Giáo Trình Nội Triệu Chứng Học Tại Đại Học Y Dược TP.HCM

Tài liệu nghiên cứu Triệu chứng học nội khoa, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Châu Ngọc Hoa
• Người hướng dẫn: PGS. Châu Ngọc Hoa
• Trường học: Đại học Y Dược TP.HCM
• Chuyên ngành: Nội Triệu Chứng Học
• Đề tài: Giáo Trình Nội Triệu Chứng Học
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. Bài 1: Bệnh án nội khoa
• 2. Bài 2: Khám hệ thống động mạch tĩnh mạch
• 3. Bài 3: Khám tim
• 4. Bài 4: Triệu chứng cơ năng tim mạch
• 5. Bài 5: Khám phổi
• 6. Bài 6: Triệu chứng cơ năng hô hấp
• 7. Bài 7: Các hội chứng lâm sàng hô hấp
• 8. Bài 8: Xét nghiệm cận lâm sàng hô hấp
• 9. Bài 9: Khám bụng
• 10. Bài 10: Triệu chứng cơ năng tiêu hóa
• 11. Bài 11: Chẩn đoán gan to
• 12. Bài 12: Hội chứng vàng da
• 13. Bài 13: Cổ trướng
• 14. Bài 14: Tiêu chảy và Táo bón
• 15. Bài 15: Xét nghiệm chức năng gan
• 16. Bài 16: Tiểu nhiều - Tiểu ít - Vô niệu - Tiểu đạm
• 17. Bài 17: Các xét nghiệm cơ bản trong thận học
• 18. Bài 18: Khám khớp
• 19. Bài 19: Chẩn đoán phù
• 20. Bài 20: Chẩn đoán sốt
• 21. Bài 21: Cấp cứu ngừng hô hấp tuần hoàn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Nội Triệu Chứng Học Đại Học Y Dược TP

Giáo trình Nội Triệu Chứng Học của Đại học Y Dược TP.HCM là tài liệu quan trọng cho sinh viên y khoa. Tài liệu này cung cấp kiến thức cơ bản về triệu chứng học, giúp sinh viên hiểu rõ hơn về cách tiếp cận bệnh nhân và phân tích triệu chứng. Nội dung giáo trình được biên soạn bởi các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực y học, đảm bảo tính chính xác và cập nhật.

1.1. Mục tiêu của giáo trình triệu chứng học

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên kiến thức cần thiết để nhận diện và phân tích triệu chứng bệnh. Điều này giúp sinh viên có thể đưa ra chẩn đoán chính xác và phương pháp điều trị hiệu quả.

1.2. Cấu trúc của giáo trình

Giáo trình được chia thành nhiều chương, mỗi chương tập trung vào một khía cạnh cụ thể của triệu chứng học, từ triệu chứng cơ năng đến triệu chứng thực thể, giúp sinh viên dễ dàng theo dõi và học tập.

II. Vấn đề và thách thức trong việc học triệu chứng học

Học triệu chứng học không chỉ đơn thuần là ghi nhớ triệu chứng mà còn là khả năng phân tích và đánh giá tình trạng bệnh nhân. Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc liên kết triệu chứng với bệnh lý cụ thể. Điều này đòi hỏi sự luyện tập và kinh nghiệm thực tế.

2.1. Khó khăn trong việc nhận diện triệu chứng

Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc phân biệt triệu chứng cơ năng và triệu chứng thực thể. Việc này có thể dẫn đến chẩn đoán sai lệch và ảnh hưởng đến quá trình điều trị.

2.2. Thiếu kinh nghiệm thực hành

Thiếu cơ hội thực hành lâm sàng là một thách thức lớn. Sinh viên cần có nhiều thời gian thực hành để áp dụng lý thuyết vào thực tế, từ đó nâng cao khả năng chẩn đoán và điều trị.

III. Phương pháp học hiệu quả trong triệu chứng học

Để học tốt triệu chứng học, sinh viên cần áp dụng các phương pháp học tập hiệu quả. Việc kết hợp lý thuyết với thực hành sẽ giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết.

3.1. Học qua tình huống lâm sàng

Tham gia vào các tình huống lâm sàng thực tế giúp sinh viên áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng phân tích triệu chứng và đưa ra chẩn đoán.

3.2. Sử dụng tài liệu tham khảo

Sử dụng các tài liệu tham khảo phong phú, bao gồm sách, bài báo và tài liệu điện tử, giúp sinh viên mở rộng kiến thức và cập nhật thông tin mới nhất trong lĩnh vực triệu chứng học.

IV. Ứng dụng thực tiễn của triệu chứng học trong y khoa

Triệu chứng học đóng vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh. Kiến thức về triệu chứng giúp bác sĩ đưa ra quyết định chính xác và kịp thời trong quá trình điều trị bệnh nhân.

4.1. Chẩn đoán chính xác

Việc hiểu rõ triệu chứng giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác bệnh lý, từ đó đưa ra phương pháp điều trị phù hợp và hiệu quả.

4.2. Theo dõi tiến triển bệnh

Triệu chứng học cũng giúp bác sĩ theo dõi tiến triển của bệnh, đánh giá hiệu quả điều trị và điều chỉnh phương pháp điều trị khi cần thiết.

V. Kết luận và tương lai của triệu chứng học

Giáo trình Nội Triệu Chứng Học là tài liệu thiết yếu cho sinh viên y khoa. Việc nắm vững kiến thức về triệu chứng học không chỉ giúp sinh viên trong học tập mà còn trong thực hành lâm sàng sau này. Tương lai của triệu chứng học sẽ tiếp tục phát triển với sự tiến bộ của y học.

5.1. Tầm quan trọng của triệu chứng học

Triệu chứng học sẽ luôn là nền tảng trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh. Kiến thức này cần được cập nhật thường xuyên để đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

5.2. Xu hướng phát triển trong giáo dục y khoa

Giáo dục y khoa sẽ tiếp tục cải tiến phương pháp giảng dạy, kết hợp lý thuyết và thực hành để nâng cao chất lượng đào tạo sinh viên y khoa.

Nội dung chính

TỔNG QUAN VỀ GIÁO TRÌNH TRIỆU CHỨNG HỌC NỘI KHOA – ĐẠI HỌC Y DƯỢC TP. HỒ CHÍ MINH

Tổng quan về giáo trình

Triệu chứng học Nội khoa là giáo trình giảng dạy chính thức do Bộ môn Nội – Khoa Y, Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh biên soạn, do PGS. Châu Ngọc Hoa làm chủ biên, Nhà xuất bản Y học (Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh) xuất bản và tái bản lần thứ 2 năm 2012. Trong chương trình đào tạo Bác sĩ Đa khoa, học phần Triệu chứng học Nội khoa giữ vị trí bản lề ở giai đoạn chuyển tiếp từ các môn khoa học cơ sở – tiền lâm sàng sang giai đoạn thực hành lâm sàng tại bệnh viện. Giáo trình là tập đầu tiên trong bộ ba sách Nội khoa tiêu chuẩn của Bộ môn, bao gồm: Triệu chứng học, Bệnh học và Điều trị học.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định rõ ràng:

• Cung cấp phương pháp tiếp cận bệnh nhân có hệ thống thông qua kỹ năng hỏi bệnh sử và khai thác triệu chứng cơ năng.
• Rèn luyện kỹ thuật thăm khám thực thể kinh điển (nhìn, sờ, gõ, nghe) nhằm phát hiện chính xác các triệu chứng thực thể.
• Hướng dẫn gom cụm các triệu chứng thành hội chứng lâm sàng, biện luận chẩn đoán sơ bộ và chẩn đoán phân biệt.
• Giúp người học đề xuất, phân tích các xét nghiệm cận lâm sàng thường quy và cận lâm sàng chuyên sâu phục vụ chẩn đoán xác định.

Về mặt cấu trúc, giáo trình gồm 21 bài học bao quát toàn diện các phân khoa nội khoa chính: Tim mạch, Hô hấp, Tiêu hóa - Gan mật, Thận - Tiết niệu, Cơ xương khớp, các hội chứng toàn thân (phù, sốt) và Hồi sinh tim phổi cơ bản. Cách tiếp cận của tài liệu đi từ cấu trúc bệnh án, cơ chế sinh lý bệnh, kỹ thuật thăm khám từng cơ quan đến phân tích triệu chứng và lượng giá. Điểm đặc sắc của giáo trình là sự kết hợp chặt chẽ giữa tính chuẩn mực trong lập hồ sơ bệnh án pháp lý với việc chuẩn hóa các nghiệm pháp thăm khám thực thể theo y học thực chứng.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                              ┌────────────────────────────────────────┐
                              │     BỆNH ÁN NỘI KHOA (BÀI 1)           │
                              │ (Hỏi bệnh sử, Khám, Chẩn đoán sơ bộ)   │
                              └───────────────────┬────────────────────┘
                                                  │
                 ┌────────────────────────────────┴───────────────────────────────┐
                 ▼                                                                ▼
┌─────────────────────────────────┐                              ┌─────────────────────────────────┐
│       HỆ THỐNG TIM MẠCH         │                              │        HỆ THỐNG HÔ HẤP          │
│ • Khám động - tĩnh mạch (Bài 2) │                              │ • Khám phổi (Bài 5)             │
│ • Khám tim & âm thổi (Bài 3)    │                              │ • Triệu chứng cơ năng (Bài 6)   │
│ • Triệu chứng cơ năng (Bài 7)   │                              │ • Hội chứng lâm sàng & CLS (7,8)│
└────────────────┬────────────────┘                              └────────────────┬────────────────┘
                 │                                                                │
                 └────────────────────────────────┬───────────────────────────────┘
                                                  ▼
                 ┌────────────────────────────────────────────────────────────────┐
                 │                   CÁC HỆ CƠ QUAN & HỘI CHỨNG                   │
                 │ • Tiêu hóa - Gan mật: Khám bụng, Vàng da, Cổ trướng (9-15)     │
                 │ • Thận - Tiết niệu: Rối loạn tiểu, Xét nghiệm thận (16-17)     │
                 │ • Cơ xương khớp & Toàn thân: Khớp, Phù, Sốt (18-20)            │
                 │ • Cấp cứu: Ngừng hô hấp tuần hoàn (Bài 21)                     │
                 └────────────────────────────────────────────────────────────────┘

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm 21 bài giảng chuyên đề được phân bố theo các chuyên khoa lâm sàng:

• Bài 1. Bệnh án nội khoa (BS. Hồ Xuân Thọ): Thiết lập quy trình 10 bước lập hồ sơ bệnh án nội khoa: Hành chính, Lý do nhập viện, Bệnh sử, Tiền căn (cá nhân, gia đình), Lược qua các cơ quan, Khám lâm sàng toàn diện, Tóm tắt bệnh án, Biện luận chẩn đoán (sơ bộ và phân biệt), Chỉ định cận lâm sàng (thường quy và chẩn đoán), Tiên lượng và Hướng điều trị.
• Bài 2. Khám hệ thống động tĩnh mạch (PGS. Nguyễn Văn Trí): Trình bày kỹ thuật bắt 8 vị trí động mạch (cảnh, cánh tay, quay, trụ, đùi, khoeo, mu chân, chày sau); thực hiện test Allen; 8 quy tắc đo huyết áp (nhận diện 5 pha tiếng Korotkoff, khoảng trống thính chẩn); kỹ thuật đo áp lực tĩnh mạch cảnh trong (JVP) so với góc ức, làm nghiệm pháp phản hồi gan - tĩnh mạch cảnh và nghiệm pháp Trendelenburg đánh giá van tĩnh mạch chi dưới.
• Bài 3. Khám tim (TS. Trần Kim Trang): Kỹ thuật nhìn biến dạng lồng ngực (lồi, ngực ức gà, ngực lõm Marfan); sờ mỏm tim (đường kính diện đập > 3 cm ở tư thế nghiêng trái chỉ điểm dày thất trái), dấu nẩy trước ngực, dấu Harzer, rung miêu; gõ diện đục; nghe tim (đặc tính T1, T2, T3, T4, tiếng click, clắc mở van, 12 âm thổi bệnh lý, thang đo Levine 6 mức độ và các nghiệm pháp Carvallo, Valsalva, Muller, thay đổi tư thế).
• Bài 4. Triệu chứng cơ năng tim mạch (BS. Võ Mỹ Phượng): Khai thác 7 thuộc tính của đau ngực (chẩn đoán phân biệt hội chứng vành cấp, bóc tách động mạch chủ, viêm màng ngoài tim cấp); cơ chế khó thở do suy tim trái (khó thở khi gắng sức, khó thở tư thế, khó thở kịch phát về đêm, hen tim, phù phổi cấp); nhận diện xanh tím trung ương/ngoại biên dựa trên ngưỡng hemoglobin khử > 5 g/dL; tiếp cận ngất, ho ra máu, đánh trống ngực và mệt.
• Bài 5 đến Bài 8. Thăm khám và Cận lâm sàng Hô hấp (PGS. Trần Văn Ngọc, ThS. Lê Thượng Vũ): Khám lồng ngực toàn diện; nhận định kiểu thở, thở chúm môi, tím tái, ngón tay dùi trống trong hội chứng Pierre Marie; nghe tiếng rít thanh quản (stridor), tiếng khò khè (wheezing), tiếng cọ màng phổi, ran nổ, ran ngáy, ran ẩm; phân tích các hội chứng lâm sàng hô hấp và chỉ định thăm dò chức năng hô hấp.
• Bài 9 đến Bài 15. Hệ Tiêu hóa - Gan mật: Khám bụng, triệu chứng cơ năng tiêu hóa, chẩn đoán gan to, hội chứng vàng da, cổ trướng, tiêu chảy - táo bón và phân tích xét nghiệm chức năng gan.
• Bài 16 đến Bài 21. Thận niệu, Khớp, Hội chứng toàn thân và Cấp cứu: Rối loạn bài tiết nước tiểu (tiểu nhiều, tiểu ít, vô niệu, tiểu đạm), xét nghiệm thận học cơ bản, khám khớp, chẩn đoán phù, chẩn đoán sốt và kỹ thuật hồi sinh tim phổi (Cấp cứu ngừng hô hấp tuần hoàn).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng cơ sở lý luận dựa trên sự liên kết giữa giải phẫu học, sinh lý học và cơ chế bệnh sinh:

• Cơ sở sinh lý và huyết động học: Giải thích cơ chế tạo sóng mạch, áp lực trong buồng tim và mạch máu ngoại vi (như tương quan giữa áp lực nhĩ phải và tĩnh mạch cảnh trong qua các sóng $a, c, v$ và các đoạn xuống $x, y$).
• Cơ chế âm học tim mạch và hô hấp: Hiện tượng tạo tiếng thổi qua dòng máu xoáy tại các van tim bị hẹp/hở; cơ chế phát sinh tiếng Korotkoff khi đo huyết áp động mạch; cơ chế tạo ran nổ và tiếng thở rít dựa trên sự lưu chuyển của luồng khí qua đường dẫn khí hẹp hoặc dịch tiết phế nang.
• Cơ chế hình thành dịch và phù: Vận dụng định luật Starling (tăng áp lực thủy tĩnh, giảm áp lực keo huyết tương, tăng tính thấm thành mạch, tắc nghẽn bạch huyết) để biện luận các trường hợp phù toàn thân và cổ trướng.
• Khung tư duy chẩn đoán y khoa: Cung cấp mô hình suy luận từ triệu chứng trung tâm (triệu chứng nổi bật) kết hợp các triệu chứng đi kèm để đưa ra chẩn đoán xác định và chẩn đoán phân biệt.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật thăm khám: Thành thạo các thao tác nhìn, sờ, gõ, nghe; kỹ thuật đo huyết áp đúng chuẩn bằng huyết áp kế thủy ngân/đồng hồ; thực hiện các nghiệm pháp đánh giá van mạch máu (Trendelenburg, nghiệm pháp ép bằng tay) và nghiệm pháp tim mạch (Carvallo, Valsalva, nghiệm pháp phản hồi gan - tĩnh mạch cảnh).
• Kỹ năng phân tích và biện luận: Năng lực phân tích 7 thuộc tính cơ bản của một triệu chứng cơ năng (vị trí, hướng lan, kiểu đau, cường độ, thời gian, yếu tố khởi phát/tăng giảm, triệu chứng kèm theo); phân tích các chỉ số cận lâm sàng cơ bản (sinh hóa gan, thận, phân tích nước tiểu, X-quang, điện tâm đồ).
• Kỹ năng thực hành lâm sàng toàn diện: Năng lực giao tiếp lâm sàng ("biết hỏi, biết nghe, biết viết"); kỹ thuật làm một hồ sơ bệnh án nội khoa hoàn chỉnh, đáp ứng yêu cầu chuyên môn và pháp y.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp sư phạm y học cấu trúc, lấy người học làm trung tâm và định hướng thực hành bên giường bệnh (bedside teaching):

┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│               QUY TRÌNH TIẾP CẬN SƯ PHẠM TRÊN LÂM SÀNG                 │
└───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
                                    │
                                    ▼
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ BƯỚC 1: HỎI BỆNH VÀ TIẾP CẬN BAN ĐẦU                                   │
│ Khai thác bệnh sử, tiền căn, 7 thuộc tính của triệu chứng cơ năng      │
└───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
                                    │
                                    ▼
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ BƯỚC 2: THĂM KHÁM THỰC THỂ CÓ HỆ THỐNG                                 │
│ Thực hiện đúng trình tự: Nhìn ➔ Sờ ➔ Gõ ➔ Nghe & Các nghiệm pháp lâm sàng│
└───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
                                    │
                                    ▼
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ BƯỚC 3: TỔNG HỢP VẤN ĐỀ VÀ BIỆN LUẬN CHẨN ĐOÁN                         │
│ Gom cụm triệu chứng thành hội chứng, lập chẩn đoán sơ bộ/phân biệt     │
└───────────────────────────────────┬────────────────────────────────────┘
                                    │
                                    ▼
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ BƯỚC 4: ĐỀ XUẤT CẬN LÂM SÀNG VÀ TỰ LƯỢNG GIÁ                           │
│ Chỉ định xét nghiệm phù hợp, trả lời câu hỏi trắc nghiệm tự đánh giá   │
└────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

• Mô hình tiếp cận logic: Mỗi bài học mở đầu bằng mục tiêu học tập cụ thể, đi qua phần giải phẫu - sinh lý chức năng, hướng dẫn chi tiết các bước thăm khám, mô tả triệu chứng bệnh lý và kết thúc bằng phần tóm tắt, tài liệu tham khảo và câu hỏi tự lượng giá.
• Tích hợp thực hành và ca bệnh mẫu: Cung cấp các ví dụ thực tế về cách ghi tóm tắt bệnh án, ví dụ về các ca lâm sàng cụ thể (như bệnh nhân hẹp van hai lá, suy tim sung huyết, xơ gan tăng áp lực tĩnh mạch cửa, hội chứng suy hô hấp) giúp sinh viên hình dung cách tổng hợp triệu chứng thành hội chứng lâm sàng.
• Kỹ thuật minh họa trực quan: Sử dụng hệ thống hình vẽ mô tả chi tiết vị trí giải phẫu, tư thế đặt bàn tay người khám, hướng lan của các âm thổi tim mạch (như lan ra nách trong hở van hai lá, lan lên động mạch cảnh trong hẹp van động mạch chủ), và sơ đồ dạng sóng tĩnh mạch, động mạch bất thường.
• Phương pháp tự lượng giá (Self-assessment): Cuối mỗi bài giảng đều tích hợp hệ thống câu hỏi trắc nghiệm (MCQ) kèm đáp án chuẩn, giúp sinh viên tự đánh giá kiến thức đã tiếp thu sau khi đọc bài.
• Hướng dẫn tự học: Giáo trình khuyến khích sinh viên rèn luyện kỹ năng thực hành lặp lại nhiều lần trên lâm sàng, kết hợp việc đọc sách lý thuyết với quan sát trực tiếp trên người bệnh dưới sự giám sát của giảng viên lâm sàng.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình Triệu chứng học Nội khoa (tái bản lần thứ 2) thể hiện sự chuẩn hóa và cập nhật học thuật từ Bộ môn Nội - ĐHYD TP.HCM:

• Đồng bộ hóa chương trình đào tạo: Sách được biên soạn lại nhằm tạo sự kết nối liền mạch với hai cuốn giáo trình tiếp theo là Bệnh học Nội khoa và Điều trị học Nội khoa, tạo nên hệ thống tài liệu giảng dạy nội khoa thống nhất.
• Tích hợp các tài liệu tham khảo y học quốc tế: Nội dung các chương được cập nhật dựa trên các tài liệu giáo khoa kinh điển của thế giới:
  • Harrison's Principles of Internal Medicine (17th, 18th Edition)
  • Braunwald's Heart Disease: A Textbook of Cardiovascular Medicine (6th, 8th Edition)
  • Bates' Guide to Physical Examination and History Taking (7th Edition)
  • DeGowin's Diagnostic Examination (8th Edition)
  • Hurst's The Heart Manual of Cardiology (12th Edition)
  • Clinical Examination (Epstein, Perkin, de Bono, Cookson).
• Tính thực chứng và giá trị thực hành: Giáo trình nhấn mạnh tính chính xác của các dấu hiệu thực thể lâm sàng (chiếm tới 88% giá trị định hướng chẩn đoán ban đầu), giúp người học hạn chế việc lạm dụng hoặc chỉ định cận lâm sàng thiếu định hướng.
• Chuẩn hóa phân loại và danh pháp: Cập nhật thang phân độ âm thổi theo Freeman-Levine (6 độ), phân loại các dạng sóng tĩnh mạch cảnh theo áp lực buồng tim, chuẩn hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật đo huyết áp theo khuyến cáo tim mạch quốc tế.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo y khoa:

• Sinh viên Y khoa (Chính quy và Liên thông): Tài liệu học tập bắt buộc cho sinh viên Bác sĩ Đa khoa (đặc biệt là sinh viên năm thứ 2 và năm thứ 3 khi bắt đầu học môn Tiền lâm sàng và đi thực tập lâm sàng tại các bệnh viện thực hành).
• Học viên Sau đại học: Bác sĩ Nội trú, Cao học, Bác sĩ Chuyên khoa 1, Chuyên khoa 2 các chuyên ngành Nội khoa, Y học Gia đình sử dụng làm tài liệu ôn tập, củng cố và chuẩn hóa kỹ năng khám lâm sàng nền tảng.
• Giảng viên Y khoa: Tài liệu giảng dạy chuẩn của Bộ môn Nội, làm khung tham chiếu để biên soạn giáo án lý thuyết, bảng kiểm kỹ năng (OSCE) và chấm thi lâm sàng cho sinh viên.
• Bác sĩ thực hành lâm sàng: Tài liệu tra cứu nhanh các nghiệm pháp thăm khám thực thể, kỹ thuật xác định diện đục cơ quan, phân biệt các dạng rối loạn nhịp tim và tiếng tim bất thường bên giường bệnh.

Yêu cầu tiên quyết: Người học cần hoàn thành các học phần khoa học cơ bản và cơ sở: Giải phẫu học, Sinh lý học, Mô phôi học, Hóa sinh và Sinh lý bệnh - Miễn dịch học để hiểu rõ cơ chế hình thành các triệu chứng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp nhất với sinh viên Y khoa năm 2 và năm 3 bước vào giai đoạn thực tập lâm sàng, học viên sau đại học cần chuẩn hóa kỹ năng thăm khám cơ bản, và bác sĩ đa khoa thực hành cần tài liệu tra cứu triệu chứng học.

2. Cần kiến thức nền nào để học tốt giáo trình này?

Người học cần nắm vững Giải phẫu học (đặc biệt là các mốc giải phẫu ngực, bụng, mạch máu ngoại vi), Sinh lý học (huyết động học, chu chuyển tim, cơ học hô hấp, chức năng lọc cầu thận) và Sinh lý bệnh học để hiểu được cơ chế sinh bệnh của từng triệu chứng.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu khác là gì?

Giáo trình có cấu trúc bài giảng chuẩn mực từ Bộ môn Nội - Đại học Y Dược TP.HCM, tích hợp đồng thời giữa cơ chế sinh lý bệnh, kỹ thuật thăm khám chi tiết từng bước, hướng dẫn lập bệnh án hoàn chỉnh theo quy định và có hệ thống câu hỏi trắc nghiệm tự lượng giá sau mỗi bài.

4. Làm sao để tự học giáo trình này hiệu quả?

Người học nên đọc trước bài lý thuyết để hiểu mục tiêu và cơ chế giải phẫu - sinh lý; sau đó thực hành trực tiếp các bước nhìn, sờ, gõ, nghe trên bệnh nhân tại bệnh viện; cuối cùng làm các câu hỏi tự lượng giá ở cuối bài để củng cố kiến thức.

5. Có tài liệu bổ trợ nào nên tham khảo kèm theo?

Nên kết hợp đọc cuốn Hướng Dẫn Thực Hành Các Kỹ Năng Lâm Sàng (ĐHYD TP.HCM) và các tài liệu tham khảo quốc tế được trích dẫn trong giáo trình như Bates' Guide to Physical Examination and History Taking, DeGowin's Diagnostic Examination và Harrison's Principles of Internal Medicine.

---

Kết luận

Giáo trình Triệu chứng học Nội khoa do Bộ môn Nội – Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh biên soạn (Chủ biên: PGS. Châu Ngọc Hoa) là tài liệu học thuật nền tảng, chuẩn hóa phương pháp tiếp cận bệnh nhân, kỹ thuật thăm khám thực thể và tư duy biện luận chẩn đoán nội khoa.

Lộ trình học tập khuyến nghị cho sinh viên là hoàn thành học phần Triệu chứng học song song với việc thực tập rèn luyện kỹ năng tại giường bệnh, trước khi tiến hành học tập hai học phần tiếp theo là Bệnh học Nội khoa và Điều trị học Nội khoa. Để mở rộng hiểu biết chuyên sâu, người học có thể tham khảo thêm các bộ sách chuyên khoa chuẩn quốc tế như Harrison's Principles of Internal Medicine và Braunwald's Heart Disease.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ Hồ CHÍ MINH BỘ MÔN NỘI TRIỆU CHỨNG HỌC NQI KHOA Chủ biên: CHÂU NGỌC HOA NHÀ XUẤT BÀN Y HỌC Chi nhánh Thành phố Hổ Chí Minh 2012 Chủ biên PGS. Châu Ngọc Hoa Chủ nhiệm Bộ môn Nội - ĐHYD Ban biên soạn ThS. Lê Khắc Bảo ThS. Võ Thị Mỹ Dung TS.

Quách Trọng Đức ThS. Phạm Thị Hảo TS. Bùi Hữu Hoàng PGS. Trần Thị Bích Hương TS.

Tạ Thị Thanh Hương ThS. Nguyễn Đức Khánh PGS. Trần Vãn Ngọc * TS. Nguyễn Thị Tố Như ThS.

Bùi Xuân Phúc BS. Võ Mỹ Phượng ThS. Huỳnh Ngọc Phương Thảo BS. Hồ Xuân Thọ ThS.

Lê Thị Huyển Trang BS.CKL Võ Thị Lương Trân ThS. Lê Thượng Vũ TS. Trần Kim Trang * PGS. Nguyễn Văn Trí ** Ban biên tập PGS.

Châu Ngọc Hoa ThS. Nguyễn Thành Tâm *** Nguyễn Thị Minh Tuyển ‘ Phó Chủ nhiệm Bộ môn Nội ĐHYD *★ Chủ nhiệm Bộ môn Lão ĐHYD *** Thư ký Bộ môn Nội ĐHYD LỜI NÓI ĐẦU Để đáp ứng nhu cầu học tập, tham khảo và cập nhật thông tin của sinh viên, Bộ môn Nội — Khoa Y- Đại học Y Dược Tp. HCM tái bản lần thứ 2 ba cuốn sách Nội khoa, bao gồm sách triệu chứng học, bệnh học và điều trị học dành cho các sinh viên đại học và học viên sau đại học tham khảo. Các bài viết sẽ bắt đầu từ những vấn đề cơ bản nhất trong cách tiếp cận bệnh nhân thông qua hỏi bệnh sử, khai thác các triệu chứng cơ năng, đến những kiến thức cơ bản giúp người học có thề khu trú được các bệnh lý liên quan qua đó đê đạt và phân tích được các xét nghiệm, sau cùng là hướng xử trí phù hợp.

Bên cạnh đó, trong các bài viết còn có các câu hỏi giúp người học có thế tự lượng giá. Dù đã cố nhiều cố gắng trong việc biên soạn và cập nhật thông tin, bộ sách Nội khoa không thê tránh được những thiêu sót. Mong sự góp ý của độc giả để sách được hoàn thiện hơn trong các lần xuất bản sau. Châu Ngọc Hoa Chủ nhiệm Bộ môn Nội ĐHYD Tp.HCM Mực LỤC Thư Viện Ebook Y Học http://ebookyhoc.com Trang Bài 1.

Bệnh án nội khoa 7 Bài 2. Khám hệ thống động mạch tĩnh mạch 11 Bài 3. Khám tim x 28 Bài 4. Triệu chửng cơ năng tim mạch 38 Bài 5.

Khám phổi 51 Bài 6. Triệu chứng cơ năng hô hấp 66 Bài 7. Các hội chứng lâm sàng hô hấp 79 Bài 8. Xét nghiệm cận lâm sàng hô hấp 91 Bài 9.

Khám bụng 102 Bài 10. Triệu chứng cơ năng tiêu hóa 111 Bài 11. Chẩn đoán gan to 125 Bài 12. Hội chứng vàng da 133 Bài 13.

Cổ trướng 143 Bài 14. Tiêu chảy và Táo bón 158 Bài 15. Xét nghiêm chức năng gan 167 Bài 16. Tiểu nhiều - Tiểu ít - Vô niệu - Tiểu đạm 176 Bài ỉ 7.

Các xét nghiệm cơ bản trong thận học 194 Bài ỉ 8. Khám khớp 213 Bài 19. Chẩn đoán phù 220 Bài 20. Chẩn đoán sốt 229 Bài 21.

Cấp cứu ngừng hô hấp tuần hoàn 234 BỆNH ÁN NỘI KHOA Hồ Xuân Thọ MỤC TIÊU ỉ. Giãi thích được ý nghĩa cùa bệnh án nội khoa. Thực hiện đúng các trình tự cùa một bệnh án nội khoa. Mỗi bệnh nhân điều trị đều được lập một BỆNH SỬ hồ sơ bệnh án.

Hồ sơ bệnh án để theo dõi Là lịch sử bệnh, là diễn tiến bệnh từ khi bệnh một cách thuận lợi, nghiên cứu khoa bệnh khởi phát cho đến lúc nhập viện (nếu học và có mục đích pháp y. Bệnh án là văn làm bệnh án ngay lúc nhập viện), phần sau bản đầu tiên trong hồ sơ bệnh án. Có thê nói nhập viện (nếu làm bệnh án một thời gian bệnh án là văn bản vê nhận xét, chân đoán, sau). Diễn tiến bệnh bao gồm những triệu điều trị ban đầu của bệnh nhân đó.

Do đó bệnh chứng xuất hiện theo thứ tự thời gian và có án là không thể thiếu và bệnh án góp phân mối quan hệ giữa các triệu chứng đó kể cả quan trọng trong điều trị và theo dõi bệnh. phân được khám, chẩn đoán, điều trị. Bệnh án này được thống nhất sử dụng Đe có một bệnh sừ chất lượng, đầy đủ, trong học tập cho đối tượng sinh viên. Bệnh rõ ràng mà khi được trình bày người nghe có án nội khoa gồm các phần sau đây.

thê hình dung được diễn tiến bệnh và qua đó có thể phần nào đi đến được chẩn đoán, cần HÀNH CHÍNH có ba biết: biết hỏi, biết nghe và biết viết. Họ và tên:. Biết hỏi là biết gợi cho bệnh nhân kể lại Tuổi:. Phái tính: Nam/Nữ.

bệnh một cách rõ ràng đầy đủ. Biết nghe là Nghề nghiệp:. biết nhận định triệu chứng nào là quan trọng Địa chỉ:. là chính, triệu chứng nào là phụ và mối quan Ngày nhập viện:.

hệ giữa các triệu chứng đó. Biết viết là biết Sô giường:. viêt lại một cách chính xác và hoàn chỉnh. Bệnh sử rất quan trọng, có thể nói bệnh LÝ DO NHẬP VIỆN sừ giúp chúng ta những thông tin cần thiết Thường là triệu chứng cơ năng, cũng có hướng đến chẩn đoán.

thể là một triệu chứng thực thê làm bệnh Bệnh khởi phát cách nhập viện bao lâu nhân khó chịu hoặc quan tâm đi khám và (thời gian tính bàng giờ, ngày, tháng. Có thể một hoặc nhiêu hơn. Nêu các triệu chứng gì (kể theo thứ tự thời gian), nhiều hơn một, thì nên chọn triệu chứng quan hệ với nhau thế nào (ói làm giảm chính phụ để đi đến chẩn đoán. Triệu chứng đau.

Bệnh nhân được khám chẩn đoán và được diễn tả theo từ ngữ của bệnh nhân. điều trị gì và tiến triển ra sao với điều trị Viết: Bệnh nhân nhập viện vì lý do:. 7 TC BS LBA • Tim mạch. • Tiết niệu, sinh dục.

KB NV: Nhập viện • Thần kinh. • KB: khởi bệnh. • BS: bệnh sử. KHÁM LÂM SÀNG • LBA: làm bệnh án.

Khám lâm sàng để phất hiện các triệu chứng thực thể. Khám lâm sàng gồm nhìn, TIỀN CĂN (tiền sử) sờ, gõ, nghe và làm cấc nghiệm pháp. Các Tiền căn là ghi nhận những bất thường triệu chứng thực thể sẽ ghi nhận như sau. có trước bệnh sử.

Bao gồm: Dấu hiệu sinh tồn Tiền căn cá nhân Mạch, huyết áp, nhiệt độ, nhịp thở, nước • Tiên căn sản phụ khoa (bệnh nhân nữ): tiểu trong 24 giờ. PARA, kinh nguyệt. Thể trạng • Tiên căn bệnh lý: bao gồm bệnh lý Béo hay gầy, suy kiệt hay béo phì, chính nội/ngoại khoa, theo thứ tự thời gian, xác nhất là tính theo chiều cao và cân nặng. càng rõ, càng cụ thể càng tốt.

• Thói quen sinh hoạt: thói quen (thói Các triệu chứng tổng quát khác quen xâu có thể gây bệnh) Ngoài các triệu chứng ớ phần trên, còn + Rượu: lượng uống/ngày và thời gian các triệu chứng khác như vàng da niểm, da uông. niêm nhạt, tráng bệch, phù toàn thân, xuất + Thuốc lá: gói/ngày, gói/nãm. huyết da niêm. Các triệu chứng được tập • Tiền căn tiếp xúc hóa chất.

hợp thành toàn thân, qua khám từng vùng, nếu tất cả các vùng đều có (và sẽ không còn • Quan hệ cá nhân: bạn thân, người yêu được ghi nhận khi khám từng vùng). Khám tùng vùng (hay tùng cơ quan bộ Tiền căn gia đình phận mỗi vùng). Ghi nhận các bệnh mà người trong gia Đầu mặt cồ đinh mac phải càng cụ thê, rõ ràng càng tốt. Vi dụ mẹ bl tăng huyêt áp, tai biến mạch Ghi nhận về: máu não nãm 1980.

• Ket mạc mắt. LƯỢC QUA CÁC Cơ QUAN • Tuyến giáp. Ghi nhạn các triệu chứng cơ năng hiện • Tĩnh mạch cố ở tư thế dầu cao 45°. co luc lam bẹnh an theo từng hệ cơ quan.

Chú ý liệt kê ý, mô tả ngắn gọn, đầy đủ. Ngực Ghi nhận về lồng ngực, tim, phổi. 8 Bụng X) nhập viện vì lý do. , qua thăm hỏi Có phản ứng hay không có phản ứng và khám bệnh phát hiện các triệu chứng và thành bụng, bụng mềm, đề kháng thành bụng, hội chứng sau: 1- 2- 3- 4- 5-.

Phần tóm tắt co cứng. Tham gia di động theo nhịp thở bệnh án có thể được trình bày theo hướng hay không? thu gọn bệnh án chính rồi đưa ra các vấn đề • Bụng đầy hơi. • Gan, lách, thận. CHẦN ĐOÁN • Báng bụng tuần hoàn bàng hệ, khối u.

Chẩn đoán lúc này là chẩn đoán lâm Tứ chi sàng, tức là chẩn đoán bệnh mà bệnh nhân Biến dạng, teo cơ, phù, xuất huyết da măc phải. Chẩn đoán này lấy cơ sở là các niêm. Cột sống có gù, vẹo, điểm đau. triệu chứng lâm sàng.

Chẩn đoán là một quá trình suy luận (viết thành là biện luận hay Hạch ngoại biên biện minh). Dựa vào các triệu chứng lâm Hạch cổ, nách, bẹn. sàng phát hiện được. Suy luận cần hợp lý, Thần kỉnh chặt chẽ và đúng.

Một cách cụ thể suy luận Tối thiểu phải có tri giác, dấu màng não, đúng đê chẩn đoán đúng là hợp với thực tế. dấu thần kinh định vị (là các dấu hiệu thần Chẩn đoán có thể dựa theo: kinh giúp định vị vị trí sang thương trong hệ • Triệu chứng học: trong quá trình suy thần kinh). luận đê chân đoán ta thường chọn một Thăm khám hậu môn, âm đạo khi cần triệu chứng nồi bật (hay triệu chứng thiết và phải có bác sĩ điều trị ở bên cạnh khi tiling tâm) phối hợp với các triệu chứng khám. Khám lâm sàng tốt phối hợp với bệnh còn lại (các triệu chứng đi kèm) theo lý sử tốt sẽ giúp ta 90% đoạn đường đi đến luận của khóa triệu chứng học.

• Bệnh lý học: chẩn đoán dựa vào triệu chứng phát hiện được về các triệu chứng TÓM TẤT BỆNH ÁN (liệt kê các vấn đề) này phù hợp với bệnh nào càng nhiều thì Nêu các triệu chứng và hội chứng có được ta càng nghi bệnh đó càng có khà năng qua thăm hỏi và khám bệnh. Khi liệt kê phải mâc phải. nêu các dặc điếm của từng triệu chứng và Khi chân đoán ta thường đưa ra một số hội chứng một cách ngắn gọn, đầy đủ. khả năng bệnh có thể mắc phải (chẩn đoán Ví dụ: phân biệt).

Tuy nhiên không nên đưa ra • Sốt 10 ngày, sốt cao có lạnh run, xuất nhiều chẩn đoán quá. huyết tiêu hóa trên (ói máu, tiêu phân Cách viết chẩn đoán (A) đen). • Chân đoán sơ bộ: viết một chẩn đoán. • Hội chứng tăng áp lực lĩnh mạch cửa: • Chân đoán phân biệt: một vài chẩn đoán báng bụng, tuần hoàn bàng hệ, lách to.

(cũng có thể viếl:ZV) Khi nêu nên liệt kê theo triệu chứng cơ + 1. nâng, triệu chứng thực thê và tiên căn. bày: lom lại đáy là bệnh nhân (Nguyễn Văn 9 + 3. Sau khi nêu các chần đoán (có thể xảy ra • Điện tâm đồ (cho người lớn tuối).