Luận văn thạc sĩ: Kiến thức, thái độ và thực hành dự phòng yếu tố tác hại nghề nghiệp của điều dưỡng tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Yên 2020

Tôi có thể giúp bạn tạo meta tags cho bài viết như sau: { "ai_description": "Tìm hiểu kiến thức, thái độ và thực hành dự phòng trong ngành điều dưỡng tại

• Tác giả: Võ Thị Tiến Trinh
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Minh Sinh
• Trường học: Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định
• Chuyên ngành: Điều dưỡng
• Đề tài: Kiến thức, thái độ và thực hành dự phòng một số yếu tố tác hại nghề nghiệp của điều dưỡng tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Yên năm 2020
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Nam Định

Tóm tắt

I. Tổng quan về kiến thức thái độ và thực hành dự phòng

Nghiên cứu của chúng tôi tiến hành trên 283 điều dưỡng đang thực hiện chăm sóc người bệnh tại 17 khoa lâm sàng của bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Yên. Mục tiêu: Mô tả kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng một số yếu tố tác hại nghề nghiệp và tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành dự phòng một số yếu tố tác hại nghề nghiệp. Điều dưỡng có kiến thức đạt về một số yếu tố tác hại nghề nghiệp, nhưng còn một số hạn chế về thái độ và thực hành.

1.1. Giới thiệu về điều dưỡng và tác hại nghề nghiệp

Điều dưỡng là một nghề nghiệp quan trọng trong hệ thống y tế, nhưng cũng là một nghề nghiệp có nhiều rủi ro và tác hại. Các điều dưỡng phải đối mặt với nhiều nguy cơ như tiếp xúc với các tác nhân gây bệnh, chấn thương vật lý, và các vấn đề tâm lý.

1.2. Tầm quan trọng của kiến thức thái độ và thực hành dự phòng

Kiến thức, thái độ và thực hành dự phòng là rất quan trọng để giảm thiểu các rủi ro và tác hại nghề nghiệp. Điều dưỡng cần có kiến thức và kỹ năng để nhận biết và phòng ngừa các nguy cơ, cũng như có thái độ tích cực và thực hành an toàn.

II. Phân tích vấn đề kiến thức thái độ và thực hành dự phòng

Về kiến thức, Có 74,9% điều dưỡng có kiến thức đạt về một số yếu tố tác hại nghề nghiệp. Trong đó điều dưỡng có kiến thức đạt mức trung bình chỉ chiếm 68,5% và tốt có 6,4%. Đa số điều dưỡng đã có thái độ tích cực về dự phòng một số yếu tố tác hại nghề nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế về thực hành dự phòng.

2.1. Thực trạng kiến thức của điều dưỡng

Kiến thức của điều dưỡng về các yếu tố tác hại nghề nghiệp còn hạn chế. Chỉ có 74,9% điều dưỡng có kiến thức đạt về một số yếu tố tác hại nghề nghiệp.

2.2. Thái độ và thực hành dự phòng của điều dưỡng

Đa số điều dưỡng đã có thái độ tích cực về dự phòng một số yếu tố tác hại nghề nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế về thực hành dự phòng, chỉ có 60,8% điều dưỡng thực hành sử dụng các phương tiện phòng hộ cá nhân.

III. Giải pháp phương pháp cải thiện kiến thức thái độ và thực hành dự phòng

Để cải thiện kiến thức, thái độ và thực hành dự phòng của điều dưỡng, cần tăng cường đào tạo và huấn luyện về các yếu tố tác hại nghề nghiệp. Cũng như cần có các chính sách và chương trình hỗ trợ để giúp điều dưỡng có thể thực hành an toàn.

3.1. Tăng cường đào tạo và huấn luyện

Cần tăng cường đào tạo và huấn luyện về các yếu tố tác hại nghề nghiệp để giúp điều dưỡng có kiến thức và kỹ năng cần thiết để phòng ngừa các rủi ro.

3.2. Chính sách và chương trình hỗ trợ

Cần có các chính sách và chương trình hỗ trợ để giúp điều dưỡng có thể thực hành an toàn, bao gồm cung cấp các phương tiện phòng hộ cá nhân và hỗ trợ tâm lý.

IV. Kết luận và ứng dụng

Nghiên cứu của chúng tôi đã chỉ ra rằng kiến thức, thái độ và thực hành dự phòng của điều dưỡng tại bệnh viện đa khoa tỉnh Phú Yên năm 2020 còn hạn chế. Để cải thiện tình hình này, cần tăng cường đào tạo và huấn luyện, cũng như có các chính sách và chương trình hỗ trợ để giúp điều dưỡng có thể thực hành an toàn.

4.1. Kết luận

Kiến thức, thái độ và thực hành dự phòng của điều dưỡng tại bệnh viện đa khoa tỉnh Phú Yên năm 2020 còn hạn chế.

4.2. Ứng dụng

Cần áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tế để cải thiện kiến thức, thái độ và thực hành dự phòng của điều dưỡng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Môi trường bệnh viện tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe và tính mạng của nhân viên y tế. Theo ước tính từ Tổ chức Y tế Thế giới và các báo cáo dịch tễ quốc tế, khoảng 90,5% các tai nạn nghề nghiệp liên quan đến yếu tố sinh học bắt nguồn từ việc tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể, đồng thời nhân viên y tế phải phơi nhiễm trung bình với hơn 300 loại hóa chất khử khuẩn, dung môi và dược phẩm độc hại. Tại Việt Nam, điều dưỡng chiếm lực lượng đông đảo nhất trong hệ thống y tế và là đối tượng trực tiếp thực hiện phần lớn các kỹ thuật chăm sóc, điều trị, chịu áp lực phơi nhiễm liên tục với các tác nhân sinh học nguy hiểm như vi-rút viêm gan B, C, HIV, vi khuẩn lao, cũng như các hóa chất gây độc tế bào.

Nghiên cứu được thực hiện với hai mục tiêu cụ thể: Thứ nhất, mô tả thực trạng kiến thức, thái độ và thực hành dự phòng một số yếu tố tác hại nghề nghiệp của điều dưỡng. Thứ hai, phân tích các yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành an toàn nghề nghiệp. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trên 283 điều dưỡng viên đang trực tiếp làm việc tại 17 khoa lâm sàng của Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Yên, một bệnh viện đa khoa hạng II với quy mô 500 giường bệnh, trong giai đoạn từ tháng 12 năm 2019 đến tháng 6 năm 2020 (thời gian thu thập số liệu thực địa từ ngày 1 tháng 1 đến ngày 31 tháng 3 năm 2020).

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp bức tranh toàn cảnh về năng lực tự bảo vệ của đội ngũ điều dưỡng tuyến tỉnh, xác định chính xác các điểm nghẽn về thể chế và nhận thức, từ đó đề xuất các giải pháp quản trị can thiệp giúp kéo giảm tỷ lệ tai nạn rủi ro nghề nghiệp, nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc người bệnh và bảo đảm an toàn lao động y tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu tích hợp hai nền tảng học thuyết cốt lõi trong tâm lý học sức khỏe và hành vi y tế: Mô hình Niềm tin Sức khỏe (Health Belief Model - HBM) do Rosenstock và Hochbaum khởi xướng và Mô hình KAP (Knowledge - Attitude - Practice).

Mô hình HBM được ứng dụng để phân tích nhận thức cá nhân thông qua 6 khái niệm cấu thành:

1. Nhận thức tính nhạy cảm: Đánh giá chủ quan của điều dưỡng về khả năng bị phơi nhiễm mầm bệnh hoặc hóa chất độc hại trong quá trình thao tác lâm sàng.
2. Nhận thức mức độ nghiêm trọng: Cảm nhận về hậu quả y khoa, sức khỏe và tính mạng nếu không may mắc các bệnh nghề nghiệp như viêm gan vi-rút, HIV hay lao phổi.
3. Nhận thức lợi ích: Niềm tin rằng việc tuân thủ các quy trình an toàn và trang bị phòng hộ cá nhân sẽ bảo vệ hiệu quả bản thân và cộng đồng.
4. Nhận thức rào cản: Những khó khăn, cản trở phát sinh từ môi trường làm việc như thiếu trang thiết bị, thiếu nhân lực, người bệnh không hợp tác hoặc áp lực thời gian.
5. Tín hiệu hành động: Các yếu tố thúc đẩy từ bên ngoài như quy định kiểm soát nhiễm khuẩn, hoạt động giám sát của điều dưỡng trưởng và các chương trình đào tạo tập huấn.
6. Tính tự chủ: Mức độ tự tin của điều dưỡng vào khả năng thực hiện thành công các biện pháp phòng ngừa chuẩn trong mọi tình huống chăm sóc.

Song song đó, nghiên cứu cụ thể hóa các khái niệm trọng tâm:

• Yếu tố tác hại sinh học: Bao gồm máu, dịch tiết cơ thể chứa vi khuẩn, vi-rút viêm gan B, C, HIV, nấm và chất thải phát sinh từ khu cách ly.
• Yếu tố tác hại hóa học: Bao gồm thuốc chống ung thư gây độc tế bào, hóa chất khử khuẩn môi trường, chất tẩy rửa y tế và thủy ngân.
• Thực hành dự phòng: Việc tuân thủ quy trình phòng ngừa chuẩn, sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân (PPE), tiêm chủng vắc-xin và xử lý an toàn vật sắc nhọn theo Quyết định số 3671/QĐ-BYT và Thông tư 16/2018/TT-BYT của Bộ Y tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang có phân tích (Cross-sectional analytical study). Quần thể nghiên cứu gồm toàn bộ 315 điều dưỡng lâm sàng của Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Yên. Cỡ mẫu được tính toán theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với mức ý nghĩa thống kê 5% (alpha = 0,05), độ tin cậy 95% và sai số tuyệt đối chấp nhận được d = 0,05. Trên thực tế, nghiên cứu đã tiến hành thu thập toàn bộ trên 283 điều dưỡng đủ tiêu chuẩn lựa chọn đang trực tiếp công tác tại 17 khoa lâm sàng (đạt tỷ lệ phản hồi 89,8% so với tổng nhân sự lâm sàng).

Bộ công cụ thu thập thông tin là phiếu tự điền cấu trúc hóa, gồm 11 câu hỏi đánh giá kiến thức (thang điểm 0 - 29), 20 câu hỏi khảo sát thái độ (thang đo Likert 5 mức độ) và 18 câu hỏi đo lường tần suất thực hành (thang đo Likert 3 mức độ). Bộ công cụ được thẩm định tính giá trị nội dung qua 3 chuyên gia y tế công cộng và y tế dự phòng (đạt chỉ số CVI = 0,90), đồng thời kiểm định độ tin cậy qua thử nghiệm 30 mẫu với phương pháp test - retest cho thang đo kiến thức và hệ số Cronbach's Alpha đạt 0,93 đối với thang thái độ, 0,88 đối với thang thực hành.

Toàn bộ dữ liệu được làm sạch, mã hóa và phân tích bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.0. Thống kê mô tả được dùng để tính tần số và tỷ lệ phần trăm. Phân tích phân phối chuẩn cho thấy biến kiến thức và thực hành không tuân theo quy luật chuẩn, do đó nghiên cứu chuyển đổi các biến thành dạng nhị phân (Đạt / Không đạt) và áp dụng kiểm định Chi-square cùng mô hình hồi quy logistic nhị phân đa biến (Binary Logistic Regression) với khoảng tin cậy 95% nhằm kiểm soát các yếu tố gây nhiễu và xác định chính xác mối liên quan độc lập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu trên 283 điều dưỡng (trong đó 87,3% là nữ giới, 52,7% dưới 30 tuổi và 52,7% có thâm niên công tác từ 5 năm trở xuống) ghi nhận những kết quả nổi bật sau:

Thứ nhất, về kiến thức: Tỷ lệ điều dưỡng có kiến thức chung đạt chuẩn (>50% điểm) chiếm 74,9%, tuy nhiên mức độ tốt chỉ đạt 6,4%, mức trung bình chiếm 68,5% và vẫn còn tới 25,1% điều dưỡng xếp loại kiến thức kém. Xét theo từng nhóm nguy cơ, tỷ lệ đạt kiến thức về yếu tố sinh học là 69,6% và yếu tố hóa học là 66,4%. Đáng lưu ý, chỉ có 32,9% điều dưỡng hiểu đúng khái niệm toàn diện về yếu tố tác hại nghề nghiệp. Tỷ lệ kiến thức kém tập trung cao nhất ở khoa Cấp cứu (50,0%), trong khi khối Nội và Chuyên khoa lẻ có tỷ lệ kiến thức đạt cao hơn (lần lượt là 72,1% và 84,2%).

Thứ hai, về nhận thức và rào cản: Mặc dù đại đa số điều dưỡng thể hiện thái độ tích cực đối với việc dự phòng, nghiên cứu chỉ ra hàng loạt rào cản thực tế cản trở hành vi an toàn:

• 79,5% điều dưỡng cho rằng thiếu hụt nhân sự lâm sàng làm hạn chế việc tuân thủ an toàn.
• 72,1% phản ánh tình trạng thiếu trang thiết bị và dụng cụ phòng hộ cá nhân đạt chuẩn.
• 57,5% gặp trở ngại do sự bất hợp tác hoặc kích động từ phía người bệnh.
• 50,1% phản ánh việc chưa được đào tạo, tập huấn định kỳ thường xuyên về tác hại nghề nghiệp.
• 38,1% chịu ảnh hưởng bởi tình trạng quá tải công việc kéo dài.

Thứ ba, về thực hành dự phòng: Tần suất thực hành chuẩn bị đầy đủ đồ bảo hộ và tuân thủ các biện pháp an toàn khi thực hiện kỹ thuật chăm sóc chỉ đạt 60,8%. Tỷ lệ điều dưỡng chủ động tiêm phòng vắc-xin đạt 70,7%, tuân thủ nguyên tắc vô khuẩn đạt 52,3%, và xử lý chất thải đúng quy định chỉ đạt 44,9%.

Thứ tư, về các yếu tố liên quan: Phân tích hồi quy logistic đa biến khẳng định kiến thức của điều dưỡng có mối liên quan ý nghĩa thống kê với trình độ chuyên môn (p = 0,002), kinh nghiệm làm việc (p = 0,004) và số lần được đào tạo trong năm (p < 0,001). Đồng thời, thực hành dự phòng an toàn có mối tương quan chặt chẽ với số lần được đào tạo (p = 0,002) và mức độ kiến thức của chính điều dưỡng viên (p < 0,001).

Thảo luận kết quả

Thực trạng kiến thức đạt 74,9% nhưng tỷ lệ kiến thức tốt chỉ chiếm 6,4% phản ánh sự thiếu hụt các khóa đào tạo chuyên sâu và cập nhật liên tục tại cơ sở y tế tuyến tỉnh. Kết quả này tương đồng với các công bố quốc tế, tiêu biểu như nghiên cứu của tác giả Aluko năm 2016 tại Nigeria khi ghi nhận 89% điều dưỡng có hiểu biết chung về rủi ro nghề nghiệp nhưng có đến 57,6% không nhận thức đầy đủ về mức độ nguy cơ thực tế tại môi trường làm việc.

Sự chênh lệch giữa thái độ tích cực và tỷ lệ thực hành an toàn chỉ đạt 60,8% phản ánh khoảng cách điển hình giữa nhận thức và hành động trong mô hình niềm tin sức khỏe. Hiện tượng này bắt nguồn trực tiếp từ các rào cản khách quan tại bệnh viện: 72,1% thiếu dụng cụ bảo hộ và 79,5% thiếu nhân lực. Khi một điều dưỡng phải chăm sóc số lượng bệnh nhân vượt định mức trong điều kiện thiếu phương tiện bảo hộ, họ có xu hướng bỏ qua các bước phòng ngừa chuẩn để hoàn thành khối lượng công việc. Tình trạng này cũng đã được tác giả Sérgio Valverde Marques ghi nhận khi chỉ ra quá tải công việc (28,3%) và thiếu thiết bị bảo vệ (13,3%) là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sự cố nghề nghiệp.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa rất hiệu quả thông qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ kiến thức - thái độ - thực hành nhằm làm nổi bật khoảng cách chuyển hóa hành vi, kết hợp cùng bảng phân tích tương quan hồi quy logistic đa biến thể hiện tỷ số chênh (Odds Ratio) giữa số lần tập huấn và xác suất thực hành đạt chuẩn. Kết quả này chứng minh rằng việc tăng cường đào tạo không chỉ đơn thuần cung cấp thông tin mà là đòn bẩy trực tiếp quyết định hành vi an toàn lâm sàng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp can thiệp đồng bộ cần được triển khai:

1. Ban Giám đốc và Phòng Điều dưỡng bệnh viện: Thiết lập chương trình đào tạo liên tục và bắt buộc về an toàn vệ sinh lao động y tế. Tổ chức tập huấn nhắc lại tối thiểu 2 lần mỗi năm cho 100% điều dưỡng lâm sàng, đặc biệt ưu tiên khối Cấp cứu và Hồi sức tích cực. Mục tiêu nâng tỷ lệ điều dưỡng đạt kiến thức tốt từ 6,4% lên trên 35% và tỷ lệ thực hành an toàn đạt trên 85% trong vòng 12 tháng.
2. Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn phối hợp Phòng Vật tư - Trang thiết bị y tế: Chuẩn hóa quy trình cung ứng và kiểm định chất lượng phương tiện phòng hộ cá nhân (khẩu trang chuẩn lọc khuẩn, găng tay y tế, kính chắn giọt bắn, hộp kháng thủng đựng vật sắc nhọn). Bố trí đầy đủ vật tư ngay tại các xe tiêm và đầu giường bệnh, đặt mục tiêu kéo giảm tỷ lệ điều dưỡng gặp rào cản thiếu trang bị từ 72,1% xuống dưới 10% trong vòng 6 tháng.
3. Phòng Tổ chức cán bộ: Tiến hành rà soát và tái cấu trúc định biên nhân lực điều dưỡng tại các khoa có nguy cơ cao (Cấp cứu, Hồi sức, Nhiễm - Lao), phân chia ca kíp hợp lý nhằm giảm tải áp lực công việc, hướng tới giảm tỷ lệ phản ánh thiếu nhân lực từ 79,5% xuống dưới 30% trong lộ trình 1 đến 2 năm.
4. Mạng lưới Điều dưỡng trưởng và Giám sát kiểm soát nhiễm khuẩn: Xây dựng bảng kiểm giám sát tuân thủ phòng ngừa chuẩn tại giường bệnh hàng tuần. Thiết lập hệ thống ghi nhận, báo cáo sự cố y khoa ẩn danh và cam kết hỗ trợ 100% các trường hợp tai nạn nghề nghiệp được tiếp cận quy trình điều trị dự phòng sau phơi nhiễm (PEP) trong vòng 24 giờ đầu theo đúng hướng dẫn của Bộ Y tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng:

1. Ban Lãnh đạo và Nhà quản lý bệnh viện: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng tin cậy để hoạch định chính sách an toàn lao động, xây dựng kế hoạch mua sắm trang thiết bị bảo hộ và phân bổ nhân sự hợp lý cho hơn 300 điều dưỡng tại 17 khoa lâm sàng.
2. Điều dưỡng viên lâm sàng và Nhân viên y tế trực tiếp: Giúp nhân viên y tế nhận diện chính xác các nguy cơ tiềm ẩn, hiểu rõ danh mục bệnh nghề nghiệp được bảo hiểm chi trả (như viêm gan B, C, HIV và lao nghề nghiệp), từ đó nâng cao ý thức tự bảo vệ và tuân thủ tuyệt đối quy trình mang bảo hộ cá nhân đạt chuẩn 100%.
3. Cán bộ phụ trách Kiểm soát nhiễm khuẩn và An toàn lao động: Có thể kế thừa bộ công cụ khảo sát chuẩn hóa (với hệ số Cronbach's Alpha từ 0,88 đến 0,93) để tiến hành đánh giá định kỳ rủi ro môi trường, thiết kế nội dung tập huấn trúng đích và giám sát tuân thủ kỹ thuật lâm sàng.
4. Giảng viên, Học viên sau đại học và Sinh viên ngành Điều dưỡng - Y tế công cộng: Tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp ứng dụng Mô hình Niềm tin Sức khỏe (HBM) kết hợp mô hình hồi quy logistic nhị phân đa biến trong nghiên cứu khoa học sức khỏe nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Những yếu tố tác hại nghề nghiệp phổ biến nhất mà điều dưỡng bệnh viện tỉnh phải đối mặt là gì? Điều dưỡng thường xuyên đối mặt với 2 nhóm nguy cơ chính: yếu tố sinh học (tiếp xúc máu, dịch tiết chứa vi-rút viêm gan B, C, HIV, vi khuẩn lao với tỷ lệ nhận diện đúng trên 80%) và yếu tố hóa học (thuốc chống ung thư gây độc tế bào, hóa chất khử khuẩn môi trường với 81,3% nhận biết qua chai lọ thuốc).

Thực trạng kiến thức và thực hành an toàn của điều dưỡng tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Yên đạt mức nào? Nghiên cứu ghi nhận 74,9% điều dưỡng có kiến thức chung đạt yêu cầu, nhưng tỷ lệ đạt loại tốt chỉ chiếm 6,4% và mức trung bình chiếm 68,5%. Tần suất thực hành sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân thường xuyên chỉ đạt 60,8%, trong đó khoa Cấp cứu có tỷ lệ kiến thức kém cao nhất viện lên tới 50,0%.

Những rào cản lớn nhất ảnh hưởng đến việc tuân thủ dự phòng của điều dưỡng là gì? Các rào cản hàng đầu bao gồm: thiếu hụt nhân lực lâm sàng (79,5%), thiếu trang thiết bị và phương tiện bảo hộ an toàn (72,1%), người bệnh không hợp tác (57,5%), chưa được đào tạo cập nhật định kỳ (50,1%) và áp lực quá tải công việc (38,1%).

Yếu tố nào có mối liên quan mang tính quyết định đến kiến thức và thực hành của điều dưỡng? Phân tích hồi quy logistic đa biến khẳng định số lần tham gia đào tạo tập huấn trong năm là yếu tố then chốt có ý nghĩa thống kê cao nhất tác động đến cả kiến thức (p < 0,001) lẫn thực hành (p = 0,002), bên cạnh các yếu tố trình độ chuyên môn (p = 0,002) và thâm niên công tác (p = 0,004).

Bệnh nghề nghiệp nào do phơi nhiễm sinh học và hóa học được bảo hiểm xã hội chi trả? Theo quy định hiện hành và kết quả khảo sát, điều dưỡng nhận thức đúng cao nhất ở bệnh HIV do tai nạn rủi ro nghề nghiệp (88,3%), bệnh viêm gan vi-rút B và C nghề nghiệp (69,6%), bệnh hen nghề nghiệp do hóa chất (53,7%) và bệnh lao nghề nghiệp (30,0%).

Kết luận

• Nghiên cứu xác lập tỷ lệ điều dưỡng đạt kiến thức chung về tác hại nghề nghiệp là 74,9%, nhưng mức độ tốt chỉ chiếm 6,4%, phản ánh khoảng trống lớn về đào tạo chuyên sâu.
• Tần suất thực hành dự phòng bằng phương tiện bảo hộ cá nhân thường xuyên mới chỉ đạt 60,8%, chịu tác động trực tiếp bởi rào cản thiếu nhân sự (79,5%) và thiếu trang bị bảo hộ (72,1%).
• Khẳng định mối liên quan có ý nghĩa thống kê của số lần đào tạo tập huấn (p < 0,001), trình độ chuyên môn (p = 0,002) và kinh nghiệm làm việc (p = 0,004) đối với năng lực an toàn nghề nghiệp.
• Đóng góp bộ công cụ đo lường có độ tin cậy cao (Cronbach's Alpha từ 0,88 đến 0,93) cùng hệ thống dữ liệu dịch tễ thực chứng phục vụ quản trị bệnh viện tuyến tỉnh.
• Thiết lập lộ trình can thiệp 6 đến 12 tháng: Bảo đảm cung ứng 100% trang bị bảo hộ, tái cơ cấu nhân lực tại 17 khoa lâm sàng và tổ chức tập huấn bắt buộc tối thiểu 2 lần mỗi năm.

Việc bảo vệ sức khỏe cho đội ngũ điều dưỡng chính là bảo đảm an toàn cho người bệnh; các nhà quản lý y tế và nhân viên lâm sàng hãy cùng tham khảo toàn văn luận văn để chuẩn hóa quy trình và kiến tạo môi trường bệnh viện an toàn, bền vững!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Tổng quan về yếu tố tác hại nghề nghiệp. Khái niệm Tất cả các yếu tố có liên quan đến nghề nghiệp nhưng là nguyên nhân tiềm ẩn làm hạn chế khả năng làm việc, gây chấn thương hoặc ảnh hưởng không có lợi cho sức khỏe người lao động thậm chí gây tử vong gọi là yếu tố tác hại nghề nghiệp [13]. Tác hại nghề nghiệp là những yếu tố trong quá trình sản xuất và điều kiện lao động có ảnh hưởng xấu đến sức khỏe và khả năng lao động của công nhân gây nên những rối loạn bệnh lý hoặc các bệnh nghề nghiệp đối với những người tiếp xúc [6].

Các yếu tố tác hại nghề nghiệp rất đa dạng, có thể là vật lý , hóa học, tâm lý… Trong một môi trường lao động có thể có một hoặc nhiều yếu tố tác hại nghề nghiệp. Các tác nhân môi trường có thể tác động tới sức khỏe người lao động. Phân loại các yếu tố tác hại nghề nghiệp. Phân loại các yếu tố tác hại nghề nghiệp chung.

Dựa vào giáo trình đào tạo cử nhân y tế công cộng của tác giả Bùi Thanh Tâm biên soạn, Yêu tố tác hại nghề nghiệp được phân làm 4 loại như sau [13]. - Yếu tố lý học và hoá học kết hợp. Các độc chất ở nơi làm việc dưới dạng hơi, khí, bụi,dung dịch, chất rắn. Các loại bụi sản xuất như bụi vô cơ (ximăng, silic, amiăng) hay bụi hữu cơ (bông, lông gia cầm, thuốc lá).

- Yếu tố vật lý: Là điều kiện khí hậu ở nơi làm việc không thuận lợi cho sức khoẻ như: nhiệt độ không khí quá cao hoặc quá thấp, độ ẩm không khí cao, không khí kém lưu thông,cường độ bức xạ nhiệt mạnh, Tiếng ồn. Bức xạ ion hoá: Tia phóng xạ và các chất phóng [13]. - Yếu tố sinh học: Là bao gồm vi khuẩn, virut, siêu vi khuẩn, ký sinh trùng, nấm mốc gây bệnh chứa trong bệnh phẩm, chất thải hoặc phân tán tại nơi làm việc [13]. 5 -Trạng thái tâm sinh lý và ecgônômi.

Liên quan đến tư thế làm việc của điều dưỡng khi thực hiện thủ thuật chăm sóc, nâng đỡ, xoay trở, vận chuyển người bệnh, ngồi quá lâu, đi lại nhiều, cúi khom, vẹo người. Giờ giấc làm việc kéo dài, ca kíp không phù hợp, strees, điều kiện làm việc khó khăn nguy hiểm. Phân loại về một số yếu tố tác hại nghề nghiệp trong cơ sở chăm sóc sức khỏe. Các yếu tố tác hại nghề nghiệp rất đa dạng có thể là vật lý, hóa học, sinh học, tâm lý trong một môi trường lao động có thể có một hoặc nhiều yếu tố tác hại nghề nghiệp…[13].

Nghề Điều dưỡng phải đối mặt với nhiều yếu tố tác hại nghề nghiệp, trong lúc thực hiện nhiệm vụ họ có thể tiếp xúc với các bệnh truyền nhiễm, bị tổn thương từ các vật sắc nhọn, hóa chất, các tư thế làm việc có thể làm đau cơ xương khớp, các độc chất, chấn thương lưng và tia bức xạ, họ cũng đối mặt với các mối nguy hiểm như căng thẳng, làm việc theo ca và bạo lực tại nơi làm việc. Đấy là những yếu tố tác hại nghề nghiệp cho thấy điều dưỡng là một nghề nguy hiểm [32],[52]. Theo nhóm tác giả Aghakhani N, Baghaei R. Alinejad V et al.

(2017), nghiên cứu trên 108 điều dưỡng tại Đại học Khoa học Y khoa Urmia cho thấy điều dưỡng đã tiếp xúc trực tiếp với nhiều yếu tố tác hại nghề nghiệp. Bao gồm yếu tố sinh học (máu, dịch cơ thể…), yếu tố hóa học (thuốc, chất khử trùng.) yếu tố vật lý là tiếp xúc với tia X và yếu tố công thái học (đau cơ xương khớp, đau thắt lưng do xoay trở, vận chuyển bệnh nhân [21]. Theo nhóm tác giả Emmanuel A.J(2018), những yếu tố tác hại gây nguy hiểm bao gồm vật lý, hóa học, sinh học, công thái học và rủi ro tâm lý xã hội. Nguy cơ hóa học phổ biến nhất là từ thuốc chống ung thư tiếp xúc qua da hoặc hít phải [30], [30].

Trong một nghiên cứu khác của Julia Amadhila và J Marieta (2017), cho thấy các yếu tố tác hại nghề nghiệp bao gồm vật lý, cơ học, sinh học. Mối nguy hiểm sinh học là chủ yếu vi khuẩn, vi rút, nấm và các bệnh truyền nhiễm gây ra các bệnh như HIV/AIDS, bệnh lao, viêm gan và nhiễm trùng máu khác [24]. Tại Việt Nam, theo nghiên cứu của tác giả Lê Anh Thư cho thấy nguy cơ lây 6 nhiễm của nhân viên y tế (NVYT) bắt nguồn từ các vi sinh vật (VSV) trong bệnh viện (đa dạng, dễ biến đổi) bao gồm các vi rút, vi khuẩn, ký sinh trùng…tồn tại trong cơ thể bệnh nhân, chất thải, phương tiện trung gian (dụng cụ y tế tái sử dụng, bàn tay NVYT), kết hợp với điều kiện đặc thù như quá tải, cường độ làm việc cao, trực đêm, cấp cứu … sẽ gây lây nhiễm nghề nghiệp (LNNN) và bệnh nghề nghiệp (BNN) thông qua các đường máu, hô hấp, tiếp xúc trực tiếp [14]. Các yếu tố tác hại đến sức khỏe nghề nghiệp cho nhân viên y tế nói chung và điều dưỡng nói riêng được Roger (2003) phân thành năm loại như sau nhóm yếu tố tác hại sinh học / truyền nhiễm, nhóm yếu tố tác hại hóa chất,cơ học,vật lý, và tâm lý xã hội [49].

Theo Quyết định số 43/2007/QĐ-BYT Về việc ban hành Quy chế quản lý chất thải và nhóm tác giả Olufemi Oludare Aluko ( 2016), AnnMarie Walton và Bonnie Rogers (2017), đã phân loại cụ thể các nhóm yếu tố tác hại nghề nghiệp gây hại đến sức khỏe và thực hành nghề nghiệp điều dưỡng [1],[23],[50]. - Nhóm yếu tố tác hại sinh học Là máu, mô hoặc bất kỳ chất lỏng có khả năng truyền nhiễm từ cơ thể người bệnh, chất thải bị thấm máu, thấm dịch sinh học của cơ thể và các chất thải phát sinh từ buồng bệnh cách ly.Các tác nhân truyền nhiễm có khả năng truyền sang người khác thông qua tiếp xúc với bệnh nhân hoặc dịch cơ thể của họ (ví dụ: vi khuẩn, vi rút, nấm). - Nhóm yếu tố tác hại hóa học: + Bao gồm các loại thuốc có tính độc hại như thuốc được sử dụng trong quá trình hóa trị và phơi nhiễm latex là một trong những mối nguy hiểm nghề nghiệp đối với điều dưỡng [22]. + Chất gây độc tế bào, gồm: vỏ các chai thuốc, lọ thuốc, các dụng cụ dính thuốc gây độc tế bào và các chất tiết từ người bệnh được điều trị bằng hóa trị liệu [1].

Thuốc kháng khuẩn / thuốc kháng sinh, thuốc chống ung thư (ví dụ hóa trị liệu), chất khử trùng/khử trùng, ethylene oxide (chất khử trùng khí), chất tẩy trắng, chất tẩy rửa [45]. Yếu tố tác hại hóa học phổ biến nhất là từ thuốc chống ung thư tiếp xúc qua tiếp xúc 7 hoặc hít phải [30]. + Chất thải chứa kim loại nặng: thủy ngân (từ nhiệt kế, huyết áp kế thủy ngân bị vỡ, chất thải từ hoạt động nha khoa), chì (từ tấm gỗ bọc chì hoặc vật liệu tráng chì sử dụng trong ngăn tia xạ từ các khoa chẩn đoán hình ảnh, xạ trị [1]. - Nhóm yếu tố tác hại cơ học: Là những tai nạn, thương tích, căng thẳng có thể gây ra (như không đủ thiết bị hoặc sàn nhà nguy hiểm).

Điều dưỡng bị tổn thương do vật sắc nhọn, tiếp xúc với kim tiêm nhiễm chất dịch cơ thể có nguy cơ cao bị phơi nhiễm và lây nhiễm mầm bệnh [45]. Các chất thải có thể gây ra các vết cắt hoặc chọc thủng, có thể nhiễm khuẩn, bao gồm: bơm kim tiêm, đầu sắc nhọn của dây truyền, lưỡi dao mổ, đinh mổ, cưa, các ống tiêm, mảnh thủy tinh vỡ và các vật sắc nhọn khác sử dụng trong các loại hoạt động y tế [1]. Nguyên nhân xảy ra phơi nhiễm từ các yếu tố tác hại nghề nghiệp điều dưỡng. Các yếu tố gây ra bệnh nghề nghiệp và thương tích trong cơ sở y tế bao gồm sơ suất và bất cẩn của nhân viên y tế, thiếu thiết bị và dụng cụ bảo vệ, số lượng nhân viên không đủ, khối lượng công việc quá mức, không tuân thủ các hướng dẫn an toàn và vệ sinh cơ bản và không đủ kiến thức vận hành thiết bị chăm sóc sức khỏe hiện đại [23].

Nghiên cứu của tác giả Sérgio Valverde Marques cho thấy trong số các nguyên nhân của những tai nạn, rủi ro xảy ra đối với điều dưỡng là thiếu chú ý (28,3%), quá tải công việc (28,3%), kích động của bệnh nhân (26,6%), kiệt sức về thể chất và tinh thần (18,3%) và thiếu thiết bị bảo vệ cá nhân (13,3%) [45]. Về nguyên nhân gây tổn thương cho điều dưỡng, bất cẩn là nguyên nhân phổ biến gây ra tổn thương chiếm 40,2%, do người bệnh giãy dụa là 15,2%. Một nguyên nhân khác là do VSN rơi vãi chiếm 22,3% và VSN lẫn vào thiết bị/dụng cụ khác 11,6% [19]. Các yếu tố khác dẫn đến những thương tích đối với điều dưỡng bao gồm quá tải công việc, không tuân thủ các biện pháp phòng ngừa chuẩn và lỗi của bệnh nhân [40].

Trong nghiên cứu của tác giả Hossein Motaarefi và các cộng sự. (2016), điều dưỡng đã báo cáo ở các khoa của họ bị thiếu nhân lực có nhiều khả năng bị chấn 8 thương hơn so với các khoa có đủ nhân viên. Thiếu đào tạo về các yếu tố rủi ro, lượng bệnh nhân đônglà nguyên nhân gây ra chấn thương, làm việc hơn 40 giờ/tuần, không đủ thời gian và không đeo găng tay khi làm việc với kim tiêm [40]. Hậu quả từ các yếu tố tác hại nghề nghiệp Yếu tố tác hại nghề nghiệp là nguyên nhân tiềm ẩn dẫn đến bệnh nghề nghiệp hoặc chấn thương trong lao động.

Nguy cơ lây nhiễm bệnh nghề nghiệp có nguy cơ rất cao tới 67,6% đối với nhân viên y tế [12]. Nhân viên y tế (NVYT) là những người có liên quan đến bệnh nhân và chất dịch cơ thể của họ, nguy cơ tiếp xúc với nhiễm trùng nghề nghiệp, nguy cơ mắc bệnh, khuyết tật và thậm chí tử vong sau đó. Các bác sĩ, điều dưỡng , kỹ thuật viên phòng thí nghiệm và người xử lý chất thải lâm sàng liên tục có nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng máu như virus gây suy giảm miễn dịch ở người (HIV) / AIDS và viêm gan. Truyền nhiễm nghề nghiệp có thể gây lây nhiễm đường hít, tiêu hóa và bị lây nhiễm qua vết thương do kim tiêm đâm phải [48].

Nhân viên y tế nói chung điều dưỡng nói riêng dễ bị lây nhiễm Virus suy giảm miễn dịch ở người (HIV), virus viêm gan B (HBV) và virus viêm gan C (HCV), đau lưng và cổ, căng thẳng , dị ứng với vật liệu latex, bỏng do tràn hóa chất, tiếp xúc với phóng xạ, tấn công từ bệnh nhân [23].