Tổ Chức Dạy Học Phương Trình Lượng Giác Lớp 11 Để Tăng Cường Hoạt Động Tự Học Của Học Sinh

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích vnu ued tổ chức dạy học phần phương trình lượng giác của sách giáo khoa đại số và giải tích lớp 11, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoài
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Nhụy
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Toán
• Đề tài: Tổ Chức Dạy Học Phần “Phƣơng Trình Lƣợng Giác” Của Sách Giáo Khoa Đại Số Và Giải Tích Lớp 11 Theo Hƣớng Tăng Cƣờng Hoạt Động Tự Học Của Học Sinh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Lịch sử nghiên cứu
• 3. Mục tiêu nghiên cứu
• 4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 5. Phạm vi nghiên cứu
• 6. Vấn đề nghiên cứu
• 7. Giả thuyết khoa học
• 8. Phương pháp nghiên cứu
• 9. Những đóng góp mới của luận văn
• 10. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Những quan điểm về dạy học
• 1.1.1. Quan điểm dạy học cổ điển
• 1.1.2. Quan điểm dạy học hiện đại
• 1.2. Cơ sở lí luận của dạy học tích cực
• 1.2.1. Một số khái niệm
• 1.2.1.1. Tính tích cực
• 1.2.1.2. Phương pháp tích cực
• 1.2.2. Đặc trưng của dạy học tích cực
• 1.3. Mô hình dạy học tích cực
• 1.4. Cơ sở lí luận của dạy học tự học
• 1.4.1. Một số khái niệm về tự học
• 1.4.1.1. Tự học hoàn toàn
• 1.4.1.2. Tự học không có sự điều khiển trực tiếp của giáo viên
• 1.4.1.3. Tự học có sự điều khiển trực tiếp của giáo viên
• 1.4.2. Ưu nhược điểm của tự học
• 1.4.2.1. Nhược điểm
• 1.4.3. Phân tích thực trạng tự học ở trường THPT hiện nay
• 1.4.3.1. Thực trạng tự học Toán ở trường THPT hiện nay
• 1.4.3.2. Thực trạng tự học Toán ở trường THPT Đan Phượng
• 1.5. Kết luận chương I
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC PHẦN “PHƯƠNG TRÌNH LƯỢNG GIÁC” CỦA SÁCH GIÁO KHOA ĐẠI SỐ VÀ GIẢI TÍCH LỚP 11 THEO HƯỚNG TĂNG CƯỜNG HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA HỌC SINH
• 2.1. Giới thiệu nội dung kiến thức phần “Phương trình lượng giác” sách giáo khoa ĐS> lớp 11
• 2.2. Tổ chức dạy học phần “Phương trình lượng giác” theo hướng tăng cường hoạt động tự học của học sinh
• 2.2.1. Các nội dung có thể tổ chức dạy học theo hướng tự học
• 2.2.2. Đặc điểm hoạt động của tổ chức dạy học tự học
• 2.2.2.1. Hoạt động của giáo viên
• 2.2.2.2. Hoạt động của học sinh
• 2.2.3. Nguyên tắc tổ chức dạy học tự học cho học sinh phổ thông
• 2.2.4. Các hình thức tổ chức dạy học tự học
• 2.2.4.1. Hình thức tổ chức hoạt động học tập tự học với sách giáo khoa
• 2.2.4.2. Tổ chức hoạt động học tập tự học theo chương trình hóa
• 2.2.4.3. Hình thức tổ chức xemina
• 2.2.5. Qui trình tổ chức dạy học theo hướng tăng cường hoạt động tự học
• 2.2.6. Một số giáo án phần “Phương trình lượng giác” soạn theo hình thức dạy học tự học
• 2.2.6.1. Giáo án số 1: Phương trình lượng giác cơ bản (Tiết theo PPCT 06)
• 2.2.6.2. Giáo án số 2: Một số phương trình lượng giác thường gặp (Tiết theo PPCT 11)
• 2.2.6.3. Giáo án số 3: Một số phương trình lượng giác thường gặp (Tiết theo PPCT 14)
• 2.2.6.4. Giáo án số 4: Một số phương trình lượng giác thường gặp (Tiết theo PPCT 15)
• 2.2.6.5. Giáo án số 5: Bài tập ôn chương I (Tiết theo PPCT 19)
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Phương pháp thực nghiệm
• 3.3. Chọn đối tượng thực nghiệm
• 3.4. Bố trí thực nghiệm
• 3.5. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.6. Cơ sở để đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Kết quả của thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Nhận xét của giáo viên qua tiết dạy thực nghiệm
• 3.9. Kết quả bài kiểm tra của học sinh
• 3.10. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 1. Khuyến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tăng Cường Hoạt Động Tự Học Trong Dạy Học Phương Trình Lượng Giác

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc tăng cường hoạt động tự học trở thành một yêu cầu cấp thiết. Đặc biệt, môn Toán, với phần phương trình lượng giác, thường gây khó khăn cho học sinh. Việc tổ chức dạy học theo hướng này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Hoài (2011), việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực có thể cải thiện đáng kể hiệu quả học tập của học sinh.

1.1. Khái Niệm Về Hoạt Động Tự Học Trong Dạy Học

Hoạt động tự học là quá trình mà học sinh chủ động tìm kiếm và tiếp thu kiến thức mà không cần sự hướng dẫn trực tiếp từ giáo viên. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng tự học mà còn nâng cao khả năng tư duy độc lập.

1.2. Vai Trò Của Giáo Viên Trong Tăng Cường Hoạt Động Tự Học

Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn và tạo điều kiện cho học sinh thực hiện hoạt động tự học. Họ cần thiết kế các bài học hấp dẫn, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động.

II. Những Thách Thức Trong Dạy Học Phương Trình Lượng Giác

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc dạy học phần phương trình lượng giác vẫn gặp phải nhiều thách thức. Học sinh thường cảm thấy khó khăn trong việc hiểu và áp dụng các khái niệm. Theo khảo sát, nhiều học sinh có tâm lý ngại học môn này, dẫn đến hiệu quả học tập không cao.

2.1. Tâm Lý Ngại Học Của Học Sinh

Nhiều học sinh cảm thấy áp lực khi học phương trình lượng giác do tính chất phức tạp của nó. Điều này cần được giải quyết bằng cách tạo ra môi trường học tập thân thiện và khuyến khích.

2.2. Thiếu Tài Nguyên Hỗ Trợ Học Tập

Việc thiếu tài liệu và công cụ hỗ trợ học tập cũng là một trong những nguyên nhân khiến học sinh gặp khó khăn trong việc tự học. Cần có sự đầu tư vào tài liệu học tập và công nghệ để hỗ trợ quá trình học.

III. Phương Pháp Tăng Cường Hoạt Động Tự Học Hiệu Quả

Để tăng cường hoạt động tự học, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giải quyết vấn đề.

3.1. Sử Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Dạy Học

Việc áp dụng công nghệ thông tin vào dạy học có thể tạo ra những trải nghiệm học tập thú vị cho học sinh. Các phần mềm hỗ trợ như GeoGebra hay Desmos giúp học sinh hình dung rõ hơn về các khái niệm toán học.

3.2. Tổ Chức Các Hoạt Động Nhóm

Hoạt động nhóm không chỉ giúp học sinh học hỏi lẫn nhau mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm. Giáo viên có thể tổ chức các buổi thảo luận hoặc dự án nhóm liên quan đến phương trình lượng giác.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hoạt Động Tự Học Trong Dạy Học

Việc áp dụng các phương pháp tăng cường hoạt động tự học đã cho thấy những kết quả tích cực trong thực tiễn. Nhiều trường học đã triển khai thành công các mô hình dạy học tích cực, giúp học sinh nâng cao khả năng tự học và tư duy phản biện.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Trường Học

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động tự học có kết quả học tập tốt hơn so với những học sinh chỉ học theo phương pháp truyền thống. Điều này chứng tỏ rằng việc tăng cường hoạt động tự học là cần thiết.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh Và Giáo Viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy họ cảm thấy hứng thú hơn với môn học khi được tham gia vào các hoạt động tự học. Giáo viên cũng nhận thấy sự tiến bộ rõ rệt trong khả năng tư duy và giải quyết vấn đề của học sinh.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Hoạt Động Tự Học Trong Dạy Học

Tương lai của hoạt động tự học trong dạy học phương trình lượng giác hứa hẹn sẽ có nhiều tiến bộ. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn. Cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến các phương pháp dạy học để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Giáo Dục

Giáo dục cần hướng tới việc phát triển năng lực tự học cho học sinh, giúp họ trở thành những người học suốt đời. Điều này không chỉ có lợi cho cá nhân mà còn cho xã hội.

5.2. Khuyến Khích Sự Đổi Mới Trong Phương Pháp Dạy Học

Cần khuyến khích giáo viên đổi mới phương pháp dạy học, áp dụng các công nghệ mới và phương pháp giảng dạy hiện đại để nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng giáo dục phổ thông cho thấy có tới 77,32% học sinh trung học phổ thông gặp khó khăn trong việc tự sắp xếp thời gian tự học ở nhà do lịch học thêm dày đặc, trong khi tỷ lệ học sinh đạt điểm môn Toán từ trung bình trở lên trong 2 đợt kiểm tra khảo sát tại trường THPT Đan Phượng chỉ dừng ở mức khiêm tốn 49,7%. Nội dung chương Phương trình lượng giác trong sách giáo khoa Đại số và Giải tích lớp 11 gồm 20 tiết học theo phân phối chương trình, vốn là chủ đề có tính trừu tượng cao, đòi hỏi tư duy biến đổi phức tạp khiến phần lớn học sinh hình thành tâm lý e ngại, thụ động tiếp thu kiến thức một chiều từ giáo viên.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là giải quyết sự mâu thuẫn giữa yêu cầu đổi mới giáo dục theo hướng phát huy tính chủ động và thực trạng dạy học truyền thống nặng về truyền thụ kiến thức có sẵn. Mục tiêu cụ thể của luận văn là xây dựng hệ thống quy trình tổ chức dạy học, thiết kế bộ công cụ phiếu học tập và biên soạn các bài giảng thực nghiệm nhằm phát triển năng lực tự học môn Toán cho học sinh lớp 11.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai trực tiếp trên đối tượng học sinh và giáo viên tổ Toán trường THPT Đan Phượng, thành phố Hà Nội trong năm học 2010 - 2011. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc giảm hơn 40% thời gian thuyết giảng thụ động, gia tăng hơn 25% tỷ lệ học sinh khá giỏi trong các bài kiểm tra chuyên đề và hình thành thói quen tự nghiên cứu tài liệu suốt đời cho người học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của thuyết dạy học tích cực, thuyết kiến tạo và mô hình tự học có hướng dẫn. Luận văn vận dụng quan điểm giáo dục hiện đại của John Dewey về việc biến quá trình đào tạo thành tự đào tạo, kết hợp với tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về việc lấy tự học làm cốt lõi trong học tập. Cơ sở pháp lý bám sát Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII năm 1993, Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII năm 1996, cùng Điều 4 và Điều 24 của Luật Giáo dục năm 1998 được tái khẳng định trong Luật Giáo dục năm 2005.

Khung lý thuyết tập trung vào 4 khái niệm trọng tâm:

1. Tính tích cực nhận thức: Trạng thái tâm lý chủ động, nỗ lực tìm tòi giải quyết vấn đề toán học.
2. Tự học có hướng dẫn: Hình thức học tập mà học sinh làm việc độc lập với tài liệu dưới sự tổ chức, điều khiển gián tiếp thông qua hệ thống phiếu học tập của giáo viên.
3. Dạy học theo chương trình hóa: Quy trình phân nhỏ nội dung kiến thức thành các đơn vị chuyên biệt gắn liền với cơ chế phản hồi và tự đánh giá liên tục.
4. Hình thức Xemina toán học: Phương thức học tập hợp tác theo nhóm thông qua báo cáo chuyên đề và tranh luận khoa học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra thực tiễn kết hợp thực nghiệm sư phạm đối chứng. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 10 giáo viên thuộc tổ Toán và toàn bộ 90 học sinh thuộc 2 lớp 11 tương đương về học lực tại trường THPT Đan Phượng. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo tính đồng đều về điều kiện học tập và nền tảng kiến thức ban đầu giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính là nhằm đo lường chính xác sự biến chuyển về điểm số kiểm tra sau 5 tiết dạy thực nghiệm, đồng thời đánh giá được thái độ hứng thú của học sinh qua phiếu điều tra ý kiến. Timeline nghiên cứu kéo dài trong 9 tháng của năm học 2010 - 2011, thu thập dữ liệu qua 2 đợt kiểm tra chuẩn hóa và xử lý thông tin thống kê toán học để kiểm định giả thuyết khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực trạng và đánh giá thực nghiệm mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, nhận thức của học sinh về vai trò của tự học đạt mức rất cao: 95% học sinh khẳng định tự học giúp ghi nhớ kiến thức lâu bền hơn, 76% học sinh nhận thấy tự học giúp mở rộng tri thức toán học, 72% học sinh cảm thấy tự tin hơn trong giao tiếp và 51% học sinh cảm thấy bản lĩnh học tập vững vàng hơn.

Thứ hai, mô hình dạy học tự học với sách giáo khoa theo quy trình 4 bước giúp nâng cao rõ rệt hiệu quả tiếp thu: Lớp thực nghiệm đạt tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi từ 7,0 trở lên là 68,5%, cao hơn 24,8% so với lớp đối chứng học theo phương pháp truyền thống chỉ đạt 43,7%.

Thứ ba, việc áp dụng dạy học theo chương trình hóa qua phiếu học tập phân bậc đã kéo giảm tỷ lệ học sinh yếu kém dưới 5,0 điểm từ mức 50,3% ở các kỳ khảo sát trước xuống còn 8,2% tại lớp thực nghiệm.

Thứ tư, phương pháp thảo luận nhóm và xemina giúp tối ưu hóa 30% thời lượng trên lớp dành cho việc luyện tập giải toán nâng cao, thay vì mất thời gian vào việc giáo viên ghi chép bảng một chiều.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự bứt phá kết quả học tập là việc chuyển giao thành công vai trò trung tâm từ giáo viên sang học sinh. Khi học sinh được tự đọc sách giáo khoa, tự thiết lập dàn ý và giải quyết phiếu học tập theo nhịp độ cá nhân, não bộ được kích thích tư duy độc lập thay vì ghi nhớ máy móc. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu giáo dục thực nghiệm tại Anh từ năm 1920 và tại Hoa Kỳ từ những năm 1970 khi triển khai mô hình người học tự điều khiển.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua đồ thị phân phối tần số điểm kiểm tra 1 tiết. Biểu đồ đường của lớp thực nghiệm lệch hẳn về phía điểm 8 và điểm 9, trong khi biểu đồ lớp đối chứng tập trung chủ yếu ở khoảng điểm 5 và điểm 6. Bảng ma trận đối chiếu 4 mức độ nhận thức (nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao) cũng cho thấy ở mức vận dụng cao trong bài toán biến đổi phương trình lượng giác, lớp thực nghiệm đạt tỷ lệ giải đúng 54,2%, vượt trội so với mức 28,6% của lớp đối chứng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nhân rộng mô hình dạy học tự học phần Phương trình lượng giác và môn Toán trung học phổ thông, 4 giải pháp trọng tâm được đề xuất như sau:

1. Thiết kế và chuẩn hóa hệ thống phiếu học tập phân bậc cho 100% các bài học trong chương trình Đại số và Giải tích 11. Giáo viên bộ môn Toán chịu trách nhiệm thực hiện, đầu tư từ 5 đến 7 giờ biên soạn cho mỗi chủ đề nhằm bảo đảm tính vừa sức và phân hóa đối tượng, hoàn thành trong 2 tuần trước mỗi học kỳ. Mục tiêu đạt 100% học sinh hoàn thành nhiệm vụ tự học mức độ cơ bản.

2. Triển khai quy trình 4 bước tự học với sách giáo khoa (Đọc tổng quát - Tự tóm tắt dàn ý - Thảo luận câu hỏi trọng tâm - Tự đánh giá bằng đáp án) trong tất cả các tiết học lý thuyết mới. Giáo viên đứng lớp hướng dẫn học sinh thực hiện đều đặn trong 4 tuần đầu năm học nhằm giảm thời gian thuyết giảng xuống dưới 15 phút mỗi tiết.

3. Tổ chức định kỳ 2 buổi xemina chuyên đề lượng giác trong học kỳ 1. Tổ chuyên môn phân chia lớp thành các nhóm học tập cân bằng năng lực, giao chủ đề trước 1 tuần để học sinh chuẩn bị bài thuyết trình bằng máy tính và trình bày tối đa 15 phút. Mục tiêu đạt trên 85% học sinh tích cực tham gia tranh biện và phản biện lời giải.

4. Nâng cao năng lực sư phạm của đội ngũ giáo viên thông qua 2 đợt tập huấn chuyên đề mỗi năm học do Ban Giám hiệu và Sở Giáo dục Đào tạo chủ trì. Trọng tâm tập huấn là kỹ năng tích hợp phần mềm hình học động Geometer's Sketchpad, kỹ thuật xây dựng câu hỏi gợi mở và phương pháp đánh giá quá trình nhằm khích lệ tinh thần tự học của học sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Tài liệu luận văn là nguồn tham khảo chuyên sâu, có giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Giáo viên Toán bậc trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp 5 bộ giáo án mẫu chi tiết và hệ thống phiếu học tập định hướng tự học cho 20 tiết học phần Phương trình lượng giác lớp 11 để nâng cao chất lượng bài giảng trên lớp.

2. Sinh viên và học viên cao học ngành Sư phạm Toán, Lý luận và Phương pháp dạy học: Tham khảo khung lý thuyết dạy học tích cực, phương pháp thiết kế công cụ nghiên cứu thực nghiệm sư phạm và kỹ thuật xử lý dữ liệu thống kê đối chứng.

3. Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng làm tài liệu định hướng bồi dưỡng chuyên môn, thúc đẩy đổi mới phương pháp giảng dạy lấy học sinh làm trung tâm và chuyển đổi từ truyền thụ 1 chiều sang hợp tác 2 chiều tại nhà trường.

4. Học sinh lớp 11 và phụ huynh học sinh: Vận dụng phương pháp tự đọc sách giáo khoa, kỹ năng ghi chép từ khóa và phương pháp tự kiểm tra tiến độ học tập để bứt phá điểm số môn Toán từ ngưỡng trung bình lên trên 8,0 điểm.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp tự học có hướng dẫn khác gì so với việc học sinh tự học hoàn toàn ở nhà? Tự học có hướng dẫn diễn ra dưới sự điều khiển sư phạm gián tiếp của giáo viên thông qua hệ thống phiếu học tập phân bậc và mục tiêu định sẵn. Học sinh không bị bơ vơ giữa khối lượng kiến thức lớn mà luôn nhận được sự hỗ trợ kịp thời khi gặp khó khăn, giúp duy trì động lực học tập liên tục.

2. Quy trình 4 bước hướng dẫn học sinh tự học với sách giáo khoa được thực hiện ra sao? Quy trình gồm 4 bước liền mạch: Học sinh tự đọc tài liệu trong khoảng 2 đến 5 phút; Tự ghi chép dàn ý bài học bằng từ khóa vào lề sách; Tham gia thảo luận nhóm để giải quyết các câu hỏi trọng tâm do giáo viên định hướng; Tự đối chiếu và đánh giá kết quả làm bài với đáp án chuẩn.

3. Dạy học theo chương trình hóa bằng phiếu học tập có ưu điểm nổi bật nào? Phương pháp này phân chia bài học thành các đơn vị kiến thức nhỏ gắn liền với phiếu kiểm tra ngắn gọn. Học sinh được học tập theo nhịp độ cá nhân, tự phát hiện lỗ hổng kiến thức để tự sửa đổi ngay tại lớp và có thể mang phiếu học tập về nhà ôn luyện mọi lúc, mọi nơi.

4. Giáo viên cần đầu tư bao nhiêu thời gian để chuẩn bị một bài giảng tự học hiệu quả? Theo tính toán thực tế trong luận văn, giáo viên cần khoảng 5 đến 7 giờ nghiên cứu và biên soạn công phu cho một giờ dạy theo chương trình hóa. Tuy nhiên, hệ thống phiếu học tập sau khi xây dựng hoàn chỉnh có thể tái sử dụng và tinh chỉnh linh hoạt cho nhiều năm học tiếp theo.

5. Học sinh có học lực trung bình và yếu làm thế nào để theo kịp phương pháp tự học? Giáo viên thiết kế hệ thống phiếu học tập có độ khó tăng dần, đánh dấu các câu hỏi tùy chọn bằng ký hiệu sao và phân công học sinh khá giỏi hỗ trợ trong hoạt động nhóm. Giáo viên cũng dành thời gian quan sát lớp để trực tiếp giải đáp riêng cho các em còn lúng túng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học tích cực, mô hình dạy học hợp tác 2 chiều và phương pháp tự học có hướng dẫn trong môn Toán.
• Đề xuất thành công 3 biện pháp sư phạm cốt lõi: Tự học với sách giáo khoa theo quy trình 4 bước, Tự học theo chương trình hóa với phiếu học tập, và Tổ chức hình thức xemina toán học.
• Đóng góp bộ sản phẩm ứng dụng thực tiễn gồm quy trình dạy học 5 bước chuẩn hóa cùng 5 giáo án chi tiết phần Phương trình lượng giác lớp 11.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Đan Phượng khẳng định tính khả thi vượt trội khi nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi lên 68,5% và giảm tỷ lệ yếu kém xuống 8,2%.
• Kế hoạch tiếp theo là tiếp tục số hóa bộ phiếu học tập và mở rộng phạm vi ứng dụng sang các chủ đề Giải tích và Hình học không gian trong toàn bộ chương trình trung học phổ thông.

Quý thầy cô giáo, các nhà nghiên cứu và học sinh quan tâm hãy áp dụng ngay quy trình tự học có hướng dẫn này vào thực tế giảng dạy và học tập để tối ưu hóa hiệu quả tiếp thu môn Toán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn Chương 2: Tổ chức dạy học phần “Phương trình lượng giác ” theo hướng tăng cường hoạt động tự học của học sinh Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Những quan điểm về dạy học 1. Quan điểm dạy học cổ điển Học sinh được đánh giá về năng lực học tập theo điểm số thầy giáo cho, vì vậy không thấy được tầm nhìn về hành vi tương lai của mình, sự đóng góp của mình. Việc đánh giá bằng điểm số này được thực hiện thường xuyên và công khai.

Quan điểm giáo dục cổ điển này thực tế đã tạo ra những học sinh thiếu năng động và linh hoạt trong cuộc sống, thiếu nhiều kỹ năng rất cần thiết trong cuộc sống hiện đại. Nhiều kỹ năng làm việc liên quan người, cộng tác trong các nhóm lao động thực tế rất cần cho xã hội vẫn chưa được đưa vào huấn luyện cho học sinh. Nhiều kĩ năng truy tìm tri thức mới có trên thế giới chưa được giới thiệu cho học sinh. Sự tách rời giữa thành tựu mới đang được sử dụng trong xã hội với những tri thức của học sinh được trang bị trong nhà trường đã dẫn đến việc xã hội phải mất thêm thời gian đào tạo lại người lao động trong các cơ sở sản xuất.

Quan điểm dạy học hiện đại Ngày nay có nhiều quan điểm khác nhau về quá trình dạy - học, nhưng các quan niệm đều thống nhất cho rằng: học là quá trình trình tự làm phong phú kiến thức của bản thân và tự biến đổi mình. Dạy là quá trình giúp con người đi học tự chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng. Tất cả mọi phương pháp dạy học đều hướng đến lấy người học làm trung tâm, phát huy tính chủ động của người học. Trong quá trình giảng bài, giáo viên không chỉ truyền đạt thông tin tri thức mà phải khơi dậy, lôi kéo người học phát huy khả năng, tư duy sáng tạo của mình trong quá trình học tập để biến quá trình đào tạo thành tự đào tạo, từ việc 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bắt buộc phải đến lớp dưới sự quản lí khắt khe của nhà trường thành việc hứng thú đi học, tự học.

Quan điểm dạy học truyền thống xoay quanh vai trò chủ đạo của giáo viên trong tổ chức học tập cho học sinh. Giáo án của giáo viên chính là bản kế hoạch trung tâm cho các hoạt động dạy học diễn ra. Giả định ban đầu là giáo viên cần soạn giáo án, lập kế hoạch giảng dạy chi tiết và tiến hành giảng dạy theo giáo án. Với sự phổ cập giáo dục, với nhiều giáo viên tham gia giảng dạy, điều e ngại chính là nếu không có giáo án chi tiết nhiều giáo viên sẽ không dạy được hiệu quả.

Và giáo án cần được soạn tuân theo các chuẩn mực đã được những người có kinh nghiệm giảng dạy thiết lập ra. Do đó dần dần dạy theo giáo án trở thành một yêu cầu bắt buộc với các giáo viên. Tuy nhiên những người phê bình “ dạy theo giáo án” lo ngại việc dạy của giáo viên và việc học của học sinh bị suy giảm khi giáo viên coi vai trò của mình chủ yếu là tuân thủ chặt chẽ giáo án. Bản chất vấn đề dạy học không phải chỉ là hoàn thành những kế hoạch được vạch sẵn mà không tính tới những biến tạo và tân canh.

Cơ sở lí luận của dạy học tích cực 1. Một số khái niệm 1. Tính tích cực Tính tích cực là phẩm chất vốn có của con người trong đời sống xã hội. Con người không chỉ tiêu thụ những gì sẵn có trong tự nhiên mà còn chủ động sản xuất ra những của cải vật chất cần cho sự tồn tại của xã hội.

Hình thành và phát triển tính tích cực là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục nhằm đào tạo những con người năng động, sáng tạo và thích ứng với xã hội 1. Phương pháp tích cực Phương pháp tích cực để chỉ những phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học.Phương pháp tích cực hướng tới việc 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không tập trung vào người dạy 1. Đặc trƣng của dạy học tích cực Dạy học tăng cường phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo thông qua tổ chức thực hiện các hoạt động học tập của học sinh. Dạy học lấy học sinh làm trung tâm, trong phương pháp tổ chức, người học được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, qua đó học sinh tự khám phá những điều mình chưa rõ.

Dạy học phát huy năng lực tự học của học sinh. Nếu rèn luyện cho học sinh có được phương pháp kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho học sinh lòng ham học, khơi dậy tiềm năng vốn có trong mỗi con người làm kết quả học tập được nhân lên gấp bội. Yêu cầu của dạy học tích cực 1. Yêu cầu chung Dạy học tiến hành thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập của học sinh.

Dạy học kết hợp giữa học tập cá thể và học tập hợp tác. Dạy học thể hiện mối quan hệ tích cực giữa nội dung bài học với thực tiễn Dạy học tăng cường khả năng tự học, tự nghiên cứu Dạy học tăng cường sử dụng các phương tiện dạy học Dạy học chú trọng các hình thức tổ chức dạy học tăng cường các hình thức kiểm tra đánh giá 1. Yêu cầu đối với học sinh Tích cực chủ động học tập tự tìm tòi, tự khám phá và rèn luyện kĩ năng tự học 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Xây dựng các kế hoạch học tập phù hợp với khả năng học tập của mình. Chủ động trong việc giải quyết các tình huống có vấn đề Mạnh dạn trình bày ý kiến, quan điểm cá nhân Biết tự đánh giá hoạt động học tập của bản thân và đánh giá ý kiến quan điểm của bạn bè 1.

Yêu cầu đối với giáo viên Thiết kế, tổ chức, hướng dẫn học sinh thực hiện các hoạt động học tập với các hình thức đa dạng, phong phú, có sức hấp dẫn phù hợp với đặc trưng bài học, với đặc điểm và trình độ học sinh. Động viên, khuyến khích, tạo cơ hội và điều kiện cho học sinh được tham gia một cách tích cực, chủ động, sáng tạo và quá trình khám phá và lĩnh hội kiến thức Thiết kế và hướng dẫn học sinh thực hiện các dạng câu hỏi, bài tập phát biểu tư duy và rèn luyện kĩ năng. Sử dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học một cách hợp lí, hiệu quả, linh hoạt, phù hợp với đặc trưng của môn học, nội dung bài học, trình độ của học sinh, điều kiện dạy học của trường. Mô hình dạy học tích cực Hiện nay, để nhấn mạnh quan điểm dạy học mới, các tài liệu về phương pháp dạy học đưa ra mô hình hợp tác hai chiều và mô hình truyền thụ một chiều.

So sánh các mô hình dạy học Tiêu chí Dạy học truyền thống Dạy học tích cực, chủ động Cung cấp sự kiện, nhớ tốt, 1 Cung cấp kiến thức cơ bản có chọn lọc học thuộc lòng Giáo viên là nguồn kiến Ở lớp có nhiều nguồn kiến thức khác, 2 thức duy nhất bạn bè, phương tiện thông tin đại 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chúng…. Học sinh làm việc một Tự học, kết hợp với nhóm, tổ và sự giúp 3 mình đỡ của thầy giáo Dạy thành từng bài riêng 4 Hệ thống bài học biệt Coi trọng độ sau của kiến thức, không 5 Coi trọng trí nhớ chỉ nhớ mà còn suy nghĩ đặt ra nhiều vấn đề mới. Làm sơ đồ, mô hình, làm bộc lộ cấu trúc 6 Ghi chép tóm tắt bài học, giúp học sinh dễ nhớ và vận dụng. Chỉ dừng lại ở câu hỏi bài 7 Thực hành nêu ý kiến riêng tập Không gắn lí thuyết với Lí thuyết kết hợp với thực hành, vận 8 thực hành dụng kiến thức vào cuộc sống.

Cổ vũ cho học sinh tìm tòi bổ sung kiến Dùng thời gian học tập để thức từ việc nghiên cứu lí luận và từ 9 nắm kiến thức do thầy những bài học kinh nghiệm rút ra từ thực giáo truyền thụ tiễn. 10 Nguồn kiến thức hạn hẹp Nguồn kiến thức rộng lớn Mô hình dạy học hợp tác hai chiều như đã trình bầy ở trên có nhiều khả năng để phát huy tính tự lực trong học tập của học sinh THPT. Qua phân tích mô hình, chúng tôi rút ra một số nhận định như sau liên quan chặt chẽ đến tổ chức hoạt động học tập tự học: 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Trong mô hình dạy học hợp tác hai chiều, học sinh phải là trung tâm của quá trình dạy học. Bản thân học sinh được cuốn hút vào các hoạt động do giáo viên tổ chức, hướng dẫn.

Không khí lớp học linh hoạt và cởi mở về mặt tâm lý. Học sinh và giáo viên cùng nhau khảo sát các khía cạnh của vấn đề học tập hơn là giáo viên giao cho học sinh giải pháp của vấn đề đặt ra. Vai trò của giáo viên là tạo ra các tình huống giúp học sinh phát hiện vấn đề , thu thập tư liệu và số liệu có thể sử dụng được để đề xuất và chứng minh giả thuyết, tự rút ra kết luận. - Mô hình dạy học hợp tác hai chiều phát huy tối đa tính tự chủ và kích thích tính sáng tạo của học sinh.

Trong mỗi ý kiến phát biểu của học sinh khi giải quyết vấn đề, giáo viên cần cố gắng tìm ra một phần nào là hợp lý để nâng cao lòng tự tin của học sinh về khả năng của họ. Giáo viên luôn đòi hỏi học sinh phải chứng minh chặt chẽ, nhưng đồng thời giáo viên cũng phải sẵn sàng chứng minh ý kiến của chính mình. Giáo viên cần bác bỏ một cách nghiêm túc lời giải sai, gợi sự tranh luận trong học sinh và hướng sự tranh luận đó đi đúng đường. - Mô hình dạy học hợp tác hai chiều nhấn mạnh khía cạnh tự đánh giá.

Trước đây quan niệm về đánh giá còn phiến diện: giáo viên giữ độc quyền đánh giá, học sinh là đối tượng đánh giá. - Vì vậy, học sinh nhất thiết phải được đánh giá để điều chỉnh cách học của mình.