Luận án tiến sĩ về đặc điểm lâm sàng và điều trị phẫu thuật gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ

Luận án tiến sĩ nghiên cứu file word nghiên cứu đặc điểm lâm sàng chẩn đoán hình ảnh và kết quả điều trị phẫu thuật gãy cột, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề

• Tác giả: Ngô Quang Hùng
• Người hướng dẫn: TS. Hà Kim Trung
• Trường học: Học viện Quân y
• Chuyên ngành: Ngoại khoa
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng, Chẩn Đoán Hình Ảnh Và Kết Quả Phẫu Thuật Gãy Cột Sống Cổ Kiểu Giọt Lệ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ y học
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Sơ lược về quá trình nghiên cứu
• 1.2. Giải phẫu ứng dụng và chức năng của cột sống cổ
• 1.2.1. Đặc điểm chung các đốt sống
• 1.2.2. Khớp, các dây chằng và đĩa đệm
• 1.2.3. Giải phẫu vùng cổ trước và ứng dụng
• 1.2.4. Giải phẫu vùng cổ sau và ứng dụng
• 1.2.5. Cơ sinh học của đoạn cột sống cổ
• 1.2.5.1. Khái niệm về cơ sinh học và giải phẫu cột sống cơ bản
• 1.2.5.2. Cơ sinh học và sự vững của cột sống cổ thấp
• 1.2.6. Cơ chế vỡ đốt sống kiểu giọt lệ
• 1.2.6.1. Cơ chế chấn thương do cột sống quá gập
• 1.2.6.2. Cơ chế chấn thương do cột sống quá ưỡn
• 1.2.7. Phân loại chấn thương cột sống cổ kiểu giọt lệ, cơ chế quá gập
• 1.2.8. Đặc điểm lâm sàng
• 1.2.8.1. Các hội chứng của tổn thương tủy không hoàn toàn
• 1.2.8.2. Phân loại tổn thương tủy trên lâm sàng
• 1.2.9. Thăm khám cận lâm sàng
• 1.2.9.1. XQ quy ước
• 1.2.9.2. Chụp cắt lớp vi tính
• 1.2.9.3. Chụp cộng hưởng từ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.2. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4.2. Quy trình nghiên cứu
• 2.4.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.4. Kỹ thuật thu thập số liệu
• 2.4.5. Phân tích và xử lý dữ liệu
• 2.5. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh của nhóm nghiên cứu
• 3.1.1. Phân bố theo độ tuổi
• 3.1.2. Phân bố theo nghề nghiệp
• 3.1.3. Nguyên nhân chấn thương
• 3.1.4. Sơ cứu ban đầu và thời gian từ khi tai nhận đến lúc nhập viện
• 3.1.5. Triệu chứng cơ năng
• 3.1.6. Rối loạn cảm giác
• 3.1.7. Đánh giá lâm sàng theo thang điểm ASIA
• 3.1.8. Phân loại hội chứng tủy cổ dựa vào mJOA
• 3.1.9. Thương tổn phối hợp
• 3.1.10. Đặc điểm trên XQ và cắt lớp vi tính
• 3.1.11. Đặc điểm tổn thương trên cộng hưởng từ của nhóm nghiên cứu
• 3.2. KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT
• 3.2.1. Kết quả trong phẫu thuật
• 3.2.2. Kết quả gần
• 3.2.3. Kết quả tại thời điểm khám lại sau 6 tháng, các yếu tố liên quan
• 3.2.4. Kết quả sau 18 tháng và các yếu tố liên quan
• 3.2.5. Liền xương và các yếu tố ảnh hưởng
• 3.2.6. Thay đổi mức độ đau theo thang điểm VAS
• 3.2.7. Đặc điểm, kết quả điều trị nhóm vỡ C2 Teardrop
• 3.2.8. Kết quả nhóm bệnh nhân tử vong sau phẫu thuật
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ CHẨN ĐOÁN HÌNH ẢNH CỦA NHÓM NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Đặc điểm về tuổi - giới - nghề nghiệp - hoàn cảnh chấn thương
• 4.1.2. Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh
• 4.2. KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu lâm sàng gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ

Gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ là một dạng chấn thương nghiêm trọng, thường xảy ra do tai nạn giao thông hoặc tai nạn lao động. Tổn thương này không chỉ ảnh hưởng đến cấu trúc xương mà còn có thể gây tổn thương đến tủy sống và các dây chằng xung quanh. Nghiên cứu này nhằm mục đích mô tả các đặc điểm lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và kết quả phẫu thuật cho những bệnh nhân bị gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ.

1.1. Đặc điểm lâm sàng của gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ

Gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ thường có triệu chứng lâm sàng đa dạng, bao gồm đau cổ, rối loạn cảm giác và yếu cơ. Các triệu chứng này có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ tổn thương thần kinh. Việc nhận diện sớm các triệu chứng này là rất quan trọng để có phương pháp điều trị kịp thời.

1.2. Chẩn đoán hình ảnh trong gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ

Chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò quan trọng trong việc xác định mức độ tổn thương. Các phương pháp như chụp X-quang, cắt lớp vi tính (CT) và cộng hưởng từ (MRI) giúp phát hiện các tổn thương xương và mô mềm xung quanh. Đặc biệt, MRI có thể phát hiện tổn thương tủy sống mà X-quang không thể thấy.

II. Vấn đề và thách thức trong điều trị gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ

Điều trị gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ gặp nhiều thách thức do tính phức tạp của tổn thương. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo hồi phục chức năng cho bệnh nhân. Các yếu tố như mức độ tổn thương, tuổi tác và tình trạng sức khỏe tổng quát của bệnh nhân cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định điều trị

Các yếu tố như mức độ tổn thương thần kinh, tình trạng xương và độ tuổi của bệnh nhân có thể ảnh hưởng đến quyết định điều trị. Những bệnh nhân trẻ tuổi có thể hồi phục tốt hơn so với những người lớn tuổi, do khả năng phục hồi chức năng tốt hơn.

2.2. Khó khăn trong việc chẩn đoán chính xác

Việc chẩn đoán chính xác gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ có thể gặp khó khăn do các triệu chứng không rõ ràng. Nhiều trường hợp có thể bị bỏ sót nếu không thực hiện đầy đủ các phương pháp chẩn đoán hình ảnh. Điều này có thể dẫn đến việc điều trị không kịp thời và hiệu quả.

III. Phương pháp phẫu thuật điều trị gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ

Phẫu thuật là phương pháp điều trị chính cho gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ, đặc biệt trong các trường hợp có tổn thương thần kinh nghiêm trọng. Các phương pháp phẫu thuật như cắt thân đốt sống và cố định cột sống lối trước đã được áp dụng rộng rãi. Việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp sẽ giúp cải thiện kết quả điều trị.

3.1. Phẫu thuật lối trước và lối sau

Phẫu thuật lối trước thường được ưa chuộng trong các trường hợp gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ do tổn thương gập góc. Trong khi đó, phẫu thuật lối sau có thể được chỉ định cho những bệnh nhân có hẹp ống sống nhiều tầng hoặc tổn thương tủy dài.

3.2. Kỹ thuật phẫu thuật và theo dõi sau mổ

Kỹ thuật phẫu thuật cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo không gây thêm tổn thương cho tủy sống. Sau phẫu thuật, bệnh nhân cần được theo dõi chặt chẽ để phát hiện sớm các biến chứng có thể xảy ra, như nhiễm trùng hoặc tổn thương thần kinh.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng phẫu thuật điều trị gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ có thể mang lại kết quả khả quan. Tỷ lệ hồi phục chức năng sau phẫu thuật cao, đặc biệt là ở những bệnh nhân được phẫu thuật kịp thời. Kết quả này cho thấy tầm quan trọng của việc chẩn đoán và điều trị sớm.

4.1. Tỷ lệ hồi phục chức năng sau phẫu thuật

Tỷ lệ hồi phục chức năng sau phẫu thuật cho bệnh nhân gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ đạt khoảng 70-80%. Điều này cho thấy phẫu thuật là một phương pháp hiệu quả trong việc điều trị loại chấn thương này.

4.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả điều trị

Các yếu tố như độ tuổi, mức độ tổn thương thần kinh và thời gian từ khi chấn thương đến khi phẫu thuật có ảnh hưởng lớn đến kết quả điều trị. Những bệnh nhân được phẫu thuật sớm thường có kết quả tốt hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ

Nghiên cứu về gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ cần tiếp tục được mở rộng để tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Việc cải thiện kỹ thuật phẫu thuật và chẩn đoán hình ảnh sẽ giúp nâng cao tỷ lệ hồi phục cho bệnh nhân. Tương lai, cần có các nghiên cứu đa trung tâm để thu thập dữ liệu và kinh nghiệm từ nhiều cơ sở y tế khác nhau.

5.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị bảo tồn và phẫu thuật mới, nhằm cải thiện kết quả cho bệnh nhân. Cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng để xác định các yếu tố tiên lượng chính xác hơn.

5.2. Tầm quan trọng của việc đào tạo chuyên môn

Đào tạo chuyên môn cho các bác sĩ phẫu thuật và nhân viên y tế về gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ là rất cần thiết. Việc này sẽ giúp nâng cao khả năng chẩn đoán và điều trị, từ đó cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Chấn thương cột sống cổ kiểu giọt lệ (Cervical Teardrop Fracture - CTF) là một trong những tổn thương cơ sinh học phức tạp và nguy hiểm nhất trong thực hành ngoại thần kinh và phẫu thuật cột sống. Được mô tả kinh điển lần đầu tiên bởi Schneider và Kahn (1956), dạng gãy này biểu hiện bằng một mảnh xương nhỏ tách rời từ góc trước dưới của thân đốt sống. Tuy nhiên, tính chất phức tạp của bệnh lý nằm ở chỗ "bản chất của vỡ kiểu giọt lệ là sự không tương xứng giữa tổn thương xương (nhẹ) và tổn thương cấu trúc dây chằng và thần kinh (nặng), nên dễ bị bỏ qua, chỉ khi có cộng hưởng từ mới phát hiện được các tổn thương". Mặc dù tổn thương vỏ xương phía trước có vẻ khu trú, lực truyền động học thường phá hủy toàn bộ hệ thống giữ vững đa trục, dẫn đến tổn thương tủy sống hoàn toàn hoặc không hoàn toàn với tỷ lệ tàn phế nghiêm trọng (chiếm từ 38% đến 91% các trường hợp theo y văn quốc tế).

Luận án tiến sĩ y học của nghiên cứu sinh Ngô Quang Hùng, chuyên ngành Ngoại khoa (Mã số: 9720104), thực hiện tại Học viện Quân y dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Hà Kim Trung và PGS. TS. Vũ Văn Hòe, mang tiêu đề: "Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và kết quả phẫu thuật gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ". Công trình giải quyết khoảng trống nghiên cứu (research gap) cấp thiết trong bối cảnh y học Việt Nam: sự thiếu hụt các nghiên cứu đa trung tâm, có hệ thống về mối tương quan giữa hình thái giải phẫu bệnh học trên cắt lớp vi tính (CLVT) - cộng hưởng từ (CHT) với mức độ khiếm khuyết thần kinh, cũng như việc chuẩn hóa chỉ định và chiến lược lựa chọn đường mổ (lối trước, lối sau, hoặc kết hợp hai lối) cho từng phân loại gãy.

Mục tiêu nghiên cứu và các giả thuyết khoa học của luận án được cấu trúc chặt chẽ:

1. Giả thuyết H1: Hình thái gãy giọt lệ theo cơ chế quá gập (phân loại Korres) có mối tương quan thuận trực tiếp với mức độ mất vững cơ sinh học và mức độ trầm trọng của tổn thương tủy theo thang điểm ASIA và mJOA.
2. Giả thuyết H2: Tổn thương đĩa đệm và phức hợp dây chằng phía sau (Posterior Ligamentous Complex - PLC) trên phim CHT là yếu tố quyết định chỉ định phẫu thuật giải ép, nắn chỉnh gù và hàn xương làm vững cột sống cổ.
3. Giả thuyết H3: Phẫu thuật cố định cột sống cổ lối trước (ACDF/ACCF) hoặc lối sau bằng nẹp vít khối bên (theo kỹ thuật Magerl/Roy-Camille) mang lại tỷ lệ liền xương cao, phục hồi góc gù sinh lý Cobb C2-C7 và cải thiện đáng kể chất lượng sống của người bệnh tại các mốc theo dõi 6 tháng và 18 tháng.

Nghiên cứu được triển khai trên cỡ mẫu bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật điều trị tại hai trung tâm ngoại khoa hàng đầu Việt Nam là Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức và Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn. Thời gian theo dõi dọc kéo dài tới 18 tháng sau phẫu thuật, đánh giá toàn diện từ hiệu quả nắn chỉnh giải phẫu, tỷ lệ liền xương, biến đổi điểm đau VAS, chỉ số tàn tật cột sống cổ NDI, đến tỷ lệ phục hồi thần kinh (Recovery Rate - RR) theo thang điểm mJOA.

Literature Review và Positioning

Lịch sử nghiên cứu gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ ghi nhận sự phát triển liên tục về quan điểm bệnh sinh và chiến lược điều trị qua hơn sáu thập kỷ:

• Schneider và Kahn (1956): Đặt nền móng định danh tổn thương, cảnh báo rằng "tổn thương xương có vẻ không trầm trọng vì không liên quan ống tủy, nhưng là hình ảnh gián tiếp của tổn thương dây chằng nặng và nó thường có mối liên quan với những trường hợp liệt nghiêm trọng".
• Argenson và cộng sự (1988): Phân tích cơ chế nén gập (flexion-compression), chỉ ra CTF chiếm tới 23% các chấn thương cột sống cổ và phân loại thành 4 nhóm dựa trên độ di lệch ra sau của thân đốt sống và biến dạng gù (kyphosis > 20°).
• Torg và cộng sự (1991): Khảo sát 156 trường hợp chấn thương cột sống cổ thể thao, xác định 55 ca gãy kiểu giọt lệ và phân lập hai cơ chế: đường gãy đơn thuần thân đốt và đường gãy thân đốt 3 mảnh trên hai mặt phẳng kèm gãy cung sau, nhóm sau hầu hết để lại di chứng liệt tứ chi.
• Korres và cộng sự (1994, 2007): Công bố nghiên cứu theo dõi dọc hơn 20 năm trên 38 bệnh nhân, đề xuất bảng phân loại Korres (Type I đến Type IV). Tác giả nhấn mạnh không phải mọi ca gãy giọt lệ đều cần phẫu thuật, mở ra các tiêu chí định lượng về kích thước mảnh vỡ (< 3mm hoặc > 4mm), đường nứt dọc thân đốt và trật khớp kèm theo.
• Fisher và cộng sự (2002): So sánh 45 trường hợp CTF quá gập, chứng minh phẫu thuật cắt thân đốt, ghép xương và cố định lối trước vượt trội hoàn toàn so với điều trị bảo tồn bằng khung Halo-vest về khả năng nắn chỉnh trục và ngăn ngừa suy giảm thần kinh tiến triển.
• Hyeon Jun Kim và cộng sự (2009): Khảo sát 25 ca CTF, khẳng định cơ chế quá gập có tỷ lệ tổn thương thần kinh lên tới 47,6%, trong khi cơ chế quá ưỡn (chủ yếu tại C2) hầu như không gây thiếu hụt thần kinh nguyên phát.
• Yong Hu và cộng sự (2016): Khẳng định tổn thương giọt lệ đốt trục C2 cơ chế quá ưỡn chủ yếu điều trị bảo tồn, phẫu thuật chỉ đặt ra khi có mảnh vỡ lớn, rách đĩa C2-C3, chèn ép tủy hoặc di lệch chèn ép thực quản.

Tại Việt Nam, các công trình của Hà Kim Trung (2002, 2005) và Đặng Việt Sơn (2009) ghi nhận CTF chiếm từ 8,1% đến 9,1% các ca chấn thương cột sống cổ có thương tổn thần kinh. Nghiên cứu của Phạm Thanh Hào (2012) trên 39 ca phẫu thuật ghi nhận tỷ lệ tử vong 15,38%, tuy nhiên chưa phân tích sâu đa biến về sự lựa chọn đường vào phẫu thuật và kết quả chức năng dài hạn.

Luận án của NCS Ngô Quang Hùng định vị là công trình nghiên cứu toàn diện, kết nối lý thuyết cơ sinh học hiện đại với thực tiễn lâm sàng tại Việt Nam. Nghiên cứu không chỉ đối chiếu với bảng phân loại Korres (1994) và hệ thống phân loại SLIC (Sub-axial Cervical Spine Injury Classification), mà còn so sánh đối chứng với các dữ liệu quốc tế từ nghiên cứu của Fisher (Bắc Mỹ) và Hyeon Jun Kim (Đông Á), xây dựng thuật toán điều trị cá thể hóa cho từng phân nhóm tổn thương.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và kiểm chứng các mô hình lý thuyết cơ sinh học và ngoại thần kinh kinh điển:

1. Thuyết mất vững cột sống của White và Panjabi (1980): Luận án tái định nghĩa và kiểm chứng thực nghiệm khái niệm mất vững lâm sàng: "sự mất khả năng duy trì liên kết giữa các đốt sống dưới tải trọng sinh lý, không gây ra các tổn thương hay làm giảm khả năng tưới máu cho tuỷ sống hay rễ thần kinh...". Trong CTF quá gập, sự dịch chuyển trục quay tức thời (Instantaneous Axis of Rotation - IAR) ra trước làm giải phóng hoàn toàn lực kéo giãn ở cột sau, phá hủy dây chằng liên gai, dây chằng trên gai, bao khớp và dây chằng vàng (ligamentum flavum - LF).
2. Khung phân loại cơ sinh học Korres và Allen: Luận án làm rõ ranh giới chuyển tiếp giữa phân độ Allen (Compressive Flexion Stage 3-5) và phân loại Korres (Type I đến Type IV). Nghiên cứu chỉ ra tính quy luật: Type I tương ứng tổn thương bán phần cột sau; Type II và IIIa bắt đầu tổn thương đĩa đệm và dây chằng dọc sau (Posterior Longitudinal Ligament - PLL); Type IIIb và IV thể hiện sự sụp đổ cấu trúc 3 cột theo Denis, với mảnh vỡ thân đốt trượt lùi vào ống tủy gây dập tủy cấp tính.
3. Mô hình tiên lượng phục hồi chức năng thần kinh Benzel - Fehlings: Luận án chứng minh giá trị của thang điểm mJOA kết hợp với dấu hiệu tăng tín hiệu tủy trên xung T2 (Hyperintensity Zone - HIZ) và STIR trên phim CHT, xác lập mối quan hệ hàm số giữa mức độ giải ép phẫu thuật sớm với tỷ lệ phục hồi (Recovery Rate - RR).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều 3 trụ cột:

• Trụ cột Cơ sinh học và Giải phẫu bệnh: Phân tích vector lực tác động (lực nén dọc trục, lực uốn gập, lực kéo giãn sau, lực xoay) thông qua hình ảnh cắt lớp vi tính đa dãy (MSCT), nhận diện các dấu hiệu kinh điển như "naked facet sign", "reverse hamburger bun sign", và "headphone sign" để phát hiện trật khớp diện khớp một bên hoặc hai bên.
• Trụ cột Hình thái - Thần kinh: Đánh giá tương quan giữa độ hẹp lòng ống sống, tổn thương đĩa đệm thoát vị, tụ máu ngoài màng cứng trên CHT với mức độ liệt vận động, cảm giác 28 khoanh tủy và cơ tròn theo tiêu chuẩn quốc tế ASIA.
• Trụ cột Can thiệp và Phục hồi: Thiết lập lưu đồ chỉ định phẫu thuật dựa trên điểm SLIC (SLIC $\ge$ 5 điểm chỉ định mổ tuyệt đối):
  • Lối trước (ACDF/ACCF): Áp dụng khi tổn thương nén ép khu trú ở cột trước - giữa, cần giải phóng chèn ép trực tiếp tủy sống và đĩa đệm thoát vị, hàn xương liên thân đốt bằng lồng titan (cage) và nẹp vít.
  • Lối sau: Áp dụng khi có tổn thương trật cài diện khớp nặng nề, hẹp ống sống nhiều tầng kết hợp, phù dập tủy kéo dài, thực hiện cố định bằng nẹp vít khối bên theo kỹ thuật Magerl hoặc Roy-Camille.
  • Kết hợp hai lối (360 độ): Áp dụng cho các ca mất vững nghiêm trọng (Korres Type IV, trật khớp hai bên có gãy vụn diện khớp).

                        [Chấn thương Cột sống Cổ Nghi ngờ CTF]
         [Cơ chế Quá Ưỡn]                                [Cơ chế Quá Gập]
         (Chủ yếu tại C2)                                (Chủ yếu C3 - C7)
[Mảnh vỡ nhỏ,         [Mảnh lớn, trượt,          [Korres Type I,       [Korres Type II, III, IV,
 Không tổn thương      Rách đĩa C2-C3,            Không tổn thương      Điểm SLIC ≥ 5,
 Thần kinh]            Mất vững]                  Thần kinh]            Tổn thương Thần kinh]
[Điều trị Bảo tồn:    [Chỉ định Phẫu thuật:     [Cố định Nẹp cổ/       [Chỉ định Phẫu thuật Cấp/Bán cấp]
                                                          [Tổn thương Cột trước/Giữa:        [Trật diện khớp nặng/
                                                           Đĩa đệm rách, Chèn ép trước]       Hẹp ống sống đa tầng]
                                                          [Phẫu thuật Lối trước:             [Phẫu thuật Lối sau:
                                                           ACDF / ACCF + Nẹp vít]             Nẹp vít Khối bên
                                                                                              (Magerl/Roy-Camille)
                                                                                              Hoặc Phối hợp 360°]

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thiết kế nghiên cứu lâm sàng kết hợp: mô tả cắt ngang kết hợp theo dõi dọc tiến cứu trên chuỗi bệnh nhân (longitudinal clinical cohort study). Cách tiếp cận phương pháp luận dựa trên chủ nghĩa thực chứng hậu kỳ (post-positivism), sử dụng các công cụ đo lường chuẩn hóa quốc tế nhằm đảm bảo tính khách quan và khả năng tái lập.

Nghiên cứu được phê duyệt bởi Hội đồng Đạo đức trong Nghiên cứu Y sinh học thuộc Học viện Quân y, tuân thủ nghiêm ngặt Tuyên bố Helsinki.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân (Inclusion Criteria):
  • Người bệnh được chẩn đoán xác định gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ trên chẩn đoán hình ảnh (X-quang, CLVT, CHT).
  • Được phẫu thuật điều trị tại Khoa Phẫu thuật Thần kinh - Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn và Khoa Phẫu thuật Cột sống - Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.
  • Hồ sơ bệnh án đầy đủ dữ liệu lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và theo dõi sau mổ tối thiểu 6 đến 18 tháng.
• Tiêu chuẩn loại trừ (Exclusion Criteria):
  • Chấn thương cột sống cổ do bệnh lý (u xương, lao cột sống, di căn ung thư).
  • Chấn thương sọ não nặng kèm theo (Glasgow < 8 điểm) không thể đánh giá chính xác chức năng thần kinh.
  • Người bệnh từ chối phẫu thuật hoặc không tuân thủ quy trình tái khám định kỳ.
• Giao thức thu thập và chuẩn hóa dữ liệu:
  • Đánh giá thần kinh: Khảo sát 10 nhóm cơ vận động chính chi trên và chi dưới (thang điểm 0-5), kiểm tra cảm giác nông (light touch) và cảm giác kim châm (pin-prick) trên 28 khoanh da theo tiêu chuẩn ASIA 2011/2019. Đánh giá hội chứng tủy cổ bằng thang điểm mJOA (0-18 điểm).
  • Đánh giá đau và chức năng: Thang điểm thị giác trực giác VAS (0-10) và chỉ số bất lực cột sống cổ NDI.
  • Đo lường hình thái X-quang và MSCT: Đo góc gù/ưỡn cột sống cổ C2-C7 theo phương pháp Cobb; đánh giá sự mất liên tục của 5 đường thẳng quy ước trên phim thẳng và 4 đường cong trên phim nghiêng; đo kích thước mảnh giọt lệ, khoảng cách di lệch lùi của thân đốt sống (mm), độ giãn rộng khoảng gian gai sau và diện khớp.
  • Đánh giá CHT: Khảo sát đụng dập tủy, xuất huyết tủy, đứt rách dây chằng dọc trước (ALL), dây chằng dọc sau (PLL), phức hợp dây chằng phía sau (PLC) và tổn thương thoát vị đĩa đệm chèn ép tủy.
  • Giao thức phẫu thuật:
    • Lối trước: Rạch da theo nếp lằn cổ tam giác cổ trước, phẫu tích qua khoảng giữa bao cảnh và tạng cổ, vén cơ dài cổ, bộc lộ mâm sụn đĩa đệm. Thực hiện cắt thân đốt sống (ACCF) hoặc cắt đĩa đệm (ACDF), giải ép tủy sống dưới kính vi phẫu/loupe phóng đại, ghép xương tự thân/nhân tạo kết hợp đặt lồng titan (cage) và cố định nẹp vít khoá.
    • Lối sau: Bộc lộ bọc tách cơ cạnh sống hai bên, phẫu tích bộc lộ khối bên, bắt vít khối bên theo kỹ thuật Magerl (điểm vào cách bờ trong diện khớp 1-2mm, hướng vít chếch lên trên 25-30° và ra ngoài 25°) hoặc kỹ thuật Roy-Camille, kết nối thanh rod dọc để nắn chỉnh trật khớp và cố định vững.

Data và phân tích

Dữ liệu được làm sạch, mã hóa và phân tích thống kê y học bằng phần mềm SPSS (phiên bản 22.0):

• Thống kê mô tả: Biến định lượng biểu diễn dưới dạng trung bình $\pm$ độ lệch chuẩn ($\bar{X} \pm SD$), trung vị và khoảng tứ phân kỳ; biến định danh biểu diễn dưới dạng tần số và tỷ lệ phần trăm (%).
• Thống kê suy luận: Kiểm định Chi-square ($\chi^2$) hoặc Fisher's exact test cho biến định tính; kiểm định t-Student (cho phân phối chuẩn) hoặc Mann-Whitney U/Wilcoxon signed-rank test (cho phân phối không chuẩn) để so sánh các chỉ số Cobb C2-C7, điểm VAS, NDI, mJOA trước và sau phẫu thuật.
• Tính toán tỷ lệ hồi phục chức năng thần kinh theo Hirabayashi (Recovery Rate - RR): $$\text{RR (%)} = \frac{\text{Điểm mJOA sau mổ} - \text{Điểm mJOA trước mổ}}{18 - \text{Điểm mJOA trước mổ}} \times 100%$$
• Mức ý nghĩa thống kê được xác lập tại ngưỡng $p < 0,05$ với khoảng tin cậy 95% ($95% CI$).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Đặc điểm dịch tễ và cơ chế chấn thương:

   • Chấn thương gãy giọt lệ cột sống cổ gặp chủ yếu ở nam giới trong độ tuổi lao động trẻ (chiếm ưu thế từ 20 đến 50 tuổi).
   • Hai nguyên nhân hàng đầu là tai nạn giao thông (TNGT) và tai nạn sinh hoạt/lao động (ngã cao cắm đầu xuống nước nông hoặc ngã từ giàn giáo).
   • Cơ chế quá gập chiếm đa số tuyệt đối tại đoạn cột sống cổ thấp (C4, C5, C6 - trong đó đốt C5 có tần suất tổn thương cao nhất). Ngược lại, cơ chế quá ưỡn khu trú chủ yếu tại đốt C2.

2. Mối tương quan giữa hình ảnh học và mức độ tổn thương thần kinh:

   • Tỷ lệ tổn thương tủy sống trong nhóm nghiên cứu ở mức rất cao, phản ánh tính chất nghiêm trọng của cơ chế gập - nén. Hội chứng tủy trung tâm chiếm tỷ lệ lớn trong các tổn thương không hoàn toàn.
   • Có mối tương quan có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$) giữa phân loại Korres và mức độ liệt theo ASIA: Nhóm Korres Type IIIb (thân đốt di lệch ra sau $> 4\text{mm}$) và Type IV (kèm trật diện khớp) có tỷ lệ liệt tủy hoàn toàn (ASIA A) và liệt nặng (ASIA B, C) cao vượt trội so với Type I và II.
   • Trên phim CHT, dấu hiệu đứt hoàn toàn PLC kết hợp thoát vị đĩa đệm chèn ép tủy và vùng tăng tín hiệu tủy (HIZ) trên T2/STIR là những yếu tố dự báo độc lập về tiên lượng hồi phục thần kinh kém.

3. Hiệu quả nắn chỉnh giải phẫu và độ vững cơ học:

   • Phẫu thuật (đặc biệt là lối trước ACCF/ACDF kết hợp nẹp vít) giúp nắn chỉnh thành công biến dạng gù cục bộ, phục hồi góc ưỡn sinh lý Cobb C2-C7 một cách có ý nghĩa thống kê so với trước mổ ($p < 0,001$).
   • Sự cải thiện góc Cobb C2-C7 được duy trì ổn định tại thời điểm 6 tháng và 18 tháng, không ghi nhận hiện tượng lún lồng (cage subsidence) hay gãy nẹp vít thứ phát nghiêm trọng.

4. Kết quả hồi phục chức năng và liền xương:

   • Điểm đau theo thang điểm VAS giảm ngoạn mục từ mức đau dữ dội trước mổ xuống mức đau nhẹ/không đau tại thời điểm 18 tháng sau phẫu thuật.
   • Chỉ số NDI ghi nhận sự phục hồi chức năng vận động cổ rõ rệt.
   • Tỷ lệ liền xương đạt mức cao (> 95%) tại mốc 18 tháng theo dõi trên phim X-quang và CLVT kiểm tra.
   • Tỷ lệ hồi phục thần kinh theo mJOA (Recovery Rate - RR) cải thiện rõ rệt ở nhóm phẫu thuật giải ép sớm và nhóm có phân loại ASIA ban đầu là C, D.

5. Phân tích nhóm biến chứng và tử vong:

   • Tỷ lệ biến chứng đường mổ trước (rách bao xơ thực quản, khàn tiếng do liệt thần kinh quặt ngược thanh quản tạm thời, tụ máu vết mổ) được kiểm soát ở mức thấp nhờ kỹ thuật phẫu tích đúng bình diện giải phẫu cơ dài cổ.
   • Nhóm bệnh nhân tử vong chủ yếu liên quan đến suy hô hấp do tổn thương tủy cổ cao dập phù tủy lan tỏa lên trung tâm hô hấp hành tủy, viêm phổi thở máy kéo dài và sốc nhiễm khuẩn trên nền đa chấn thương.

Implications đa chiều

• Về lý thuyết y học: Công trình củng cố tính giá trị của mô hình phân loại tổn thương tích hợp (kết hợp giải phẫu Korres, cơ sinh học White-Panjabi và điểm số SLIC), giúp chuẩn hóa ngôn ngữ học thuật giữa các phẫu thuật viên thần kinh và chấn thương chỉnh hình tại Việt Nam và quốc tế.
• Về thực hành lâm sàng:
  • Đưa ra khuyến cáo thực hành: Bắt buộc phải chỉ định chụp cộng hưởng từ cấp cứu cho mọi trường hợp nghi ngờ gãy giọt lệ trên X-quang/CLVT nhằm tránh bỏ sót tổn thương tủy và đĩa đệm rách kín đáo.
  • Phác đồ lựa chọn đường mổ: Lối trước là lựa chọn ưu tiên cho phần lớn các ca CTF quá gập C3-C7 nhằm giải ép triệt để phía trước; lối sau hoặc kết hợp hai lối được bảo lưu cho các trường hợp trật cài diện khớp không nắn chỉnh được từ phía trước hoặc tổn thương rách nát cột sau nghiêm trọng.
• Về chính sách y tế và sơ cứu ban đầu: Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nẹp bất động cột sống cổ cứng ngay tại hiện trường tai nạn giao thông và ngã cao, chuyển tuyến an toàn để ngăn chặn tổn thương tủy thứ phát trong giai đoạn "giờ vàng".

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn ghi nhận các giới hạn nội tại:

1. Thiết kế nghiên cứu: Mặc dù là nghiên cứu tại hai trung tâm ngoại khoa tuyến cuối, thiết kế quan sát thuần tập lâm sàng không thể áp dụng thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (Randomized Controlled Trial - RCT) do rào cản y đức trong chỉ định can thiệp phẫu thuật cấp cứu cột sống.
2. Cỡ mẫu phân nhóm hiếm: Số lượng bệnh nhân gãy giọt lệ cơ chế quá ưỡn tại C2 còn hạn chế, chưa đủ sức mạnh thống kê để so sánh sâu đa biến giữa các kỹ thuật bảo tồn chuyên sâu.
3. Thời gian theo dõi: Mốc theo dõi 18 tháng đã phản ánh tốt tỷ lệ liền xương và hồi phục thần kinh trung hạn, nhưng cần thời gian theo dõi dài hạn hơn (5-10 năm) để đánh giá toàn diện hiện tượng thoái hóa tầng đĩa đệm liền kề (Adjacent Segment Disease - ASD).

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Triển khai nghiên cứu đa trung tâm toàn quốc ứng dụng hệ thống định vị phẫu thuật 3D Navigation và robot hỗ trợ bắt vít khối bên/cuống sống cổ trong chấn thương CTF phức tạp.
• Nghiên cứu ứng dụng các chất chỉ điểm sinh học phân tử (biomarkers) trong dịch não tủy và huyết thanh để tiên lượng mức độ phục hồi sợi trục thần kinh tủy sống sau mổ giải ép.
• Đánh giá hiệu quả phối hợp phẫu thuật giải ép sớm với các liệu pháp tế bào gốc và thuốc bảo vệ thần kinh thế hệ mới trong điều trị liệt tủy do CTF.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Cung cấp bộ dữ liệu dịch tễ học, lâm sàng và phẫu thuật quy chuẩn về gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ tại Việt Nam, đóng góp nguồn trích dẫn giá trị cho các tổng quan hệ thống (systematic reviews) và phân tích gộp (meta-analyses) trong khu vực Đông Nam Á và quốc tế.
• Chuyển giao công nghệ phẫu thuật: Chuẩn hóa kỹ thuật mổ lối trước (ACCF/ACDF) và kỹ thuật bắt vít khối bên theo Magerl/Roy-Camille tại Bệnh viện Việt Đức và Bệnh viện Xanh Pôn, làm cơ sở đào tạo chuyển giao kỹ thuật cho các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh trong khuôn khổ các đề án bệnh viện vệ tinh.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Việc chẩn đoán sớm, phẫu thuật can thiệp chính xác giúp giảm tỷ lệ tàn tật vĩnh viễn, hạ thấp gánh nặng chăm sóc cho gia đình và xã hội, giúp người bệnh trẻ tuổi có cơ hội tái hòa nhập cộng đồng và phục hồi sức lao động.

Đối tượng hưởng lợi

• Phẫu thuật viên Thần kinh & Cột sống: Tiếp cận thuật toán chẩn đoán hình ảnh toàn diện và lưu đồ lựa chọn đường mổ cá thể hóa cho từng phân loại gãy giọt lệ.
• Bác sĩ Cấp cứu và Hồi sức tích cực: Nắm vững quy trình sơ cứu bất động cột sống cổ chuẩn mực và nhận diện sớm các dấu hiệu dọa suy hô hấp ở bệnh nhân chấn thương tủy cổ cao.
• Học viên sau đại học (Bác sĩ Nội trú, Cao học, Nghiên cứu sinh Ngoại khoa): Nguồn tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về giải phẫu ứng dụng, cơ sinh học và phương pháp luận nghiên cứu chấn thương chỉnh hình cột sống.
• Nhà hoạch định chính sách y tế: Căn cứ thực tiễn để đầu tư trang thiết bị chẩn đoán hình ảnh hiện đại (MSCT, MRI) tại các trung tâm cấp cứu chấn thương vùng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng học thuyết nào? Trả lời: Luận án đã mở rộng học thuyết mất vững cơ sinh học ba cột của White - Panjabi (1980) và phân loại Korres (1994) bằng cách chứng minh trên dữ liệu lâm sàng Việt Nam rằng: mức độ di lệch lùi của thân đốt sống $> 4\text{mm}$ (Korres Type IIIb) là điểm cắt (cutoff threshold) cơ sinh học làm sụp đổ hoàn toàn sức chịu tải của cả ba cột cột sống cổ thấp, tạo ra vector lực xé rách đĩa đệm và PLC, dẫn đến tỷ lệ tổn thương tủy hoàn toàn (ASIA A) vượt trội có ý nghĩa thống kê.

2. Điểm mới về mặt phương pháp luận chẩn đoán hình ảnh trong luận án so với các nghiên cứu trước đây? Trả lời: So với các công trình đơn thuần dựa vào X-quang quy ước trước đây, luận án thiết lập quy trình đối chiếu đa phương thức bắt buộc: kết hợp MSCT tái tạo đa mặt phẳng (để định lượng mảnh vỡ giọt lệ, các dấu hiệu trật diện khớp naked facet/reverse hamburger bun) với CHT chuỗi xung T2 và STIR cấp cứu (để định vị vùng tăng tín hiệu tủy HIZ, đứt rách PLC và thoát vị đĩa đệm chèn ép), tạo cơ sở vững chắc cho chỉ định phẫu thuật lối trước hoặc lối sau.

3. Phát hiện lâm sàng nào bất ngờ nhất từ tập dữ liệu nghiên cứu? Trả lời: Mặc dù mảnh vỡ xương giọt lệ ở bờ trước thân đốt sống có kích thước rất nhỏ và ít di lệch trên phim chụp thông thường, tỷ lệ tổn thương tủy sống đi kèm lại lên tới trên 80% trong các ca gãy quá gập sub-axial, chứng minh rằng mức độ tổn thương xương hoàn toàn không phản ánh đúng mức độ tàn phá dây chằng và tổn thương thần kinh thực tế bên trong ống tủy.

4. Quy trình phẫu thuật trong nghiên cứu có cung cấp đầy đủ thông số tái lập không? Trả lời: Hoàn toàn có. Luận án mô tả chi tiết các thông số kỹ thuật phẫu thuật: góc mở đường mổ cổ trước bên, kỹ thuật bảo tồn cơ dài cổ tránh tổn thương thực quản và động mạch đốt sống, độ sâu khoan mài thân đốt, tỷ lệ ghép xương trong lồng titan, cũng như góc bắt vít khối bên theo Magerl (chếch lên 25-30°, ra ngoài 25°) đảm bảo không tổn thương rễ thần kinh và động mạch đốt sống đi trong lỗ mỏm ngang.

5. Luận án vạch ra chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo như thế nào? Trả lời: Luận án đề xuất chương trình nghiên cứu dọc dài hạn theo dõi nguy cơ thoái hóa đĩa đệm liền kề (ASD) sau hàn xương cố định nẹp vít, đồng thời mở rộng hướng nghiên cứu can thiệp xâm lấn tối thiểu (Minimally Invasive Spine Surgery - MISS), phẫu thuật dưới định vị 3D Navigation và phối hợp phục hồi chức năng thần kinh chuyên sâu bằng kích thích điện tủy sống (Epidural Spinal Cord Stimulation).

Kết luận

1. Khẳng định gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ là dạng tổn thương mất vững cơ sinh học nghiêm trọng, có sự không tương xứng đặc trưng giữa tổn thương xương khu trú và tổn thương thần kinh - dây chằng nặng nề.
2. Xác lập giá trị chuẩn hóa của hệ thống phân loại Korres và điểm số SLIC trong việc tiên lượng mức độ liệt tủy và định hướng can thiệp ngoại khoa.
3. Chứng minh vai trò bắt buộc của chụp cộng hưởng từ (CHT) trong việc phát hiện tổn thương phức hợp dây chằng sau (PLC), đĩa đệm và đụng dập tủy cấp tính.
4. Chuẩn hóa chỉ định phẫu thuật lối trước (ACDF/ACCF) kết hợp nẹp vít như giải pháp tối ưu cho hầu hết các ca gãy quá gập cột sống cổ thấp, đem lại hiệu quả nắn chỉnh gù, tỷ lệ liền xương cao và phục hồi chức năng thần kinh vượt trội.
5. Định hình quy trình chẩn đoán, xử trí cấp cứu và phẫu thuật chuyển giao đồng bộ cho hệ thống ngoại khoa cột sống tại Việt Nam.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu đa trung tâm dài hạn về phẫu thuật chính xác có robot hỗ trợ và phục hồi chức năng thần kinh tủy sống chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Sơ lược về quá trình nghiên cứu Năm 1956, Schneider và Kahn là hai tác giả lần đầu tiên mô tả chấn thương gây vỡ đốt sống cổ kiểu giọt lệ. Các tác giả cho biết mảnh vỡ từ phía trước dưới thân đốt sống. Trong phần lớn các trường hợp, mảnh vỡ có hình gần giống như “giọt nước mắt”, tách rời khỏi thân đốt sống, tổn thương xương có vẻ không trầm trọng vì không liên qua ống tủy, nhưng là hình ảnh gián tiếp của tổn thương dây chằng nặng và nó thường có mối liên quan với những trường hợp liệt nghiêm trọng” [1].

Thuật ngữ này đã bị sử dụng một cách khá bừa bãi khi dùng để mô tả vào hình dạng mảnh vỡ hoặc các gãy xương cột sống cổ với nhiều cơ chế khác nhau, làm giảm đi tính chính xác so với mô tả ban đầu của các tác giả [16]. Theo Argenson, tỉ lệ gặp CTF khoảng 23% trong số các chấn thương cột sống cổ, tác giả cũng nhận định tổn thương này là sự kết hợp của cả lực nén gây ra tổn thương ở thân đốt sống và do gập gây đứt hệ thống đĩa đệm và các dây chằng [2]. mô tả bốn loại CTF dựa vào độ di lệch của thân đốt sống ra phía sau gồm cơ chế quá gập bao gồm dạng ẩn (chẩn đoán dựa vào hình ảnh trên CLVT), CTF không di lệch, CTF có di lệch vừa phải, CTF có trật thân đốt sống ra sau và biến dạng kyphosis lớn hơn 20 độ. Tổn thương tủy sống tương ứng với di lệch của hai nửa thân đốt sống vỡ và sự di lệch ra sau của mảnh vỡ phía sau.

Trong trường hợp thân đốt sống trật ra phía sau và cổ có góc gù trên 20 độ, thường có biểu hiện liệt tứ chi hoàn toàn hoặc tổn thương tủy sống phía trước. Đối với những tường hợp thân sống di lệch không cân đối ra phía sau của một nửa thân đốt sống có thể dẫn đến hội chứng Brown Sequard. Tác giả nhận định CTF là tổn thương mất vững cột sống, quan điểm cần thiết phải phẫu thuật để cố định, làm vững đoạn cột sống [17]. đã báo cáo kết quả điều trị 38 trường hợp CTF trong hai mươi năm, nhận xét CTF chiếm 8.3% trong tất cả các chấn thương cột sống cổ.

Tác giả đưa ra phân loại CTF dựa vào kích thước của mảnh vỡ hình giọt lệ và di lệch của thành phần phía sau vào trong ống sống. Phân loại này giúp tiên lượng và lập kế hoạch điều trị tốt hơn [7]. Nhiều tác giả khác như Argenson, Lee, Fuentes cũng đã mô tả các tổn thương tương tự để làm rõ hơn loại tổn thương này [2], [16], [17]. Năm 2002, Fisher so sánh kết quả điều trị gãy cột sống kiểu giọt lệ mất vững giữa hai phương pháp bất động bằng khung Halo với phẫu thuật cắt thân và hàn xương liên thân đốt cột sống cổ lối trước bằng hệ thống nẹp vít.

Tác giả kết luận phẫu thuật cắt thân và hàn xương liên thân đốt cột sống cổ lối trước bằng hệ thống nẹp vít là phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả và có nhiều ưu điểm hơn so với bất động bằng khung Halo trên phương diện nắn chỉnh trục cột sống [18]. đã đưa ra phân loại gãy thành bốn nhóm. Năm 2007, với tổng thời gian theo dõi trung bình lên đến trên hai mươi năm, tác giả khẳng định tính chính xác của phân loại trong việc tiên lượng và điều trị tổn thương này [9]. Năm 2009, Hyeon Jun Kim đánh giá 25 trường hợp gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ, 21 trường hợp gãy theo cơ chế quá gập và 4 trường hợp có cơ chế quá ưỡn.

Tác giả nhận xét cơ chế quá gập có tỉ lệ tổn thương thần kinh lên tới 47,6%, không có trường hợp nào tổn thương theo cơ chế quá ưỡn có tổn thương thần kinh [8]. Năm 2016, Yong Hu nghiên cứu kết quả điều trị bảo tồn và phẫu thuật các trường hợp gãy cột sống cổ kiểu giọt lệ đốt trục theo cơ chế quá ưỡn, nhận xét hầu hết các trường hợp này có thể điều trị bảo tồn hiệu quả. Phẫu thuật chỉ đặt ra khi có mảnh rời lớn, di lệch, gập góc, tổn thương đĩa đệm, tổn thương thần kinh phối hợp hoặc có dấu hiệu mất vững cột sống [19]. Năm 2002, Hà Kim Trung đã thông báo bốn trường hợp được điều trị bằng phẫu thuật phía trước bên, sau đó cũng được mô tả trong các nghiên cứu 6 về chấn thương cột sống cổ vào năm 2005, với tỉ lệ khoảng 8,1% chấn thương có tổn thương thần kinh [3], [20].

Năm 2009, Đặng Việt Sơn nhận xét CTF chiếm 9,1% trong tổng số chấn thương cột sống cổ [4]. Năm 2012, Phạm Thanh Hào báo cáo 39 trường hợp CTF được phẫu thuật, tỉ lệ tử vong là 15,38% [21]. Trong nghiên cứu này tác giả mô tả một số đặc điểm về lâm sàng và cận lâm sàng, cũng như kết quả điểu trị ngắn hạn của CTF nhưng chưa nêu được rõ các vấn đề như chỉ định phẫu thuật, lựa chọn đường vào cũng như các yếu tố tiên lượng và theo dõi. Giải phẫu ứng dụng và chức năng của cột sống cổ 1.

Đặc điểm chung các đốt sống Đoạn cột sống cổ có 7 đốt từ C-C7, được chia làm hai phần chính là CSC cao từ C0 (lồi cầu chẩm), C1, C2 và CSC thấp từ C3 đến C7. Cột sống cổ nhìn nghiêng * Nguồn: Netter F., (2013) [22] 7 Chức năng chính của CSC bao gồm hỗ trợ, nâng đỡ trọng lượng của vùng đầu, cổ, cho phép xoay cổ và bảo vệ tủy cổ. Đảm bảo thực hiện các chức năng chuyên biệt, các đốt sống cổ có sự khác biệt nhau về kích thước và hình dáng, đồng thời cũng có sự thay đổi, không giống nhau ở tất cả mọi người [23]. Thành phần xung quanh ống sống gồm có thân đốt sống, cuống sống, cung sau, đĩa đệm và các dây chằng.

Kích thước và hình dáng CSC thay đổi rất nhiều, không chỉ giữa người này với người khác mà còn giữa các đốt sống cổ với nhau. Đường kính trước sau tối thiểu của ống sống cổ bình thường là 14mm, đường kính trước sau trung bình của tủy là 8mm. Các thành phần trong ống sống gồm dây chằng dọc sau, dây chằng vàng, màng tủy, tủy, dây chằng răng, rễ thần kinh, mạch máu tủy, mỡ ngoài màng tủy. Các đường kính bình thường của cột sống cổ * Nguồn: Williams K., (2017) [24] Xác định các thành phần giải phẫu cột sống cũng như kích thước của các cấu trúc cột sống đóng vai trò quan trọng trong thực hành phẫu thuật và lựa chọn kỹ thuật mổ, trong đó quan trọng nhất là lựa chọn các thông số trong 8 quá trình bắt vít (chiều dài vít, đường kính vít, vị trí bắt vít, góc bắt vít, hướng bắt vít .) để cố định cột sống tốt nhất.

Khớp, các dây chằng và đĩa đệm Phức hợp dây chằng đĩa đệm có cấu tạo giải phẫu đảm bảo độ vững và linh hoạt của cột sống cổ [25]. Các cấu trúc này như một thành phần quan trọng đối với độ vững của cột sống trong hệ thống phân loại chấn thương cột sống cổ và ngực thắt lưng [26]. Dây chằng dọc trước Dây chằng dọc trước chạy từ trên xuống dưới dọc theo bờ trước thân các thân đốt sống từ nền sọ đến xương cùng. Dây chằng như một dải dây căng dọc ở mặt trước của cột sống, được gắn chặt vào các thân đốt sống và lỏng lẻo ở các đĩa đệm.

Mặc dù hầu hết các tài liệu mô tả dây chằng với các bờ ở trước bên, tuy nhiên cấu trúc này bao xung quanh cột sống bên dưới cơ dài cổ và kết nối với dây chằng dọc sau tạo thành một lớp liên tục bao quanh thân đốt sống. Dây chằng dọc sau Dây chằng dọc sau là một dải sợi nhẵn, mềm nằm trong ống sống ở mặt sau thân các đốt sống trài dài từ thân đốt trục, liên tiếp với màng mái và tận hết ở xương cùng. Dây chằng dọc sau bám vào bờ sau đĩa gian đốt sống và các bờ của thân đốt sống, rộng hơn ở các đốt cổ trên và hẹp hơn ở các đốt cổ dưới. Dây chằng dọc sau cấu tạo gồm hai lớp sợi: - Lớp nông: Dính vào mặt sau 3-4 đốt sống liên tiếp, lớp áo ngoài của dây chằng dọc sau dính sát vào màng cứng và liên tục như một màng tổ chức liên kết phủ lên màng cứng, rễ thần kinh, động mạch đốt sống tạo thành hàng rào bảo vệ.

- Lớp sâu: Gồm các sợi ngắn căng giữa hai đốt sống liền kề, có các sợi liên tiếp với phần vỏ xơ của đĩa đệm và liên tục sang bên lỗ tiếp hợp. Dây chằng dọc sau * Nguồn: Netter F. Chiều cao của đĩa đệm tăng dần từ trên xuống dưới. Mỗi đĩa đệm bao gồm nhân đĩa ở giữa, lớp vỏ xơ ở ngoài, ngoài cùng là đĩa sụn dính vào bề mặt thân đốt sống.

Nhân đĩa đệm đàn hồi có chức năng hấp thụ bớt các lực dồn ép lên cột sống, lớp vỏ xơ ở ngoài cùng hệ thống dây chằng và khớp tạo nên sự vững chắc của cột sống. Vòng xơ sợi bao gồm những lá mảnh lồi từ trên xuống dưới được cấu tạo bởi hai lớp, lớp ngoài là lớp sợi collagen và lớp trong là lớp sụn. Dây chằng vàng Ở CSC dây chằng vàng mỏng nhất và dày nhất là ở cột sống vùng thắt lưng. Tính đàn hồi của dây chằng vàng giảm theo tuổi.

Lỗ liên hợp Lỗ liên hợp được giới hạn bởi phía trước là mỏm móc, thân đốt sống và đĩa đệm, phía sau là mỏm khớp trên, mỏm khớp dưới và dây chằng vàng, phía trên và phía dưới là các cuống cung sau. 10 Ở CSC, các lỗ liên hợp nằm ngang mức với các đĩa đệm. Bình thường đường kính của lỗ liên hợp to gấp năm sáu lần đường kính rễ thần kinh chui qua lỗ, các tư thế ưỡn và nghiêng cổ về bên làm giảm đường kính lỗ liên hợp. Riêng lỗ liên hợp giữa C2 và C3 có đường kính nhỏ hơn các vị trí khác.

Năm 1858, Luschka tìm thấy khoang hẹp giữa mỏm móc và bờ dưới của thân đốt sống trên, được gọi là khớp Luschka. Trước khi cắt đĩa đệm khoảng cách này trung bình là 1mm ở C2-C3 và C6-C7, ở C4-C5 là 1,5mm. Sau khi cắt đĩa đệm và kéo giãn liên thân đốt khoảng cách này lớn nhất ở C4- C5 (4,5mm). Rễ thần kinh có thể ở trên hoặc dưới mỏm móc, riêng ở khoang C2-C3 rễ thần kinh luôn ở trên mỏm móc khoảng 1,7mm.

Rễ thần kinh và động mạch đốt sống dễ bị tổn thương nếu mở khớp Luschka. Động mạch Động mạch đốt sống là động mạch chính cung cấp máu cho cột sống và tủy cổ.