Luận văn thạc sĩ thú y tỷ lệ nhiễm ehrlichia canis trên chó và hiệu quả điều trị tại phòng khám thú y quốc cường thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thú y tỷ lệ nhiễm ehrlichia canis trên chó và hiệu quả điều trị tại phòng khám thú y quốc cường, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Trần Nhật Phi
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Tấn Đại
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Thú Y
• Đề tài: Tỷ Lệ Nhiễm Ehrlichia Canis Trên Chó Và Hiệu Quả Điều Trị Tại Phòng Khám Thú Y Quốc Cường
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM TẠ
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giới thiệu về bệnh Ehrlichia canis
• 1.2. Vector truyền lây
• 1.3. Phân loại và một số đặc tính sinh học của Ehrlichia canis
• 1.4. Đặc điểm sinh học của Ehrlichia canis
• 1.5. Cơ chế sinh bệnh của Ehrlichia canis
• 1.6. Triệu chứng lâm sàng của Ehrlichia canis
• 1.7. Triệu chứng cận lâm sàng của Ehrlichia canis
• 1.8. Bệnh tích đại thể
• 1.9. Điều trị Ehrlichia canis
• 1.10. Theo dõi kết quả điều trị
• 1.11. Lược duyệt các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế về Ehrlichia canis
• 1.11.1. Đặc điểm lưu hành bệnh Ehrlichia canis trên thế giới
• 1.11.2. Đặc điểm lưu hành bệnh Ehrlichia canis tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm, thời gian
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Khám cận lâm sàng
• 2.2.2. Phương pháp xét nghiệm bằng test nhanh, Real time PCR
• 2.2.3. Giải trình tự Ehrlichia canis bằng phương pháp Sanger PCR
• 2.2.4. Chỉ tiêu khảo sát
• 2.2.5. Phân tích thống kê, xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tỷ lệ chó nhiễm E.canis test nhanh kháng thể và Realtime PCR theo nhóm đối tượng
• 3.1.1. Kết quả khảo sát tỷ lệ nhiễm E.canis bằng phương pháp test nhanh kháng thể
• 3.1.2. Kết quả xét nghiệm E.canis bằng phương pháp Realtime PCR
• 3.1.3. Tỷ lệ nhiễm E.canis theo phương thức nuôi
• 3.1.4. Tỷ lệ nhiễm E.canis theo tình trạng nhiễm ve
• 3.1.5. Tỷ lệ nhiễm E.canis theo giới tính
• 3.1.6. Tỷ lệ nhiễm E.canis theo nhóm tuổi
• 3.2. Phân tích yếu tố nguy cơ liên quan đến tỷ lệ nhiễm E.canis trên chó
• 3.3. Hiệu quả điều trị của Doxycycline đối với nhóm chó đối tượng
• 3.4. Phân tích, đánh giá sự tương đồng gen và xây dựng cây sinh dòng
• 3.4.1. Khuếch đại gen gp/9 bằng phương pháp Sanger PCR
• 3.4.2. Phân tích sự tương đồng gen và xây dựng cây sinh dòng
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC BIỂU ĐỒ
• DANH SÁCH CÁC SƠ ĐỒ

Tóm tắt

I. Giới thiệu về bệnh Ehrlichia canis

Bệnh do Ehrlichia canis gây ra, được biết đến như một dạng bệnh Ehrlichiosis trên chó, là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Vi khuẩn này ký sinh trong các bạch cầu đơn nhân và được truyền qua ve Rhipicephalus sanguineus. Các triệu chứng lâm sàng bao gồm sốt, chán ăn, xuất huyết và giảm tiểu cầu. Tỷ lệ nhiễm Ehrlichia canis đã được ghi nhận cao ở nhiều vùng nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Nghiên cứu này nhằm xác định tỷ lệ nhiễm và hiệu quả điều trị tại phòng khám thú y Quốc Cường, từ đó cung cấp thông tin hữu ích cho công tác phòng ngừa và điều trị bệnh. Theo các nghiên cứu trước đây, tỷ lệ nhiễm bệnh có thể lên đến 69,2% ở một số khu vực, cho thấy sự phổ biến của bệnh này trong cộng đồng chó nuôi.

II. Tỷ lệ nhiễm và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện trên 99 mẫu máu từ chó, trong đó có 21,21% chó dương tính với Ehrlichia canis qua phương pháp Realtime PCR. Tỷ lệ này có liên quan đến tình trạng nhiễm ve và phương thức nuôi, không có sự khác biệt đáng kể theo tuổi tác và giới tính. Việc sử dụng phương pháp Realtime PCR cho thấy độ nhạy cao hơn so với các phương pháp xét nghiệm nhanh khác. Kết quả cho thấy rằng việc áp dụng kỹ thuật này là cần thiết để chẩn đoán chính xác bệnh, từ đó giúp nâng cao hiệu quả điều trị. Kết quả điều trị ghi nhận là 85,72%, cho thấy sự hiệu quả của phương pháp điều trị hiện tại.

III. Hiệu quả điều trị và phân tích gen

Hiệu quả điều trị bệnh Ehrlichiosis bằng Doxycycline cho thấy tỷ lệ thành công cao, tuy nhiên vẫn có một số trường hợp tử vong trong quá trình điều trị. Phân tích gen cho thấy sự tương đồng cao giữa các chủng Ehrlichia canis, với tỷ lệ tương đồng lên đến 100% trong một số mẫu. Điều này cho thấy sự đồng nhất trong các chủng vi khuẩn gây bệnh, từ đó có thể giúp trong việc phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Việc phân tích gen cũng giúp xác định các yếu tố nguy cơ liên quan đến tỷ lệ nhiễm bệnh, từ đó có thể đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ nhiễm Ehrlichia canis trên chó tại phòng khám thú y Quốc Cường là đáng kể, và hiệu quả điều trị bằng Doxycycline là khả quan. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn để xác định rõ hơn về các yếu tố nguy cơ và phát triển các phương pháp điều trị mới. Việc áp dụng các phương pháp chẩn đoán chính xác như Realtime PCR là cần thiết để nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa và điều trị bệnh. Khuyến nghị các phòng khám thú y nên thường xuyên kiểm tra và theo dõi tình trạng sức khỏe của chó, đặc biệt là những chó có triệu chứng nghi ngờ nhiễm bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh Ehrlichiosis do vi khuẩn Ehrlichia canis gây ra là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên chó, đặc biệt phổ biến ở các vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới. Theo ước tính, tỷ lệ nhiễm E. canis trên chó tại nhiều quốc gia như Thái Lan, Ấn Độ, Mexico dao động từ 23,4% đến 69,2%. Tại Việt Nam, với điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm và mật độ nuôi chó ngày càng tăng, bệnh do E. canis cũng trở nên phổ biến hơn, tuy nhiên các phương pháp chẩn đoán hiện nay chủ yếu dựa trên dấu hiệu lâm sàng và test nhanh kháng thể, chưa có nhiều nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật Realtime PCR để đánh giá chính xác tỷ lệ nhiễm và hiệu quả điều trị.

Nghiên cứu được thực hiện tại Phòng khám thú y Quốc Cường, Thành phố Hồ Chí Minh từ tháng 3 đến tháng 9 năm 2022 với 99 mẫu máu chó nghi nhiễm E. canis. Mục tiêu chính là xác định tỷ lệ nhiễm E. canis bằng phương pháp Realtime PCR và test nhanh kháng thể, đồng thời đánh giá hiệu quả điều trị bằng doxycycline. Nghiên cứu cũng phân tích các yếu tố nguy cơ liên quan đến tỷ lệ nhiễm và phân tích sự tương đồng gen của các chủng E. canis qua đoạn gen gp/9.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu dịch tễ học chính xác, hỗ trợ nâng cao hiệu quả chẩn đoán và điều trị bệnh Ehrlichiosis trên chó, góp phần cải thiện sức khỏe vật nuôi và giảm thiểu tổn thất kinh tế trong ngành thú y.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Sinh học và cơ chế sinh bệnh của Ehrlichia canis: E. canis là vi khuẩn Gram âm, ký sinh nội bào bắt buộc trong bạch cầu đơn nhân và đại thực bào của chó, được truyền qua ve nâu Rhipicephalus sanguineus. Quá trình xâm nhập và phát triển của vi khuẩn trong cơ thể vật chủ gây ra các triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng đặc trưng như sốt, giảm tiểu cầu, xuất huyết, và có thể dẫn đến tử vong nếu không điều trị kịp thời.

• Mô hình chẩn đoán bệnh Ehrlichiosis: Phương pháp Realtime PCR được xem là tiêu chuẩn vàng trong phát hiện DNA của E. canis với độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn so với các phương pháp test nhanh kháng thể hoặc xét nghiệm huyết học truyền thống.

• Phác đồ điều trị bằng doxycycline: Doxycycline được sử dụng phổ biến với liều 10 mg/kg, uống mỗi 24 giờ trong 4 tuần, được chứng minh có hiệu quả cao trong điều trị nhiễm trùng E. canis cấp tính.

Các khái niệm chính bao gồm: tỷ lệ nhiễm, phương pháp xét nghiệm Realtime PCR, test nhanh kháng thể, hiệu quả điều trị, và phân tích đa biến các yếu tố nguy cơ.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: 99 mẫu máu chó nghi nhiễm E. canis được thu thập tại Phòng khám thú y Quốc Cường, TP. Hồ Chí Minh trong khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 9 năm 2022. Đối tượng nghiên cứu là chó có biểu hiện lâm sàng nghi nhiễm hoặc có tiền sử nhiễm ve.

• Phương pháp phân tích: Mẫu máu được xét nghiệm bằng test nhanh kháng thể và Realtime PCR để xác định sự hiện diện của E. canis. Các mẫu dương tính với Realtime PCR được chọn để giải trình tự gen gp/9 bằng phương pháp Sanger PCR nhằm phân tích sự đa dạng và tương đồng gen. Phân tích thống kê sử dụng phần mềm Minitab và Excel 2010, với kiểm định Chi-square và mô hình logistic đa biến để đánh giá các yếu tố nguy cơ liên quan đến tỷ lệ nhiễm.

• Timeline nghiên cứu:

  • Thu thập mẫu và thông tin chó: tháng 3 - tháng 6/2022
  • Xét nghiệm test nhanh và Realtime PCR: tháng 4 - tháng 7/2022
  • Giải trình tự gen và phân tích dữ liệu: tháng 7 - tháng 8/2022
  • Điều trị và theo dõi hiệu quả: tháng 5 - tháng 9/2022
  • Tổng hợp và báo cáo kết quả: tháng 9/2022

Cỡ mẫu 99 chó được chọn theo tiêu chí chó có triệu chứng nghi nhiễm và tiền sử nhiễm ve, đảm bảo tính đại diện cho nhóm đối tượng nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ nhiễm Ehrlichia canis bằng Realtime PCR là 21,21% (21/99 mẫu), trong khi tỷ lệ dương tính bằng test nhanh kháng thể là 49,49% (49/99 mẫu). Mức độ đồng thuận giữa hai phương pháp qua hệ số kappa là 0,431, cho thấy sự tương đồng vừa phải.

2. Tỷ lệ nhiễm theo phương thức nuôi: Chó nuôi thả có tỷ lệ nhiễm E. canis cao hơn đáng kể so với chó nuôi nhốt, lần lượt là 40% và 11% (P<0,001).

3. Tỷ lệ nhiễm theo tình trạng nhiễm ve: Chó đang nhiễm ve có tỷ lệ nhiễm E. canis cao hơn chó nhiễm ve trước đó, lần lượt là 31,25% và 11,76% (P<0,05).

4. Hiệu quả điều trị bằng doxycycline đạt 85,72%, với 18/21 chó dương tính sau điều trị trở về âm tính. Có 2 chó tử vong trong quá trình điều trị (9,52%) và 1 chó vẫn còn dương tính (4,76%).

5. Phân tích gen gp/9 của hai mẫu E. canis dương tính cho thấy mức độ tương đồng lên đến 100%, so sánh với 28 chủng tham chiếu trên Genbank có tỷ lệ tương đồng từ 96,77% đến 100%, cho thấy chủng E. canis tại TP. Hồ Chí Minh có sự đa dạng gen tương đối thấp và gần giống với các chủng ở Brazil, Hoa Kỳ, Thái Lan, Đài Loan và Trung Quốc.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ nhiễm E. canis 21,21% bằng Realtime PCR phù hợp với các nghiên cứu trong khu vực Đông Nam Á như Thái Lan (32,5%) và Campuchia (21,8%), thấp hơn so với các vùng có tỷ lệ nhiễm cao như Mexico (69,2%) hay Ấn Độ (41,59%). Sự khác biệt này có thể do điều kiện khí hậu, mật độ ve và phương thức nuôi chó khác nhau.

Tỷ lệ dương tính cao hơn bằng test nhanh kháng thể phản ánh khả năng phát hiện cả chó đã từng nhiễm và đang nhiễm, trong khi Realtime PCR chỉ phát hiện DNA vi khuẩn hiện diện, do đó test nhanh có thể cho kết quả dương tính giả do kháng thể tồn tại lâu dài.

Phân tích đa biến cho thấy phương thức nuôi thả làm tăng nguy cơ nhiễm E. canis lên 5,4 lần và chó đang nhiễm ve có nguy cơ cao gấp 3,4 lần so với chó nhiễm ve trước đó, phù hợp với cơ chế truyền bệnh qua ve nâu Rhipicephalus sanguineus.

Hiệu quả điều trị doxycycline 85,72% tương đồng với các nghiên cứu quốc tế, tuy nhiên vẫn còn trường hợp điều trị thất bại và tử vong, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

Phân tích gen gp/9 cho thấy chủng E. canis tại TP. Hồ Chí Minh có sự tương đồng cao với các chủng trên thế giới, cho thấy khả năng lưu hành chủng phổ biến và ít biến đổi gen, hỗ trợ cho việc phát triển các phương pháp chẩn đoán và điều trị đồng nhất.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ nhiễm theo phương pháp xét nghiệm, bảng phân tích yếu tố nguy cơ và biểu đồ cây sinh dòng gen gp/9 để minh họa sự tương đồng gen.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường áp dụng kỹ thuật Realtime PCR trong chẩn đoán Ehrlichiosis tại các phòng khám thú y nhằm nâng cao độ chính xác, giảm thiểu kết quả âm tính giả, giúp phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Thời gian thực hiện: ngay trong năm 2024; Chủ thể: các phòng khám thú y và trung tâm xét nghiệm.

2. Triển khai chương trình kiểm soát ve nâu Rhipicephalus sanguineus bằng các biện pháp phun xịt hoạt chất diệt ve như phenylpyrazole, pyrethroid, amitraz và isoxazolines, đặc biệt với chó nuôi thả có nguy cơ cao. Thời gian: liên tục hàng năm; Chủ thể: chủ nuôi chó, cơ quan thú y địa phương.

3. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho chủ nuôi và nhân viên thú y về dấu hiệu lâm sàng, phương pháp phòng bệnh và điều trị Ehrlichiosis, giúp phát hiện sớm và xử lý kịp thời. Thời gian: trong 6 tháng đầu năm 2024; Chủ thể: các tổ chức đào tạo thú y, phòng khám.

4. Nghiên cứu mở rộng về đa dạng gen và đề kháng thuốc của E. canis để cập nhật phác đồ điều trị phù hợp, giảm thiểu tỷ lệ điều trị thất bại và tử vong. Thời gian: 2024-2025; Chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ thú y và nhân viên phòng khám thú y: Nắm bắt kiến thức về tỷ lệ nhiễm, phương pháp chẩn đoán chính xác và phác đồ điều trị hiệu quả, áp dụng vào thực tiễn khám chữa bệnh.

2. Chủ nuôi chó và các tổ chức bảo vệ động vật: Hiểu rõ về nguy cơ nhiễm bệnh, cách phòng ngừa ve và nhận biết dấu hiệu bệnh để bảo vệ sức khỏe vật nuôi.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Thú y, Khoa học nông nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kỹ thuật xét nghiệm hiện đại và phân tích đa dạng gen vi khuẩn, phục vụ cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

4. Cơ quan quản lý thú y và y tế công cộng: Sử dụng dữ liệu dịch tễ học để xây dựng chính sách kiểm soát bệnh truyền nhiễm trên vật nuôi, giảm thiểu nguy cơ lây lan và tổn thất kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Realtime PCR có ưu điểm gì so với test nhanh kháng thể trong chẩn đoán Ehrlichia canis?
   Realtime PCR phát hiện trực tiếp DNA vi khuẩn với độ nhạy và đặc hiệu cao, giúp phát hiện sớm trong giai đoạn cấp tính, trong khi test nhanh chỉ phát hiện kháng thể, có thể tồn tại lâu sau khi khỏi bệnh, dẫn đến dương tính giả.

2. Tại sao chó nuôi thả có tỷ lệ nhiễm E. canis cao hơn chó nuôi nhốt?
   Chó nuôi thả tiếp xúc nhiều hơn với môi trường bên ngoài và ve nâu truyền bệnh, tăng nguy cơ bị ve cắn và nhiễm E. canis, trong khi chó nuôi nhốt hạn chế tiếp xúc với ve.

3. Liệu doxycycline có hiệu quả trong điều trị E. canis mãn tính?
   Doxycycline được chứng minh hiệu quả cao trong giai đoạn cấp tính, nhưng hiệu quả trong giai đoạn mãn tính còn gây tranh cãi, cần theo dõi và điều trị kéo dài hoặc kết hợp thuốc khác.

4. Có thể phòng ngừa hoàn toàn bệnh Ehrlichiosis trên chó không?
   Hiện chưa có phương pháp phòng ngừa hoàn toàn do ve nâu rất phổ biến và khó kiểm soát tuyệt đối, nhưng việc kiểm soát ve và khám sức khỏe định kỳ giúp giảm nguy cơ nhiễm bệnh.

5. Phân tích gen gp/9 có ý nghĩa gì trong nghiên cứu E. canis?
   Phân tích gen gp/9 giúp xác định sự đa dạng và tương đồng gen của các chủng E. canis, hỗ trợ hiểu biết về dịch tễ, nguồn gốc và khả năng đề kháng thuốc, từ đó cải thiện chiến lược điều trị và kiểm soát bệnh.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm Ehrlichia canis trên chó tại Phòng khám thú y Quốc Cường là 21,21% theo Realtime PCR và 49,49% theo test nhanh kháng thể.
• Phương thức nuôi thả và tình trạng nhiễm ve là các yếu tố nguy cơ chính làm tăng tỷ lệ nhiễm E. canis.
• Hiệu quả điều trị doxycycline đạt 85,72%, tuy nhiên vẫn còn trường hợp điều trị thất bại và tử vong.
• Phân tích gen gp/9 cho thấy chủng E. canis tại TP. Hồ Chí Minh có sự tương đồng cao với các chủng trên thế giới, hỗ trợ cho việc phát triển phương pháp chẩn đoán và điều trị.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng để nâng cao hiệu quả chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa bệnh Ehrlichiosis trên chó tại Việt Nam.

Next steps: Mở rộng nghiên cứu đa dạng gen, triển khai áp dụng Realtime PCR rộng rãi và tăng cường kiểm soát ve nâu.

Call to action: Các phòng khám thú y và chủ nuôi chó cần phối hợp chặt chẽ trong việc áp dụng kỹ thuật chẩn đoán hiện đại và thực hiện các biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhằm bảo vệ sức khỏe vật nuôi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Giới thiệu về bệnh Ehrlichia canis Ehrlichia canis là vi khuẩn nhỏ với một nhiễm sắc thé hình tròn đơn Gram âm ký sinh nội bào bắt buộc trong các bạch cầu mono và đại thực bào có vector truyền lây là ve chó nâu Rhipicephalus sanguineus gây ra bệnh Canine monocytic ehrlichiosis (CME) được Donatien va Lestoquar công nhận lần đầu tiên vào năm 1935 (Bretischwerdt, 1995). Nhưng sự quan tâm đến căn bệnh này đã tăng lên vào cuối năm 1960 sau khi bùng phát bệnh Ehrlichiosis ở dạng cấp tính với tỷ lệ tử vong cao xuất hiện ở những con chó làm việc cho Quân đội Hoa Kỳ tại Việt Nam (Rikihisa, 1991) và từ đó đã được báo cáo ở chó trên diện rộng về mặt địa lý (Bretischwerdt, 1995) nhưng đa số ở những nước có khí hậu nóng, âm. Nuôi cấy Ehrlichia canis trong bach cầu đơn nhân của chó ở giai đoạn cấp tính đã từng được báo cáo 40 năm trước (Nyindo và ctv, 1971). Ehrlichia canis được xem là nguyên nhân chủ yếu gây bệnh CME ở chó (Nazari va ctv, 2013).

Ehrlichia canis có thê nhiễm kép với Anaplasma trên chó.1 Vector truyền lây Ve nâu Rhipicephalus sanguineus thuộc họ Ixodidae được biết là vật trung gian lây truyền Ehrlichia canis (Gray va ctv, 2013). Trong cơ thé của ve Ehrlichia canis nhân lên bên trong không bào tế bào biểu mô cũng như bên trong các tế bao tuyến nước bọt (Mathew và ctv, 1997), bọ ve truyền lay Ehrlichia canis bang cach hut mau của những con chó bị nhiễm bệnh Canine monocytic ehrlichiosis và truyền bệnh cho những con chó khỏe. Sau đó Ehrlichia canis sẽ tan công các cơ quan của cơ thể như lách, gan, tủy xương, hạch bạch huyết (Rikihisa, 1991). Nếu ve còn trong giai đoạn ấu trùng thì ve sẽ vẫn giữ lại mầm bệnh trong cơ thê và sẽ truyền mầm bệnh qua vật chủ qua hai giai đoạn kế tiếp.

MOULTING AND OVIPOSITION Hình 1. Vòng đời Rhipicephalus sanguineus (Nguồn: Barker va Walker, 2014) Vòng đời chung của ve Rhipicephalus sanguineus tiễn trién qua 4 giai đoạn: trứng, ấu trùng, thiếu trùng và ve trưởng thành. Tất cả các giai đoạn của Rhipicephalus sanguineus đều hút máu động vat. Ve luôn đẻ trứng dưới đất chỉ một lần liên tục trong nhiều ngày sau đó chết, những ấu trùng nở ra sẽ bám lên cơ thể vật chủ.

Sau khi hút máu sẽ rơi xuống đất phát triển thành thiếu trùng. Thiếu trùng từ mặt đất sẽ tiếp tục bò lên ký chủ thứ hai hút máu sau đó rơi xuống đất phát triển thành ve trưởng thành. Ve trưởng thành sẽ lên ký chủ thứ ba hút máu rồi thụ tinh. Cuối cùng ve cái sẽ rơi xuống đất đẻ trứng (Lê Hữu Khương, 2012) Hình 1.

Đặc điểm hình thái của chi Rhipicephalus, (A) cái và đực ở lưng, (B) cái và đực ở bụng.2 Phân loại và một số đặc tinh sinh học của Ehrlichia canis 1.1 Phân loại Giới: Bacteria Ngành: Proteobacteria Lớp: Alphaproteobacteria Bộ: Rickettsiales Ho: Scientific classificati Chi: Ehrlichia Loài: Ehrlichia. canis (Donatien và Lestoquard, 1935) Trước day, Ehrlichia spp thuộc ho Rickettsiaceae (Moulder, 1974) Ehrlichia canis hiện được biết đến bao gồm các loài Ehrlichia chaffeensis, Ehrlichia canis gây nhiễm trùng bạch cầu đơn nhân (Buller và ctv, 1999; Anderson và ctv, 1992; Dawson va ctv, 1991), Ehrlichia ewingii gây nhiễm trùng bạch cầu đơn nhân (Buller va ctv, 1999; Anderson ctv, 1992; Dawson và ctv, 1991), Ehrlichia muris chưa được xác định va Ehrlichia ruminantium. Nghiên cứu nay chi thực hiện dé xác định loài Ehrlichia canis gây bệnh trên chó.2 Đặc điểm sinh học của Ehrlichia canis Ehrlichia canis là một loài vi khuân ơ-proteobacterium thuộc bộ Rickettsiales có kích thước nhỏ với một nhiễm sắc thé hình tròn đơn, ký sinh nội bào bắt buộc, hình que Gram âm. Giải trình tự bộ gen hoàn chỉnh cho thay Ehrlichia canis có kích thước 1.

Ehrlichia canis mau phết máu (Nguồn: Patra va ctv, 2018) epidermis dermis feeding lesion capillary Hình 1. Đặc điểm bọ ve, cách thức truyền lây (Nguồn: Barker và Walker, 2003) Quá trình xâm nhập của Ehrlichia canis bắt đầu diễn ra sau khi ve cắn, Ehrlichia canis từ nước bọt của ve vào dòng máu của vật chủ di đến tan công vào các bạch cầu đơn nhân và đại thực bào. Có thể khiến vật chủ không có triệu chứng trong nhiều tháng trước khi phát triển bệnh Ehrlichiosis. Thông thường, một bạch cầu đơn nhân bị nhiễm thường chứa một đến hai phôi dâu.

Về mặt lâm sàng nhiễm Ehrlichia canis tiên triển theo 3 giai đoạn cấp tính, mãn tính, cận lâm sàng (Harrus và ctv, 1997; Neer, 1998). Ehrlichia canis xâm nhập va phat triển bằng cách vào dòng máu, hệ thong bach huyết và tế bào đơn nhân của gan, lách, hạch bạch huyết nơi Ehrlichia canis có thé phat triển (Harrus va ctv, 1997). Lach được coi là đóng vai trò quan trong trong quá trình sinh bệnh. Ehrlichia canis có thé lây lan các tế bào mới bằng cách pha vỡ màng tế bào vào giai đoạn cuối của quá trình hình thành phôi dâu và lan truyền khắp co thê.

Trong giai đoạn mãn tinh Ehrlichia canis sẽ tân công vào tủy sống gây rối loạn chức năng, gây thiêu máu. Chu ky tăng trưởng của E. canis trong một tế bao bi nhiễm bệnh (Forbes và ctv, 1998) Thành tế bào E.canis thiếu peptidoglycan va lipopolysaccharide sẽ góp phan vào khả năng chống lại phản ứng miễm dịch của chó. Việc thiếu hai vật liệu này làm giảm độ cứng của thành tế bào, cho phép bề ngoài của thành tế bào trở nên năng động, từ đó tạo điều kiện cho các tế bào E.canis trỗn tránh kháng thể trong cơ thể vật chủ của nó.

Cấu trúc bên trong tế bào E.canis ít phức tạp , cho phép tông hợp đường, vi thế nó sử dụng axit amin làm nguồn năng lượng, khi lẫn trốn bên trong mà vẫn phát huy tác động sinh học. Vì thế , mặc dù thiếu nguồn cung năng lượng từ vật chủ nhưng nó vẫn phát triển, đồng thời vừa lẫn tránh kháng thé vật chủ.1 Triệu chứng lâm sàng Quá trình của triệu chứng do Ehrlichia canis diễn ra sau thời gian ủ bệnh từ 8 đến 20 ngày chia thành 3 giai đoạn tuần tự là cấp tính (2- 4 tuần), cận lâm sàng (vài tháng đến vài năm) và mãn tính (Mylonakis và ctv, 2017). Giai đoạn cấp tính: sụt cân, biếng ăn, sốt, nôn mữa, stress, xuất huyết dưới da, khó thở, ton thương ở mắt như viêm võng mạc, bong võng mạc hoặc viêm màng bồ đào trước, hạch to, lách to (Mylonakis và ctv, 2017). Giai đoạn mãn tính: những dấu hiệu ban đầu của giai đoạn cấp tính thường có diễn biến nhẹ không rõ ràng bao gồm chảy máu cam, sụt cân, suy nhược, xuất huyết điểm, phù ngoại vi đặc biệt là chi sau, xuất huyết giác mạc, tồn thương mat.

Tén thương thần kinh giống giai đoạn cấp nhưng nặng hơn có liên quan đến viêm mạch. Gây tử vong trên chó thường do kết quả của sự xuất huyết rộng rãi. Đặc trưng trong giai đoạn này là bất sản tủy xương (Mylonakis và ctv, 2017). Triệu chứng ở mắt: Ehrlichia canis có thể gây mù đột ngột do tăng lưu lượng máu đến mắt, xuất huyết tiền phòng, bong tróc võng mạc và gây chảy máu.

Triệu chứng tim mach Một số nghiên cứu cho thay Ehrlichia canis có tac động gây ton thương cơ tim ở thể cấp tính.2 Triệu chứng cận lâm sàng Thay đổi điển hình của huyết học bao gồm giảm bach cau, thiếu máu nhẹ, giảm tiêu cầu mức độ vừa cho đến nghiêm trọng. Trong giai đoạn cận lâm sàng thì sự thay đổi rõ rệt nhất là sự suy giảm tiểu cầu. Một số ít trường hợp được ghi nhận có sự suy giảm bạch cầu, hematocrit và hemoglobin. Chỉ tiêu xét nghiệm huyết thanh học cho thấy có sự gia tăng của protein máu, tăng globulin, giảm albumine, tăng lượng alkaline phosphate (ALP) và tăng alanine aminotransferase (ALT).

Giai đoạn cap tính không được điều trị triệt để sẽ dẫn đến thể mãn tính.1 Bệnh tích đại thể: Sự xuất hiện các đốm xuất huyết bên ngoài có thé quan sát như trên niêm mạc và da là thường thấy đối với chó bị nhiễm Ehrlichia canis. Bệnh tích đại thé có thé tìm thấy được ở nhiều hệ thống cơ quan được kiểm tra trên cơ thể của chó bao gồm hạch sung to, gan và lách phì đại trong thé cấp tính. Trong giai đoạn cấp tính tủy xương tăng sinh, có màu đỏ sau đó giảm và mỡ xâm lấn nhạt màu dan trong giai đoạn mãn tính. Trong bệnh Canine monocytic ehrlichiosis những đốm xuất huyết trên bề mặt này là kết qua của việc rối loạn chức năng tiểu cầu và giảm tiểu cầu.

Niém mạc dương vật nhợt nhạt, đốm xuất huyết ở chó có liên quan đến CME giảm tiểu cầu (Mylonakis và ctv, 2017) Hình 1. Xuât huyệt kêt mac và viêm màng bô dao trước ở chó mac Canine monocytic ehrlichiosis (Mylonakis va ctv, 2017) 11 Hình 1. Bệnh xuất huyết màng cứng ở chó mắc Canine monocytic ehrlichiosis (Mylonakis va ctv, 2017) Trên bề mặt tim và nội tâm mạc có nhiều 6 xuất huyết, cả hai la phối có các vết lõm thay đổi phù nề. Lach to là bệnh tích thường thấy trong nhiễm Ehrlichia canis.2 Bệnh tích vi thể Bệnh tích mắt bao gồm xuất huyết, tụ huyết giác mạc, phù nề giác mạc, viêm màng bồ đào và xuất huyết được ghi nhận ở trường hợp nhiễm Ehrlichia canis.

Những ton thương mang não thường phát hiện hầu hết trên chó. Viêm cầu thận thường hiếm gặp ở chó nhiễm Ehrlichia canis.6 Chan đoán Ehrlichia canis: Chan đoán xác định Ehrlichia canis dựa vào tiền sử bệnh của chó, như có có nhiễm ve. Qua sàng lọc lâm sàng, chỉ số huyết học và bệnh tích của chó. Bằng cách xác định phôi dâu trong bach cầu đơn nhân, kháng thé với Ehrlichia canis, ELISA, PCR.

Phương pháp PCR là phương pháp nhạy để phát hiện mầm bệnh nhiễm Ehrlichia canis ở chó trong khoảng từ 4 đến 10 ngày sau gây nhiễm.7 Điều trị Ehrlichia canis Imidocarb dipropionate được sử dụng nhiều năm trong điều trị CME. Mặc dù ban đầu Imidocarb dipropionate được cho là hiệu quả điều trị CME và cho thấy có sự thuyên giảm về các dấu hiệu lâm sang (Matthewman và cộng su, 1994; Sainz và cộng sự, 2000). Nhưng các nghiên cứu gần đây cho thấy Imidocarb dipropionate không hiệu quả trong việc phục hồi hoặc loại bỏ E. Vì vậy, Imidocarb dipropionate không còn được chỉ định trong điều trị CME, ngoại trừ trường hợp đồng nhiễm như Babesia canis (Sainz và cộng sự, 2000).

Theo Mylonakis và cộng sự, doxycycline (5mg/ kg, hai lần mỗi ngày hoặc 10 mg/ kg một lần mỗi ngày, PO, trong 3- 4 tuần) như là phương pháp điều trị đầu tiên trong CME dựa trên đánh giá quá trình thử nghiệm điều trị và thử nghiệm trên lâm sàng. Trong những trường hợp cấp tính do Ehrlichia canis gây ra thì doxycyline được chứng minh là hiệu quả điều trị nhiễm trùng (Gal và ctv, 2007).