CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUY TRINH CHO VAY CUA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Quy trình cho vay của Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm Theo P.Rose (2003): “Cho vay là chức năng kinh tế hang dau của Ngân hàng thương mại, để tài trợ chỉ tiêu của các doanh nghiệp, các cá nhân và cơ quan chính phủ. ” Vậy quy trình cho vay là gì? Hiện nay có khá nhiều khái niệm khác nhau về quy trình cho vay.
Quy trình cho vay của ngân hàng thương mại là tổng hợp các nguyên tắc, các quy định của ngân hàng trong việc cho khách hàng vay vốn, bao gồm các công việc theo một trình tự nhất định kể từ khi bắt đầu cho đến khi chấm dứt quan hệ tín dụng. Đây là một quá trình bao gồm nhiều giai đoạn mang tính chất liên hoàn, theo một trật tự nhất định, đồng thời có quan hệ chặt chẽ và gắn bó với nhau. Hay nói ngắn gọn thì: Quy trình cho vay là một trình tự các bước từ khi tiếp nhận nhu cầu vay vốn của khách hàng đến khi Ngân hàng ra quyết định cho vay, giải ngân và thanh lý hợp đồng tín dụng. Thực tế, quy trình cho vay được thiết kế nhằm mục đích giúp cho quá trình cho vay diễn ra một cách thống nhất, logic trong hệ thống ngân hàng.
Bên cạnh đó, quy trình cũng quy định rõ trách nhiệm và nghĩa vụ của từng cán bộ và phòng ban có liên quan trong quá trình cho khách hàng vay. Hầu hết các Ngân hàng thương mại (NHTM) đều tự thiết kế cho mình một quy trình cho vay cụ thể với nhiều giai đoạn khác nhau tùy thuộc vào các yếu tố như khả năng tổ chức quản lý, đặc điểm khách hàng vay vốn,. Tuy nhiên, các quy trình riêng của mỗi ngân hàng đều không thể bỏ qua những công việc cơ bản. Đối với một quy trình cho vay, kết quả của giai đoạn trước là tiền đề để thực hiện các giai đoạn tiếp theo và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của các giai đoạn sau.
Quy trình cho vay cơ bản của NHTM Nhìn chung, mỗi ngân hàng xây dựng cho mình một quy trình riêng phù hợp, tuy nhiên, về cơ bản một quy trình cho vay sẽ trải qua 6 bước. Bao gồm: e Bước 1: Lập hồ sơ vay vốn Sau khi tiếp xúc và thu thập thông tin của khách hàng, cán bộ tín dụng sẽ hướng dẫn khách hàng chuẩn bị hồ so vay vốn. Một bộ hồ sơ vay vốn về cơ ban bao gồm: - Hồ sơ pháp lý: + Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân hoặc Hộ chiếu. + Số hộ khẩu hoặc số tạm trú dài hạn trong trường hợp chưa có hộ khâu tại nơi muốn vay vốn.
+ Đăng ký kết hôn (trường hợp đã có vợ hoặc chồng) hoặc Xác nhận tình trạng hôn nhân (trường hợp độc thân). - Hồ sơ tài chính: Bao gồm tat cả các giấy tờ chứng minh nguồn thu nhập của khách hàng. + Nguồn thu nhập từ lương: Hợp đồng lao động còn hạn, bảng lương hoặc sao kê lương. + Nguồn thu từ kinh doanh: Đăng ký kinh doanh, hóa đơn (nếu có).
+ Nguồn thu từ cho thuê tài sản: Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản cho thuê, giấy tờ chứng minh thu nhập từ tài sản cho thuê. - Hồ sơ mục đích sử dụng vốn: Tắt cả các khách hàng vay ngân hàng đều phải chứng minh được mục đích sử dụng vốn hợp pháp, do đó, khách hàng cần chuẩn bị những chứng từ liên quan đến mục đích sử dụng vốn. - Hồ sơ tài sản đảm bảo: + Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu đối với tài sản đảm bảo. + Chứng minh nhân dân, số hộ khẩu của chủ sở hữu tài sản.
¢ Bước 2: Tham định hồ sơ và phân tích tín dụng - Ngân hàng tiến hành xem xét toàn bộ hồ sơ khách hàng cung cấp, kiểm tra, đánh giá tính xác thực của thông tin. - Xác định khả năng hiện tại và tương lại của khách hàng trong việc sử dụng vốn vay và hoàn trả nợ vay. - Mục tiêu: Tìm kiếm những tình huống có thé xảy ra dẫn đến rủi ro cho ngân hàng, dự đoán khả năng khắc phục những rủi ro đó, dự kiến những biện pháp giảm thiêu rủi ro va hạn chế tốn thất cho ngân hàng. e Bước 3: Ra quyết định cho vay Các CBTD sau khi thâm định hồ sơ khách hàng sẽ lập đề xuất và xin phê duyệt bởi cấp có thâm quyền.
Cấp có thâm quyền căn cứ vào hồ sơ và báo cáo của nhân viên đề đưa ra quyết định. Trong trường hợp khoản vay lớn, ngân hàng sẽ có bộ phận độc lập khác tiến hành thẩm định lại hồ sơ của khách hàng để đảm bảo tính khách quan, minh bạch cũng như hạn chế rủi ro cho ngân hàng. Trong bước 3, ngân hàng sẽ đưa ra quyết định đồng ý hoặc từ chối cho vay đối với hồ sơ vay vốn của khách hàng. e Bước 4: Giải ngân Ở bước này, ngân hàng sẽ tiến hành cấp vốn cho khách hàng theo hạn mức tín dụng đã ký kết trong hợp đồng tín dụng.
Tuy vậy, giải ngân không đơn thuần là cấp phát tiền cho khách hàng mà ngân hàng còn tiến hành kiểm tra, giám sát xem vốn có được sử dụng đúng mục đích hay không trên cơ sở đảm bảo giữ được thuận lợi, không gây khó khăn cho khách hàng. e Bước 5: Giám sat tín dụng Nhân viên tín dụng có trách nhiệm thường xuyên kiểm tra việc sử dụng vốn vay thực té của khách hàng, hiện trạng tài sản đảm bao, tình hình tài chính của khách hàng,. để dam bảo khả năng thu nợ và đưa ra những giải pháp kịp thời dé sử lý những sai phạm có thé ảnh hưởng đến khả năng thu nợ sau nay. ¢ Bước 6: Thanh lý hợp đồng tín dụng Đây là giai đoạn kết thúc của quy trình cho vay, bao gồm: - Thu nợ: Ngân hàng tiến hành thu nợ khách hàng theo đúng những điều khoản cam kết trong hợp đồng.
- Tái xét hợp đồng tín dụng: Ngân hàng tiến hành phân tích tín dụng trong điều kiện khoản vay đã được cấp với mục đích đánh giá chất lượng tín dụng, phát hiện rủi ro dé kịp thời đưa ra phương án xử lý. - Thanh lý hợp đồng tín dụng Nếu hết thời hạn của hợp đồng tín dụng và khách hàng đã hoàn tất các nghĩa vụ trả nợ cả gốc và lãi thì Ngân hàng và khách hàng đó sẽ làm thủ tục thanh lý hợp đồng tín dụng, giải chấp tài sản và lưu hồ sơ vay vốn của khách hàng vào kho lưu trữ. Ý nghĩa của quy trình cho vay Theo TS. Trần Thị Hồng Hạnh (2010), Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng, NHNN Việt Nam: “Việc xây dựng quy trình cho vay hợp lý sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động quản trị nhằm giảm thiểu rủi ro và nâng cao doanh lợi.
Ngoài ra, quy trình cho vay sẽ giúp phân định rõ trách nhiệm của từng thành viên trong mỗi tổ chức, tạo điều kiện cho từng CBTD nhận thức đúng vai trò, vị trí, công việc của mình; giúp Ngân hàng thiết lập các thủ tục hành chính, thiết kế các thủ tục cho vay phù hợp với các quy định của pháp luật cũng như thích ứng với từng nhóm KH, từng loại cho vay của Ngân hàng, không gây phiền hà cho KH mà vẫn đảm bảo mục tiêu an toàn trong kinh doanh tín dụng. Mặt khác, quy trình cho vay còn là cơ sở để kiểm soát quá trình cho vay, từ đó điều chỉnh chính sách cho vay phù hợp với thực tế, loại bỏ những quy định bất hợp lý nhằm tạo ra những thay đổi tích cực góp phần phát triển hoạt động cho vay của Ngân hàng.” Như vậy, tóm lại, quy trình cho vay có ba ý nghĩa chính đối với hoạt động tín dụng của các Ngân hàng thương mại: - Làm cơ sở cho việc phân định trách nhiệm và quyền hạn của từng bộ phận liên quan trong hoạt động cho vay. - Làm cơ sở cho việc thiết lập các hồ sơ và thủ tục vay vốn. - Chỉ rõ mối quan hệ giữa các bộ phận liên quan trong hoạt động tín dụng.
Quy trình cho vay khách hàng cá nhân cơ bản 1. Khái niệm Quy trình cho vay khách hàng cá nhân cơ bản nhìn chung có sự đồng nhất với quy trình cho vay chung của NHTM, chỉ khác đối tượng ngân hàng cho vay là khách hàng cá nhân. Nhóm khách hàng cá nhân (bao gồm cá nhân, hộ gia đình, chủ trang trại,.) được NHTM cho vay theo quy trình, thủ tục cho vay đối với khách hàng cá nhân. Quy trình cho vay khách hàng cá nhân cơ bản của NHTM Nhìn chung, các bước trong quy trình cho vay khách hàng cá nhân cơ bản được các NHTM áp dụng tuân thủ đúng theo các bước cơ bản trong quy trình cho vay cơ bản.
Các công việc cần thực hiện và các bộ phận chịu trách nhiệm thực hiện các nhiệm vụ đó được trình bay tóm tắt thông qua bảng 1. AI VdMl3DJem gin g mỗi phậnựC NGA camb k Báng 1.1: Bảng tóm tắt quy trình cho vay khách hàng cá nhân p 8 Khách hàng là cá 1. Lập hồ | nhân đi vay cung sơ vay vốn | cấp thông tin 2.Thấm | từ giai đoạn trước định hồ sơ | chuyền sang. và phân - Các thông tin bồ Nhiệm vụ của giai doan Tiếp xúc, phô biến và hướng dẫn khách hàng lập hồ sơ vay von.
- Hồ sơ dé nghị vay | Tô chức thâm | định về các mặt tài chính và phi tài chính do các Cá nhân, bộ hiện CBQHKH CBQHKH g k Hoàn thành bộ hồ sơ để chuyền sang giai đoạn sau. Báo cáo kết quả thấm định dé chuyền sang bộ phận có thâm quyền tích tín sung từ phỏng vấn, | cá nhân hoặc bộ để quyết định cho dụng hỗ sơ lưu trữ,. phận thầm định vay hoặc từ chối thực hiện. Các tài liệu và thông | Quyết địnhcho | -TPQHKH Tiến hành các thủ 3.
Ra tin từ giai đoạn trước | vay hoặc từ chối | -Trường hợp tục pháp lý: Ký hợp quyết chuyên sang và báo | cho vay dựa vào | vượt thâm đồng tín dụng, hợp định cho | cáo kết quả thẩm kết quả phân tích. | quyền: đồng công chứng và vay định. GĐ/PGĐ phụ | các loại hợp đồng trách PQHKH. - Quyết định cho vay | Thâm định các PQHKH, Chuyên tiền vào tài và các hợp đồng liên | chứng từ theo các | PQTTD, khoản tiền gửi của 4.
điều kiện của hợp | PDVKH khách hàng hoặc ngân - Các chứng từ làm | đồng tín dụng chuyền trực tiếp co SỞ g1ải ngân. trước khi phát theo yêu cầu của tiền vay.