MỞ ĐẦU Th nh phố D Lat! trung tâm chính tri, h nh chính, văn hóa v đầu mối giao lưu kinh tế quan trọng của Tỉnh Lâm Đồng cũng như trong khu vực Tây Nguyên. Ð Lạt cách Th nh phố Hồ Chí Minh khoảng 300km về phía Tây Nam, cách Buôn Ma Thuột 190km về phía Bắc, cách Phan Rang 110 km về phía Đông, cách Nha Trang 130 km về phía Đông Bắc. Nhờ có địa thé tự nhiên thuận lợi, khí hậu trong 1 nh mát mẻ quanh năm v một chính sách phát triển kinh tế thông thoáng nên trong những năm qua Th nh phố D Lạt luôn thu hút nhiều dự án dau tư về du lịch, sinh thái, nghỉ dưỡng cũng như về nông nghiệp. D Lat1 một địa điểm du lịch nổi tiếng gắn liền với địa danh Đổi Cù v hồ Xuân Hương nam ngay trung tâm Th nh phố.
Ng y 16 tháng 11 năm 1988, Bộ Văn hoá Thông tin đã ra quyết định số 1288/VH-TT công nhận hồ Xuân Hương | di tích lịch sử văn hoá. Đây | thắng cảnh đầu tiên ở Lâm Đồng được xếp hang thắng cảnh Quốc gia. Ngày nay, ngoài chức năng chính | diéu tiết nước cho lưu vực, hé Xuân Hương còn đóng vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người D Lạt, góp phan đáng ké cho hình ảnh du lịch của Tỉnh Lâm Đồng nói chung v Th nh phố Ð Lạt nói riêng. Trong thời gian gần đây, van dé ô nhiễm môi trường nước hồ do các tác nhân như rác thải, các chất hữu cơ, vi khuẩn, đặc biệt 1 chất dinh dưỡng từ các nguồn thải khác nhau ng y c ng nhiều không được xử lý theo dòng chảy v o hồ.
Chất lượng nước của hồ phụ thuộc rất nhiều v o chất lượng nước của tất cả các nguồn bố cập v o hồ. Trong phạm vi lưu vực khoảng 2.800 ha, chất lượng nước hồ Xuân Hương bị ảnh hưởng chủ yếu bởi các hoạt động canh tác nông nghiệp, sản xuất công nghiệp chế biến, dịch vụ v sinh hoạt của người dân, hồ Xuân Hương con! hạ nguồn của hồ Chiến Thang, hồ Mê Linh v hồ Than Tho. Do đó, nước hồ Xuân Hương thường trong tình trang ô nhiễm do chất hữu co v_ dư thừa chất dinh dưỡng. Dé có thé đánh giá về tình hình ô nhiễm chất lượng nước hồ Xuân Huong, cần thiết phải có một nghiên cứu tông quát về các nguồn thải v tai lượng thải gay ô nhiễm chất lượng nước hồ.
Trên cơ sở điều tra, phân tích v đánh giá hiện trạng, th nh phân, tính chất, lưu lượng các nguồn thải, nghiên cứu n y sẽ nhằm mục đích xây dựng các giải pháp quản lý v kiểm soát nhằm giảm thiểu 6 nhiễm, bảo vệ chất lượng nước hồ v các định hướng về quy hoạch, kiểm soát v quản lý chất lượng nước khu vực thượng nguồn trong tương lai. CHUONG 1 GIOI THIEU CHUNG 1. SU CAN THIETCUA DE TAI Hồ Xuân Huong nam ngay trung tam Th nh phố D Lạt. Hồ được hình th nh từ năm 1919 v đến khi cầu Ong Dao được xây dựng (năm 1935) đã tạo th nh hồ Xuân Hương ng y nay với diện tích 42.
Khi được hình th nh chính thức (năm 1935), hỗ Xuân Hương đã đóng một vai trò cực ky quan trọng trong diện mạo của Th nh phố D Lạt. Với chức nang! hồ cảnh quan, điều tiết nước cho lưu vực, bảo đảm môi trường sinh thái của trung tâm Th nh phố D Lạt, hồ cũng là nguồn nước thuộc suối Cam Ly - đầu nguồn sông Da Dâng và điểm quan trắc quốc gia đối với chất lượng nước sông Đồng Nai. Do đó, diễn bién về xu hướng chất lượng nước hỗ Xuân Hương luôn được quan tâm cả về cấp độ địa phương v quốc gia (TT.Khai thác Công trình Thủy loi D Lạt, 2009). Kết quả quan trắc chất lượng nước tại lưu vực hồ Xuân Hương qua từ năm 2008 đến năm 2011 do Trung tâm Quan trắc Môi trường tỉnh Lâm Đồng thực hiện, hàm lượng Nito tong v Phốtpho tổng trong nước hỗ trung bình | 4,31 mg/l và 0,92 mg/l - khá cao so với giới hạn gây ra hiện tượng tảo nở hoa (TT.Quan trac TNMT, 2012).
Đứng trước hiện tượng tảo nở hoa do phú dưỡng không kiểm soát được, gây bức xúc trong dư luận, trong những năm qua đã có nhiều dự án, dé t i nghiên cứu hiện trạng chất lượng môi trường nước hồ cũng như th nh phần v mật độ tảo. Tuy nhiên, chưa có một dự án hay để t in o nghiên cứu chỉ tiết khả năng gây 6 nhiễm môi trường hỗ do các nguồn tiếp nhận cũng như đề xuất các biện pháp quản lý cụ thé nhăm bảo vệ môi trường v cảnh quan hồ Xuân Hương. Vì vậy, van dé quản lý môi trường lưu vực sẽl thách thức rất lớn đối với Th nh phố D Lạt. Bên cạnh đó, với tốc độ phát triển kinh tế hiện hay, cùng với việc gia tăng sản xuất nông nghiệp, các hoạt động dịch vụ du lịch v sinh hoạt của người dân khu vực thượng nguồn, chắc chắn ô nhiễm môi trường nước hồ Xuân Hương sẽ gia tăng một cách mạnh mẽ.
Để bảo vệ chất lượng nước hồ v thúc đây công tác kiểm soát nguồn thải do các hoạt động từ thượng lưu cần có những giải pháp hợp lý, các giải pháp n y phải vừa mang tính chiến lược lâu d ¡ vừa đáp ứng được yêu câu cấp bách trước mat. Do vậy, đề t i “Nghiên cứu, dánh giá các nguồn thải gây ô nhiễm nước hỗ Xuân Hương Thành phố Đà Lạt và dé xuất các giải pháp quản Ij” | thực sự cần thiếtv cấp bách. TONG QUAN T NHH NH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trong nước Tình hình ô nhiễm nguồn nước tại các sông, hồ đang l van đề phổ biến v cấp bách hiện nay tại Việt Nam.
Đặc biét 1 sự nở hoa hoặc tạo váng của vi khuẩn lam trong các thủy vực đã được ghi nhận , công bồ trên các tạp chí , báo cáo v thông tin đại chúng. Nở hoa của vi khuẩn lam xảy ra ở một số hồ tại Việt Nam như hồ Tây, Ho n Kiếm ở Hà Nội, hé Núi Cốc ở Thái Nguyên, hồ Xuân Huong ởÐ_ Lạt, hồ Trị An ở Đồng Nai, hồ Hòa Mỹ ở Huế. Nguyên nhân chính được giả thuyết là do phú dưỡng hóa. Đến nay, đã có nhiều dé tai, công trình cứu nghiên cứu về ô nhiễm môi trường nước, phú dưỡng hóa với các hướng tiêp cận khác nhau.
Đề t ¡ “Nghiên cứu đánh giá và đề xuất các biện pháp quản lý chất lượng nước và phú dưỡng hô Dầu Tiếng” do Nguyễn Thị Van H v cộng sự thực hiện năm 2006 đã đánh giá được hiện trạng dinh dưỡng của hồ Dau Tiếng. Theo đề t in y, sự phú dưỡng hóa ở hồ Dầu Tiếng l do phospho v đã xác định được nồng độ phospho tới hạn tại hỗ Dầu Tiếng | 0,02 mg/l. Bên cạnh đó, dé t i đã áp dụng phương pháp nghiên cứu mới 1 dùng ảnh viễn thám để đánh giá phú dưỡng cho hồ. Đề t i sử dụng ảnh Landsat TM7 có chu kỳ chụp cách nhau 16 ngày; kết quả cho thấy có thé dùng ảnh viễn thám để giải đoán chất lượng nước qua độ đục, SDD, chlorophyll a, tong Phospho, qua đó đánh giá khả năng phú dưỡng nước của hồ.
Bên cạnh đó, van dé tao bùng phát v 6 nhiễm hữu cơ tại hệ thống muong, hé ao có chức năng điều hòa, cảnh quan không chỉ riêng ở Th nh phố Ð Lạtm dav đang trở th nh vẫn đề thời sự cấp bách tại nhiều đô thị trong cả nước thể hiện qua một số dé t i, chương trình nghiên cứu như: e Dét ¡ độc lập cấpNh nước “Quy trinh quản lý tổng hợp xử lý ô nhiễm nước tại hỗ Trúc Bach với sự tham gia của cộng động` giai đoạn 2010-2012; e Chương trình cấp bách xử lý 6 nhiễm sông hồ tai H Nội, bao gồm: hồ Đền Lu, Thanh Nh n, Xã Ð n, Ngọc Khanh; e Mot nghiên cứu khác của Bùi Đức Tuân với đêt ¡ “Một số nhận xét về tình hình phú dưỡng hóa ở các hồ Trị An, Dau Tiêng, Thác Mơ”, bao cáo đã chỉ ra được hiện trạng v nguyên nhân gây ô nhiêm chât dinh dưỡng tại các hồ chứa trên. Từ dau năm 2000 trở lại đây, ô nhiễm chất lượng nước hỗ do nước thai v chất thải rắn phát sinh từ hoạt động sinh sống. sản xuất của cộng đồng dân cư trong phạm vi Tỉnh Lam Đồng nói chung v đối với hồ Xuân Huong D Lạt nói riêng L vẫn dé nan giải v khó khăn cho công tác quan lý, xử lý kiểm soát ô nhiễm của các co quan chức năng. Nhằm tìm hiểu cũng như giải quyết các vẫn đề liên quan đến ô nhiễm chất lượng nguồn nước tại hỗ Xuân Huong, nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến ô nhiễm nguồn nước v một số biện pháp bảo vệ chất lượng môi trường nước hồ đã được thực hiện.
Có thể kế đến một số đề t ¡ được nghiên cứu tại địa phương trong thời gian như sau: e Nam 2004, dự án “Xử lý ô nhiễm nguồn nước hé lắng số 3” do chủ dau tu | Ban quản lý v khai thác công trình thủy lợi v Trung tâm Nghiên cứu v quản lý kỹ thuật môi trường TP.HCM đã thực hiện trong thời gian 03 tháng. Kết quả của dự án L chất lượng nước hồ có cải thiện đáng kể. Tuy nhiên với cách tiếp cận xử lý cấp thời v chưa sát với tình hình thực tế, các nguồn 6 nhiễm liên tục đồ v o hồ chưa được xử lý với tải lượng cao nên dự án không mang lại hiệu quả về lâu d 1. e Dét i “Điều tra ô nhiễm nước hô Xuân Hương, đề xuất các giải pháp khắc phục ” do TS.
Nguyễn Văn Minh - Viện Nghiên cứu Hạt nhân thực hiện năm 2005. Mục tiêu của để t il tổ chức nghiên cứu, đánh giá, tìm nguyên nhân chính v để xuất các giải pháp khắc phục ô nhiễm nước hồ Xuân Hương. Ngo ira, đề t i đã đưa ra các nhận định tổng quát về chất lượng nước hồ Xuân Huong dựa trên các nghiên cứu về tảo l chủ yếu. Dựa trên kết qua phân tích các chỉ tiêu lý hóa v các nghiên cứu vẻ th nh phan tảo tại hồ để xác định nguyên nhân ô nhiễm môi trường nước của hỗ Xuân Hương.
Đề t i chưa điều tra, tính toán các nguồn ô nhiễm trong lưu vực m chỉ dé ra các giải pháp sơ bộ, mang tinh chung chung, chưa cụ thé, chỉ tiết dé có thé triển khai thực hiện.