Luận văn thực trạng tuân thủ sử dụng thuốc tăng huyết áp của người bệnh điều trị ngoại trú tại bệnh viện y học cổ truyền hải dương

Luận văn phân tích thực trạng tuân thủ sử dụng thuốc tăng huyết áp của bệnh nhân điều trị ngoại trú tại bệnh viện y học cổ truyền Hải Dương.

• Tác giả: Phan Khắc Giang
• Người hướng dẫn: TS. Trần Văn Long
• Trường học: Trường Đại Học Điều Dưỡng Nam Định
• Chuyên ngành: Nội Người Lớn
• Đề tài: Thực Trạng Tuân Thủ Sử Dụng Thuốc Tăng Huyết Áp Tại Bệnh Viện Y Học Cổ Truyền Hải Dương
• Loại tài liệu: Báo Cáo Chuyên Đề Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hải Dương

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH ẢNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Đại cương về bệnh tăng huyết áp
• 1.1.1. Định nghĩa
• 1.1.2. Nguyên nhân
• 1.1.3. Triệu chứng của tăng huyết áp
• 1.1.4. Biến chứng
• 1.1.5. Điều trị tăng huyết áp
• 1.1.5.1. Điều trị tăng huyết áp không dùng thuốc
• 1.1.5.2. Điều trị tăng huyết áp bằng thuốc tại tuyến cơ sở
• 1.1.5.3. Phòng bệnh và biến chứng
• 1.1.6. Tuân thủ điều trị tăng huyết áp
• 1.1.6.1. Khái niệm tuân thủ điều trị tăng huyết áp
• 1.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.2.1. Thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp trên thế giới
• 1.2.2. Thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp ở Việt Nam

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tăng Huyết Áp Tuân Thủ Điều Trị 55 Ký Tự

Tăng huyết áp (THA) là bệnh mãn tính phổ biến toàn cầu, gây ra gánh nặng bệnh tật đáng kể. Theo Hội tim mạch học Việt Nam năm 2015, 47,3% người Việt Nam bị THA, trong đó nhiều người không được phát hiện hoặc điều trị không hiệu quả. THA được mệnh danh là "kẻ giết người thầm lặng" vì thường không có triệu chứng rõ ràng. Việc tuân thủ điều trị, bao gồm dùng thuốc đúng cách và thay đổi lối sống, đóng vai trò then chốt trong kiểm soát bệnh và ngăn ngừa biến chứng. Tuân thủ điều trị giúp giảm 40% nguy cơ tai biến mạch máu não và 15% nguy cơ nhồi máu cơ tim.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Tăng Huyết Áp Theo WHO

Tăng huyết áp được định nghĩa khi huyết áp tâm thu (HATT) ≥ 140mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) ≥ 90mmHg. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phân loại THA dựa trên chỉ số huyết áp, từ huyết áp tối ưu (<120/80 mmHg) đến THA độ 3 (≥180/≥110 mmHg). Việc phân loại này giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp với từng giai đoạn bệnh. Điều quan trọng là người bệnh cần hiểu rõ về mức huyết áp của mình để chủ động trong việc điều trị và phòng ngừa biến chứng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp

Tuân thủ điều trị THA bao gồm việc dùng thuốc đúng liều, đúng giờ theo chỉ định của bác sĩ, kết hợp với chế độ ăn uống lành mạnh và lối sống khoa học. Việc tuân thủ giúp kiểm soát huyết áp ổn định, giảm nguy cơ biến chứng tim mạch, đột quỵ, suy thận và các bệnh lý khác. Ngược lại, không tuân thủ điều trị có thể dẫn đến lãng phí thuốc, tăng tiến triển của bệnh, tăng nguy cơ nhập viện và giảm chất lượng cuộc sống. Do đó, tuân thủ điều trị là yếu tố then chốt để kiểm soát THA hiệu quả.

II. Thực Trạng Tuân Thủ Thuốc Tăng Huyết Áp Vấn Đề Nhức Nhối

Mặc dù tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị đã được chứng minh, thực tế cho thấy tỷ lệ tuân thủ THA ở Việt Nam còn thấp. Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng chỉ có khoảng 30% bệnh nhân THA tuân thủ điều trị. Tại TP.HCM, 70% người bệnh bỏ điều trị sau 6 tháng rời bệnh viện. Bệnh viện Đa khoa Tiền Giang ghi nhận 73,2% người bệnh bỏ sót uống thuốc. Điều này gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe người bệnh và tạo gánh nặng cho hệ thống y tế. Cần có những giải pháp hiệu quả để cải thiện tình trạng này.

2.1. Các Hành Vi Nguy Cơ Trong Tuân Thủ Sử Dụng Thuốc

Các hành vi nguy cơ trong tuân thủ sử dụng thuốc bao gồm quên uống thuốc, tự ý ngừng thuốc khi chưa hết đợt điều trị, bớt loại thuốc theo chỉ định, uống thêm thuốc không được chỉ định và không tái khám định kỳ. Những hành vi này có thể làm giảm hiệu quả điều trị, gây ra các biến chứng nguy hiểm và làm tăng chi phí điều trị. Việc nhận biết và loại bỏ các hành vi nguy cơ là rất quan trọng để cải thiện tuân thủ điều trị.

2.2. Ảnh Hưởng Của Tuân Thủ Kém Đến Kiểm Soát Huyết Áp

Tuân thủ kém dẫn đến kiểm soát huyết áp không hiệu quả, làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch, đột quỵ, suy thận và các bệnh lý khác. Theo nghiên cứu của Ezulier và Hussain năm 2000, 92% người bệnh tuân thủ điều trị kiểm soát được huyết áp so với chỉ 18% người bệnh không tuân thủ. Điều này cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa tuân thủ điều trị và kiểm soát huyết áp. Cần có những biện pháp can thiệp để cải thiện tuân thủ và nâng cao hiệu quả điều trị.

III. Đánh Giá Thực Trạng Tuân Thủ Tại Bệnh Viện YHCT Hải Dương

Bệnh viện Y học Cổ truyền Hải Dương (YHCTHD) đang quản lý trên 2000 bệnh nhân, trong đó khoảng 30% mắc THA. Nhiều bệnh nhân có bệnh phối hợp và phải dùng nhiều loại thuốc cùng lúc, gây khó khăn trong việc tuân thủ điều trị. Năm 2019, có tới 841/1083 lượt bệnh nhân nhập viện có chẩn đoán THA, trong đó 311 lượt nhập viện do THA và các biến chứng. Điều này cho thấy sự cần thiết phải đánh giá thực trạng tuân thủ điều trị tại bệnh viện và tìm ra các giải pháp phù hợp.

3.1. Đặc Điểm Người Bệnh Tăng Huyết Áp Tại Bệnh Viện YHCTHD

Đa số người bệnh THA tại Bệnh viện YHCTHD là người cao tuổi (70-90 tuổi), có nhiều bệnh phối hợp và phải dùng nhiều loại thuốc cùng lúc. Điều này gây khó khăn trong việc tuân thủ điều trị do người bệnh dễ quên thuốc, nhầm lẫn liều lượng và gặp các tác dụng phụ không mong muốn. Cần có những biện pháp hỗ trợ đặc biệt cho nhóm bệnh nhân này để cải thiện tuân thủ điều trị.

3.2. Tỷ Lệ Nhập Viện Do Tăng Huyết Áp và Biến Chứng Tại YHCTHD

Tỷ lệ nhập viện do THA và các biến chứng tại Bệnh viện YHCTHD còn cao, cho thấy hiệu quả kiểm soát bệnh chưa đạt yêu cầu. Điều này có thể do nhiều yếu tố, bao gồm tuân thủ điều trị kém, kiến thức về bệnh còn hạn chế và chưa được quản lý, theo dõi sát sao. Cần có những giải pháp đồng bộ để cải thiện tình trạng này, bao gồm nâng cao kiến thức cho người bệnh, tăng cường quản lý và theo dõi, và cải thiện tuân thủ điều trị.

IV. Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp

Hành vi tuân thủ điều trị của người bệnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm nhận thức, thái độ, năng lực thực hành và điều kiện kinh tế. Nhận thức là yếu tố quan trọng hàng đầu để thay đổi hành vi. Người bệnh cần hiểu rõ về bệnh THA, tầm quan trọng của việc điều trị và các biện pháp phòng ngừa biến chứng. Bên cạnh đó, thái độ tích cực, sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng, khả năng tự chăm sóc và điều kiện kinh tế ổn định cũng đóng vai trò quan trọng.

4.1. Vai Trò Của Nhận Thức Về Bệnh Tăng Huyết Áp

Nhận thức về bệnh THA bao gồm kiến thức về nguyên nhân, triệu chứng, biến chứng và các biện pháp điều trị. Người bệnh có nhận thức đầy đủ sẽ chủ động hơn trong việc tuân thủ điều trị, thay đổi lối sống và phòng ngừa biến chứng. Cần có những chương trình giáo dục sức khỏe hiệu quả để nâng cao nhận thức cho người bệnh và cộng đồng.

4.2. Ảnh Hưởng Của Yếu Tố Kinh Tế Đến Khả Năng Tuân Thủ

Điều kiện kinh tế ảnh hưởng đến khả năng mua thuốc, thực phẩm lành mạnh và tiếp cận các dịch vụ y tế. Người bệnh có hoàn cảnh khó khăn có thể gặp khó khăn trong việc tuân thủ điều trị do không đủ khả năng chi trả. Cần có những chính sách hỗ trợ phù hợp để đảm bảo mọi người bệnh đều có cơ hội được điều trị và chăm sóc tốt nhất.

V. Giải Pháp Nâng Cao Tuân Thủ Điều Trị Tăng Huyết Áp 59 Ký Tự

Để nâng cao tuân thủ điều trị THA, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía người bệnh, gia đình, cộng đồng và hệ thống y tế. Các giải pháp bao gồm tăng cường giáo dục sức khỏe, cải thiện giao tiếp giữa bác sĩ và bệnh nhân, đơn giản hóa phác đồ điều trị, cung cấp hỗ trợ tài chính và tăng cường quản lý, theo dõi bệnh nhân. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên sẽ giúp cải thiện tuân thủ và nâng cao hiệu quả điều trị.

5.1. Tăng Cường Giáo Dục Sức Khỏe Về Tăng Huyết Áp

Giáo dục sức khỏe giúp người bệnh hiểu rõ về bệnh THA, tầm quan trọng của việc điều trị và các biện pháp phòng ngừa biến chứng. Các hình thức giáo dục có thể bao gồm tư vấn trực tiếp, phát tờ rơi, tổ chức các buổi nói chuyện, sử dụng các phương tiện truyền thông và mạng xã hội. Nội dung giáo dục cần đơn giản, dễ hiểu và phù hợp với trình độ của người bệnh.

5.2. Đơn Giản Hóa Phác Đồ Điều Trị Tăng Huyết Áp

Phác đồ điều trị phức tạp với nhiều loại thuốc và liều lượng khác nhau có thể gây khó khăn cho người bệnh trong việc tuân thủ. Bác sĩ nên cố gắng đơn giản hóa phác đồ điều trị bằng cách sử dụng các thuốc phối hợp, giảm số lần uống thuốc trong ngày và lựa chọn các thuốc có tác dụng kéo dài. Điều này sẽ giúp người bệnh dễ dàng tuân thủ điều trị hơn.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Thực Trạng Tuân Thủ Thuốc

Thực trạng tuân thủ sử dụng thuốc tăng huyết áp tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Hải Dương còn nhiều hạn chế. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ và đánh giá hiệu quả của các giải pháp can thiệp. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để xây dựng các chương trình can thiệp phù hợp, nhằm cải thiện tuân thủ điều trị và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh THA.

6.1. Tóm Tắt Các Phát Hiện Chính Về Tuân Thủ Điều Trị

Các phát hiện chính về tuân thủ điều trị THA tại Bệnh viện YHCTHD cho thấy tỷ lệ tuân thủ còn thấp, đặc biệt ở nhóm người cao tuổi, có nhiều bệnh phối hợp và điều kiện kinh tế khó khăn. Các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ bao gồm nhận thức hạn chế về bệnh, phác đồ điều trị phức tạp và thiếu sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Tuân Thủ Thuốc

Hướng nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp can thiệp nhằm cải thiện tuân thủ điều trị THA. Các giải pháp có thể bao gồm giáo dục sức khỏe, tư vấn cá nhân, hỗ trợ tài chính và tăng cường quản lý, theo dõi bệnh nhân. Nghiên cứu cũng nên xem xét các yếu tố văn hóa và xã hội ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị để xây dựng các chương trình can thiệp phù hợp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tăng huyết áp (THA) là một trong những bệnh lý mạn tính không lây phổ biến nhất trên toàn cầu, ước tính chiếm 4,5% gánh nặng bệnh tật thế giới. Theo các số liệu thống kê được tác giả tổng hợp, toàn cầu có khoảng 1 tỷ người mắc THA và dự báo chạm mốc 1,5 tỷ người vào năm 2025. Bệnh là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu với khoảng 10 triệu ca tử vong mỗi năm (số liệu năm 2015), trong đó 4,9 triệu ca do bệnh mạch vành và 3,5 triệu ca do đột quỵ não. Tại Việt Nam, điều tra của Hội Tim mạch học Việt Nam năm 2015 chỉ ra tỷ lệ THA ở người trưởng thành là 47,3%. Trong nhóm mắc bệnh, 39,1% không được phát hiện, 7,2% không được điều trị và có tới 69,0% chưa kiểm soát được huyết áp.

Bệnh THA được mệnh danh là "kẻ giết người thầm lặng" do phần lớn diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng cơ năng điển hình. Việc điều trị bệnh đòi hỏi quá trình theo dõi liên tục, đúng và đủ liều hàng ngày suốt đời kết hợp điều chỉnh lối sống. Việc không tuân thủ điều trị làm gia tăng nguy cơ biến chứng tim mạch, đột quỵ, suy thận, gây quá tải điều trị nội trú và tiêu tốn nguồn lực y tế đáng kể.

Tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Hải Dương, Khoa Khám bệnh đang quản lý trên 2.000 người bệnh, đa số trong độ tuổi 70–90 với tỷ lệ mắc THA chiếm khoảng 30%. Nhóm đối tượng này thường có nhiều bệnh mạn tính kết hợp, phải sử dụng đồng thời nhiều loại thuốc, tạo ra rào cản lớn trong việc duy trì tuân thủ điều trị. Năm 2019, khoa ghi nhận 841/1.083 lượt người bệnh nhập viện có chẩn đoán THA, trong đó 311 lượt nhập viện trực tiếp do THA và các biến chứng liên quan. Xuất phát từ thực tế này, tác giả Phan Khắc Giang đã thực hiện báo cáo chuyên đề tốt nghiệp Điều dưỡng Chuyên khoa cấp I nhằm giải quyết 2 mục tiêu:

1. Mô tả thực trạng tuân thủ sử dụng thuốc của người bệnh tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại khoa Khám bệnh, Bệnh viện Y học Cổ truyền Hải Dương năm 2020.
2. Phân tích nguyên nhân và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tuân thủ sử dụng thuốc tăng huyết áp của người bệnh điều trị ngoại trú tại khoa Khám bệnh, Bệnh viện Y học Cổ truyền Hải Dương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng khảo sát: 80 người bệnh được chẩn đoán và điều trị THA ít nhất 06 tháng tính đến thời điểm khảo sát, đủ sức khỏe và đồng ý tham gia trả lời phỏng vấn. Tiêu chuẩn loại trừ gồm người bệnh điều trị dưới 06 tháng, không có chẩn đoán THA, không đủ sức khỏe hoặc từ chối tham gia.
• Địa bàn nghiên cứu: Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Y học Cổ truyền Hải Dương.
• Thời gian thực hiện: Từ ngày 15/06/2020 đến hết ngày 15/07/2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và tiêu chuẩn chuyên môn

Báo cáo chuyên đề dựa trên các văn bản quy phạm, hướng dẫn lâm sàng và định nghĩa chuẩn hóa:

• Định nghĩa và phân độ THA: Theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị THA ban hành kèm Quyết định số 3192/QĐ-BYT năm 2010 của Bộ Y tế và phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO 2003), xác định THA khi huyết áp tâm thu (HATT) $\ge$ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) $\ge$ 90 mmHg. Huyết áp mục tiêu chung cần đạt dưới 140/90 mmHg; đối với người bệnh đái tháo đường hoặc có nguy cơ tim mạch cao/rất cao, mức huyết áp mục tiêu là dưới 130/80 mmHg.
• Khái niệm tuân thủ điều trị (TTĐT): Tiếp cận định nghĩa của WHO (2013) và Hội nghị Châu Âu về giám sát tuân thủ của người bệnh (2009). TTĐT bao gồm tuân thủ dùng thuốc (dùng đúng, đủ, đều theo đơn, không tự ý ngừng/thay đổi liều khi huyết áp bình thường) và tuân thủ các biện pháp không dùng thuốc (ăn nhạt dưới 6g muối/ngày, giảm cân, ngừng hút thuốc, hạn chế rượu bia, tăng cường vận động thể lực, đo và ghi sổ theo dõi huyết áp, tái khám định kỳ).

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Phỏng vấn trực tiếp 80 người bệnh bằng bộ câu hỏi khảo sát cấu trúc gồm 6 phần:
  • Phần A: Thông tin chung của đối tượng (8 câu hỏi).
  • Phần B: Thông tin bệnh THA (6 câu hỏi).
  • Phần C: Kiến thức về bệnh và chế độ điều trị (11 câu hỏi; đánh giá Đạt/Không đạt qua 10 câu hỏi chuẩn C1–C10).
  • Phần D: Thông tin tuân thủ điều trị bằng thuốc (9 câu hỏi nhận diện các hành vi nguy cơ: quên uống thuốc, tự ngừng/đổi thuốc, bớt thuốc, uống thêm thuốc, quên mang thuốc khi đi xa).
  • Phần E: Tuân thủ thay đổi lối sống và tái khám định kỳ (12 câu hỏi).
  • Phần F: Thông tin tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh ngoại trú (6 câu hỏi).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương này hệ thống hóa các vấn đề bệnh học và tổng quan y văn về thực trạng tuân thủ điều trị:

• Đại cương THA: Tổng quan về nguyên nhân (90% vô căn/nguyên phát, 10% thứ phát do bệnh thận, nội tiết, tim mạch, thuốc, thai kỳ), triệu chứng lâm sàng và các biến chứng nghiêm trọng tại tim (đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, suy tim), não (xuất huyết não, nhồi máu não), thận (suy thận, protein niệu), mắt (bệnh võng mạc, phù gai thị) và mạch máu.
• Nguyên tắc điều trị: Kết hợp biện pháp phi dược lý và phác đồ dùng thuốc tại tuyến cơ sở (lợi tiểu Thiazide liều thấp, ức chế men chuyển, chẹn kênh Canxi tác dụng kéo dài, chẹn thụ thể Angiotensin II, chẹn Beta giao cảm).
• Thực trạng tuân thủ trên thế giới và Việt Nam:
  • Quốc tế: Nghiên cứu tại Sudan (Ezulier & Hussain 2000) chỉ ra 92% người tuân thủ kiểm soát được huyết áp so với 18% ở nhóm không tuân thủ; nghiên cứu tại Serbia (2013) ghi nhận nguyên nhân không tuân thủ do không đúng liều (27,27%), hay quên (22,73%); nghiên cứu tại Brazil (Daniel & Eugenia 2013) cho thấy 16–50% người bệnh bỏ trị trong năm đầu.
  • Trong nước: Tỷ lệ tuân thủ điều trị chung còn thấp: BV Bạch Mai đạt 85,6% (Nguyễn Hữu Đức, 2012), BV C Thái Nguyên đạt 35,7% (Trần Thị Loan, 2012), BV Đa khoa Tiền Giang đạt 26,3% (Nguyễn Tuấn Khanh, 2013), BV Bình Phước đạt 33,3% (Đỗ Thị Bích Hạnh, 2013), BV Trưng Vương có 79% bỏ trị sau 6 tháng (Lý Huy Khanh, 2010), và Ban Bảo vệ chăm sóc sức khỏe cán bộ tỉnh Trà Vinh đạt 48,57% (Kiên Sóc Kha, 2017).

Chương 2: Liên hệ thực tiễn

Tác giả giới thiệu khái quát về Bệnh viện Y học Cổ truyền Hải Dương (bệnh viện hạng II với 290 giường thực kê, 214 cán bộ viên chức) và Khoa Khám bệnh (22 cán bộ gồm 6 bác sĩ CKI và 15 điều dưỡng). Số liệu khảo sát trên 80 người bệnh ngoại trú được tổng hợp cụ thể:

Đặc điểm khảo sát (n = 80)	Tần số (n)	Tỷ lệ (%)
Nhóm tuổi
$\le$ 60 tuổi	5	6,25
61 – 70 tuổi	13	16,25
71 – 80 tuổi	46	57,50
> 80 tuổi	16	20,00
Giới tính
Nam	68	85,00
Nữ	12	15,00
Trình độ học vấn
Trung cấp	34	42,50
Đại học	32	40,00
Thạc sĩ	14	17,50
Nghề nghiệp & Hoàn cảnh sống
Cán bộ hưu trí	74	92,50
Cán bộ đương chức	6	7,50
Sống cùng gia đình	78	97,50
Có người thân nhắc uống thuốc (chủ yếu là vợ/chồng)	69	86,30
Kiểm soát huyết áp
Đạt huyết áp mục tiêu	58	72,50
Chưa đạt huyết áp mục tiêu	22	27,50

Thông tin bệnh lý và biến chứng:

• Phát hiện THA qua khám sức khỏe định kỳ: 71,3%; qua khám bệnh khác: 15,0%; do có dấu hiệu bất thường: 12,5%.
• Thời gian mắc THA: Dưới 1 năm (3,8%), từ 1–5 năm (26,2%), từ 5–10 năm (22,5%), trên 10 năm (47,5%).
• Mức độ THA: Độ I (47,5%), Độ II (46,2%), Độ III (6,3%).
• Tỷ lệ bệnh mắc kèm: Rối loạn chuyển hóa lipid (63,75%), Đái tháo đường (57,50%), Gút (26,25%).
• Biến chứng đã gặp: Tim mạch (50,0%), Xuất huyết não/tai biến mạch máu não (16,25%), Bệnh thận (13,75%), Không có biến chứng (28,75%).

Thực trạng kiến thức và tuân thủ:

• Kiến thức: Trên 90% người bệnh đạt kiến thức ở 10 câu hỏi; 93,75% tiếp nhận thông tin từ cán bộ y tế (CBYT). Tuy nhiên, 10% chưa hiểu đúng định nghĩa THA, và 8,75% cho rằng không cần điều trị suốt đời, không cần bỏ thuốc lá và không cần ghi chép huyết áp.
• Tuân thủ dùng thuốc: 13,75% từng quên uống thuốc từ khi bắt đầu điều trị; 11,25% quên uống thuốc trong tuần qua; 22,5% quên mang thuốc khi đi xa; 13,75% tự ý ngừng hoặc đổi thuốc khi khó chịu; 11,25% tự ý ngừng thuốc khi thấy huyết áp ổn định; 26,75% cảm thấy phiền toái hoặc khó khăn khi phải nhớ uống thuốc hàng ngày. Tỷ lệ tuân thủ toàn diện các tiêu chí dùng thuốc đạt 25,0%.
• Tuân thủ lối sống và tái khám: Thực hiện ăn kiêng (87,5%), nghỉ ngơi hợp lý/tránh căng thẳng (82,5%), giảm mặn dưới 6g muối/ngày (76,25%), tập thể dục/đi bộ (83,75%), đo và ghi sổ theo dõi huyết áp thường xuyên (83,75%), tái khám định kỳ hàng tháng (81,25%). Vẫn còn 16,25% không ghi chép huyết áp (do quên/bận: 30,77%, cho rằng không cần thiết: 23,08%, không có máy đo: 15,38%) và 6,25% chỉ tái khám khi có triệu chứng bất thường.
• Tiếp cận dịch vụ y tế: 95% người bệnh hài lòng và rất hài lòng với thái độ của CBYT; 95% đánh giá thời gian chờ khám là nhanh và bình thường (<3 giờ). Tuy vậy, chỉ 56,25% người bệnh được CBYT giải thích, nhắc nhở thường xuyên hàng tháng về tuân thủ điều trị; 37,5% thỉnh thoảng được nhắc; 5% hiếm khi và 1,25% hoàn toàn không được nhắc nhở. Tỷ lệ được hướng dẫn ghi chép sổ huyết áp tại nhà chỉ đạt 42,5%.

Chương 3: Phân tích nguyên nhân và đề xuất giải pháp

Chương này đánh giá toàn diện các yếu tố ảnh hưởng và đưa ra giải pháp can thiệp:

• Ưu điểm: Quy trình quản lý ngoại trú chặt chẽ, có hồ sơ bệnh án và sổ theo dõi riêng, đội ngũ bác sĩ chuyên khoa tim mạch giàu kinh nghiệm; đa số người bệnh có trình độ học vấn cao, có người thân hỗ trợ và đạt tỷ lệ kiểm soát huyết áp mục tiêu tương đối tốt (72,5%).
• Tồn tại và nguyên nhân:
  • Cơ sở vật chất: Khu khám bệnh dùng chung với khu điều trị nên hạn chế không gian truyền thông, thiếu phòng tư vấn giáo dục sức khỏe chuyên biệt, thiếu bảng pano, tivi trình chiếu.
  • Người bệnh: Đa số cao tuổi (93,75% > 60 tuổi) dẫn đến suy giảm trí nhớ (45,44% quên do tuổi già); tỷ lệ mắc nhiều bệnh kèm theo cao buộc phải uống nhiều loại thuốc trong ngày; tâm lý chủ quan ở nhóm điều trị lâu năm (>10 năm).
  • Nhân viên y tế: Cán bộ y tế đôi khi chủ quan cho rằng bệnh nhân có trình độ cao và điều trị lâu năm nên tự nắm rõ phác đồ; áp lực quá tải cục bộ vào buổi sáng khiến thời gian tư vấn cá nhân hóa bị rút ngắn; hình thức truyền thông còn đơn điệu, mang tính một chiều.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính rút ra từ số liệu khảo sát

1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu: Nhóm đối tượng mang tính đặc thù cao gồm 85% nam giới, 92,5% cán bộ hưu trí, 93,75% trên 60 tuổi, 100% có trình độ từ trung cấp trở lên (trong đó đại học và thạc sĩ chiếm 57,5%), 97,5% sống cùng gia đình.
2. Thực trạng tuân thủ: Tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu là 72,5%. Tỷ lệ tuân thủ chế độ tái khám hàng tháng đạt 81,25% và duy trì ghi chép huyết áp đạt 83,75%. Tuy nhiên, tỷ lệ tuân thủ tuyệt đối về dùng thuốc chỉ đạt 25%, với các hành vi nguy cơ phổ biến như quên mang thuốc khi đi xa (22,5%), quên uống thuốc (13,75%), tự ý đổi/ngừng thuốc khi khó chịu (13,75%) hoặc khi thấy huyết áp bình thường (11,25%).

Các giải pháp do tác giả đề xuất

                         HỆ THỐNG GIẢI PHÁP CAN THIỆP
   NHÓM CƠ SỞ Y TẾ & ĐIỀU DƯỠNG                          NHÓM NGƯỜI BỆNH NGOẠI TRÚ
  - Tách khu khám, trang bị tivi, pano, tờ rơi          - Chế độ ăn giảm mặn (<6g muối/ngày)
  - Chuẩn hóa tài liệu truyền thông tuân thủ điều trị   - Trang bị máy đo HA điện tử tại nhà
  - Tập huấn kỹ năng tư vấn, giao tiếp cho ĐD           - Đặt báo thức, dùng app nhắc lịch thuốc
  - Sinh hoạt chuyên môn điều dưỡng định kỳ hàng tháng  - Không tự ý tăng/giảm/ngừng thuốc
  - Đổi mới sinh hoạt CLB Tăng huyết áp                 - Tích cực tham gia sinh hoạt Câu lạc bộ
  - Xây dựng phần mềm quản lý, cảnh báo tái khám        - Ghi nhận tác dụng phụ báo bác sĩ

• Đối với cơ sở y tế và nhân viên y tế:
  • Bổ sung trang thiết bị truyền thông (tivi, pano, tài liệu phát tay in màu) tại sảnh chờ khi tách riêng khu khám bệnh.
  • Xây dựng bộ tài liệu truyền thông chuẩn về tuân thủ điều trị THA, nhấn mạnh tác hại của việc tự ý ngưng thuốc.
  • Đào tạo liên tục, tập huấn nâng cao kỹ năng giao tiếp và tư vấn sức khỏe cho điều dưỡng; duy trì sinh hoạt chuyên môn điều dưỡng 1 lần/tháng.
  • Cá nhân hóa tư vấn cho nhóm người bệnh chưa tuân thủ; đa dạng hóa hình thức hoạt động của Câu lạc bộ người bệnh THA theo hướng tăng thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm.
  • Nghiên cứu ứng dụng phần mềm quản lý, theo dõi người bệnh THA, tự động cảnh báo lịch khám để điều dưỡng chủ động gọi điện nhắc nhở.
• Đối với người bệnh:
  • Tuân thủ nghiêm ngặt đơn thuốc, không tự ý thay đổi liều lượng hoặc dừng thuốc khi huyết áp đã ổn định.
  • Thiết lập thói quen dùng thuốc thông qua các công cụ hỗ trợ: cài đặt đồng hồ báo thức, sử dụng lịch nhắc trên điện thoại thông minh, nhờ người nhà giám sát.
  • Trang bị máy đo huyết áp điện tử tại nhà, học kỹ thuật đo chuẩn và ghi chép nhật ký huyết áp hàng ngày.
  • Thực hiện chế độ ăn giảm mặn (<6g muối/ngày), kiểm soát các bệnh chuyển hóa phối hợp và tái khám đúng hẹn.

Đóng góp thực tiễn

Báo cáo chuyên đề đã phản ánh bức tranh thực tế về thực hành sử dụng thuốc ở nhóm bệnh nhân cao tuổi, hưu trí điều trị ngoại trú tại một bệnh viện chuyên khoa y học cổ truyền tuyến tỉnh. Kết quả chỉ ra khoảng trống giữa "kiến thức tốt" (90% trả lời đạt) và "thực hành tuân thủ dùng thuốc" (chỉ 25% đạt toàn diện), cung cấp bằng chứng thực tiễn để ban lãnh đạo bệnh viện và phòng điều dưỡng cải tiến quy trình tư vấn giáo dục sức khỏe.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Quy mô mẫu nghiên cứu còn nhỏ ($n = 80$) tại một khoa khám bệnh duy nhất thuộc Bệnh viện Y học Cổ truyền Hải Dương trong thời gian ngắn (01 tháng), chưa mang tính đại diện cho toàn bộ người bệnh THA trên địa bàn tỉnh.
  • Đối tượng khảo sát tập trung chủ yếu vào cán bộ hưu trí (92,5%) có học vấn cao và điều kiện gia đình tốt, chưa phản ánh được nhóm người bệnh ở vùng nông thôn hoặc có điều kiện kinh tế khó khăn.
  • Phương pháp thu thập dữ liệu bằng phỏng vấn hồi cứu dựa trên lời kể có thể gặp sai số nhớ lại (recall bias).
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng quy mô mẫu trên nhiều cơ sở y tế với các nhóm đối tượng đa dạng hơn.
  • Triển khai nghiên cứu can thiệp có đối chứng đánh giá hiệu quả của phần mềm nhắc lịch và các can thiệp giáo dục sức khỏe của điều dưỡng lên tỷ lệ tuân thủ điều trị.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo chuyên đề là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Học viên, sinh viên ngành Điều dưỡng và Quản lý Y tế: Tham khảo cấu trúc thiết kế một bộ công cụ phỏng vấn đánh giá tuân thủ điều trị ngoại trú, cách triển khai nghiên cứu mô tả cắt ngang trong chăm sóc người bệnh mạn tính.
• Điều dưỡng lâm sàng tại các phòng khám ngoại trú: Sử dụng các phát hiện về nguyên nhân quên thuốc, rào cản đo huyết áp để xây dựng quy trình tư vấn ngắn gọn, tập trung đúng nhu cầu của người bệnh cao tuổi.
• Cán bộ quản lý bệnh viện: Cơ sở để hoàn thiện công tác quản lý ngoại trú bệnh không lây nhiễm, tối ưu hóa công tác sắp xếp bàn khám và nâng cao chất lượng hoạt động của các Câu lạc bộ người bệnh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao đối tượng nghiên cứu có trình độ học vấn cao và kiến thức tốt nhưng tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc tuyệt đối vẫn thấp?

Khảo sát ghi nhận trên 90% người bệnh trả lời đúng 10 câu hỏi kiến thức, 100% có trình độ từ trung cấp trở lên. Tuy nhiên, tỷ lệ tuân thủ toàn diện chỉ đạt 25% do rào cản từ tuổi cao (93,75% trên 60 tuổi) dẫn đến suy giảm trí nhớ (45,44% quên do tuổi già), kèm theo việc mắc nhiều bệnh phối hợp (57,5% đái tháo đường, 63,75% rối loạn lipid máu) khiến người bệnh phải uống quá nhiều loại thuốc trong ngày gây cảm giác phiền toái. Ngoài ra, tâm lý chủ quan ở những người điều trị trên 10 năm (36,25%) cũng dẫn tới việc tự ý ngưng/đổi thuốc.

2. Tỷ lệ kiểm soát đạt huyết áp mục tiêu của người bệnh trong nghiên cứu là bao nhiêu?

Theo Bảng 2.1 của báo cáo, có 72,50% (58/80) người bệnh đạt trị số huyết áp mục tiêu (dưới 140/90 mmHg đối với người không có biến chứng và dưới 130/80 mmHg đối với người bệnh có đái tháo đường hoặc nguy cơ cao). Nhóm chưa đạt huyết áp mục tiêu chiếm 27,50% (22/80).

3. Những nguyên nhân chính nào khiến người bệnh không đo và ghi số đo huyết áp vào sổ theo dõi tại nhà?

Trong số 13 người bệnh (16,25%) không đo và ghi chép sổ huyết áp thường xuyên, các lý do được ghi nhận gồm: quên và bận công việc (chiếm tỷ lệ cao nhất với cùng 30,77%), người bệnh tự nhận thấy không cần thiết (23,08%), và không có máy đo huyết áp tại nhà (15,38%).

4. Cán bộ y tế tại phòng khám hướng dẫn nội dung nào nhiều nhất và nội dung nào còn hạn chế nhất?

Theo kết quả khảo sát, trên 75% người bệnh được hướng dẫn tốt về chế độ dùng thuốc, nhận biết biến chứng, chế độ dinh dưỡng, tập luyện và lịch tái khám. Tuy nhiên, nội dung hướng dẫn người bệnh tự đo và ghi chép số đo huyết áp vào sổ theo dõi tại nhà còn hạn chế nhất, chỉ đạt 42,5%, và vẫn có 2,5% người bệnh cho biết không nhận được hướng dẫn cụ thể nào.

---

Kết luận

Báo cáo chuyên đề tốt nghiệp của học viên Phan Khắc Giang đã phản ánh chi tiết thực trạng tuân thủ sử dụng thuốc và thay đổi lối sống ở 80 người bệnh tăng huyết áp điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Hải Dương năm 2020. Nghiên cứu chỉ ra tỷ lệ kiểm soát huyết áp mục tiêu đạt 72,5%, song tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc toàn diện chỉ đạt 25%, chủ yếu do trở ngại từ tuổi già, bệnh mắc kèm phức tạp và sự thiếu hụt trong hoạt động tư vấn, nhắc nhở định kỳ của nhân viên y tế. Các giải pháp can thiệp đồng bộ từ nâng cao năng lực điều dưỡng, đổi mới truyền thông cho đến việc ứng dụng công nghệ nhắc lịch là cơ sở quan trọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý bệnh tăng huyết áp mạn tính tại cơ sở y tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.Đại cương về bệnh tăng huyết áp 1. Định nghĩa [2] Tăng huyết áp là khi huyết áp tâm thu (HATT) ≥ 140mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) ≥ 90mmHg. Phân độ tăng huyết áp: dựa vào trị số huyết áp [2] Bảng 1.1: Phân độ tăng huyết áp theo Tổ chức Y tế thế giới 2003 Phân độ HATT (mmHg) HATTr (mmHg) HA tối ưu < 120 và < 80 HA bình thường 120 – 129 và/hoặc 80 - 84 Tiền tăng huyết áp 130-139 và/hoặc 85-89 THA độ 1 140-150 và/hoặc 90-99 THA độ 2 160-179 và/hoặc 100-109 THA độ 3 ≥180 và/hoặc ≥110 THA tâm thu đơn độc ≥140 và <90 1. Nguyên nhân [2] * THA nguyên phát: chiếm gần 90% trường hợp bị THA không biết nguyên nhân.

* Các nguyên nhân THA thứ phát: - Bệnh thận: Viêm cầu thận cấp, viêm cầu thận mạn, ứ nước bể thận, u thận. - Nội tiết: + Bệnh vỏ tuyến thượng thận, hội chứng Cushing, hội chứng tăng aldosteron tiên phát, sai lạc trong sinh tổng hợp Corticosteroid. + Bệnh tủy thượng thận, u tủy thượng thận. - Bệnh tim mạch: Bệnh hẹp eo động mạch chủ, viêm hẹp động mạch chủ bụng, hở van động mạch chủ.

- Thuốc: Các hormone tránh thai, cam thảo, carbenoxolone, A.Corticoides, các IMAO, chất chống trầm cảm vòng. 4 - Tăng huyết áp thai kỳ: Tăng huyết áp thường xuất hiện trên sản phụ mang thai ở tuần thứ 20 của thai kỳ. - Các nguyên nhân khác: Bệnh cường giáp, bệnh đa hồng cầu, toan hô hấp… 1. Triệu chứng của tăng huyết áp 1.

Triệu chứng cơ năng. Đa số người bệnh THA không có triệu chứng gì cho đến khi phát hiện bệnh. Đau đầu vùng chẩm là triệu chứng thường gặp. Các triệu chứng khác có thể gặp là hồi hộp, mệt, đau đầu, khó thở, mờ mắt.

không đặc hiệu. Một số triệu chứng khác của THA tùy vào nguyên nhân hoặc biến chứng THA [2]. Triệu chứng thực thể. Chỉ số HATT ≥ 140 mmHg và/hoặc HATTr ≥ 90 mmHg [2].

Các dấu hiệu của bệnh lý kèm theo hoặc biến chứng. - Người bệnh có thể béo phì, mặt tròn trong hội chứng Cushing, cơ chi trên phát triển hơn cơ chi dưới trong bệnh hẹp eo động mạch chủ. - Khám tim mạch có thể phát hiện sớm dày thất trái hay dấu suy tim trái. - Khám bụng có thể phát hiện tiếng thổi tâm thu hai bên rốn trong hẹp động mạch thận, phồng động mạch chủ hoặc khám phát hiện thận to, thận đa nang.

- Khám thần kinh có thể phát hiện các tai biến mạch não cũ hoặc nhẹ. Biến chứng - Biến chứng về tim: Cơn đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, suy tim… Hình ảnh 1: Các biến chứng về tim Nguồn: http://bvtn.vn/tin-y-hoc/-/asset_publisher/MzYAxS0Bgbgn/content/tang- huyet-ap-va-nhung-bien-chung-kho-luo-2 5 - Biến chứng về não: Xuất huyết não, nhũn não, bệnh não do THA… Hình ảnh 2: Các biến chứng về não Nguồn:http://bvtn.vn/tin-y-hoc/- /asset_publisher/MzYAxS0Bgbgn/content/tang-huyet-ap-va-nhung-bien-chung-kho-luo-2 - Biến chứng về thận: Đái ra protein, phù, suy thận… Hình ảnh 3: Các biến chứng về thận Nguồn: http://bvtn.vn/tin-y-hoc/-/asset_publisher/MzYAxS0Bgbgn/content/tang- huyet-ap-va-nhung-bien-chung-kho-luo-2 - Biến chứng về mắt: Mờ mắt, xuất huyết, xuất tiết và phù gai thị. 6 Nguồn: https://www.com/benh-vong-mac-do-tang-huyet-ap.html Hình ảnh 4: Các biến chứng về mắt - Biến chứng về mạch máu: Phình hoặc phình tách thành động mạch 1. Điều trị tăng huyết áp THA là bệnh mạn tính nên cần theo dõi đều, điều trị đúng và đủ hàng ngày, điều trị lâu dài.

Với mục tiêu điều trị là đạt “huyết áp mục tiêu” và giảm tối đa “nguy cơ tim mạch”. Khi điều trị đã đạt huyết áp (HA) mục tiêu, cần tiếp tục duy trì phác đồ điều trị lâu dài kèm theo việc theo dõi chặt chẽ, định kỳ để điều chỉnh kịp thời [2]. Để đạt được mục tiêu điều trị này đòi hỏi người thầy thuốc phải điều chỉnh chỉ số HA và tất cả các yếu tố nguy cơ đi kèm để có thể điều chỉnh được. Trị số HA nên được hạ xuống đến mức dưới 140/90 mmHg.

Trị số HA ở người bệnh có tiểu đường và những người bệnh có nguy cơ cao hoặc nguy cơ rất cao thì nên đưa trị số HA xuống dưới mức 130/80 mmHg [16]. Điều trị tăng huyết áp không dùng thuốc Điều trị THA không dùng thuốc còn gọi là thay đổi lối sống nhằm đạt được mục tiêu: Phòng ngừa bệnh THA, hạ HA và giảm các yếu tố nguy cơ tim mạch khác như bệnh động mạch vành. Tất cả những người bệnh đang dùng thuốc hạ HA đều cần được nhắc nhở thay đổi lối sống mỗi khi tái khám [6]. Các biện pháp không dùng thuốc như ngưng hút thuốc lá, giảm cân, giảm natri máu, tăng cường vận động thể lực và một số biện pháp khác như ăn nhiều trái cây, đậu, uống rượu vừa phải, ăn nhiều chất sợi, thư giãn… 1.

Điều trị tăng huyết áp bằng thuốc tại tuyến cơ sở: - Tăng huyết áp độ 1: có thể lựa chọn một thuốc trong số các nhóm: lợi tiểu thiazide liều thấp; ức chế men chuyển; chẹn kênh canxi loại tác dụng kéo dài; chẹn beta giao cảm (nếu không có chống chỉ định). - Tăng huyết áp từ độ 2 trở lên: nên phối hợp 2 loại thuốc (lợi tiểu, chẹn kênh canxi, ức chế men chuyển, ức chế thụ thể AT1 của angiotensin II, chẹn beta giao cảm. - Từng bước phối hợp các thuốc hạ HA cơ bản, bắt đầu từ liều thấp như lợi tiểu thiazide (hydrochlorothiazide 12.5mg/ngày), chẹn kênh canxi dạng phóng thích 7 chậm (nifedipine chậm (retard) 10-20mg/ngày), ức chế men chuyển (enalapril 5mg/ngày; perindopril 2,5-5 mg/ngày …). Khi dùng thuốc điều trị THA cho người bệnh, thầy thuốc cần đưa HA xuống đến mức mong muốn dưới 140/90 mmHg hoặc dưới mức 130/80 mmHg trên người bệnh có tiểu đường hoặc suy thận mà không bị tác dụng phụ của thuốc.

Rất nhiều người bệnh THA không có triệu chứng cơ năng nên thường không quan tâm hoặc sau một thời gian điều trị có HA ổn định lâu dài thường tự ý ngưng thuốc. Do đó có một số yếu tố mà thầy thuốc cần quan tâm nhằm gia tăng sự tuân thủ điều trị của người bệnh và thầy thuốc cần cảnh giác với vấn đề không tuân thủ điều trị, cần phát hiện sớm các dấu hiệu của vấn đề này [6]. Thực hiện quản lý người bệnh ngay tại tuyến cơ sở để đảm bảo người bệnh được uống thuốc đúng, đủ và đều; đồng thời giám sát quá trình điều trị, tái khám, phát hiện sớm các biến chứng và tác dụng phụ của thuốc [2]. Phòng bệnh và biến chứng.

Người bệnh THA bên cạnh việc tuân thủ dùng thuốc cần phải tích cực thay đổi lối sống để phòng ngừa THA và các biến chứng do THA gây ra đặc biệt trên đối tượng là người cao tuổi [2]. Tuân thủ điều trị tăng huyết áp 1. Khái niệm tuân thủ điều trị tăng huyết áp Năm 2013, Tổ chức Y tế thế giới đưa ra định nghĩa tuân thủ điều trị (TTĐT) là “Mức độ hành vi của người bệnh bao gồm sử dụng thuốc, thực hiện chế độ ăn và/hoặc thay đổi lối sống dựa trên hướng dẫn của nhân viên y tế”. Theo đó, TTĐT gồm 2 phần: Tuân thủ sử dụng thuốc và tuân thủ các biện pháp không dùng thuốc của NB [20].

Trong chuyên đề này, TTĐT là việc thực hiện nghiêm các khuyến nghị của Bộ Y tế về Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị THA năm 2010. TTĐT thuốc là người bệnh uống thuốc đúng, đủ và đều đặn theo đơn của bác sĩ. Sử dụng thuốc kể cả khi HA bình thường và không được tự ý thay đổi thuốc và liều lượng thuốc. Tuân thủ sử dụng thuốc 8 Hiện nay, các nghiên cứu tại Việt Nam và trên thế giới sử dụng nhiều khái niệm khác nhau để mô tả việc sử dụng thuốc của người bệnh như: Tuân thủ, sử dụng thuốc phù hợp, tuân thủ sử dụng thuốc, tuân thủ dùng thuốc.

Hội nghị Châu Âu về giám sát tuân thủ của người bệnh năm 2009 đưa ra định nghĩa về tuân thủ sử dụng thuốc là “quá trình người bệnh sử dụng thuốc theo chỉ định”. Trong đó, tuân thủ sử dụng thuốc của người bệnh gồm 3 phần: Bắt đầu sử dụng thuốc khi được kê đơn; mức độ thực hiện thuốc theo chỉ định và dừng sử dụng thuốc. Người bệnh uống thuốc điều trị THA cần [2]: - Phải tuân thủ uống thuốc theo đơn của bác sỹ - Không tự ý thay đổi thuốc và liều lượng - Uống thuốc thường xuyên, lâu dài, liên tục ngay cả khi huyết áp bình thường - Khám bệnh và kiểm tra HA. Như vậy, khi người bệnh THA có một và/hoặc nhiều hành vi sau thì được tính là người bệnh có hành vi nguy cơ trong tuân thủ sử dụng thuốc: - Người bệnh quên uống thuốc.

- Người bệnh tự ngừng sử dụng thuốc khi chưa hết đợt điều trị. - Người bệnh bớt loại thuốc theo chỉ định. - Người bệnh uống thêm thuốc. - Người bệnh Không tái khám định kỳ theo lịch hẹn của bác sỹ.

Khám bệnh và kiểm tra huyết áp Điều trị đạt kết quả tốt là khi đạt được HA mục tiêu và ngăn ngừa được biến chứng tim mạch và tổn thương cơ quan khác như: thận, não, mắt,…; vì vậy việc theo dõi thường xuyên chỉ số cao HA, khám bệnh định kỳ, theo dõi HA theo chỉ dẫn của bác sỹ, tái khám đúng hẹn thì người bệnh phải đi khám ngay nếu uống thuốc không hiệu quả. người bệnh cần được xét nghiệm định kỳ để phát hiện các tổn thương và đánh giác các yếu tố nguy cơ tim mạch khác [9]. Cơ sở thực tiễn 1. Thực trạng tuân thủ điều trị tăng huyết áp trên thế giới THA là một yếu tố nguy cơ cao đối với bệnh tim mạch ở các nước phát triển và đang trở thành một vấn đề sức khỏe trên toàn cầu do tăng tuổi thọ và tăng tần 9 suất các yếu tố nguy cơ, ước tính THA gây tử vong 7,1 triệu người trẻ tuổi và chiếm 4,5% gánh nặng bệnh tật toàn cầu [8].

Nhiều thử nghiệm lớn trên thế giới về điều trị THA đã cho thấy tác dụng của điều trị làm giảm đáng kể tỷ lệ bệnh lý, biến chứng và tử vong về tim mạch. Tuân thủ điều trị tốt chính là vấn đề then chốt trong điều trị THA tuy nhiên không phải người bệnh nào cũng tuân thủ điều trị một cách đúng và đầy đủ nhất. Theo nghiên cứu của Ezulier và Hussain năm 2000 về tuân thủ thuốc ở người bệnh THA trong Kassala, Đông Xu-Đăng thì 92% người bệnh TTĐT đã kiểm soát được huyết áp so với 18% Người bệnh không TTĐT; 30,1% người bệnh TTĐT có biến chứng so với người bệnh không TTĐT tỷ lệ biến chứng là 46,3%; 36,8 % người bệnh không TTĐT vì họ không đủ tiền để mua thuốc hạ huyết áp [22]. (2013) đã thực hiện phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang, với 170 NB điều trị THA trong chương trình chăm sóc sức khỏe ban đầu tại Serbia.