Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Các khái niệm, vai trò chức năng điều dưỡng. Khái niệm điều dưỡng: Điều dưỡng là viên chức chuyên môn kỹ thuật của ngành y tế, thực hiện, tổ chức thực hiện các kỹ thuật ĐD cơ bản và kỹ thuật ĐD chuyên khoa tại các cơ sở y tế [7]. Khái niệm chăm sóc điều dưỡng: Trong chương 2, tài liệu hướng dẫn đánh giá chất lượng chăm sóc NB trong các BV của Hội Điều dưỡng Việt Nam đưa ra khái niệm chăm sóc ĐD là những chăm sóc chuyên môn của ĐD đối với NB trong quá trình nằm điều trị nội trú.
Nội dung chính gồm: chăm sóc thể chất, tinh thần, dinh dưỡng, lập kế hoạch chăm sóc, thực hiện thuốc, tập vận động, giáo dục sức khỏe cho NB. Chăm sóc ĐD bắt đầu từ lúc NB đến khám, vào viện và cho đến khi NB ra viện hoặc tử vong”[19] Định nghĩa chăm sóc cấp 1: Là sự theo dõi chăm sóc toàn diện và liên tục của điều dưỡng viên, hộ sinh viên. Vai trò, chức năng của người điều dưỡng: Điều dưỡng viên có thể bao gồm nhiều vai trò trong dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho NB. Công việc của họ thường thực hiện một cách đồng bộ chứ không tách biệt.
Hội Điều dưỡng Mỹ, Hội Điều dưỡng các nước Singapore, Thái lan, Philipin đã phân định rõ vai trò, chức năng của người ĐD vừa là người chăm sóc, người truyền đạt thông tin, người giáo viên, người tư vấn và là người biện hộ cho NB [19], ba chức năng của ĐD trong chăm sóc NB toàn diện tại Việt Nam là: - Chức năng độc lập: điều dưỡng cần có sự độc lập trong việc chăm sóc, theo dõi, làm thủ tục, hướng dẫn NB từ lúc nhập viện cho đến khi xuất viện. Trong khoảng thời gian này ĐD phải lập kế hoạch cụ thể để chăm sóc bệnh nhân. - Chức năng phối hợp: Ngoài làm việc độc lập thì ĐD còn có chức năng phối hợp với những bộ phận khác trong quá trình điều trị của NB như: 5 Phối hợp với một số kỹ thuật viên khác như: Xquang, xét nghiệm, phục hồi chức năng, ECG…để thực hiện một số kỹ thuật chẩn đoán và điều trị cho NB; Phản ánh các diễn biến của NB cho thầy thuốc để phối hợp xử trí kịp thời khi NB chuyển bệnh nặng (thở oxy, hô hấp nhân tạo, ép tim, cầm máu, băng bó…). - Chức năng phụ thuộc: tuy ĐD cần phải độc lập nhưng trong quá trình điều trị NB, điều dưỡng cần phải phụ thuộc vào bác sĩ trong việc: Cho NB dùng thuốc (uống, tiêm truyền…), đặt sonde, thụt tháo …[11] 1.
Một số nguyên tắc chăm sóc NB trong bệnh viện Theo quy định của Bộ Y tế được thể hiện gồm trong nguyên tắc cơ bản sau [13]: - Lấy NB là trung tâm của công tác chăm sóc nên phải được chăm sóc toàn diện, liên tục, đảm bảo hài lòng và an toàn cho NB. - Chăm sóc, theo dõi NB là nhiệm vụ của BV, các hoạt động chăm sóc ĐD, theo dõi do ĐD viên thực hiện. - Các can thiệp ĐD phải dựa trên đánh giá nhu cầu mỗi NB về chuyên môn. - Đối với ĐD hạng II: Khám, nhận định, xác định vấn đề, lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả chăm sóc NB; Nhận định tình trạng sức khỏe NB và ra chỉ định chăm sóc, theo dõi phù hợp với NB; Tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá diễn biến hằng ngày của NB; phát hiện, phối hợp với bác sĩ điều trị xử trí kịp thời những diễn biến bất thường của NB; Tổ chức thực hiện và kiểm tra, đánh giá công tác chăm sóc giảm nhẹ cho NB giai đoạn cuối và hỗ trợ tâm lý cho người nhà NB; - Đối với ĐD hạng III: Khám, nhận định, xác định vấn đề, lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả chăm sóc NB; Theo dõi, phát hiện, ra quyết định, xử trí về chăm sóc và báo cáo kịp thời những diễn biến bất thường của NB cho bác sĩ điều trị; Thực hiện và kiểm tra, đánh giá công tác chăm sóc giảm nhẹ cho NB giai đoạn cuối và hỗ trợ tâm lý cho người nhà NB; Thực 6 hiện kỹ thuật ĐD cơ bản, kỹ thuật ĐD chuyên sâu, phức tạp, kỹ thuật phục hồi chức năng đối với NB; Nhận định nhu cầu dinh dưỡng, thực hiện và kiểm tra đánh giá việc thực hiện chăm sóc dinh dưỡng cho NB.
- Đối với ĐD hạng IV: Khám, nhận định, xác định vấn đề, lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả chăm sóc NB; Theo dõi, đánh giá diễn biến hằng ngày của NB; phát hiện, báo cáo kịp thời những diễn biến bất thường của NB; Tham gia chăm sóc giảm nhẹ cho NB giai đoạn cuối và hỗ trợ tâm lý cho người nhà NB; Thực hiện kỹ thuật ĐD cơ bản cho NB theo chỉ định và sự phân công; Nhận định nhu cầu dinh dưỡng, tiết chế và thực hiện chỉ định chăm sóc dinh dưỡng cho NB; Ghi chép hồ sơ điều dưỡng theo quy định. Dựa vào những nguyên tắc đã quy định trên, các BV tiến hành lập kế hoạch, tổ chức công tác chăm sóc NB tại đơn vị mình. Đồng thời làm căn cứ để tiến hành xây đựng các tiêu chuẩn để đánh giá công tác chăm sóc NB tại bệnh viện. Các văn bản liên quan đến chăm sóc NB toàn diện trong bệnh viện Các văn bản pháp lý liên quan đến công tác chăm sóc NB trong BV gắn liền với lịch sử phát triển nghề ĐD Việt Nam và phát triển tổ chức Hội điều dưỡng Việt Nam.
Trước năm 1990, người ĐD có tên gọi Y tá với chức năng phụ thuộc, thực hiện y lệnh của thầy thuốc là chính. Để khắc phục tình trạng này, năm 1993, Bộ trưởng Bộ Y tế đã ra Quyết định 526/QĐ-BYT ban hành chế độ trách nhiệm của y tá trong việc chăm sóc NB tại BV [8] và công văn số 3722/BYT-ĐTr hướng dẫn triển khai quyết định trên [7], Hai văn bản này đã đề cập đến khái niệm “Chăm sóc NB toàn diện” và quy định trách nhiệm của y tá là chăm sóc NB cả về tinh thần và thể chất chứ không chỉ tập trung vào việc thực hiện y lệnh điều trị. Năm 2003, Chỉ thị 05/2003/CT-BYT của Bộ trưởng Bộ Y tế đã yêu cầu mọi cán bộ y tế đều có trách nhiệm thực hiện chăm sóc NB toàn diện [10]. 7 Năm 2011, Thông tư 07/2011/TT-BYT của Bộ Y tế đã thể chế hóa các hoạt động chăm sóc NB trong đã giúp cho các BV triển khai đánh giá các hoạt động chăm sóc ĐD một cách thống nhất và toàn diện hơn.
Và đến năm 2021, Thông tư 07/2011/TT-BYT đã được thay thế bằng Thông tư 31/2021/TT- BYT của Bộ Y tế về quy định hoạt động điều dưỡng trong bệnh viện. Năm 2014, Quyết định 123/QĐ- K2ĐT của Cục quản lý khám chữa bệnh quyết định ban hành chương trình và tài liệu đào tạo liên tục “Chăm sóc người bệnh toàn diện”, thuộc Dự án “Tăng cường chất lượng nguồn nhân lực trong khám chữa bệnh”. Quy định 12 nội dung chăm sóc NB toàn diện (theo Thông tư 07/2011/TT-BYT). Các quy định chăm sóc người bệnh cấp I theo Thông tư 31/2021/TT- BYT Thông tư 31/2021/TT-BYT quy định hoạt động điều dưỡng trong bệnh viện.
Căn cứ trên thông tư học viên lựa chọn các nội dung để đánh giá công tác chăm scso cấp I cho người bệnh: Chăm sóc điều dưỡng là việc nhận định, can thiệp chăm sóc, theo dõi nhằm đáp ứng các nhu cầu cơ bản của mỗi người bệnh về: hô hấp, tuần hoàn, dinh dưỡng, bài tiết, vận động và tư thế, ngủ và nghỉ ngơi, mặc và thay đồ vải, thân nhiệt, vệ sinh cá nhân, môi trường an toàn, giao tiếp, tín ngưỡng, hoạt động, giải trí và kiến thức bảo vệ sức khỏe. Nhận định lâm sàng hoặc chẩn đoán điều dưỡng là việc nhận định về đáp ứng của cơ thể người bệnh với tình trạng sức khỏe. Việc chẩn đoán điều dưỡng là cơ sở để lựa chọn các can thiệp chăm sóc điều dưỡng nhằm đạt kết quả mong muốn trong phạm vi chuyên môn của điều dưỡng. Nguyên tắc thực hiện chăm sóc điều dưỡng: - Việc nhận định lâm sàng, phân cấp chăm sóc và thực hiện các can thiệp chăm sóc điều dưỡng cho người bệnh phải đúng chuyên môn, toàn diện, liên tục, an toàn, chất lượng, công bằng giữa các người bệnh và phù hợp với nhu cầu của mỗi người bệnh.
8 - Việc thực hiện hoạt động điều dưỡng trong bệnh viện phải bảo đảm có sự tham gia, phối hợp của các đơn vị và các chức danh chuyên môn khác trong bệnh viện. Phân cấp chăm sóc người bệnh: - Chăm sóc cấp I: người bệnh trong tình trạng nặng, nguy kịch không tự thực hiện các hoạt động cá nhân hằng ngày hoặc do yêu cầu chuyên môn không được vận động phải phụ thuộc hoàn toàn vào sự theo dõi, chăm sóc toàn diện và liên tục của điều dưỡng. - Chăm sóc cấp II: người bệnh trong tình trạng nặng, có hạn chế vận động một phần vì tình trạng sức khỏe hoặc do yêu cầu chuyên môn phải hạn chế vận động, phụ thuộc phần nhiều vào sự theo dõi, chăm sóc của điều dưỡng khi thực hiện các hoạt động cá nhân hằng ngày. - Chăm sóc cấp III: người bệnh có thể vận động, đi lại không hạn chế và tự thực hiện được tất cả hoặc hầu hết các hoạt động cá nhân hằng ngày dưới sự hướng dẫn của điều dưỡng.
Các can thiệp chăm sóc điều dưỡng gồm: Công tác tư vấn giáo dục sức khỏe: Bệnh viện có quy định, tổ chức các hình thức tư vấn, hướng dẫn giáo dục sức khỏe phù hợp. NB nằm viện được ĐD tư vấn, GDSK, trong lúc nằm viện và sau khi ra viện. Công tác chăm sóc về tâm lý, tinh thần: NB được ĐD và nhân viên y tế chăm sóc tận tình và thông cảm; Động viên NB yên tâm điều trị và phối hợp nhân viên y tế trong quá trình điều trị và chăm sóc, được giải đáp kịp thời những băn khoăn, thắc mắc, đảm an ninh, an toàn và yên tĩnh, tránh ảnh hưởng đến tâm lý và tinh thần của NB. Công tác hăm sóc vệ sinh cá nhân: NB được vệ sinh răng miệng, vệ sinh thân thể, hỗ trợ đại tiện, tiểu tiện và thay đồ vải.
Trách nhiệm chăm sóc vệ sinh cá nhân cho NB chăm sóc cấp 1 là do ĐD và hộ lý trực tiếp thực hiện. Công tác chăm sóc dinh dưỡng: NB được đánh giá dinh dưỡng, được chỉ định chế độ ăn phù hợp với bệnh lý. NB có chế độ ăn bệnh lý được cung 9 cấp suất ăn bệnh lý tại khoa điều trị và theo dõi ghi kết quả thực hiện chế độ ăn vào phiếu chăm sóc.