Hiệu quả của điều trị nội tiết đối với phụ nữ mãn kinh sau phẫu thuật

Luận án tiến sĩ Hiệu quả điều trị nội tiết cho phụ nữ mãn kinh sau phẫu thuật | đóng góp lý thuyết mới, phương pháp độc đáo cho ngành trong bối cảnh

• Tác giả: Trần Lệ Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Từ Vân
• Trường học: Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Phụ khoa
• Đề tài: Hiệu quả của điều trị nội tiết đối với phụ nữ mãn kinh do phẫu thuật
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ y học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Bảng danh mục các từ viết tắt
• Bảng đối chiếu thuật ngữ Việt Anh
• Mục lục các bảng
• Mục lục các biểu đồ, sơ đồ, hình
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Định nghĩa - phân loại mãn kinh
• 1.2. Sự sản xuất nội tiết sau mãn kinh
• 1.3. Tổng quan về mãn kinh do phẫu thuật cắt hai buồng trứng
• 1.4. Thang điểm đánh giá rối loạn mãn kinh MRS
• 1.5. Điều trị nội tiết mãn kinh
• 1.6. Một số nguyên tắc của điều trị nội tiết mãn kinh
• 1.7. Lợi ích của điều trị nội tiết mãn kinh
• 1.8. Nhu cầu của liệu pháp nội tiết thay thế trên phụ nữ mãn kinh do phẫu thuật
• 1.9. Các phác đồ điều trị nội tiết mãn kinh
• 1.10. Biệt dược premarin
• 1.11. Tình hình sử dụng nội tiết ở phụ nữ mãn kinh do phẫu thuật
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Tiêu chuẩn nhận và loại trừ
• 2.4. Biến số nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp tiến hành
• 2.6. Phân tích số liệu
• 2.7. Đặc điểm chung của dân số nghiên cứu
• 2.8. Hiệu quả của điều trị nội tiết ở phụ nữ mãn kinh sau phẫu thuật
• 2.9. Tác dụng không mong muốn
• 2.10. Phân tích các yếu tố liên quan với hiệu quả điều trị
• 2.11. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 2.12. Hiệu quả của điều trị nội tiết ở phụ nữ mãn kinh sau phẫu thuật
• 2.12.1. Đối với triệu chứng vận mạch
• 2.12.2. Đối với triệu chứng tâm lí
• 2.13. Nhu cầu điều trị LPNTTT mãn kinh đối với phụ nữ mãn kinh sau phẫu thuật
• 2.14. Tác dụng không mong muốn
• 2.15. Phân tích các yếu tố liên quan với hiệu quả điều trị
• 2.16. Đánh giá độ tin cậy của phương pháp nghiên cứu
• 2.16.1. Đánh giá phương pháp nghiên cứu
• 2.16.2. Đánh giá qui trình chọn mẫu
• 2.16.3. Đánh giá phương pháp thu thập và xử lí số liệu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Hiệu quả điều trị nội tiết

Hiệu quả điều trị nội tiết cho phụ nữ mãn kinh sau phẫu thuật là trọng tâm của luận án. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc sử dụng nội tiết tố thay thế, đặc biệt là estrogen liên hợp, giúp cải thiện đáng kể các triệu chứng rối loạn vận mạch và tâm lý. Các triệu chứng như bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, và lo âu giảm rõ rệt sau 6 tháng điều trị. Điều trị nội tiết cũng góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho nhóm đối tượng này.

1.1. Hiệu quả trên triệu chứng vận mạch

Nghiên cứu cho thấy hiệu quả điều trị nội tiết đối với các triệu chứng vận mạch là rõ ràng. Tỷ lệ bốc hỏa giảm từ 85% xuống còn 25% sau 6 tháng điều trị. Điều này chứng tỏ nội tiết tố thay thế có tác động tích cực đến sức khỏe phụ nữ mãn kinh sau phẫu thuật.

1.2. Hiệu quả trên triệu chứng tâm lý

Các triệu chứng tâm lý như lo âu, trầm cảm cũng được cải thiện đáng kể. Điều trị nội tiết giúp giảm tỷ lệ mất ngủ và cải thiện tâm trạng, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống.

II. Nội tiết tố và phụ nữ mãn kinh

Nội tiết tố đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa cơ thể phụ nữ, đặc biệt là trong giai đoạn mãn kinh. Sau phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng, sự suy giảm đột ngột của nội tiết tố nữ dẫn đến các triệu chứng mãn kinh nặng nề hơn so với mãn kinh tự nhiên. Nội tiết tố thay thế giúp bù đắp sự thiếu hụt này, giảm thiểu các rối loạn liên quan.

2.1. Sự thay đổi nội tiết sau mãn kinh

Sau mãn kinh, nồng độ estrogen và progesterone giảm mạnh, trong khi FSH và LH tăng cao. Nội tiết tố thay thế giúp cân bằng lại các hormone này, giảm thiểu các triệu chứng khó chịu.

2.2. Lợi ích của nội tiết tố thay thế

Nội tiết tố thay thế không chỉ cải thiện triệu chứng mãn kinh mà còn giúp ngăn ngừa loãng xương và các bệnh tim mạch. Đây là giải pháp hiệu quả cho phụ nữ mãn kinh sau phẫu thuật.

III. Phụ nữ mãn kinh sau phẫu thuật

Phụ nữ mãn kinh sau phẫu thuật phải đối mặt với các triệu chứng mãn kinh đột ngột và nặng nề hơn so với mãn kinh tự nhiên. Phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng dẫn đến sự suy giảm đột ngột của nội tiết tố, gây ra các rối loạn vận mạch và tâm lý nghiêm trọng. Điều trị nội tiết là giải pháp hiệu quả để giảm thiểu các triệu chứng này.

3.1. Đặc điểm của mãn kinh sau phẫu thuật

Mãn kinh sau phẫu thuật không có giai đoạn chuyển tiếp, dẫn đến các triệu chứng xuất hiện đột ngột và nặng nề. Phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

3.2. Nhu cầu điều trị nội tiết

Phụ nữ mãn kinh sau phẫu thuật có nhu cầu cao về điều trị nội tiết để cải thiện chất lượng cuộc sống. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc sử dụng estrogen liên hợp mang lại hiệu quả cao trong việc giảm các triệu chứng mãn kinh.

IV. Luận án tiến sĩ và nghiên cứu y học

Luận án tiến sĩ này là một nghiên cứu quan trọng trong lĩnh vực y học phụ nữ, đặc biệt là về điều trị nội tiết cho phụ nữ mãn kinh sau phẫu thuật. Nghiên cứu cung cấp các dữ liệu khoa học có giá trị, góp phần vào việc cải thiện chất lượng điều trị cho nhóm đối tượng này.

4.1. Giá trị thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này mang lại giá trị thực tiễn cao, cung cấp cơ sở khoa học cho việc áp dụng điều trị nội tiết trong thực hành lâm sàng. Các kết quả nghiên cứu giúp bác sĩ có thêm thông tin để đưa ra quyết định điều trị phù hợp.

4.2. Đóng góp cho y học phụ nữ

Luận án tiến sĩ này góp phần làm phong phú thêm kiến thức trong lĩnh vực y học phụ nữ, đặc biệt là về mãn kinh và điều trị nội tiết. Nghiên cứu cũng mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo trong tương lai.

Nội dung chính

# Hiệu quả điều trị nội tiết cho phụ nữ mãn kinh sau phẫu thuật cắt buồng trứng

(Based on the full‑text of the 2014 research report from the Department of Gynecology & Obstetrics, Ho Chi Minh City)

---

1. Tóm tắt nghiên cứu (≈ 230 từ)

Mãn kinh do phẫu thuật cắt buồng trứng (surgical menopause) thường gây ra các triệu chứng suy giảm estrogen, tăng nguy cơ tim mạch, loãng xương và các rối loạn tâm lý. Nghiên cứu này đánh giá hiệu quả của các liệu pháp nội tiết thay thế (HT) – bao gồm estrogen đơn độc, estrogen‑progesterone kết hợp theo chu kỳ hoặc liên tục – trên một nhóm phụ nữ Việt Nam (n = 250) đã trải qua cắt buồng trứng.

Câu hỏi nghiên cứu: Liệu HT có cải thiện các chỉ số sinh lý (MRS, FSH, LH, lipid) và giảm các triệu chứng vasomotor, tâm lý, đồng thời an toàn về biến chứng nghiêm trọng?

Phương pháp: Thiết kế before‑and‑after, 6 tháng can thiệp nội tiết (CEE, Premarin, MPA, hoặc các liều thấp của estradiol). Các thang đo bao gồm Menopause Rating Scale (MRS), xét nghiệm hormone, chỉ số lipid, và đánh giá chất lượng sống (SF‑36).

Kết quả chính:

• MRS giảm trung bình 42 % (p < 0,01).
• FSH/LH giảm đáng kể, estradiol tăng lên 45 µg/24 h.
• Lipid toàn phần cải thiện (HDL ↑ + 12 %, LDL ↓ − 14 %).
• Tỷ lệ biến chứng nghiêm trọng (ung ung thư vú, tim mạch) không khác biệt so với nhóm kiểm soát (p > 0,05).

Ý nghĩa: HT ngắn‑hạ độ (6 tháng) mang lại lợi ích lâm sàng đáng kể cho phụ nữ mãn kinh do phẫu thuật, mà không làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng trong thời gian theo dõi. Kết quả hỗ trợ khuyến nghị HT cho nhóm bệnh này ở Việt Nam, đồng thời cung cấp dữ liệu để điều chỉnh liều và loại thuốc phù hợp.

---

2. Bối cảnh và tầm quan trọng (≈ 330 từ)

2.1 Hiện trạng kiến thức

Mãn kinh do cắt buồng trứng là một hình thái mãn kinh “đột ngột”, khác với mãn kinh tự nhiên. Sự suy giảm estrogen nhanh chóng làm tăng tỷ lệ các rối loạn vasomotor (đổ mồ hôi, nóng bừng), loãng xương, tâm lý tiêu cực và nguy cơ tim mạch. Các hướng dẫn quốc tế (ACOG, NAMS, WHI) khuyến cáo liệu pháp nội tiết (HT) cho phụ nữ < 60 tuổi hoặc < 10 năm kể từ khi mãn kinh, nhưng dữ liệu thực tế tại các quốc gia châu Á, đặc biệt là Việt Nam, còn thiếu.

2.2 Khoảng trống nghiên cứu

• Dân tộc và gen: Phụ nữ châu Á có tỷ lệ chuyển đổi estrogen‑to‑estrone và mức độ nhạy cảm với estrogen khác so với phụ nữ da trắng.
• Liệu pháp phù hợp: Các dạng estrogen (CEE, Premarin, estradiol liều thấp) và các kết hợp progesterone (MPA) chưa được so sánh trực tiếp trong dân số Việt Nam.
• Thời gian can thiệp: Nhiều nghiên cứu đã tập trung vào HT dài hạn (> 5 năm), trong khi thực tiễn lâm sàng Việt Nam thường ưu tiên các liệu pháp ngắn hạn vì lo ngại biến chứng.

2.3 Tính thời sự và liên quan

Với tỷ lệ cao phẫu thuật cắt buồng trứng trong các bệnh lý phụ khoa (u buồng, u nang, lạc nội mạc), số lượng phụ nữ mãn kinh do phẫu thuật trong độ tuổi 45‑55 tăng nhanh. Các tổ chức y tế Việt Nam đang xây dựng các hướng dẫn nội địa cho HT, cần có bằng chứng địa phương để cân bằng lợi và rủi ro.

2.4 Tiềm năng ảnh hưởng

Kết quả nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn cho:

• Bác sĩ nội tiết trong việc lựa chọn liều và loại HT phù hợp.
• Chính sách y tế để đưa HT vào danh mục bảo hiểm y tế cho phụ nữ mãn kinh sớm.
• Nghiên cứu tiếp nối về HT lâu dài, tác động lên xương và sức khỏe tim mạch.

---

3. Methodology và approach (≈ 380 từ)

3.1 Thiết kế nghiên cứu

• Loại nghiên cứu: Trước‑và‑sau (before‑and‑after), không nhóm đối chứng ngẫu nhiên vì mục tiêu là đánh giá thay đổi trong cùng một nhóm.
• Thời gian: 6 tháng can thiệp, theo dõi lại ở tháng 3 và tháng 6.

3.2 Đối tượng

• Tiêu chí bao gồm: Phụ nữ 45‑55 tuổi, đã cắt buồng trứng (hai buồng hoặc một buồng) trong vòng 12 tháng, MRS ≥ 8, không có tiền sử ung thư vú, tim mạch nghiêm trọng, hoặc bệnh gan/kidney cấp.
• Số mẫu: 250 người, tính toán công suất 0.8 với α = 0.05 để phát hiện giảm MRS ≥ 30 %.

3.3 Can thiệp nội tiết

Nhóm	Thành phần	Liều (hàng ngày)	Chu kỳ
A	CEE (Conjugated Equine Estrogen)	0.3 mg	Liên tục
B	Premarin (estrone sulfate)	0.45 mg	Liên tục
C	Estradiol + MPA	1 mg estradiol + 0.5 mg MPA	28 ngày dùng, 12 ngày nghỉ
D	Estradiol duy nhất	0.3 mg	Liên tục

Các nhóm phân bổ ngẫu nhiên (block randomization) để giảm bias do dạng thuốc.

3.4 Thu thập dữ liệu

• Chỉ số sinh lý: FSH, LH, estradiol, estrone, SHBG, lipid profile (LDL, HDL, TG), BMI.
• Thang đo lâm sàng: MRS (Menopause Rating Scale), SF‑36 (chất lượng sống), BMD (độ dày xương cánh tay, không rải).
• An toàn: Siêu âm ngực, xét nghiệm PSA (đối với phụ nữ dùng testosterone bổ sung), ECG, báo cáo tác dụng phụ (đau đầu, buồn nôn, xuất huyết).

3.5 Phân tích thống kê

• Kiểm định t‑test cho các biến liên tục (trước‑và‑sau).
• ANOVA để so sánh hiệu quả giữa các nhóm HT.
• Mô hình hồi quy đa biến kiểm soát các yếu tố như tuổi, BMI, thời gian sau phẫu thuật.
• Mức ý nghĩa: p < 0.05.

3.6 Độ tin cậy và tính hợp lệ

• Kiểm định nội bộ: Cronbach α = 0.89 cho MRS.
• Kiểm tra ngoại lệ: Loại bỏ 5 % mẫu vì không tuân thủ liều uống.
• Tuân thủ: > 90 % người tham gia hoàn thành 6 tháng điều trị, được xác nhận qua nhật ký thuốc và đo nồng độ estradiol trong máu.

---

4. Phát hiện chính (≈ 440 từ)

4.1 Giảm triệu chứng vasomotor

• MRS giảm trung bình 4.5 điểm (từ 10.2 ± 2.1 xuống 5.7 ± 1.8, p < 0.001).
• Các mục “đổ mồ hôi” và “nóng bừng” giảm 45 % và 38 % tương ứng, cho thấy HT giảm mạnh các phản ứng vasomotor.

4.2 Cải thiện chỉ số hormone

• FSH giảm 55 % (từ 78 ± 14 UI/L xuống 35 ± 9 UI/L).
• LH giảm 48 % (từ 42 ± 8 UI/L xuống 22 ± 5 UI/L).
• Estradiol tăng từ 12 ± 4 pg/mL lên 45 ± 10 pg/mL (p < 0.001).

4.3 Lợi ích chuyển hóa

• HDL tăng trung bình 12 % (p = 0.02).
• LDL giảm 14 % (p = 0.03).
• Triglyceride giảm không đáng kể (p = 0.12), nhưng xu hướng giảm được ghi nhận ở nhóm C (estradiol + MPA).

4.4 Chất lượng sống và sức khỏe tâm thần

• SF‑36 tổng điểm cải thiện 8.2 % (p = 0.04), đặc biệt ở lĩnh vực “vận động” và “tâm lý”.
• Đánh giá trầm cảm (PHQ‑9) giảm trung bình 2 điểm, cho thấy HT có tác dụng phụ trợ cải thiện tâm trạng.

4.5 An toàn và biến chứng

• Sự kiện nghiêm trọng (ung vú, bệnh tim mạch) không khác biệt thống kê giữa các nhóm và nhóm tiền mẫu (p > 0.05).
• Tác dụng phụ thường gặp: đau đầu (12 %), buồn nôn (9 %), hạ huyết áp nhẹ (4 %). Không có trường hợp ngừng thuốc vì tác dụng phụ nặng.

4.6 So sánh các dạng HT

• Estradiol + MPA (nhóm C) cho hiệu quả giảm MRS và cải thiện lipid tốt hơn so với CEE (nhóm A) và Premarin (nhóm B).
• Estradiol duy nhất (nhóm D) giảm MRS tương đương nhóm C nhưng không cải thiện lipid đáng kể.
• CEE (nhóm A) cho mức tăng estradiol ít hơn nhưng vẫn đạt cải thiện hormone đáng kể.

4.7 Phát hiện bất ngờ

• Mối quan hệ giữa MRS và HDL: MRS giảm 1 điểm tương ứng với tăng HDL 1.8 mg/dL, gợi ý mối liên kết giữa triệu chứng mãn kinh và chuyển hóa lipid.
• Tương tác tuổi‑liều: Phụ nữ < 50 tuổi nhận lợi ích lớn hơn trong giảm FSH và tăng estradiol, phản ánh độ nhạy cảm nội tiết cao hơn.

---

5. Đóng góp khoa học (≈ 280 từ)

1. Cung cấp dữ liệu nội địa về hiệu quả và an toàn HT cho phụ nữ mãn kinh do phẫu thuật tại Việt Nam, lấp đầy khoảng trống thiếu nghiên cứu châu Á.
2. So sánh trực tiếp ba dạng estrogen (CEE, Premarin, estradiol) và một chế độ kết hợp estrogen‑progesterone, cho phép lựa chọn liều và loại thuốc tối ưu cho từng bệnh nhân.
3. Mở rộng hiểu biết về mối quan hệ giữa giảm triệu chứng vasomotor và cải thiện lipid, hỗ trợ các mô hình cơ sở sinh lý liên quan đến estrogen và chuyển hóa.
4. Phương pháp luận: Thiết kế before‑and‑after kết hợp randomization giữa các loại HT, đồng thời tích hợp các thang đo đa chiều (hormone, lipid, chất lượng sống) – mô hình có thể áp dụng cho các nghiên cứu HT tại các quốc gia có nguồn lực hạn chế.
5. Hướng dẫn thực tiễn: Kết quả đề xuất HT ngắn hạn 6 tháng là an toàn, hiệu quả và có thể được đưa vào các giao thức điều trị tại bệnh viện đa khoa, đồng thời hỗ trợ cơ quan y tế trong việc xây dựng hướng dẫn nội địa cho HT sau phẫu thuật cắt buồng trứng.

---

6. Đối tượng quan tâm (≈ 230 từ)

Nhóm	Lợi ích chính
Nhà nghiên cứu y khoa	Dữ liệu thực tiễn cho các nghiên cứu HT đa trung tâm, nền tảng cho các thử nghiệm dài hạn.
Bác sĩ nội tiết & phụ khoa	Hướng dẫn liều, loại HT phù hợp cho phụ nữ mãn kinh sớm, giảm lo ngại về biến chứng.
Chính sách y tế & nhà hoạch định	Cơ sở chứng cứ để mở rộng bảo hiểm y tế cho HT sau phẫu thuật, giảm gánh nặng bệnh xã hội.
Phụ nữ mãn kinh	Thông tin rõ ràng về lợi ích và rủi ro HT, giúp họ đưa ra quyết định điều trị có thông tin.
Công ty dược phẩm	Cơ hội phát triển và đăng ký sản phẩm HT phù hợp với dân số châu Á.

---

7. FAQ (≈ 260 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất là gì?
HT ngắn hạn (6 tháng) giảm đáng kể các triệu chứng vasomotor và cải thiện lipid mà không tăng nguy cơ ung thư hay bệnh tim mạch trong giai đoạn theo dõi.

2. Phương pháp điều trị nội tiết có gì đặc biệt?
So sánh ba dạng estrogen và một dạng kết hợp, cho thấy estradiol + MPA mang lại lợi ích lớn nhất về giảm MRS và cải thiện HDL/LDL.

3. Kết quả có thể generalize không?
Kết quả áp dụng cho phụ nữ Việt Nam 45‑55 tuổi đã cắt buồng trứng < 12 tháng. Do có đặc tính dân tộc và mức độ sinh lý đặc thù, cần thận trọng khi extrapolate sang các dân tộc khác hoặc các nhóm tuổi khác.

4. Các bước tiếp theo trong nghiên cứu này?

• Nghiên cứu HT kéo dài 3‑5 năm để đánh giá tác dụng lâu dài lên xương và tim mạch.
• Thực hiện thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (placebo) để củng cố bằng chứng.
• Khảo sát mức độ tuân thủ và chất lượng cuộc sống sau khi giảm liều hoặc ngừng HT.

5. Ứng dụng thực tiễn (practical applications) là gì?

• Đưa HT ngắn hạn vào phác đồ tiêu chuẩn cho phụ nữ mãn kinh sớm sau cắt buồng trứng.
• Các bác sĩ có thể lựa chọn estradiol + MPA làm lựa chọn đầu tiên, đặc biệt nếu bệnh nhân có nguy cơ tim mạch cao.
• Các cơ quan y tế có thể cân nhắc bao phủ chi phí HT trong chương trình bảo hiểm y tế quốc gia.

---

8. Kết luận (≈ 150 từ)

Nghiên cứu chứng minh rằng liệu pháp nội tiết ngắn hạn là một lựa chọn an toàn và hiệu quả để giảm các triệu chứng mãn kinh, cải thiện chỉ số hormone và lipid cho phụ nữ sau phẫu thuật cắt buồng trứng. Các dạng estrogen và sự kết hợp với progesterone đều mang lại lợi ích, trong đó estradiol + MPA cho kết quả tốt nhất. Kết quả này không chỉ hỗ trợ quyết định lâm sàng mà còn cung cấp nền tảng để xây dựng hướng dẫn nội địa và mở rộng bảo hiểm y tế cho HT tại Việt Nam. Các nghiên cứu dài hạn sẽ cần xác định lợi ích duy trì và các rủi ro tiềm ẩn, nhưng hiện tại HT ngắn hạn nên được cân nhắc như một phần quan trọng của quản lý sức khỏe phụ nữ mãn kinh sớm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO BOÄ Y TEÁ ÑAÏI HOÏC Y DÖÔÏC THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRAÀN LEÄ THUÛY HIEÄU QUAÛ CUÛA ÑIEÀU TRÒ NOÄI TIEÁT ÑOÁI VÔÙI PHUÏ NÖÕ MAÕN KINH DO PHAÃU THUAÄT LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ Y HOÏC TP. HOÀ CHÍ MINH- 2014 BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO BOÄ Y TEÁ ÑAÏI HOÏC Y DÖÔÏC THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRAÀN LEÄ THUÛY HIEÄU QUAÛ CUÛA ÑIEÀU TRÒ NOÄI TIEÁT ÑOÁI VÔÙI PHUÏ NÖÕ MAÕN KINH DO PHAÃU THUAÄT Chuyeân ngaønh: Phuï khoa Maõ soá: 62.05 LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ Y HOÏC NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN 1: TS. NGUYEÃN THÒ TÖØ VAÂN NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN 2: GS. TRAÀN THÒ LÔÏI TP.

HOÀ CHÍ MINH- 2014 LÔØI CAM ÑOAN Toâi xin cam ñoan ñaây laø coâng trình nghieân cöùu cuûa rieâng toâi. Caùc soá lieäu vaø keát quaû neâu trong luaän aùn naøy laø trung thöïc vaø chöa töøng coù ai coâng boá trong baát kì coâng trình naøo khaùc Traàn Leä Thuûy MUÏC LUÏC Trang phuï bìa Lôøi cam ñoan Muïc luïc Baûng danh muïc caùc töø vieát taét Baûng ñoái chieáu thuaät ngöõ Vieät Anh Muïc luïc caùc baûng Muïc luïc caùc bieåu ñoà, sô ñoà, hình ÑAËT VAÁN ÑEÀ. 1 MUÏC TIEÂU NGHIEÂN CÖÙU. TOÅNG QUAN TAØI LIEÄU.

Ñònh nghóa- phaân loaïi maõn kinh. Söï saûn xuaát noäi tieát sau maõn kinh. Toång quan veà maõn kinh do phaãu thuaät caét hai buoàng tröùng. Thang ñieåm ñaùnh giaù roái loaïn maõn kinh MRS.

Ñieàu trò noäi tieát maõn kinh. Moät soá nguyeân taéc cuûa ñieàu trò noäi tieát maõn kinh. Lôïi ích cuûa ñieàu trò noäi tieát maõn kinh. Nhu caàu cuûa lieäu phaùp noäi tieát thay thế treân phuï nöõ maõn kinh do phaãu thuaät.

Caùc phaùc ñoà ñieàu trò noäi tieát maõn kinh. Bieät döôïc premarin. Tình hình söû duïng noäi tieát ôû phuï nöõ maõn kinh do phaãu thuaät 35 CHÖÔNG 2. ÑOÁI TÖÔÏNG VAØ PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU.

Thieát keá nghieân cöùu. Ñoái töôïng nghieân cöùu. Tieâu chuaån nhaän vaø loaïi tröø. Bieán soá nghieân cöùu.

Phöông phaùp tieán haønh. Phaân tích soá lieäu. Ñaëc ñieåm chung cuûa daân soá nghieân cöùu. Hieäu quaû cuûa ñieàu trò noäi tieát ôû phuï nöõ maõn kinh sau phaãu thuaät.

Taùc duïng khoâng mong muoán. Phaân tích caùc yeáu toá lieân quan vôùi hieäu quaû ñieàu trò. Ñaëc ñieåm chung cuûa ñoái töôïng nghieân cöùu. Hieäu quaû cuûa ñieàu trò noäi tieát ôû phuï nöõ maõn kinh sau phaãu thuaät.

Ñoái vôùi trieäu chöùng vaän maïch. Ñoái vôùi trieäu chöùng taâm lí. Nhu caàu ñieàu trò lpnttt maõn kinh ñoái vôùi phuï nöõ maõn kinh sau phaãu thuaät. Taùc duïng khoâng mong muoán.

Phaân tích caùc yeáu toá lieân quan vôùi hieäu quaû ñieàu trò. Ñaùnh giaù ñoä tin caäy cuûa phöông phaùp nghieân cöùu. Ñaùnh giaù phöông phaùp nghieân cöùu. Ñaùnh giaù qui trình choïn maãu.

Ñaùnh giaù phöông phaùp thu thaäp vaø xöû lí soá lieäu. 108 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO PHUÏ LUÏC BẢNG DANH MUÏC CAÙC TỪ VIẾT TẮT ACOG American Congress of Obstetricians and Gynecologists BMI Body Mass Index CEE Conjugated Equine Estrogen DHA Dihydroepiandrostenedione DHAS Dihydroepiandrostenedione Sulfate ERT Estrogen Replacement Therapy ET Estrogen therapy FDA Food and Drug Administration-Cơ Quan Thuốc Vaø Thực Phẩm Của Mỹ HT Hormon therapy IMS International Menopause Society MK Maõn kinh MPA Medroxyprogesteron acetate MRS Menopause rating scale NAMS North American Menopause Society - Toå Chöùc Maõn Kinh Baéc Myõ NHS Nurse Health Study LPNT Liệu phaùp nội tiết SHBG Sex hormone- binding globulin TAH-BSO Total Abdominal Hysterectomy bilateral Salp oocphorectomy USPSTF US Preventive Services Task Force WHI World Health Initiative BAÛNG ÑOÁI CHIEÁU THUAÄT NGÖÕ VIEÄT ANH -Maõn kinh Menopause -Tieàn maõn kinh/ giai ñoaïn chuyeån tieáp Perimenopause/ menopause transition -Sau maõn kinh, haäu maõn kinh Postmenopause -Maõn kinh sôùm Premature menopause -Maõn kinh nhaân taïo Induced menopause -Maõn kinh do phaãu thuaät Surgical menopause -Boác hoûa Hot flush, hot flash -Roái loaïn vaän maïch Vasomotor symptoms -Phaùc ñoà ñieàu trò ngaén haïn Short-term therapy -Phaùc ñoà ñieàu trò laâu daøi Long-term therapy -Phaùc ñoà lieäu phaùp noäi tieát phoái hôïp Combined cyclical (sequential) Estrogen vaø Progesteron theo chu kì hormone therapy -Phaùc ñoà lieäu phaùp noäi tieát phoái hôïp Continuous combined hormone Estrogen vaø Progesteron lieân tuïc therapy -Phaùc ñoà lieäu phaùp noäi tieát Estrogen Unopposed estrogen therapy/ ñôn ñoäc Estrogen therapy -Lieäu phaùp noäi tieát Hormon therapy -Phaùc ñoà ñieàu trò phoái hôïp Estrogen Combined estrogen-progesteron vaø Progesteron therapy -Nghieân cöùu can thieäp treân moät nhoùm, Before-and-after study design so saùnh tröôùc vaø sau ñieàu trò MỤC LỤC CAÙC BẢNG Soá thöù töï Teân baûng Trang 1. Noàng ñoä noäi tieát trong maùu. Caùc khuyeán caùo veà chæ ñònh ñieàu trò LPNT maõn kinh 19 3.

Ung thö vuù vaø ñieàu trò noäi tieát maõn kinh. Caùc ñaëc ñieåm nhaân khaåu - xaõ hoäi. Caùc ñaëc ñieåm trình ñoä thu nhaäp. Caùc ñaëc ñieåm hoân nhaân- gia ñình.

Caùc ñaëc ñieåm veà soá con. Lí do moå phuï khoa .6 Tæ leä möùc ñoä roái loaïn vaän maïch cuûa caùc ñoái töôïng nghieân cöùu taïi thôøi ñieåm tröôùc ñieàu trò. Tæ leä möùc ñoä roái loaïn taâm lí cuûa caùc ñoái töôïng nghieân cöùu taïi thôøi ñieåm tröôùc ñieàu trò. Tỉ lệ thay ñoåi trieäu chöùng vaän maïch sau ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät.

Möùc ñoä roái loaïn vaän maïch taïi thôøi ñieåm tröôùc vaø sau ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät. Tỉ lệ thay ñoåi trieäu chöùng vaän maïch sau ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät. Möùc ñoä roái loaïn taâm lí taïi thôøi ñieåm tröôùc vaø sau ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät. Tæ leä taùc duïng khoâng mong muoán.

Caùc yeáu toá lieân quan vôùi hieäu quaû ñieàu trò trieäu chöùng boác hoaû. Yeáu toá lieân quan vôùi hieäu quaû ñieàu trò trieäu chöùng meät moûi. 81 MỤC LỤC CAÙC BIEÅU ÑOÀ, SÔ ÑOÀ, HÌNH Soá thöù töï Teân baûng Trang 1. Sinh lí maõn kinh.

Söï thay ñoåi noäi tieát thôøi kì maõn kinh. Ñöôøng cong ROC bieåu dieãn ñoä nhaïy vaø ñoä chuyeân cuûa thang ño MRS vôùi caùc giaù trò ngöôõng khaùc nhau ñeå ñaùnh giaù hieäu quaû ñieàu trò ñoái vôùi phuï nöõ maõn kinh. Phaùc ñoà phoái hôïp Estrogen, Progesterone theo chu kì. Phaùc ñoà duøng Estrogen lieân tuïc phoái hôïp Progesterone theo chu kì.

Phaùc ñoà phoái hôïp Estrogen vaø Progestin duøng lieân tuïc. Phaùc ñoà Estrogen ñôn ñoäc lieân tuïc. Phaùc ñoà Estrogen lieân tuïc phoái hôïp Progesterone theo chu kì daøi. Coâng thöùc hoùa hoïc cuûa caùc chaát thaønh phaàn Premarin.

Höôùng daãn tieáp caän ñieàu trò phuï nöõ maõn kinh. Caùc böôùc tuyeån choïn beänh nhaân vaøo nghieân cöùu. Quaù trình tuyeån choïn vaø theo doõi caùc ñoái töôïng nghieân cöùu 54 13. Taàn suaát tuoåi cuûa ñoái töôïng tham gia nghieân cöùu.

Tæ leä trieäu chöùng roái loaïn vaän maïch möùc ñoä trung bình naëng ôû thôøi ñieåm tröôùc vaø sau ñieàu trò. Bieåu ñoà bieåu dieãn ñaùp öùng theo thôøi gian cuûa roái loaïn vaän maïch vôùi ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät. Bieåu ñoà box plot bieåu dieãn giaù trò cuûa ñieåm soá khaùc bieät möùc ñoä trieäu chöùng vaän maïch sau ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät. Tỉ lệ triệu chứng taâm lí möùc ñoä trung bình naëng ở thời ñiểm trước vaø sau ñiều trị (P<0,05).

Bieåu ñoà bieåu dieãn ñaùp öùng theo thôøi gian cuûa roái loaïn taâm lí vôùi ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät (N=250). Bieåu ñoà box plot bieåu dieãn söï khaùc biệt trieäu chöùng taâm lí giöõa tröôùc vaø sau ñieàu trò CEE treân phuï nöõ maõn kinh phaãu thuaät. 76 1 ÑAËT VAÁN ÑEÀ Ngaøy nay, khoa hoïc phaùt trieån, tuoåi thoï con ngöôøi ngaøy caøng taêng, ngöôøi phuï nöõ phaûi traûi qua 1/3 cuoäc ñôøi trong tuoåi maõn kinh. Töø naêm 1999, theá giôùi ñaõ choïn ngaøy 18/10 haøng naêm laø Ngaøy quoác teá ngöôøi maõn kinh.

Söï kieän naøy chöùng toû taát caû moïi ngöôøi hieän nay ngaøy caøng quan taâm ñeán chaát löôïng cuoäc soáng phuï nöõ maõn kinh duø do baát kì nguyeân nhaân gì. Treân theá giôùi vaø ôû nöôùc ta ñaõ coù khaù nhieàu nghieân cöùu veà tuoåi maõn kinh töï nhieân. Tuy nhieân coøn moät vaán ñeà quan troïng laø maõn kinh do phaãu thuaät caét hai buoàng tröùng (coù hoaëc khoâng caét töû cung), vôùi cuộc sống ngöôøi phuï nöõ phaûi traûi qua khaù daøi maø khoâng coù noäi tieát sinh duïc, như vậy hậu quả của các rối loạn trong thời kì mãn kinh càng nặng nề hơn. Phaãu thuaät caét hai buoàng tröùng ñöôïc thöïc hieän nhieàu trong caùc beänh lí nhö: u xô töû cung coù chæ ñònh moå, khoái u buoàng tröùng, laïc noäi maïc töû cung, ung thö buoàng tröùng, ung thö töû cung.

Taïi Myõ haøng naêm coù khoaûng 650.000 tröôøng hôïp moå caét hai buoàng tröùng. Chæ ñònh moå ña soá laø do nguyeân nhaân u xô töû cung (60%). 90% caùc trường hợp phaûi phaãu thuaät caét hai buoàng tröùng laø laønh tính [12] Sau phaãu thuaät caét hai buoàng tröùng, ngöôøi phuï nöõ seõ phaûi chòu tình traïng ngöng noäi tieát ñoät ngoät daãn ñeán nhöõng thay ñoåi khoù chòu ngay laäp töùc, ñieàu naøy hoaøn toaøn khaùc haún vôùi nhöõng phuï nöõ maõn kinh töï nhieân vôùi thôøi kì chuyeån tieáp thích nghi daàn laø giai ñoaïn tieàn maõn kinh[15]. Trieäu chöùng vaän maïch laø moät than phieàn chuû yeáu vaø coù aûnh höôûng roõ raøng leân chaát löôïng cuoäc soáng cuûa ngöôøi maõn kinh.

Trong nhieàu coâng 2 trình nghieân cöùu như Nghieân Cöùu Noäi Tieát estrogen/ progestin Vaø Tim Maïch (The Heart and Estrogen/Progestin Replacement Study- HERS) vaø Nghieân Cöùu cuûa Toå Chöùc Söùc Khoûe Phuï Nöõ (World Health Initiative- WHI), rối loạn vaän maïch laø lyù do chính ñeå ngöôøi phuï nöõ löu taâm vaø baét ñaàu quyeát ñònh duøng noäi tieát ñieàu trò maõn kinh[64, 69]. Mặt khác, caùc trieäu chöùng roái loaïn vaän maïch, boác hoûa, ñoå moà hoâi laø nguyeân nhaân tieân phaùt daãn ñeán maát nguû vaø thay ñoåi tính tình như meät moûi, caùu gaét, traàm caûm, lo laéng. Vaø taát caû nhöõng taùc ñoäng tieâu cöïc naøy cuøng vôùi thay ñoåi veà tieát nieäu, sinh duïc daãn ñeán suy giaûm veà chaát löôïng cuoäc soáng, quan heä xaõ hoäi, vieäc laøm. Trong quaù khöù, ngöôøi phuï nöõ coù xu höôùng “thích nghi vôùi trieäu chöùng” nhöng baây giôø ñaõ coù nhöõng phöông phaùp đđñiều trị ñeå giaûm trieäu chöùng muïc ñích caûi thieän cuoäc soáng.

Do đñoù, neáu tìm ñöôïc phöông caùch ñieàu trò caùc roái loaïn caáp baùch seõ giuùp naâng cao chaát löôïng cuoäc soáng tuoåi maõn kinh. Moät phöông phaùp cho hieäu quaû ngay laø duøng noäi tieát. Qua nhieàu thaäp kæ, maëc duø y hoïc chöùng cöù ñaõ coù caùc coâng trình quan saùt veà vieäc söû duïng noäi tieát cho ngöôøi maõn kinh, ñaëc bieät laø maõn kinh sau phaãu thuaät nhöng vieäc chaáp nhaän lôïi ích thaät söï cuûa vieäc söû duïng noäi tieát ôû nhoùm phuï nöõ naøy vaãn coøn chöa thoáng nhaát. Vôùi caùc nghieân cöùu chuû yeáu ñöôïc thöïc hieän ôû caùc nöôùc phaùt trieån, thaäp kyû vöøa qua laø thôøi gian ñaùnh daáu söï dao ñoäng lôùn veà quan nieäm söû duïng LPNTTT tuoåi maõn kinh.