phần mở đầu, kết luận, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, nội dung chính luận văn được trình bày trong ba chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu Chƣơng 2: Thực trạng của vấn đề nghiên cứu Chƣơng 3: Thực nghiệm sư phạm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Nhu cầu đổi mới và định hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng phổ thông 1. Nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông Lịch sử loài người chưa bao giờ trải qua giai đoạn bùng nổ thông tin như ngày nay. Lượng thông tin tăng theo cấp số nhân.
Chính điều đó buộc học sinh phải biết lựa chọn các tri thức để học, thời gian học ở trường thì có hạn do đó phải có được kỹ năng tự học, đồng thời giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học nhằm hoàn thành mục tiêu giáo dục. Việc đổi mới phương pháp dạy học để giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo con người có tiêu chuẩn hiện đại với thực trạng lạc hậu nói chung của phương pháp dạy học còn lạc hậu ở nước ta hiện nay. Nhu cầu này đã được thể hiện bức xúc trong các nghị quyết của Đảng , các văn bản chỉ đạo của Nhà nước, Bộ Giáo dục. Đặc biệt, đã viết thành các điều khoản trong Luật Giáo dục của nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.
Theo Nguyễn Bá Kim (2004): “Phải thừa nhận rằng trong tình hình hiện nay, phương pháp dạy học ở nước ta còn có những nhược điểm phổ biến: „‟Thầy thuyết trình tràn lan. Tri thức được truyền thụ dưới dạng có sẵn , ít yếu tố tìm tòi , phát hiện. Thầy áp đặt , trò thụ động. Thiên về dạy , yếu về học , thiếu hoạt động tự giác , tích cực và sáng tạo của người học.
Không kiểm soát được việc học.‟‟ Mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo con người xây dựng xã hội công nghiệp hóa , hiện đại hóa với thực trạng lạc hậu của phương pháp dạy học đã làm nảy sinh thúc đẩy cuộc vận động đổi mới phương pháp dạy học ở tất cả các cấp trong ngành Giáo dục và Đào tạo từ một số năm cuối thập kỷ thế kỷ XX đến 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Những tư tưởng chủ đạo của cuộc đổi mới được phát biểu dưới nhiều hình thức khác nhau : “Phát huy tính tích cực‟‟ , “Phương pháp dạy học tích cực‟’ , “Phương pháp giáo dục tích cực‟‟ , “Hoạt động hóa người học‟‟ , “Tích cực hóa hoạt động học tập “ , “Dạy học lấy người học làm trung tâm‟‟. Hiện nay, chúng ta đang chứng kiến sự phát triển như vũ bão của CNTT – TT. Sự ra đời của MTĐT, sau đó là sự ra đời của internet đã mở ra một kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của công nghệ.
Ngày nay CNTT – TT được ứng dụng trong hầu hết các lĩnh vực của kinh tế, văn hóa, xã hội. Tiêu biểu như thư tín, thư điện tử, chính phủ điện tử, bệnh viện số hóa, giáo dục điện tử…Có thể nói CNTT – TT đã và đang xâm nhập vào mọi ngõ ngách của cuộc sống và trở thành một công cụ đắc lực không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại. Việc ứng dụng CNTT – TT trở thành xu hướng, là nhu cầu thiết yếu để nâng cao hiệu quả hoạt động của con người trong bất kỳ lĩnh vực nào, giáo dục không nằm ngoài biên giới đó. Xuất phát từ những ưu điểm về mặt kỹ thuật và tiềm năng về mặt sư phạm của CNTT – TT mà Đảng và Nhà nước ta đã xác định ứng dụng CNTT – TT trong giáo dục là một chính sách quan trọng.
Điều này được thể hiện qua chỉ thị số 29/2001/CT – Bộ GD&ĐT ngày 30 tháng 7 năm 2001; Chỉ thị số 58 của Bộ chính trị ký ngày 17/10/2000 về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển CNTT phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa , hiện đại hóa; Chỉ thị số 40/CT – TW của Ban chấp hành trung ương Đảng ngày 15/6/2004 về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục; Quyết định số 47/2001/QĐ – TTg của Thủ tướng chính phủ ngày 4/4/2001; Luật giáo dục năm 2005. Dạy học Toán với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học góp phần tạo nên môi trường học tập mang tính tương tác cao giúp học sinh học tập hiệu quả hơn, giáo viên có cơ hội tốt để xây dựng các kịch bản sư phạm phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh, tạo niềm say mê hứng thú trong quá trình 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học tập cho học sinh, giúp học sinh tìm thấy niềm vui, sự thú vị trong quá trình làm việc cùng thầy giáo, bạn bè, có sự hoà đồng giữa thầy và trò, có sự kết gắn giữa các kiến thức trong sách vở với thực tế, phát triển tư duy, nhân cách của học sinh. Hiện nay, thực tiễn giáo dục nước ta còn nhiều bất cập từ nội dung, chương trình dạy học đến PPDH, hình thức tổ chức, quản lý giáo dục. Một số nhà lý luận dạy học cho rằng để thực hiện được mục tiêu giáo dục thì cần phải coi đổi mới PPDH là trọng tâm, quản lý giáo dục là khâu đột phá, dạy học phải hướng vào người học, “lấy người học làm trung tâm”.
Để thực hiện được các mục tiêu giáo dục thì sử dụng tốt các PPDH truyền thống và đồng thời kết hợp với các PPDH không truyền thống, trong đó sử dụng CNTT – TT là yếu tố không tách rời. Mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo con người xây dựng xã hội công nghiệp hóa, hiện đại hóa với thực trạng lạc hậu của PPDH toán đã làm nảy sinh và thúc đẩy cuộc vận động đổi mới PPDH toán với định hướng đổi mới là tổ chức cho người học học tập trong hoạt động và bằng hoạt động, tự giác, tích cực, sáng tạo. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học Theo tác giả Đặng Xuân Hải [16, tr.319] quá trình dạy học là một thể thống nhất toàn vẹn và có thể minh hoạ bằng sơ đồ sau: Hình 1.1 Quá trình dạy học Nội dung dạy học Dạy Học Cộng tác Truyền đạt Lĩnh hội Điều khiển Tự điều khiển 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo sơ đồ trên thì dạy và học là hai mặt của một quá trình, luôn tác động qua lại, bổ sung cho nhau, quy định lẫn nhau, thâm nhập vào nhau thông qua HĐ cộng tác nhằm tạo cho người học khả năng phát triển trí tuệ, góp phần hoàn thiện nhân cách. Dạy là sự điều khiển tối ưu hoá quá trình người học chiếm lĩnh nội dung học, trong và bằng cách đó phát triển và hình thành nhân cách (năng lực và phẩm chất).
Học là quá trình tự giác, tích cực tự lực chiếm lĩnh khái niệm khoa học (nội dung học) dưới sự điều khiển sư phạm của GV. Trong quá trình dạy học, nội dung dạy học lại nằm trong mối liên hệ hữu cơ với các thành phần cơ bản của quá trình dạy học: Mục đích - Nội dung - Phương pháp. Vì vậy, muốn đổi mới PPDH ta cần xét trên quan điểm hệ thống, coi PPDH là một thành tố của quá trình dạy học. Theo Nguyễn Bá Kim [10, tr.114] mỗi nội dung dạy học đều liên hệ với những HĐ nhất định.
Đó là: những HĐ đã được tiến hành trong lịch sử hình thành và ứng dụng những tri thức được bao hàm trong nội dung dạy học (cũng chính là những HĐ để người học có thể kiến tạo và ứng dụng những tri thức trong nội dung đó); HĐ củng cố tri thức; HĐ rèn luyện các kĩ năng và hình thành những thái độ liên quan. Vì vậy, nếu trong một nội dung dạy học , GV phát hiện được những HĐ như vậy tức là đã vạch được một con đường để người học chiếm lĩnh nội dung đó và đạt được những mục tiêu dạy học khác, đồng thời các HĐ đó cũng là sự cụ thể hoá mục tiêu dạy học, chỉ ra cách thức kiểm tra xem mục tiêu dạy học có đạt được hay không và đạt đến mức độ nào. Cho nên, điều căn bản của PPDH là khai thác những HĐ như trên tiềm tàng trong mỗi nội dung để đạt được mục tiêu dạy học. Từ sự phân tích trên , ta thấy rằng định hướng đổi mới PPDH ở THPT hiện nay phải là “tổ chức cho người học học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác , tích cực , chủ động và sáng tạo” [10, tr.
Định hướng này có thể gọi tắt là “học tập trong hoạt động”, nó hoàn toàn phù hợp với luận điểm cơ bản của giáo dục học cho rằng con người phát triển trong HĐ và học 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tập diễn ra trong HĐ. Mục tiêu môn toán trong trƣờng phổ thông và quan điểm đổi mới phƣơng pháp dạy học toán 1. Mục tiêu môn toán trong trường phổ thông Cung cấp cho HS những kiến thưc, kỹ năng phương pháp toán học phổ thông cơ bản , thiết thực. Góp phần quan trọng vào việc phát triển năng lực trí tuệ, hình thành khả năng suy luận đặc trưng của toán học cần thiết cho cuộc sống.
Góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất, phong cách lao động khoa học , biết hợp tác lao động, có ý chí và thói quen tự học thường xuyên. Tạo cơ sở để HS tiếp tục học Đại học, Cao đẳng, THCN, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động. Quan điểm chung về đổi mới PPDH Toán ở trường THPT Vận dụng những thành tựu của lý luận dạy học hiện đại trên thế giới, đặc biệt là lý thuyết hoạt động vận dụng vào dạy học và một số quan điểm của dạy học kiến tạo, dạy học khám phá, các nhà nghiên cứu giáo dục Việt Nam đã nêu bật được bản chất của đổi mới phương pháp dạy học ở Việt Nam. Điển hình là trong cuốn “Phương pháp dạy học môn Toán’’ của Nguyễn Bá Kim đã chỉ rõ: “Phương pháp dạy học cần hướng vào việc tổ chức cho người học học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực, chủ động và sáng tạo’’, định hướng này nêu bật bản chất của đổi mới phương pháp dạy học là học tập trong hoạt động và bằng hoạt động , hay nói gọn: hoạt động hóa người học.
Theo Nguyễn Bá Kim, mỗi nội dung dạy học đều liên hệ với những hoạt động nhất định.