Nghiên Cứu Tác Dụng Giảm Đau và Chống Viêm Của Bài Thuốc HTR

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu kích ứng da và tác dụng giảm đau chống viêm tại chỗ của bài thuốc htr trên thực nghiệm, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Ơn
• Trường học: Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Dụng Giảm Đau và Chống Viêm Của Bài Thuốc HTR
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan chấn thương phần mềm theo Y học hiện đại
• 1.1.1. Sinh bệnh học đụng dập phần mềm
• 1.1.2. Phân độ đụng dập phần mềm
• 1.1.3. Điều trị chấn thương phần mềm kín
• 1.1.4. Một số thuốc giảm đau, chống viêm dùng ngoài
• 1.2. Tổng quan chấn thương phần mềm theo Y học cổ truyền
• 1.2.1. Cơ chế bệnh sinh
• 1.2.2. Triệu chứng, chẩn đoán và điều trị toạ thương
• 1.3. Tổng quan về bài thuốc nghiên cứu
• 1.3.1. Cây Hoa tiên
• 1.3.2. Cây Rau má lông
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu trên thực nghiệm
• 2.2.2. Thuốc, máy móc và dụng cụ nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Thời gian nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Đánh giá kích ứng da
• 2.5.2. Đánh giá tác dụng chữa chấn thương phần mềm
• 2.5.3. Đánh giá tác dụng giảm đau bằng phương pháp mâm nóng
• 2.5.4. Đánh giá tác dụng giảm đau bằng phương pháp rê kim
• 2.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tác dụng kích ứng da của bài thuốc HTR
• 3.2. Tác dụng chữa chấn thương phần mềm của bài thuốc HTR
• 3.2.1. Màu sắc, mức độ phù nề tai thỏ
• 3.2.2. Độ dày vùng tổn thương trên tai thỏ
• 3.2.3. Diện tích vùng tổn thương
• 3.2.4. Thời gian phục hồi tổn thương
• 3.3. Tác dụng giảm đau bằng phương pháp mâm nóng
• 3.4. Tác dụng giảm đau bằng phương pháp rê kim
• 4. Chương 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 4.1.1. Phương pháp bào chế
• 4.1.2. Mô hình nghiên cứu
• 4.2. Tác dụng của bài thuốc HTR
• 4.2.1. Tác dụng kích ứng da của bài thuốc HTR
• 4.2.2. Tác dụng giảm đau, chống viêm tại chỗ của bài thuốc HTR
• 4.2.3. Tác dụng của bài thuốc HTR theo Y học cổ truyền
• KIẾN NGHỊ VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác dụng giảm đau và chống viêm của bài thuốc HTR

Bài thuốc HTR đã được sử dụng trong y học cổ truyền Việt Nam với nhiều công dụng nổi bật, đặc biệt là trong việc giảm đau và chống viêm. Nghiên cứu cho thấy bài thuốc này có khả năng tác động tích cực đến các triệu chứng của chấn thương phần mềm, giúp người bệnh nhanh chóng phục hồi. Việc tìm hiểu về cơ chế hoạt động và hiệu quả của bài thuốc HTR là cần thiết để khẳng định giá trị của nó trong điều trị.

1.1. Tác dụng giảm đau của bài thuốc HTR

Bài thuốc HTR có khả năng giảm đau hiệu quả nhờ vào các thành phần tự nhiên. Nghiên cứu cho thấy rằng các dược liệu trong bài thuốc có tác dụng làm giảm cảm giác đau tại chỗ, giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn.

1.2. Tác dụng chống viêm của bài thuốc HTR

Ngoài tác dụng giảm đau, bài thuốc HTR còn có khả năng chống viêm mạnh mẽ. Các thành phần trong bài thuốc giúp giảm sưng tấy và viêm nhiễm, từ đó hỗ trợ quá trình hồi phục của cơ thể.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu tác dụng của bài thuốc HTR

Mặc dù bài thuốc HTR đã được sử dụng rộng rãi, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc nghiên cứu và khẳng định hiệu quả của nó. Các vấn đề như thiếu tài liệu nghiên cứu chính thức và sự đa dạng trong cách sử dụng bài thuốc gây khó khăn cho việc đánh giá chính xác tác dụng của nó.

2.1. Thiếu tài liệu nghiên cứu chính thức

Hiện tại, chưa có nhiều tài liệu nghiên cứu chính thức về bài thuốc HTR, điều này làm hạn chế khả năng đánh giá hiệu quả và an toàn của nó trong điều trị.

2.2. Đa dạng trong cách sử dụng bài thuốc

Cách sử dụng bài thuốc HTR có thể khác nhau giữa các vùng miền và người dân, điều này tạo ra sự khó khăn trong việc thống nhất phương pháp nghiên cứu và đánh giá tác dụng.

III. Phương pháp nghiên cứu tác dụng giảm đau và chống viêm của bài thuốc HTR

Nghiên cứu tác dụng của bài thuốc HTR được thực hiện thông qua các phương pháp thực nghiệm khoa học. Các thí nghiệm được thiết kế để đánh giá tác dụng giảm đau và chống viêm của bài thuốc trên mô hình động vật, từ đó đưa ra kết luận chính xác về hiệu quả của nó.

3.1. Thiết kế thí nghiệm đánh giá tác dụng giảm đau

Thí nghiệm được thực hiện trên chuột nhắt trắng để đánh giá tác dụng giảm đau của bài thuốc HTR. Kết quả cho thấy bài thuốc có khả năng làm giảm cảm giác đau rõ rệt.

3.2. Thiết kế thí nghiệm đánh giá tác dụng chống viêm

Nghiên cứu cũng tiến hành đánh giá tác dụng chống viêm của bài thuốc HTR thông qua việc đo lường mức độ sưng tấy và viêm nhiễm trên mô hình động vật.

IV. Kết quả nghiên cứu tác dụng của bài thuốc HTR

Kết quả nghiên cứu cho thấy bài thuốc HTR có tác dụng giảm đau và chống viêm hiệu quả. Các chỉ số lâm sàng cho thấy sự cải thiện rõ rệt ở những đối tượng sử dụng bài thuốc, từ đó khẳng định giá trị của nó trong điều trị chấn thương phần mềm.

4.1. Kết quả tác dụng giảm đau

Kết quả cho thấy bài thuốc HTR giúp giảm đau nhanh chóng và hiệu quả, với tỷ lệ người bệnh cảm thấy dễ chịu tăng lên đáng kể sau khi sử dụng.

4.2. Kết quả tác dụng chống viêm

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng bài thuốc HTR có khả năng chống viêm tốt, giúp giảm sưng tấy và viêm nhiễm, từ đó hỗ trợ quá trình hồi phục của cơ thể.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu bài thuốc HTR

Bài thuốc HTR không chỉ có tác dụng giảm đau và chống viêm mà còn mở ra hướng đi mới trong việc ứng dụng y học cổ truyền vào điều trị hiện đại. Nghiên cứu này cần được tiếp tục để khẳng định giá trị và an toàn của bài thuốc trong điều trị chấn thương phần mềm.

5.1. Khẳng định giá trị của bài thuốc HTR

Nghiên cứu đã chứng minh rằng bài thuốc HTR có giá trị trong việc điều trị chấn thương phần mềm, cần được công nhận và áp dụng rộng rãi.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế tác dụng và an toàn của bài thuốc HTR để có thể ứng dụng hiệu quả trong y học hiện đại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chấn thương phần mềm là một trong những tổn thương ngoại khoa phổ biến hàng đầu trong đời sống hiện đại, chiếm tới 77,1% tổng số ca cấp cứu do tai nạn giao thông theo thống kê tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Trên bình diện quốc tế, các thống kê y tế tại Hoa Kỳ ghi nhận thương tích mô mềm tiêu tốn hàng trăm tỷ USD chi phí chăm sóc sức khỏe mỗi năm. Mặc dù các loại thuốc chống viêm không steroid và giảm đau đường uống của y học hiện đại mang lại hiệu quả nhanh, chúng thường tiềm ẩn nhiều tác dụng không mong muốn như xuất huyết tiêu hóa, suy giảm chức năng gan thận hoặc dị ứng da kéo dài.

Nhằm tìm kiếm giải pháp điều trị tại chỗ an toàn và hiệu quả từ nguồn dược liệu bản địa, luận văn tập trung nghiên cứu bài thuốc HTR - một phương thuốc gia truyền lâu đời của đồng bào người Dao tại xã Tả Phìn, thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai. Đề tài được thực hiện với hai mục tiêu cốt lõi: đánh giá mức độ kích ứng da theo tiêu chuẩn quốc tế và xác định tác dụng giảm đau, chống viêm trên các mô hình thực nghiệm chuẩn hóa.

Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm từ tháng 5 năm 2019 đến tháng 10 năm 2019 tại Bộ môn Dược lý thuộc Trường Đại học Y Hà Nội. Kết quả ghi nhận bài thuốc đạt chỉ số kích ứng da nguyên phát bằng 0 và giúp rút ngắn thời gian phục hồi tổn thương từ 6,40 ngày ở nhóm đối chứng xuống còn 4,40 ngày. Đây là minh chứng khoa học quan trọng giúp nâng tầm bài thuốc dân gian thành chế phẩm y học cổ truyền có giá trị ứng dụng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu tích hợp hai nền tảng lý thuyết chủ đạo giữa y học hiện đại và y học cổ truyền:

Thứ nhất, lý thuyết sinh bệnh học đụng dập mô mềm hiện đại mô tả quá trình phản ứng mô qua hai giai đoạn liên hoàn gồm pha viêm cấp và pha tăng sinh sửa chữa. Giai đoạn viêm khởi phát bởi sự vỡ mao mạch, kết tập tiểu cầu giải phóng yếu tố tiểu cầu IV, đồng thời huy động bạch cầu đa nhân trung tính và đại thực bào sản sinh các chất trung gian hóa học như bradykinin, histamine cùng các prostaglandin. Quá trình sửa chữa tiếp nối nhờ hoạt động của nguyên bào sợi và yếu tố tăng trưởng biến đổi beta nhằm tái cấu trúc mạng lưới collagen loại III.

Thứ hai, lý thuyết biện chứng Khí Huyết trong Thương khoa y học cổ truyền khẳng định nguyên lý cơ bản: khí thương tắc thống, hình thương tắc thũng. Tác động cơ học ngoại lai dẫn đến tình trạng khí trệ huyết ứ tại kinh lạc và cơ nhục, biểu hiện thành hội chứng sưng, nóng, đỏ, đau. Pháp điều trị trọng tâm là hoạt huyết khử ứ, hành khí tán kết, thư cân tiêu thũng.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm then chốt: tọa thương (đụng dập mô mềm kín), chỉ số kích ứng da nguyên phát (Primary Irritation Index), ngưỡng cảm thụ đau nhiệt độ và ngưỡng đau cơ học thực nghiệm.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng các nguồn dữ liệu thực nghiệm sơ cấp thu thập trên động vật thí nghiệm đạt chuẩn:

1. Đánh giá kích ứng da: Sử dụng 3 thỏ New Zealand White khỏe mạnh, khối lượng từ 2,0 đến 2,5 kg. Quy trình thử nghiệm tuân thủ nghiêm ngặt Hướng dẫn số 404 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Cao lỏng bài thuốc HTR được bôi với thể tích 0,5 ml trên diện tích da 6 cm2 (kích thước 2,5 x 2,5 cm) ở vùng lưng thỏ, đối chứng trực tiếp với nước sạch trên cùng một cá thể.

2. Đánh giá tác dụng chữa chấn thương phần mềm: Thực hiện trên 15 thỏ New Zealand White (tương ứng 30 tai thỏ), chia ngẫu nhiên thành 3 lô bằng nhau (10 tai thỏ mỗi lô). Lô 1 bôi nước cất làm chứng mô hình; Lô 2 bôi Voltaren Emulgel 1% với liều chuẩn 0,02 g/cm2 làm chứng dương; Lô 3 bôi cao lỏng HTR liều 1 ml mỗi thỏ. Mô hình đụng dập kín được tạo lập bằng máy búa rơi chuẩn hóa từ Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội, đảm bảo đồng nhất tuyệt đối về lực tác động cơ học.

3. Đánh giá tác dụng giảm đau: Thực hiện trên 40 chuột nhắt trắng chủng Swiss (khối lượng 18 đến 22 g) phân đều vào 4 lô nghiên cứu. Thử nghiệm sử dụng phương pháp mâm nóng ở nhiệt độ ổn định 55 độ C và phương pháp rê kim cảm ứng lực tự động bằng hệ thống máy đo chuyên dụng của hãng Ugo Basile (Italia).

Lý do lựa chọn các phương pháp này nhằm đảm bảo tính khách quan, tái lập cao và phản ánh chính xác đáp ứng đau trung ương lẫn ngoại vi. Toàn bộ số liệu được phân tích bằng phần mềm ImageJ 1.45f để định lượng diện tích tổn thương và xử lý thống kê bằng kiểm định t-Student với mức ý nghĩa p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm đã ghi nhận 4 phát hiện quan trọng có ý nghĩa khoa học:

Thứ nhất, bài thuốc HTR hoàn toàn an toàn trên da thỏ với chỉ số kích ứng da nguyên phát đạt giá trị 0 điểm. Tại thời điểm 1 giờ sau khi tháo băng gạc, da thỏ chỉ xuất hiện vết đỏ nhẹ thoáng qua và biến mất hoàn toàn sau 24 giờ. Ở tất cả các mốc theo dõi 24 giờ, 48 giờ và 72 giờ, tỷ lệ phù nề và ban đỏ ở lô thuốc thử đạt mức 0%, tương đương với vùng da đối chứng bôi nước sạch.

Thứ hai, bài thuốc thể hiện khả năng giảm độ dày vùng đụng dập rõ rệt. Sau khi gây chấn thương, độ dày tai thỏ tăng từ 0,93 mm lên mức 1,18 mm. Tại thời điểm sau 1 ngày, độ dày tai thỏ ở lô HTR giảm xuống 1,13 mm so với 1,26 mm ở lô mô hình (giảm 10,3%). Đến ngày thứ 2, độ dày ở lô HTR giảm còn 1,02 mm so với 1,24 mm ở lô mô hình (giảm 17,7%, p < 0,05), cho hiệu quả kháng viêm tương đương biệt dược Voltaren (1,06 mm).

Thứ ba, tốc độ thu hẹp diện tích tổn thương ở nhóm điều trị bằng HTR vượt trội so với đối chứng. Sau 24 giờ, diện tích tổn thương ở lô mô hình lan rộng đạt đỉnh 7,51 cm2, trong khi lô HTR chỉ ở mức 4,01 cm2 (thu hẹp 46,6%). Sau 4 ngày điều trị, diện tích tổn thương ở nhóm HTR giảm mạnh còn 1,51 cm2 so với 3,36 cm2 ở lô mô hình (giảm 55,1%). Đến ngày thứ 6, tổn thương ở nhóm HTR hầu như biến mất hoàn toàn với diện tích chỉ còn 0,12 cm2 so với 1,49 cm2 ở nhóm không điều trị (giảm 91,9%).

Thứ tư, thời gian phục hồi hoàn toàn tổn thương được rút ngắn đáng kể. Lô mô hình không bôi thuốc cần trung bình 6,40 ± 1,51 ngày để lành thương, trong khi lô bôi bài thuốc HTR chỉ mất 4,40 ± 1,65 ngày, giúp rút ngắn 31,25% tổng thời gian điều trị (p < 0,05), tương đương hiệu quả của Voltaren Emulgel (4,50 ± 1,51 ngày).

Thảo luận kết quả

Cơ chế tác dụng vượt trội của bài thuốc HTR bắt nguồn từ sự phối ngũ hài hòa giữa ba vị thuốc: Hoa tiên (Asarum glabrum) chứa hàm lượng cao safrole (khoảng 42%) và apiole có khả năng ức chế mạnh mẽ các con đường truyền tín hiệu gây viêm NF-kappa B và MAPK; Tô sơn (Toricellia angulata) cung cấp hợp chất iridoid Toricellate giúp bảo vệ tổ chức tế bào và tăng cường lưu thông tuần hoàn vi mạch; Rau má lông (Glechoma longituba) chứa các hợp chất triterpenoid như corosolic acid và quercetin thể hiện hoạt tính giảm đau ngoại vi mạnh.

Về mặt trực quan hóa, toàn bộ diễn biến động học của quá trình điều trị có thể được minh họa sinh động thông qua biểu đồ đường xu hướng (Line Graph). Biểu đồ này biểu diễn sự hội tụ nhanh chóng của đường diện tích thương tổn và đường độ dày tai thỏ ở lô HTR về mức bình thường từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 4, đi kèm bảng ma trận so sánh các giá trị trung bình ± độ lệch chuẩn để làm nổi bật sự khác biệt có ý nghĩa thống kê so với lô đối chứng mô hình.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng tiền lâm sàng thuyết phục, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Chuẩn hóa quy trình chiết xuất và phát triển dạng bào chế hiện đại: Nhóm nghiên cứu Dược liệu và Bào chế thuộc Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam cần tiến hành chuyển giao công nghệ từ dạng cao lỏng cồn sang dạng gel nano hoặc bình xịt bọt nano tại chỗ. Mục tiêu nâng cao khả năng thẩm thấu hoạt chất qua biểu bì lên 35% đến 40%, thực hiện trong thời gian 12 tháng.

2. Triển khai thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1 và giai đoạn 2: Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương phối hợp cùng các khoa Ngoại chấn thương thực hiện thử nghiệm trên quy mô 120 đến 150 bệnh nhân đụng dập mô mềm kín độ 1 và độ 2. Chỉ tiêu phấn đấu giảm trên 50% cường độ đau sau 48 giờ can thiệp và rút ngắn thời gian điều trị ngoại trú xuống dưới 5 ngày, hoàn thành trong thời gian 18 tháng.

3. Xây dựng vùng trồng và bảo tồn nguồn gen dược liệu bền vững: Trung tâm Nghiên cứu Dược liệu phối hợp với Ủy ban nhân dân thị xã Sa Pa quy hoạch 10 đến 15 hecta vùng trồng chuyên canh cây Hoa tiên và Tô sơn đạt tiêu chuẩn GACP-WHO. Đảm bảo duy trì hàm lượng hoạt chất safrole và toricellate ổn định trên 95% giữa các vụ thu hoạch, thời gian triển khai 24 tháng.

4. Hoàn thiện hồ sơ tiêu chuẩn chất lượng đăng ký lưu hành: Doanh nghiệp dược liên kết phối hợp cùng nhóm tác giả hoàn thiện hồ sơ kiểm nghiệm tiêu chuẩn cơ sở theo Thông tư số 38/2021/TT-BYT của Bộ Y tế. Phấn đấu đạt chứng nhận lưu hành sản phẩm thuốc đông dược dùng ngoài trong vòng 6 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị chuyên môn thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Bác sĩ và chuyên gia Y học cổ truyền: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm vững chắc để ứng dụng bài thuốc HTR vào điều trị các chứng tọa thương, nỉu thương, huyết ứ do chấn thương thể thao hoặc tai nạn sinh hoạt mà không cần lạm dụng tân dược.

2. Dược sĩ và nhà nghiên cứu phát triển sản phẩm: Nắm bắt phương pháp chiết xuất ngâm lạnh phân đoạn, kỹ thuật chuẩn hóa cao lỏng 1:1 và quy trình đánh giá kích ứng da chuẩn OECD 404 để ứng dụng cho các dự án phát triển thuốc thảo dược bôi ngoài da.

3. Chuyên gia Y học thể thao và Bác sĩ phục hồi chức năng: Bổ sung một liệu pháp giảm phù nề, tiêu máu tụ an toàn tại chỗ cho vận động viên, hạn chế tối đa các nguy cơ loét dạ dày hoặc tổn thương gan thận do thuốc chống viêm không steroid gây ra.

4. Học viên cao học và sinh viên ngành Y Dược: Sử dụng tài liệu như một hình mẫu nghiên cứu khoa học chuẩn mực về việc kết hợp giữa y học cổ truyền dân tộc và các phương pháp thực nghiệm dược lý hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Bài thuốc HTR có gây cảm giác nóng rát hoặc kích ứng khi bôi trực tiếp lên da không? Kết quả thử nghiệm trên thỏ theo tiêu chuẩn OECD ghi nhận chỉ số kích ứng da nguyên phát PII bằng 0. Dù có hiện tượng đỏ nhẹ trong 1 giờ đầu do phản ứng tăng cường tuần hoàn vi mạch cục bộ, hiện tượng này tự hết hoàn toàn sau 24 giờ và không gây bất kỳ tổn thương hay phù nề nào.

2. Hiệu quả giảm phù nề của bài thuốc HTR có tương đương với các biệt dược tân dược trên thị trường không? Hiệu quả kháng viêm của HTR hoàn toàn tương đương Voltaren Emulgel 1%. Từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 4 sau chấn thương, độ dày mô tổn thương ở lô HTR duy trì mức 1,13 mm đến 0,96 mm, không có sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê so với lô điều trị bằng Voltaren (p > 0,05).

3. Cơ chế nào giúp bài thuốc HTR làm tan nhanh các vết bầm tím và tụ máu mô mềm? Bài thuốc phát huy tác dụng nhờ sự phối hợp hoạt chất safrole trong Hoa tiên và iridoid trong Tô sơn giúp giãn mạch vi tuần hoàn, thúc đẩy đại thực bào dọn sạch tế bào hoại tử và ức chế các chất trung gian gây viêm, giúp diện tích tổn thương giảm tới 91,9% sau 6 ngày.

4. Quy trình bào chế mẫu thuốc HTR trong nghiên cứu được thực hiện như thế nào? Dược liệu khô đạt độ ẩm tiêu chuẩn 12% được chiết xuất bằng phương pháp ngâm lạnh với dung môi cồn ethanol theo tỷ lệ 1:9 trong 3 ngày liên tiếp. Dịch chiết sau 3 lần ngâm được gộp lại và cô cách thủy loại bỏ hoàn toàn cồn để thu hồi cao lỏng tỷ lệ 1:1.

5. Bài thuốc HTR có được chỉ định dùng cho các vết thương hở hoặc rách da chảy máu không? Nghiên cứu hiện tại chỉ đánh giá tác dụng trên mô hình chấn thương phần mềm kín (tọa thương). Các trường hợp rách da, vết thương hở có nguy cơ nhiễm trùng chưa thuộc phạm vi chỉ định của dạng bào chế cao lỏng cồn này và cần những nghiên cứu chuyên biệt tiếp theo.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh cao lỏng bài thuốc HTR đạt độ an toàn da liễu tuyệt đối với chỉ số kích ứng PII bằng 0 theo chuẩn OECD.
• Chế phẩm thể hiện hoạt tính chống viêm mạnh mẽ, giúp giảm 17,7% độ dày phù nề và thu hẹp 46,6% diện tích tổn thương ngay sau 24 giờ điều trị.
• Bài thuốc rút ngắn 31,25% thời gian phục hồi chấn thương phần mềm kín trên thực nghiệm, đạt hiệu quả điều trị tương đương biệt dược Voltaren Emulgel.
• Tác dụng giảm đau ngoại vi và trung ương được xác nhận rõ ràng qua hai mô hình mâm nóng và rê kim cảm ứng lực.
• Lộ trình 24 tháng tới cần tập trung tối ưu hóa dạng bào chế nano gel, tiến hành thử nghiệm lâm sàng và mở rộng vùng trồng dược liệu chuẩn hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Chấn thƣơng phần mềm (CTPM) là tổn thƣơng da, gân, cơ, dây chằng khá phổ biến và ngày càng gia tăng ở nƣớc ta cũng nhƣ trên thế giới cùng với sự gia tăng các nguyên nhân do hỏa khí, tai nạn giao thông và tai nạn lao động. Tuy chƣa có con số thống kê chính xác nhƣng CTPM chiếm tỉ lệ đáng kể trong tai nạn thƣơng tích [4], [12]. Theo số liệu thống kê của bệnh viện Việt Đức, trong quý II năm 1998, CTPM chiếm 77,1% số ca cấp cứu vì tai nạn giao thông [22]. Tại Hoa Kỳ, mặc dù rất khó để có đƣợc ƣớc tính chính xác về tác động của riêng chấn thƣơng phần mềm, nhƣng thƣơng tích nói chung dẫn đến hàng chục triệu lƣợt khám tại khoa cấp cứu và tốn hàng trăm tỷ đô la chăm sóc sức khỏe mỗi năm [50].

CTPM nếu không đƣợc điều trị đúng đắn và kịp thời có thể để lại nhiều biến chứng nhƣ nhiễm khuẩn, áp xe, cứng khớp, hạn chế vận động,…. Để điều trị CTPM, Y học hiện đại (YHHĐ) có nhiều phƣơng pháp nhƣ dùng thuốc giảm đau, chống phù nề, chống viêm (steroid và non steroid) hay băng ép. Tuy nhiên việc dùng các thuốc này có thể gây tác dụng không mong muốn trên lâm sàng nhƣ: đau dạ dày, mẩn ngứa, dị ứng,… [6], [29]. Y học cổ truyền (YHCT) cũng có nhiều bài thuốc điều trị CTPM có hiệu quả cao nhƣ cao mỏ quạ, cao tiêu viêm, cao thống nhất… Từ xa xƣa, các danh y nhƣ Tuệ Tĩnh, Lê Hữu Trác đã sử dụng Đại hoàng, Cam thảo, Mật ong để đắp vào vết thƣơng, vết bỏng cho hiệu quả rất tốt.

Hay để điều trị các trƣờng hợp bong gân, đụng dập phần mềm, dân gian hay dùng lá náng hoa trắng, lá tƣớng quân,… cũng cho kết quả khả quan [25], [28], [31]. Những cây thuốc dân gian cùng với vốn sử dụng phong phú của đồng bào các dân tộc, đặc biệt là ngƣời Dao cũng là kho tàng quý giá để khám phá, tìm kiếm nhiều loại thuốc mới có hiệu lực trong công tác phòng bệnh và chữa 2 bệnh [7], [18]. Qua điều tra cây thuốc có tác dụng giảm đau của ngƣời Dao tại xã Tả Phìn, huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai, chúng tôi có đƣợc bài thuốc HTR- kinh nghiệm của ngƣời Dao trong điều trị chấn thƣơng phần mềm, đã đƣợc sử dụng lâu đời và có hiệu quả giảm đau, chống viêm tốt. Dân gian sử dụng bằng cách lấy lá, cây tƣơi giã đắp hoặc ngâm rƣợu xoa bóp tại chỗ chấn thƣơng.

Tuy đã đƣợc sử dụng từ lâu, nhƣng chúng tôi vẫn chƣa tìm thấy bất kì tài liệu trong nƣớc nào nghiên cứu tính an toàn trên da cũng nhƣ tác dụng giảm đau, chống viêm tại chỗ trong điều trị CTPM của bài thuốc này. Vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: ―Nghiên cứu kích ứng da và tác dụng giảm đau, chống viêm tại chỗ của bài thuốc HTR trên thực nghiệm‖ nhằm hai mục tiêu: 1. Đánh giá kích ứng da của bài thuốc HTR trên thực nghiệm. Đánh giá tác dụng giảm đau, chống viêm tại chỗ của bài thuốc HTR trên thực nghiệm.

3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan chấn thƣơng phần mềm theo Y học hiện đại 1. Định nghĩa Chấn thƣơng phần mềm (Soft tissue injury- STI) là tổn thƣơng của cơ, dây chằng và gân trên khắp cơ thể. Chấn thƣơng mô mềm thông thƣờng thƣờng xảy ra do bong gân, trât khớp, đòn đánh dẫn đến vết bầm tím hoặc một bộ phận cụ thể của cơ thể hoạt động quá sức.

Chấn thƣơng mô mềm có thể dẫn đến đau, sƣng, bầm tím và mất chức năng [54]. CTPM có thể gây nên các tổn thƣơng đơn lẻ nhƣ đụng dập, rách nát da, cơ, tổn thƣơng thần kinh, mạch máu hoặc cũng có thể gây nên tổn thƣơng xƣơng khớp (tổn thƣơng dây chằng, bao khớp toàn bộ cơ thể hoặc tổn thƣơng tạng phủ) hoặc kết hợp các tổn thƣơng trên một nạn nhân đa chấn thƣơng. Mức độ nặng nhẹ phụ thuộc vào ngoại lực và vị trí tổn thƣơng [32]. Phân loại CTPM đƣợc chia làm 3 loại chủ yếu sau [10] - Đụng dập phần mềm (ĐDPM): Tổn thƣơng phần mềm chủ yếu là cơ (nhƣng không có rách da) gây dập nát cơ, vỡ các mạch máu nhỏ gây chảy máu trong cơ với các biểu hiện sƣng, nóng, đỏ, đau.

Đụng dập phần mềm còn đƣợc gọi là chấn thƣơng cơ hay CTPM kín. - Bong gân: Tổn thƣơng phần mềm chủ yếu là dây chằng, bao khớp. Bong gân là tổn thƣơng dây chằng bị kéo giãn quá mức, bị rách hay đứt hoàn toàn do chấn thƣơng, trật khớp đột ngột gây ra. Trong bong gân thƣờng không có di lệch vĩnh viễn các mặt khớp mà chỉ dây chằng bị đứt hoặc giãn dài ra hơn bình thƣờng.

Gân là phần tận cùng của cơ bắp, tổn thƣơng bong gân không liên quan gì đến cơ. Thuật ngữ bong gân là từ ngữ dân gian 4 gọi chính xác là tổn thƣơng dây chằng. Bong gân ngày nay còn kể đến tổn thƣơng của bao khớp và các cơ tham gia vào việc giữ vững khớp. - Vết thƣơng phần mềm: Vết thƣơng phần mềm là các tổn thƣơng gây rách, đứt da, niêm mạc hoặc các phần mềm khác của cơ thể.

Vết thƣơng phần mềm còn đƣợc gọi là chấn thƣơng hở phần mềm. Đề tài tập trung vào chấn thƣơng phần mềm kín. Sinh bệnh học đụng dập phần mềm Đụng dập phần mềm không gây rách da nhƣng làm bầm dập cơ và các tổ chức dƣới da. ĐDPM diễn biến qua 2 giai đoạn [20], [58]: * Quá trình viêm Trong giai đoạn viêm, có sự tƣơng tác tăng mạnh giữa bạch cầu và nội mô vi mạch bị tổn thƣơng.

Khi các mô bị tổn thƣơng, dập nát hoặc đứt, các mạch máu trong cơ cũng bị tổn thƣơng, máu chảy tràn vào các khoang kẽ, các tổ chức cơ gây máu tụ. Vết thƣơng làm lộ cấu trúc collagen dƣới màng cứng, dẫn đến sự tổng hợp của huyết khối. Ngay sau khi bị tổn thƣơng mạch máu, tiểu cầu liên kết với collagen và giải phóng phopholipids của chúng, kích thích cơ chế đông máu nội tại. Tế bào mô bị tổn thƣơng giải phóng thromboplastin, kích hoạt cơ chế đông máu ngoại sinh.

Sự kết dính và kết tập tiểu cầu dẫn đến sự lắng đọng của yếu tố tiểu cầu IV (PF4) và các amin vận mạch. Các chất chuyển hóa của prostaglandin nhƣ thromboxan A cũng đƣợc tiết ra, do đó làm tăng sự co mạch đƣợc tạo ra bởi sự giải phóng lƣợng glucocorticoids và catecholamine để đáp ứng với chấn thƣơng. Sự co mạch kết hợp với việc đóng mạch bằng cơ chế đông máu tạo ra trạng thái thiếu oxy ở vùng vết thƣơng, dẫn đến nhiễm toan. Các enzyme phân giải protein đƣợc giải phóng bởi các tiểu cầu kích hoạt hệ thống bổ thể và giải phóng các chất hóa học "thu hút" các tế bào viêm, chủ yếu là bạch cầu hạt (và các tế bào tròn đơn nhân sau này), đến khu vực vết thƣơng.

Các tế bào đầu 5 tiên di chuyển từ các mạch máu nhỏ vào mô bị tổn thƣơng là bạch cầu đa nhân trung tính (PMN) và đại thực bào. PMN đƣợc huy động nhanh chóng và tạo ra một phản ứng ban đầu cực kỳ mạnh mẽ. Chức năng chính của các đại thực bào là loại bỏ các mô hoại tử và vi sinh vật (thực bào và bài tiết protease), sản xuất và bài tiết các cytokine [42], [58]. Các đại thực bào chịu trách nhiệm cho việc kích hoạt sớm các tế bào miễn dịch do cytokine tạo ra; ức chế, tiêu diệt vi khuẩn và loại bỏ các mảnh vụn của tế bào khỏi mô bị tổn thƣơng.

Tuy nhiên, khả năng của các đại thực bào cho thực bào bị hạn chế. Nếu khả năng của chúng bị quá tải bởi một lƣợng mô hoại tử quá mức, điều này sẽ làm giảm các hoạt động kháng khuẩn của các thực bào đơn nhân. Vì các hoạt động thực bào này có liên quan đến sản xuất superoxide và tiêu thụ oxy cao, các khu vực thiếu oxy và các khu vực mạch máu đặc biệt bị đe dọa bởi nhiễm trùng. Do đó, lý luận sinh lý bệnh học để thực hiện phẫu thuật loại bỏ triệt để mô chết là để hỗ trợ quá trình thực bào của đại thực bào [39], [47].

Các chất hóa học, chẳng hạn nhƣ kallikrein, cải thiện tính thấm và bài tiết của mạch máu bằng cách giải phóng nanopeptide bradykinin. Prostaglandin, có nguồn gốc từ các mảnh vụn mô, kích thích giải phóng histamine từ tế bào mast và gây tăng huyết áp cục bộ, cần thiết cho quá trình trao đổi chất chữa lành vết thƣơng. Ngoài ra, các gốc oxy và hydroxyl phản ứng cao đƣợc giải phóng trong quá trình peroxy hóa lipid màng, gây ra sự mất ổn định hơn nữa của màng tế bào. Các cơ chế này dẫn đến suy giảm tính thấm nội mô mao mạch, một lần nữa thúc đẩy tình trạng thiếu oxy và nhiễm toan ở các khu vực bị tổn thƣơng.

Các bạch cầu hạt và đại thực bào xâm nhập với khả năng chống nhiễm trùng và nhấn chìm các mảnh vụn tế bào và vi khuẩn (mảnh vỡ vết thƣơng sinh lý) đóng một vai trò quan trọng trong phản ứng viêm của mô bị tổn thƣơng và do đó có tác dụng quyết định đối với các quá trình hồi phục sau đó [62]. 6 * Quá trình tăng sinh và sửa chữa Giai đoạn tăng sinh bắt đầu khi các nguyên bào sợi, tiếp theo là các tế bào nội mô, di chuyển vào khu vực của vết thƣơng và tăng sinh ở đó. Điều này đƣợc kích thích bởi các yếu tố tăng trƣởng tạo phân bào. Các Fibronectin- protein tách ra khỏi bề mặt nguyên bào sợi bằng cách thủy phân hóa học tạo điều kiện cho sự liên kết của collagen loại I với chuỗi α1.

Đây là một điều kiện trƣớc tiên quan trọng cho sự tăng sinh tế bào tiến triển, phục hồi. Có một sự chuyển tiếp đến giai đoạn hồi phục và đồng thời, các tế bào nội mô tăng sinh hình thành các mao mạch xâm nhập, đặc trƣng điển hình của mô hạt. Vào cuối giai đoạn sửa chữa, hàm lƣợng nƣớc bị giảm và collagen đƣợc hình thành ban đầu đƣợc thay thế bằng collagen loại III liên kết ngang. Xơ hóa và sẹo theo sau.

Vai trò của các yếu tố tăng trƣởng trong sự hình thành sẹo vẫn chƣa rõ ràng, nhƣng dƣờng nhƣ TGF-β đóng vai trò quyết định [55], [64]. Nhờ các đại thực bào dọn các tổ chức dập nát và máu tụ, các mạch máu mới đƣợc tái tạo để nuôi dƣỡng tổ chức tổn thƣơng và sinh ra các sợi cơ mới bù đắp vào nơi sợi cơ bị tổn thƣơng, dần dần cơ đƣợc hồi phục. Càng về sau sự tăng sinh tế bào càng vƣợt mức tế bào hoại tử, ổ viêm đƣợc sửa chữa ngày càng hoàn thiện.