho dược sĩ trực tiếp tham gia cấp phát/bán thuốc.
2. Đối với quy trình tư vấn của dược sĩ: Ưu tiên cung cấp trọng tâm các thông tin thiết yếu mà người bệnh quan tâm nhiều nhất, bao gồm liều dùng - cách dùng, thời gian dùng thuốc, các phản ứng bất lợi có thể xảy ra và cách xử trí tương ứng.
3. Cá thể hóa hoạt động tư vấn: Dược sĩ cần quan sát và nhận diện các yếu tố nhân khẩu học và bệnh lý của từng cá nhân (độ tuổi, trình độ học vấn, tiền sử tái khám, dạng thuốc trong đơn) để chủ động điều chỉnh phương thức truyền đạt (kết hợp nhuần nhuyễn lời nói và chữ viết ghi nhãn), tránh lặp lại thông tin dư thừa đối với bệnh nhân mạn tính khám lại hoặc thiếu hụt thông tin đối với bệnh nhân mới.

Đóng góp của đề tài

Công trình cung cấp bức tranh dữ liệu định lượng cập nhật năm 2023 về thực trạng tiếp nhận thông tin thuốc và nhu cầu tư vấn của người bệnh điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội. Kết quả nghiên cứu xác định rõ khoảng trống thông tin giữa khâu khám bệnh của bác sĩ và khâu mua thuốc tại nhà thuốc, chứng minh bằng thực chứng rằng đa số người bệnh (67,3%) vẫn có nhu cầu nhận thêm tư vấn từ dược sĩ dù đã có đơn thuốc điện tử rõ ràng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế được tác giả nêu trong văn bản:
  • Cỡ mẫu còn nhỏ (101 mẫu hợp lệ) do điều kiện giới hạn về thời gian và kinh phí thực hiện khóa luận.
  • Sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện tại một địa điểm duy nhất (Nhà thuốc số 5).
  • Không gian khảo sát tại khu vực chờ mua thuốc còn ồn ào, thiếu tính riêng tư; tâm lý người bệnh nôn nóng mua thuốc và muốn nhanh chóng rời bệnh viện có thể ảnh hưởng nhất định đến mức độ chuẩn xác khi trả lời phiếu hỏi.
  • Độ tin cậy của dữ liệu phụ thuộc vào phạm vi câu hỏi đóng và kỹ năng hướng dẫn của điều tra viên.
• Hướng nghiên cứu mở rộng:
  • Mở rộng quy mô mẫu trên toàn bộ hệ thống các nhà thuốc bệnh viện và áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên xác suất.
  • Nghiên cứu sâu hơn về các hình thức hỗ trợ tư vấn đa phương tiện (ứng dụng di động, video, hình ảnh trực quan).
  • Đánh giá hiệu quả can thiệp tư vấn dược lâm sàng đối với sự tuân thủ điều trị trên từng nhóm bệnh mạn tính chuyên biệt.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho:

• Sinh viên ngành Dược: Cung cấp phương pháp luận chuẩn mực trong thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang định lượng thuộc lĩnh vực Dược xã hội học, Quản lý và Kinh tế Dược, cùng kỹ thuật phân tích biến số y tế bằng phần mềm SPSS.
• Dược sĩ lâm sàng và dược sĩ cộng đồng: Tham khảo hệ thống 14 nội dung tư vấn thực hành, thang đo mức độ cần thiết và phương pháp phối hợp giữa tư vấn bằng lời nói với ghi chú bao gói theo chuẩn GPP.
• Ban quản lý bệnh viện và Khoa Dược: Cung cấp cơ sở thực chứng để xây dựng tài liệu hướng dẫn bệnh nhân, cải tiến khu vực tư vấn tại nhà thuốc bệnh viện và tối ưu hóa quy trình cấp phát thuốc ngoại trú.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ người bệnh ngoại trú có nhu cầu được dược sĩ tư vấn sử dụng thuốc tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội năm 2023 là bao nhiêu?
Nghiên cứu ghi nhận 67,3% người bệnh tham gia khảo sát (68/101 người) có nhu cầu muốn được người bán thuốc/dược sĩ tư vấn và hướng dẫn sử dụng thuốc thêm, mặc dù trước đó phần lớn đã được bác sĩ kê đơn hướng dẫn.

2. Lý do chính nào khiến những người bệnh không muốn nhận tư vấn từ người bán thuốc?
Trong 33 người bệnh không có nhu cầu tư vấn thêm, 69,7% người bệnh đưa ra lý do "Đã được bác sĩ tư vấn đầy đủ" và 30,3% đưa ra lý do "Đã dùng nhiều lần nên biết cách sử dụng". Không có người bệnh nào (0,0%) từ chối tư vấn vì e ngại phát sinh chi phí.

3. Nội dung thông tin thuốc nào được người bệnh đánh giá có mức độ cần thiết cao nhất?
Nội dung "Liều dùng – Cách dùng" được đánh giá cao nhất với điểm trung bình 4,65/5 (73,3% đánh giá cực kỳ cần thiết). Tiếp theo là "Cách xử trí nếu gặp các phản ứng không mong muốn" (4,57/5; 68,3% cực kỳ cần thiết), "Dặn dò khi gặp phản ứng không mong muốn phải dừng thuốc và báo bác sĩ/nhà thuốc" (4,49/5; 61,4% cực kỳ cần thiết) và "Thời gian dùng thuốc" (4,47/5; 62,4% cực kỳ cần thiết).

4. Những yếu tố nhân khẩu học nào có mối liên quan mang ý nghĩa thống kê đối với nhu cầu tư vấn sử dụng thuốc?
Hai yếu tố có liên quan có ý nghĩa thống kê ($p < 0{,}05$) là độ tuổi và trình độ học vấn:

• Nhóm tuổi 35-54 có nhu cầu tư vấn cao hơn gần 5 lần so với nhóm 14-34 tuổi (OR = 0,29; 95% CI: 0,11 - 0,78) và nhóm 55-74 tuổi (OR = 0,21; 95% CI: 0,05 - 0,86).
• Nhóm có trình độ học vấn trung cấp có nhu cầu tư vấn cao hơn nhóm cấp 1/2/3 (OR = 0,23; 95% CI: 0,06 - 0,92) và nhóm đại học trở lên (OR = 0,19; 95% CI: 0,07 - 0,74).

5. Yếu tố số lần đi khám ảnh hưởng như thế nào đến nguyên nhân từ chối tư vấn của người bệnh?
Số lần đi khám có mối liên quan có ý nghĩa thống kê với lý do "Đã dùng nhiều lần nên biết cách sử dụng" ($p = 0{,}023$). Nhóm người bệnh đi khám lại có tỷ lệ đưa ra lý do này cao gấp 7,13 lần so với nhóm người bệnh đi khám lần đầu (OR = 7,13; 95% CI: 1,35 - 37,56).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của dược sĩ Lê Xuân Hiệp đã phản ánh khách quan thực trạng nhu cầu thông tin thuốc của người bệnh ngoại trú tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội năm 2023 với tỷ lệ mong muốn được tư vấn đạt 67,3%. Nghiên cứu chỉ ra rằng người bệnh đặc biệt quan tâm đến các nội dung về liều dùng, thời gian điều trị và cách xử trí phản ứng không mong muốn thông qua hai hình thức chủ đạo là lời nói và chữ viết. Đồng thời, công trình chứng minh mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa nhu cầu tư vấn với độ tuổi, trình độ học vấn và số lần đi khám, cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn để nâng cao chất lượng hoạt động chăm sóc dược ngoại trú tại bệnh viện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về tư vấn sử dụng thuốc 1. Định nghĩa tư vấn sử dụng thuốc Từ năm 1960, các nhà khoa học đã bắt đầu công cuộc nghiên cứu sâu hơn để đưa ra một định nghĩa chính xác nhất về tư vấn sử dụng thuốc (Hepler 1987, Vainio 2004, Puumalainen 2005a). Định nghĩa về tư vấn sử dụng thuốc được đưa ra sớm nhất bởi Pucket (1978), Ross và cộng sự (1981) là “bất kỳ giao tiếp bằng lời hoặc bằng văn bản nào từ người hành nghề liên quan đến sản phẩm thuốc và việc sử dụng thuốc”.

Sau đó 1 năm, Kirking (1982) định nghĩa tư vấn là “việc cung cấp thông tin bằng lời nói giúp người bệnh sử dụng thuốc đúng cách”. Tiếp theo là các định nghĩa của Thomas và Ortiz (1986), Aslanpour và Smith (1997), Holland (1992) và Schommer và Wiederholt (1994). Hầu hết các định nghĩa đưa ra trong giai đoạn này đều có một điểm chung là tập trung khá kỹ vào nội dung, tức là thông tin mà cán bộ y tế truyền tải đến bệnh nhân. Các định nghĩa đã không đưa ra dựa trên bản chất của sự tương tác giữa cán bộ y tế và bệnh nhân, nghĩa là liệu giao tiếp có phải là độc thoại của dược sĩ hay là đối thoại giữa dược sĩ và bệnh nhân.

Một phần vì lý do kể trên mà trong giai đoạn này, chất lượng các cuộc tư vấn gần như không có sự cải thiện trong tương tác giữa dược sĩ và bệnh nhân. Tư vấn sử dụng thuốc thời kỳ này hầu như vẫn là quá trình truyền đạt thông tin một chiều (De Young 1996).[24] Theo Dược điển Mỹ 2020 (USP 43), tư vấn sử dụng thuốc là cách tiếp cận tập trung vào việc nâng cao kỹ năng giải quyết vấn đề của bệnh nhân nhằm mục đích cải thiện hoặc duy trì chất lượng sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Quy trình này nhấn mạnh rằng cán bộ y tế cung cấp và thảo luận thông tin về thuốc với người thích hợp để đạt được mục tiêu này. Tư vấn dựa trên nhu cầu của từng bệnh nhân.

Bản chất của mối quan hệ giữa bệnh nhân và người cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe là tương tác và tạo thành một quá trình học tập hợp tác cho cả hai bên. Tư vấn theo định nghĩa của USP 43 có thể hiểu là sự tương tác, diễn ra trong các giai đoạn khác nhau của quá trình tư vấn. Theo mức độ tư vấn hướng dẫn sử dụng thuốc của Dược điển Mỹ 2020, việc tư vấn cho người bệnh gồm 4 mức độ là độc thoại của dược sĩ, hỏi đáp đơn thuần, đối thoại và thảo luận. Vai trò của tư vấn sử dụng thuốc với người bệnh Tư vấn sử dụng thuốc là một mô hình không thể tách rời của hoạt động chăm sóc dược.

Hoạt động này đóng vai trò quan trọng đối với cả người tư vấn, người được tư vấn và đối với cả toàn xã hội. 3 Tư vấn hướng dẫn sử dụng thuốc hợp lý giúp bệnh nhân có được kiến thức đầy đủ, toàn diện từ đó quyết định đến hiệu quả chăm sóc sức khỏe và tính an toàn trong quá trình điều trị. Cụ thể hơn, việc tư vấn sử cho bệnh nhân về thuốc điều trị và tình trạng sức khỏe có hiệu quả còn giúp giảm thiểu việc không tuân thủ [15, 24, 34, 38].Một nghiên cứu bệnh chứng được thực hiện tại Khoa Phẫu thuật Tim mạch và Phòng khám Ngoại trú của Bệnh viện Mater Dei, Malta. Kết quả là Bệnh nhân trong nhóm thử nghiệm có tỷ lệ phần trăm tuân thủ trung bình cao hơn (88%) so với bệnh nhân trong nhóm đối chứng (66%)[34].

Can thiệp của dược sĩ còn mang lại lợi ích cho người bệnh trong việc giảm thiểu sai sót trong quá trình sử dụng, tác dụng phụ của thuốc đồng thời cải thiện kiến thức chung về bệnh điều trị[15, 28]. Một nghiên cứu tại Úc đã chỉ ra rằng, can thiệp của dược sĩ giúp cải thiện kiểm soát đường huyết, giảm nguy cơ không tuân thủ điều trị bằng thuốc và hơn 90% bệnh nhân cho biết họ đã cải thiện kiến thức về tự quản lý bệnh tiểu đường [15]. Một nghiên cứu khác tại Úc được tiến hành trên nhóm bệnh nhân Hen suyễn cũng cho kết quả là can thiệp của dược sĩ giúp người bệnh hen suyễn cải thiện được kiến thức về bệnh[14]. Nhờ đó, chi phí chăm sóc sức khỏe đối với bệnh nhân cũng giảm[19, 35, 38].

Một nghiên cứu “phân tích hiệu quả chi phí của tư vấn dược sĩ trong điều trị và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân tăng huyết áp” tại Indonesia đã chỉ ra rằng ở nhóm được tư vấn bởi dược sỹ tiết kiệm chi phí hơn trong việc điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống ở nhóm bệnh nhân tham gia thử nghiệm. Các cách tiếp cận bệnh nhân trong quá trình tư vấn  Tuân thủ Tuân thủ được định nghĩa là “mức độ mà hành vi của bệnh nhân phù hợp với các khuyến nghị của bác sĩ kê đơn”[31]. Tuân thủ hàm ý “sự thiếu tham gia của bệnh nhân” và có liên quan đến các điểm tiêu cực như khuất phục và phục tùng [31, 39]. Định nghĩa về tuân thủ giả định rằng tất cả các lời khuyên y tế và thuốc đưa ra cho bệnh nhân đều tốt cho bệnh nhân và bệnh nhân nên điều chỉnh hành vi của mình để tuân theo phác đồ điều trị.

Cách tiếp cận tuân thủ ứng mới mô hình tư vấn 1 chiều. Người bệnh tiếp nhận thông tin một cách thụ động, không có sự thảo luận, trao đổi qua lại giữa người bệnh và cán bộ y tế. Điều này dẫn đến khó khăn cho bệnh nhân trong quá trình dùng thuốc và là một yếu tố dẫn đến việc không tuân thủ điều trị. Từ đó dễ dẫn đến nhiều vấn đề khác trong quá trình sử dụng thuốc [25].

 Đồng thuận Đồng thuận là thuật ngữ chỉ mối quan hệ giữa bệnh nhân và chuyên gia y tế, theo đó cả hai cùng tham gia vào việc xây dựng phác đồ điều trị phù hợp nhất với tình 4 trạng bệnh nhân, nhu cầu và nguồn lực sẵn có. Định nghĩa này đề cập đến một thỏa thuận đạt được sau cuộc thảo luận giữa cán bộ y tế và bệnh nhân mà theo đó cán bộ y tế tôn trọng cảm xúc và niềm tin của bệnh nhân về việc có nên dùng thuốc hay không, khi nào bắt đầu dùng thuốc và dùng thuốc như thế nào. Ứng với cách tiếp cận đồng thuận là mô hình tư vấn khuyến khích. Mô hình này hướng đến người bệnh nhiều hơn, người bệnh và cán bộ y tế có nhiều cơ hội trao đổi và giao tiếp với nhau hơn từ đó thống nhất được giải pháp điều trị tốt nhất cho người bệnh cũng như giúp cho liệu pháp điều trị được thực hiện một cách an toàn và hiệu quả hơn [23, 25, 31].

Một số hướng dẫn về tư vấn sử dụng thuốc 1. Hướng dẫn về tư vấn sử dụng thuốc tại Mỹ Theo hướng dẫn của Hiệp hội dược sĩ Mỹ (ASHP) trong việc tư vấn và giáo dục bệnh nhân, dược sĩ cần có kiến thức và kỹ năng để thực hiện cuộc tư vấn một cách hiệu quả và chính xác. Đặt câu hỏi mở, hiệu quả và lắng nghe tích cực là những kỹ năng cần thiết để thu thập thông tin và chia sẻ thông tin với bệnh nhân. Dược sĩ phải điều chỉnh các thông tin truyền tải để phù hợp với kỹ năng ngôn ngữ và nhận thức của bệnh nhân, hoặc thông qua việc sử dụng các thiết bị hỗ trợ.

Dược sĩ cũng cần quan sát và giải thích các tín hiệu phi ngôn ngữ (ví dụ: giao tiếp bằng mắt, nét mặt, chuyển động cơ thể, đặc điểm giọng nói) mà bệnh nhân đưa ra trong các buổi giáo dục và tư vấn. Ngoài ra, dược sĩ nên cố gắng hiểu thái độ của bệnh nhân và các hành vi tiềm ẩn liên quan đến việc sử dụng thuốc. Dược sĩ cần xác định xem bệnh nhân có sẵn sàng sử dụng thuốc hay không và họ có ý định làm như vậy không. Hướng dẫn về việc tư vấn và giáo dục bệnh nhân của Hiệp hội dược sĩ Hoa Kỳ cho dược sĩ đã chỉ ra 4 bước chính trong quá trình tư vấn gồm 16 nội dung tư vấn cụ thể như sau: - Tên thương mại, tên generic, nhóm điều trị và hiệu quả của thuốc.

- Cách sử dụng và hiệu quả điều trị của thuốc. - Thời gian thuốc bắt đầu tác dụng và cách xử lý khi không thấy dấu hiệu thuốc có hiệu quả. - Đường dùng, dạng bào chế, liều lượng và thời gian dùng thuốc. - Cách sử dụng thuốc.

Nội dung này có thể bao gồm việc điều chỉnh để phù hợp với lối sống hoặc môi trường làm việc của người bệnh. - Cách xử trí khi quên liều. - Những điều cần tuân thủ trong quá trình dùng thuốc và các nguy cơ tiềm ẩn. 5 - Các tác dụng phụ nghiêm trọng, phổ biến có thể xảy ra trong quá trình dùng thuốc và những biện pháp để ngăn ngừa hoặc giảm thiểu các tác dụng không mong muốn đó.

- Các biện pháp tự quản lý quá trình dùng thuốc. - Những tương tác có thể xảy ra gồm tương tác thuốc- thuốc, thuốc- thức ăn, thuốc- bệnh hay chống chỉ định. - Ảnh hưởng của thuốc với các quy trình chụp X-quang và xét nghiệm. - Cách xử trí khi hết thuốc.

- Hướng dẫn tiếp cận dịch vụ dược sĩ 24 giờ. - Cách bảo quản thuốc. - Cách xử lý thuốc không đảm bảo chất lượng hoặc thuốc không sử dụng nữa và các thiết bị dùng thuốc. - Các thông tin khác đặc trưng cho mỗi người bệnh hay thuốc điều trị.

Trong quá trình tư vấn, dược sĩ cần đưa ra những đánh giá phù hợp về người bệnh cũng như nhu cầu tư vấn của họ để có thể tư vấn các nội dung thích hợp, không cần thiết phải tư vấn đầy đủ 16 nội dung trên. Các quy định về tư vấn sử dụng thuốc tại Việt Nam Theo thông tư 02/2018/TT-BYT ngày 22/01/2018 của Bộ trưởng Bộ Y tế quy định về thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc, người bán lẻ tư vấn cho người mua về lựa chọn thuốc, cách dùng thuốc, hướng dẫn cách sử dụng thuốc bằng lời nói. Trường hợp không có đơn thuốc kèm theo, người bán lẻ phải hướng dẫn sử dụng thuốc thêm bằng cách viết tay hoặc đánh máy, in gắn lên đồ bao gói.