Nghiên cứu tác dụng điều trị thoái hóa khớp gối của cao đặc KNC

Luận văn thạc sĩ y tế nghiên cứu y học nghiên cứu tác dụng điều trị thoái hóa khớp gối của cao đặc knc trên động vật thực nghiệm, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Đào Thế Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Duy Tuân
• Trường học: Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Nghiên cứu tác dụng của cao đặc KNC trong điều trị thoái hóa khớp gối trên động vật thực nghiệm
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về các mô hình thoái hóa khớp
• 1.2. Vai trò của mô hình in vitro và in vivo trong đánh giá các tổn thương của khớp
• 1.3. Mô hình động vật trong đánh giá các tổn thương khớp
• 1.4. Các mô hình thoái hóa khớp kinh điển
• 1.5. Tổng quan về thoái hóa khớp gối
• 1.6. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của thoái hóa khớp gối
• 1.7. Tổng quan về bài thuốc KNC
• 1.8. Phân tích bài thuốc. Các nghiên cứu về KNC
• 2. CHƯƠNG 2: CHẤT LIỆU, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Chất liệu nghiên cứu. Thuốc tham chiếu
• 2.2. Thời gian và địa điểm tiến hành nghiên cứu
• 2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Thiết kế nghiên cứu
• 2.6. Chọn mẫu và cỡ mẫu
• 2.7. Công cụ và hóa chất sử dụng trong nghiên cứu
• 2.8. Quy trình nghiên cứu
• 2.9. Phương pháp tiến hành
• 2.10. Phương pháp đánh giá kết quả. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả về tác dụng của cao đặc KNC lên sự thay đổi hình dáng của khớp gối, ngưỡng đau và phản ứng đau trên thực nghiệm
• 3.2. Kết quả về tác dụng của cao đặc KNC trên một số chất trung gian hóa học gây viêm và mô bệnh học khớp gối trên thực nghiệm
• 3.3. Sự thay đổi nồng độ cytokine tiền viêm ở các lô nghiên cứu
• 3.4. Tổn thương mô bệnh học khớp gối
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đánh giá tác dụng của cao đặc KNC lên sự thay đổi hình dáng của khớp gối, ngưỡng đau và phản ứng đau
• 4.2. Tác dụng của cao đặc KNC trên một số chất trung gian hóa học gây viêm và mô bệnh học khớp gối trên thực nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác dụng của cao đặc KNC trong điều trị thoái hóa khớp gối

Cao đặc KNC đã được nghiên cứu và chứng minh có tác dụng tích cực trong việc điều trị thoái hóa khớp gối. Bệnh lý này thường gặp ở người cao tuổi và gây ra nhiều khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày. Nghiên cứu cho thấy, cao đặc KNC không chỉ giúp giảm đau mà còn cải thiện chức năng khớp, mang lại chất lượng sống tốt hơn cho bệnh nhân.

1.1. Tác dụng của cao đặc KNC trong điều trị thoái hóa khớp

Cao đặc KNC có khả năng giảm viêm và đau nhờ vào các thành phần tự nhiên. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc sử dụng cao đặc KNC giúp giảm nồng độ các cytokine tiền viêm như IL-1 và TNF-α, từ đó làm giảm tổn thương sụn khớp.

1.2. Các nghiên cứu trước đây về cao đặc KNC

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra tác dụng của cao đặc KNC trên động vật thực nghiệm. Các thí nghiệm cho thấy cao đặc KNC có thể cải thiện tình trạng viêm và đau khớp, đồng thời thúc đẩy quá trình hồi phục mô khớp.

II. Vấn đề và thách thức trong điều trị thoái hóa khớp gối

Điều trị thoái hóa khớp gối gặp nhiều thách thức do sự phức tạp của bệnh lý. Các phương pháp điều trị hiện tại thường chỉ tập trung vào giảm triệu chứng mà không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ. Điều này dẫn đến việc bệnh nhân phải chịu đựng đau đớn kéo dài và giảm chất lượng cuộc sống.

2.1. Những hạn chế của phương pháp điều trị hiện tại

Phương pháp điều trị hiện tại như thuốc giảm đau và chống viêm thường không mang lại hiệu quả lâu dài. Nhiều bệnh nhân vẫn phải đối mặt với tình trạng tái phát đau và viêm khớp.

2.2. Tìm kiếm giải pháp mới trong điều trị

Nhu cầu tìm kiếm các phương pháp điều trị mới, an toàn và hiệu quả đang ngày càng tăng. Cao đặc KNC nổi lên như một giải pháp tiềm năng nhờ vào tính an toàn và hiệu quả trong điều trị.

III. Phương pháp nghiên cứu tác dụng của cao đặc KNC

Nghiên cứu tác dụng của cao đặc KNC được thực hiện trên động vật thực nghiệm nhằm đánh giá hiệu quả và tính an toàn của sản phẩm. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm tiêm cao đặc KNC và theo dõi các chỉ số viêm, đau và tổn thương khớp.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và đối tượng

Nghiên cứu được thiết kế với các nhóm chuột thí nghiệm khác nhau, trong đó một nhóm được điều trị bằng cao đặc KNC và nhóm còn lại là nhóm đối chứng. Các chỉ số như ngưỡng đau và phản ứng viêm được ghi nhận.

3.2. Phương pháp đánh giá kết quả

Kết quả được đánh giá thông qua các chỉ số sinh học và mô học. Sự thay đổi về hình dáng khớp và mức độ viêm được phân tích để xác định hiệu quả của cao đặc KNC.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác dụng của cao đặc KNC

Kết quả nghiên cứu cho thấy cao đặc KNC có tác dụng tích cực trong việc cải thiện tình trạng thoái hóa khớp gối. Các chỉ số viêm và đau giảm rõ rệt sau khi điều trị, cho thấy tiềm năng của cao đặc KNC trong điều trị bệnh lý này.

4.1. Sự thay đổi hình dáng khớp gối

Nghiên cứu cho thấy hình dáng khớp gối của chuột thí nghiệm được điều trị bằng cao đặc KNC có sự cải thiện rõ rệt. Các tổn thương mô bệnh học cũng giảm đáng kể.

4.2. Tác động lên các chất trung gian hóa học

Cao đặc KNC đã làm giảm nồng độ các chất trung gian hóa học gây viêm trong cơ thể, từ đó giúp cải thiện tình trạng viêm và đau khớp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của cao đặc KNC

Cao đặc KNC cho thấy tiềm năng lớn trong việc điều trị thoái hóa khớp gối. Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới cho việc phát triển các phương pháp điều trị an toàn và hiệu quả hơn cho bệnh nhân.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Cần có thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng để xác định rõ hơn về hiệu quả và tính an toàn của cao đặc KNC trong điều trị thoái hóa khớp gối.

5.2. Hướng phát triển sản phẩm từ cao đặc KNC

Việc phát triển các sản phẩm từ cao đặc KNC có thể mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân, đồng thời góp phần vào việc nâng cao chất lượng điều trị thoái hóa khớp gối.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thoái hóa khớp gối là bệnh lý phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 25% người trên 65 tuổi trên toàn cầu, gây đau đớn và tàn phế nghiêm trọng. Tại Mỹ, năm 2005 có khoảng 27 triệu người mắc bệnh này, chiếm hơn 10% dân số, và đến năm 2009, thoái hóa khớp đứng thứ tư trong các nguyên nhân nhập viện, với gần 905.000 ca phẫu thuật thay khớp háng và gối, chi phí lên tới 24,3 tỷ đô la Mỹ. Bệnh là nguyên nhân tàn tật đứng thứ hai sau bệnh tim mạch ở người cao tuổi. Với sự gia tăng tuổi thọ và tỷ lệ béo phì, thoái hóa khớp gối ngày càng trở thành gánh nặng y tế và kinh tế xã hội.

Chẩn đoán thoái hóa khớp gối chủ yếu dựa trên triệu chứng lâm sàng và hình ảnh X-quang, tuy nhiên, tổn thương trên X-quang thường xuất hiện muộn và không tương xứng với triệu chứng. Các phương pháp chẩn đoán hiện đại như siêu âm và cộng hưởng từ đã góp phần nâng cao hiệu quả chẩn đoán và theo dõi điều trị. Hiện nay, các biện pháp điều trị chủ yếu tập trung vào giảm triệu chứng, chưa có thuốc nào có thể ngăn chặn hoặc phục hồi tổn thương sụn khớp hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, các thuốc có nguồn gốc thảo dược với cơ chế đa mục tiêu và an toàn được quan tâm. Bài thuốc KNC, dựa trên bài “Độc hoạt tang kí sinh” gia giảm, đã được sử dụng tại Bệnh viện Tuệ Tĩnh với kết quả khả quan trong điều trị đau cơ xương khớp. Nghiên cứu này nhằm đánh giá tác dụng điều trị thoái hóa khớp gối của cao đặc KNC trên mô hình động vật thực nghiệm, tập trung vào sự thay đổi hình dáng khớp, ngưỡng đau, phản ứng đau, các chất trung gian hóa học gây viêm và mô bệnh học khớp gối.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Mô hình thoái hóa khớp gối: Thoái hóa khớp là tổn thương toàn bộ khớp, chủ yếu là sụn khớp, kèm theo tổn thương xương dưới sụn, dây chằng, màng hoạt dịch và cơ cạnh khớp. Các cytokine tiền viêm như IL-1β, TNF-α đóng vai trò trung tâm trong quá trình viêm và thoái hóa sụn.

• Mô hình động vật thực nghiệm: Sử dụng chuột cống trắng Wistar, gây thoái hóa khớp gối bằng tiêm monosodium iodoacetate (MIA) 1 mg vào khớp gối, mô phỏng tổn thương viêm và thoái hóa tương tự người.

• Khái niệm về bài thuốc KNC: Bài thuốc gồm 14 vị thảo dược có tác dụng chống viêm, giảm đau, bổ can thận, hoạt huyết, phù chính khu tà theo y học cổ truyền. Các thành phần như Độc hoạt, Tang kí sinh, Ngưu tất, Đương quy đã được chứng minh có tác dụng dược lý rõ ràng.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu thực nghiệm trên 50 chuột cống trắng Wistar, 9 tuần tuổi, trọng lượng 200 ± 10g, được chia thành 5 nhóm (mỗi nhóm 10 con): nhóm chứng, nhóm mô hình, hai nhóm điều trị KNC với liều 0,94 và 1,88 g/kg/ngày, nhóm tham chiếu dùng indomethacin 2 mg/kg/ngày.

• Thiết kế nghiên cứu: Mô hình thoái hóa khớp gối được gây ra bằng tiêm MIA 1 mg vào khớp gối chân sau phải. Sau 1 tuần, các nhóm điều trị được cho uống thuốc hoặc nước cất liên tục trong 8 tuần.

• Phương pháp phân tích: Đánh giá khả năng chịu đựng trọng lượng chân sau bằng thiết bị Incapacitance tester, đo nồng độ các cytokine tiền viêm (PGE2, TNF-α, IL-1β, IL-6) trong huyết thanh bằng ELISA, và phân tích mô bệnh học khớp gối theo tiêu chuẩn Pritzker và Udo M. Số liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 20 với các kiểm định thống kê phù hợp.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 11/2019 đến tháng 3/2020 tại Bộ môn Dược lý - Học viện Quân y.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác dụng trên khả năng chịu đựng trọng lượng chân sau:

   • Sau 2 tuần, tỷ lệ phân phối chịu đựng trọng lượng ở nhóm mô hình giảm xuống khoảng 31%, trong khi nhóm điều trị KNC liều thấp và cao tăng lên lần lượt 37,6% và 39,1%, tương đương nhóm dùng indomethacin (37,7%) (p < 0,001 so với mô hình).
   • Sau 7 tuần, nhóm mô hình chỉ đạt 38%, trong khi nhóm KNC liều cao đạt 45,9%, liều thấp 44,4%, và nhóm tham chiếu 44,6% (p < 0,001 so với mô hình).

2. Ảnh hưởng đến các cytokine tiền viêm trong huyết thanh:

   • Nồng độ PGE2 tăng 625% ở nhóm mô hình so với chứng, giảm khoảng 48-53% ở các nhóm KNC và tham chiếu (p < 0,001).
   • TNF-α tăng gần 196% ở nhóm mô hình, giảm khoảng 46-51% sau điều trị KNC và indomethacin (p < 0,001).
   • IL-1β tăng 316% ở nhóm mô hình, giảm 53-57% ở nhóm điều trị (p < 0,001).
   • IL-6 tăng 152% ở nhóm mô hình, giảm 33-36% sau điều trị (p < 0,001).

3. Mô bệnh học khớp gối:

   • Nhóm mô hình có màng hoạt dịch dày, xâm nhiễm tế bào viêm, sụn khớp xơ hóa và thoái hóa hyalin rõ rệt.
   • Các nhóm điều trị KNC và indomethacin giảm điểm tổn thương mô bệnh học sụn xương khớp từ 18,9 xuống còn khoảng 12,8-13,7 điểm, giảm 27-32% so với mô hình (p < 0,01).
   • Tình trạng viêm khoang mỡ Hoffa cũng giảm 33-43% ở nhóm điều trị so với mô hình (p < 0,01).

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy cao đặc KNC có tác dụng cải thiện đáng kể khả năng chịu đựng trọng lượng chân sau chuột bị thoái hóa khớp gối, tương đương với thuốc tham chiếu indomethacin. Sự giảm nồng độ các cytokine tiền viêm như PGE2, TNF-α, IL-1β và IL-6 chứng tỏ KNC có tác dụng chống viêm hiệu quả, góp phần làm giảm tổn thương mô bệnh học khớp gối.

Các phát hiện phù hợp với cơ chế bệnh sinh thoái hóa khớp gối, trong đó các cytokine tiền viêm đóng vai trò trung tâm trong quá trình viêm và thoái hóa sụn. Việc giảm các chất trung gian này giúp làm chậm quá trình thoái hóa và giảm đau. So với các nghiên cứu trước đây về thuốc chống viêm giảm đau, KNC thể hiện hiệu quả tương đương nhưng có ưu điểm là nguồn gốc thảo dược, an toàn và đa tác động.

Dữ liệu mô bệnh học được trình bày qua hình ảnh nhuộm HE và Safranin O, cùng bảng điểm tổn thương, minh họa rõ ràng sự cải thiện cấu trúc sụn và giảm viêm màng hoạt dịch. Các kết quả này củng cố vai trò của KNC như một liệu pháp tiềm năng trong điều trị thoái hóa khớp gối.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Triển khai nghiên cứu lâm sàng giai đoạn tiếp theo nhằm đánh giá hiệu quả và an toàn của cao đặc KNC trên bệnh nhân thoái hóa khớp gối, với mục tiêu cải thiện ngưỡng đau và chức năng vận động trong vòng 6-12 tháng, do các bệnh viện y học cổ truyền chủ trì.

2. Phát triển quy trình bào chế và chuẩn hóa cao đặc KNC theo tiêu chuẩn dược điển, đảm bảo chất lượng đồng nhất, phục vụ sản xuất quy mô lớn trong 12 tháng, do các cơ sở sản xuất dược liệu và nhà máy dược phẩm thực hiện.

3. Tăng cường đào tạo và phổ biến kiến thức về bài thuốc KNC cho cán bộ y tế và cộng đồng, nhằm nâng cao nhận thức về các phương pháp điều trị thảo dược an toàn, trong 6 tháng, do các học viện y dược cổ truyền và sở y tế phối hợp thực hiện.

4. Xây dựng chương trình giám sát và đánh giá tác dụng lâu dài của KNC trên bệnh nhân sử dụng thực tế, tập trung vào các chỉ số viêm, chức năng khớp và chất lượng cuộc sống, trong vòng 2 năm, do các trung tâm nghiên cứu và bệnh viện chuyên khoa đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu y học cổ truyền và dược lý học: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực nghiệm chi tiết về tác dụng của bài thuốc KNC, hỗ trợ phát triển các nghiên cứu tiếp theo về thuốc thảo dược trong điều trị thoái hóa khớp.

2. Bác sĩ và chuyên gia điều trị cơ xương khớp: Tham khảo để áp dụng các liệu pháp kết hợp giữa y học cổ truyền và hiện đại, nâng cao hiệu quả điều trị thoái hóa khớp gối cho bệnh nhân.

3. Các cơ sở sản xuất dược liệu và dược phẩm: Thông tin về quy trình bào chế, tiêu chuẩn chất lượng cao đặc KNC giúp phát triển sản phẩm thuốc thảo dược có hiệu quả và an toàn.

4. Sinh viên và học viên y học cổ truyền: Tài liệu tham khảo quý giá về nghiên cứu thực nghiệm, phương pháp đánh giá tác dụng thuốc và ứng dụng y học cổ truyền trong điều trị bệnh lý cơ xương khớp.

Câu hỏi thường gặp

1. Cao đặc KNC có an toàn khi sử dụng không?
   Nghiên cứu độc tính cấp và bán trường diễn trên chuột cho thấy cao đặc KNC không gây độc tính, không ảnh hưởng đến các chỉ số huyết học, sinh hóa và mô bệnh học gan, thận, lách, chứng tỏ tính an toàn cao.

2. Liều dùng cao đặc KNC trên người được tính như thế nào?
   Liều dùng dự kiến trên người là khoảng 6,7 g cao đặc/người/ngày, tương đương 0,134 g/kg/ngày với người 50 kg, được quy đổi từ liều dùng hiệu quả trên chuột.

3. Cao đặc KNC tác động như thế nào đến các chất trung gian viêm?
   Cao đặc KNC làm giảm đáng kể nồng độ PGE2, TNF-α, IL-1β và IL-6 trong huyết thanh, các cytokine tiền viêm quan trọng trong cơ chế thoái hóa khớp, giúp giảm viêm và tổn thương mô khớp.

4. Hiệu quả của KNC so với thuốc tây như indomethacin ra sao?
   Kết quả nghiên cứu cho thấy tác dụng của cao đặc KNC trên các chỉ số đau, viêm và mô bệnh học tương đương với indomethacin, một thuốc chống viêm giảm đau phổ biến.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng trực tiếp cho bệnh nhân không?
   Đây là nghiên cứu trên mô hình động vật, cần tiến hành thêm các nghiên cứu lâm sàng để xác định hiệu quả và an toàn trên người trước khi áp dụng rộng rãi.

Kết luận

• Cao đặc KNC có tác dụng cải thiện khả năng chịu đựng trọng lượng chân sau và giảm đau trên mô hình thoái hóa khớp gối chuột.
• Thuốc làm giảm đáng kể các cytokine tiền viêm PGE2, TNF-α, IL-1β và IL-6, góp phần giảm viêm và tổn thương mô khớp.
• Mô bệnh học khớp gối cho thấy giảm tổn thương sụn và viêm màng hoạt dịch sau điều trị KNC.
• Hiệu quả của KNC tương đương với thuốc indomethacin, đồng thời có ưu điểm an toàn và nguồn gốc thảo dược.
• Nghiên cứu mở đường cho các thử nghiệm lâm sàng tiếp theo nhằm ứng dụng bài thuốc KNC trong điều trị thoái hóa khớp gối ở người.

Để tiếp tục phát triển, cần triển khai nghiên cứu lâm sàng, chuẩn hóa quy trình bào chế và phổ biến kiến thức về bài thuốc. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia y tế được khuyến khích tham khảo và ứng dụng kết quả nghiên cứu này nhằm nâng cao hiệu quả điều trị thoái hóa khớp gối.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Thoái hóa khớp gối là bệnh lý tổn thương của toàn bộ các thành phần của một khớp như sụn, xương dưới sụn, dây chằng, màng hoạt dịch, cơ cạnh khớp, trong đó tổn thương sụn là chủ yếu [16]. Đây là một bệnh khớp rất thường gặp ở người cao tuổi và ở mọi quốc gia trên thế giới. Tổ chức y tế thế giới ước tính khoảng 25% người già trên 65 tuổi bị đau khớp và tàn phế do mắc bệnh thoái hóa khớp gối [66]. Năm 2005, ở Mỹ có 27 triệu người tương đương với hơn 10% dân số của Mỹ mắc bệnh thoái hóa khớp và đến năm 2009, thoái hóa khớp đứng hàng thứ 4 khiến cho người bệnh phải nhập viện điều trị.

Thoái hóa khớp là nguyên nhân đứng đầu trong việc phải phẫu thuật thay khớp: 905.000 trường hợp thay khớp háng và gối đã được thực hiện trong năm 2009 với chi phí rất cao 24,3 tỷ đô la Mỹ [57]. Thoái hóa khớp gối là nguyên nhân gây tàn tật cho người có tuổi đứng thứ hai sau bệnh tim mạch [34]. Với tuổi thọ trung bình ngày càng cao và sự gia tăng béo phì trong dân số nói chung, tỷ lệ mắc thoái hóa khớp gối ngày càng tăng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống và nền kinh tế xã hội. Chẩn đoán thoái hóa khớp gối khá đơn giản, thường chỉ dựa vào các triệu chứng lâm sàng và chụp Xquang khớp gối thường quy là có thể chẩn đoán xác định và chẩn đoán giai đoạn bệnh.

Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy có sự không tương xứng giữa các triệu chứng lâm sàng và tổn thương phát hiện được trên Xquang. Hơn nữa, tổn thương trên Xquang thường phát hiện được ở giai đoạn khá muộn [45]. Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển và tiến bộ không ngừng của khoa học kỹ thuật nói chung và khoa học kỹ thuật trong chuyên ngành chẩn đoán hình ảnh, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh, đặc biệt là siêu âm và cộng hưởng từ cũng đã góp phần vào chẩn đoán và theo dõi điều trị bệnh thoái hóa khớp gối [58]. Cho đến nay, việc điều trị bệnh rất tốn kém 2 cho cá nhân người bệnh và cả xã hội trong khi hiệu quả điều trị nhiều khi chưa đạt được mong muốn.

Các biện pháp nội khoa và ngoại khoa điều trị thoái hóa khớp gối chủ yếu nhằm điều trị triệu chứng bệnh và chưa đạt được tới đích cải thiện được chất lượng sụn khớp, thậm chí chưa thể làm ngừng quá trình thoái hóa. Xu hướng tìm kiếm các thuốc mới, đặc biệt là các nguồn gốc thảo dược trong điều trị vì vậy đang nhận được sự quan tâm lớn do tính an toàn và cơ chế tác dụng đa dạng, đa mục tiêu. Một trong số đó phải kể đến những bài thuốc nghiệm phương được sử dụng nhiều năm tại các Bệnh viện y học cổ truyền. “KNC” là bài thuốc kinh nghiệm của Phó giáo sư, tiến sỹ Đậu Xuân Cảnh dựa trên nền tảng cơ sở là bài “Độc hoạt tang kí sinh” gia giảm có tác dụng tốt trong điều trị các chứng đau cơ xương khớp trên lâm sàng [18], được sử dụng tại Bệnh viện Tuệ Tĩnh có kết quả tốt.

Thuốc đã được thử độc tính cấp và bán trường diễn chứng minh an toàn trên động vật thực nghiệm và có tác dụng trên mô hình chống viêm giảm đau in vivo. Do đó, với mong muốn tìm hiểu tác dụng chống chống thoái hóa khớp gối của thuốc dưới dạng cao đặc, làm tiền đề cho những nghiên cứu tiếp sau, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu tác dụng điều trị thoái hóa khớp gối của cao đặc KNC trên động vật thực nghiệm” với 2 mục tiêu sau: 1. Đánh giá tác dụng của cao đặc KNC lên sự thay đổi hình dáng của khớp gối, ngưỡng đau và phản ứng đau trên thực nghiệm. Đánh giá tác động của cao đặc KNC trên một số chất trung gian hóa học gây viêm và mô bệnh học khớp gối trên thực nghiệm.

3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về các mô hình thoái hóa khớp 1. Vai trò của mô hình in vitro và in vivo trong đánh giá các tổn thƣơng của khớp 1. Mô hình in vitro - Mô hình giải thích được nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến sự biệt hóa và chức năng sụn khớp.

- Được sử dụng để xác định sự tương tác giữa tế bào với chất nền [81]. Mô hình in vivo - Khám phá ra sự tăng trưởng và biệt hóa của tế bào trong vi môi trường sụn-khớp [46]. - Đánh giá được tính an toàn cục bộ và hệ thống. - Đánh giá được sự ổn định chức năng của tế bào, sự biểu hiện marker và đặc tính cơ học của sụn khớp mới.

- Đánh giá được ảnh hưởng lâu dài của sự tái thiết lập mô trong và quanh vùng tổn thương/vùng được điều trị [47]. Tính ứng dụng Hầu hết các tiến bộ y học của thế kỷ trước bắt đầu với nghiên cứu ở động vật [51]. Thực tế cho thấy, có khá nhiều điểm tương đồng trong cấu trúc sụn khớp giữa động vật (cừu, lợn) và người [59]. Động vật đồng thời cũng cho chỉ số an toàn tốt.

Điều này có tác động qua lại bởi khi tiến hành nghiên cứu trước trên động vật sẽ hỗ trợ cho nghiên cứu trên người và đồng thời, nghiên cứu trên người cũng phải được hỗ trợ bằng các nghiên cứu trên động vật [19]. Mô hình động vật trong đánh giá các tổn thƣơng khớp 1. Mô hình động vật sẵn có - Loài gặm nhấm (chuột) - Động vật nhai lại (cừu, dê) - Thỏ - Lợn - Ngựa - Linh trưởng [72]. Các tiêu chí trong chọn lựa mô hình động vật - Đặc tính cấu tạo - Tốc độ sinh sản cao - Tuổi thọ trung bình ngắn - Di truyền tương đương với con người [19] 1.

Các mô hình thoái hóa khớp kinh điển 1. Mô hình tiêm monosodium iodoacetate vào khớp xương bánh chè Viêm xương khớp được gây ra thông qua một mũi tiêm iodoacetate ở khớp gối. Động vật (chuột) được chia thành hai nhóm thí nghiệm dựa trên liều iodoacetate đơn chất: 0,2 mg và 1 mg. Những thay đổi về mô bệnh học ở sụn khớp và gân xương bánh chè được kiểm tra sau 3 ngày, 1 tuần, 2 tuần, 4 tuần, 8 tuần và 12 tuần sau khi tiêm iodoacetate [67].

Trong nhóm 1 mg, các kết quả giải phẫu mô bệnh học đại diện của tình trạng thoái hóa khớp đã được quan sát thấy trong phần sụn khớp của gân xương bánh chè theo thời gian. Tình trạng viêm màng hoạt dịch trong cả hai nhóm cao nhất ở thời điểm 3 ngày sau tiêm và giảm dần theo thời gian. Ở chuột, mô hình monosodium iodoacetate (MIA) được thiết lập tốt, và viêm khớp phản ứng giống như viêm khớp thoái hóa ở người về mặt mô học và các hành vi liên quan đến đau [32],[50]. MIA là một chất ức chế chuyển 5 hóa phá vỡ con đường glycolysis hiếu khí của tế bào, do đó, gây chết tế bào bằng cách ức chế hoạt động của glyceraldehyd-3-phosphate dehydrogenase trong chondrocytes [52].

MIA tiêm nội khớp dẫn đến giảm số lượng tế bào sụn và dẫn đến các thay đổi về mô học và hình thái khớp, tương tự như những thay đổi trong viêm khớp ở người [32]. Ngoài những thay đổi mô bệnh học ở sụn khớp, tiêm MIA nội khớp gây ra những thay đổi mô bệnh học ở màng hoạt dịch. Đây có thể được coi là mô hình lý tưởng đánh giá thoái hóa và viêm khớp gối [71]. Chứng 3 ngày 1 tuần 2 tuần 4 tuần 8 tuần 12 tuần Nhuộm HE Nhuộmsafranin-O Hình 1.

Thay đổi mô bệnh học của sụn khớp trong mô hình gây thoái hóa khớp gối bằng iodoacetate 1mg [67] Chứng 3 ngày 1 tuần 2 tuần 4 tuần 8 tuần 12 tuần 6 Nhuộm HE Nhuộmsafranin-O Hình 1. Thay đổi mô bệnh học của sụn khớp trong mô hình gây thoái hóa khớp gối bằng iodoacetate 0,2mg [67] 1. Mô hình phẫu thuật cắt bỏ sụn khớp Chuột được gây mê bằng isoflurane, cạo sạch lông vùng khớp gối để chuẩn bị cho phẫu thuật. Tiến hành cắt bỏ dây chằng và sụn khớp.

Sau 1, 2, 3 hoặc 6 tuần, giết chuột, đồng thời cắt rời phần đầu gối và xương chày, nhuộm bằng dung dịch 0,125% Evan’s lue trong nước muối sinh lý. Khớp gối sau đó được cố định trong dung dịch formalin 10% trong 48 giờ trước khi lấy tiêu bản đọc kết quả [25],[63]. Tổn thƣơng khớp sau cắt sụn khớp và dây chằng [25] a. Nhóm không phẫu thuật; b.

Nhóm phẫu thuật cắt sụn khớp sau 3 tuần Hình 1. Hình ảnh mô bệnh học của tổn thƣơng khớp trong mô hình nhuộm Toluidine blue [25] a. 6 tuần sau khi cắt dây chằng nhưng không cắt sụn khớp, chỉ xuất hiện mất protein tối thiểu b. 1 tuần sau khi cắt dây chằng, cắt sụn khớp, có sự tái tạo sụn mới (mũi tên đen) và sự tăng sinh sớm sụn ở vùng cận biên (mũi tên đỏ) 8 c.

2 tuần sau khi cắt dây chằng, cắt sụn khớp, có hiện tượng chảy máu kéo dài trên 2/3 bề mặt của sụn khớp và 1/3 ngoài có chảy máu nghiêm trọng (mũi tên đen); xuất hiện tình trạng loãng xương (mũi tên đỏ) d. 3 tuần sau khi cắt dây chằng, cắt sụn khớp, có sự thoái hóa sụn rõ rệt ở 1/3 ngoài (mũi tên đỏ) e. 6 tuần sau khi cắt dây chằng, sụn khớp, thoái hóa sụn nghiêm trọng được quan sát thấy ở phần ngoài của xương chày (mũi tên đen) và loãng xương rõ rệt (mũi tên đỏ) kết hợp dày màng đáy. Phẫu thuật rút ngắn dây chằng xương bánh chè Phẫu thuật rút ngắn dây chằng xƣơng bánh chè - Chuột được gây mê bằng cách tiêm pentobarbital trong phúc mạc và thực hiện phẫu thuật đầu gối (phẫu thuật cắt ngắn dây chằng hoặc không).

- Dự phòng bằng kháng sinh với penicillin (150 IU/kg) được dùng trước và sau 3 ngày phẫu thuật. - Cạo sạch lông vùng da phẫu thuật và sát trùng. - Rạch một đường 1 cm từ xương bánh chè đến ống xương chày; sau đó dây chằng xương bánh chè được tách ra. - Một sợi dây Kirschner có chiều dài 7 mm và đường kính 2 mm được sử dụng với chỉ khâu nylon cỡ 1-0 được đặt trên rãnh (khoảng giữa 1 mm ở hai đầu) và được chèn dưới gân bánh chè từ trung gian đến vùng bên, khâu chéo ở đầu tận cùng của gân xương bánh chè.

- Chỉ khâu sau đó được đưa vào dưới cả hai rãnh và dây chằng xương bánh chè được thắt chặt với đầu gối ở vị trí mở rộng tối đa. - Cuối cùng, đóng da bằng chỉ khâu nylon 3-0 [28],[70].