Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục với đề tài "Phát triển đội ngũ trưởng khoa trường/khoa đại học sư phạm theo tiếp cận năng lực" do nghiên cứu sinh Lã Thành Trung thực hiện tại Trường Đại học Vinh (năm 2020), chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số 9.14), dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Thái Văn Thành.

Công trình xuất phát từ bối cảnh Đảng, Nhà nước và Bộ Giáo dục và Đào tạo đặt trọng tâm vào công tác phát triển đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, được cụ thể hóa trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020, Báo cáo Chính trị Đại hội XI của Đảng, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, cũng như Quyết định ngày 18/01/2019 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý các cơ sở giáo dục đại học giai đoạn 2019 - 2030. Trước yêu cầu chuyển dịch phương thức giáo dục từ truyền thụ kiến thức sang hình thành và phát triển năng lực người học dưới tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, công tác quản lý tại các trường đại học đòi hỏi phải lấy chuẩn năng lực làm trục cốt lõi.

Khoảng trống thực tiễn được tác giả chỉ ra là công tác quản lý, phát triển đội ngũ trưởng khoa tại các cơ sở đào tạo giáo viên còn nhiều bất cập: việc cơ cấu, bổ nhiệm vẫn nặng về độ tuổi, thâm niên hoặc thuần túy dựa trên trình độ chuyên môn đào tạo chứ chưa căn cứ vào khung năng lực quản lý; người có trình độ chuyên môn cao chưa chắc đã có năng lực lãnh đạo, quản lý tương xứng; phương thức làm việc chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, vừa làm vừa học; trưởng khoa trực tiếp xây dựng kế hoạch bồi dưỡng cho cấp dưới nhưng bản thân lại ít được tham gia các chương trình đào tạo, bồi dưỡng chuyên biệt về nghiệp vụ quản lý theo tiếp cận năng lực.

  • Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ trưởng khoa các trường/khoa đại học sư phạm theo tiếp cận năng lực, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
  • Khách thể nghiên cứu: Đội ngũ trưởng khoa các trường/khoa đại học sư phạm.
  • Đối tượng nghiên cứu: Phát triển đội ngũ trưởng khoa các trường/khoa đại học sư phạm theo tiếp cận năng lực.
  • Giả thuyết khoa học: Nếu đề xuất và thực hiện đồng bộ các giải pháp tác động đến các thành tố cấu trúc của quá trình phát triển đội ngũ trưởng khoa theo tiếp cận năng lực, tập trung vào việc định hướng khung năng lực với tiêu chuẩn, tiêu chí theo vị trí chức danh nghề nghiệp, đồng thời thực hiện đồng bộ các giải pháp quy hoạch tạo nguồn, đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá, tạo môi trường, động lực phát triển năng lực… thì sẽ phát triển được đội ngũ trưởng khoa các trường/khoa đại học sư phạm đủ về số lượng, có cơ cấu hợp lý và đảm bảo chất lượng, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
  • Nhiệm vụ nghiên cứu:
    1. Nghiên cứu cơ sở lý luận của phát triển đội ngũ trưởng khoa các trường/khoa đại học sư phạm theo tiếp cận năng lực.
    2. Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của phát triển đội ngũ trưởng khoa trong các trường/khoa đại học sư phạm theo tiếp cận năng lực.
    3. Đề xuất các giải pháp phát triển đội ngũ trưởng khoa các trường/khoa đại học sư phạm theo tiếp cận năng lực.
    4. Thử nghiệm một số giải pháp.
  • Phạm vi nghiên cứu:
    • Phạm vi nội dung: Cơ sở lý luận về quản lý và phát triển cán bộ quản lý giáo dục theo tiếp cận năng lực; thực trạng năng lực và công tác phát triển đội ngũ trưởng khoa; xây dựng khung năng lực và đề xuất các giải pháp quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, kiểm tra đánh giá và cơ chế chính sách.
    • Phạm vi không gian: Tiến hành khảo sát và thử nghiệm tại 8 cơ sở giáo dục đại học đào tạo giáo viên: Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Sư phạm Hà Nội 2, Đại học Vinh, Đại học Sư phạm Huế, Đại học Sư phạm Đà Nẵng, Đại học Sài Gòn, Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, Đại học Đồng Tháp.
    • Phạm vi thời gian: Khảo sát thực trạng thu thập dữ liệu từ tháng 5/2018 đến tháng 5/2019.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã điểm lại hệ thống tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo các nhóm nội dung:

Các nghiên cứu ở nước ngoài:

  • Về phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường học: Các công trình nghiên cứu lý thuyết quản lý giáo dục như Những vấn đề quản lý trường học (P.I. Xaxêđôtốp), Cơ sở lí luận của khoa học quản lý giáo dục (M. Kôđakốp, M. Kônđacốp - 1984), Quản lý giáo dục quốc dân trên địa bàn huyện (M.V. Khuđômixki), "Về công tác hiệu trưởng" (P. Khuđôminxky - 1982), Con người trong quản lý trường (Afanaxev - 1979), Quản lý hiệu quả trường học (K. Everard - 2009). Các nghiên cứu nhấn mạnh việc xây dựng chuẩn chương trình đào tạo quản lý, tiêu biểu như Chuẩn chương trình của Đại học Nam Florida (gồm 11 vùng kiến thức kỹ năng thuộc 4 lĩnh vực: Lãnh đạo chiến lược, Lãnh đạo tổ chức, Lãnh đạo, Lãnh đạo chính trị và cộng đồng); chiến lược phát triển cán bộ quản lý giáo dục đại học của Cộng hòa Séc; tiêu chuẩn quản lý của Nhật Bản; tiêu chí cán bộ quản lý cấp khoa của Đại học Melbourne (Úc); quy chuẩn tuyển chọn lãnh đạo khoa tại các trường đại học Trung Quốc.
  • Về phát triển đội ngũ trưởng khoa đại học: Công trình Innovation in University Management của Sanyal Bikas C. (1995, UNESCO/IIEP); nghiên cứu Management competencies for the development of heads of department in the higher education context: a literature overview của Ingrid Potgieter, Johan Basson và Melinde Coetzee (phân loại 40 năng lực quản lý của HODs thành 18 nhóm lớn); tài liệu Role of dean của Đại học Missouri và bài viết About the office of the dean of the faculty của Kevin McLaughlin.
  • Về mô hình năng lực và phát triển nguồn nhân lực theo năng lực: Mô hình năng lực nhà quản lý của Boyatzis (1982) với 5 nhóm năng lực; nghiên cứu của Whetten và Cameron (1993) chỉ ra 60 kỹ năng (với 10 kỹ năng cốt lõi); tài liệu Competency-based education and training (1995); công trình về O*NET của Fleishman (1999); Mahwah (1999); Northouse (2004); lý thuyết quản lý nguồn nhân lực công theo năng lực của Christian Batal (2002); David D. Rothwell (2004); Ennis; Gangani và Gary N.

Các nghiên cứu ở trong nước:

  • Về phát triển cán bộ quản lý trường học: Phạm Minh Hạc (1986), Phan Thế Sủng (1996), nhóm tác giả Viện Nghiên cứu Phát triển Giáo dục (2004), Bùi Minh Hiền (2006), Phan Văn Kha (2007), Trần Kiểm (2003, 2006); đề tài cấp Bộ của Nguyễn Văn Lộc (2009 - 2010); Hội thảo quốc tế do ETEP và Học viện Quản lý Giáo dục tổ chức (15/11/2017) với các tham luận của GS. Trisia Farrelly (Đại học Massey, New Zealand) và GS. Nguyễn Lộc (Đại học Nguyễn Tất Thành).
  • Về cán bộ quản lý đại học và khung năng lực giảng viên: Nghiên cứu của Nguyễn Đức Trí (tiếp cận theo R. Katz: chuyên môn, quan hệ con người, khái quát hóa); Trần Ngọc Giao; Phạm Xuân Hùng (2013); Vũ Ngọc Hải; Nguyễn Văn Đệ (mô hình 10 phẩm chất, năng lực); các đề xuất chuẩn nghề nghiệp và khung năng lực giảng viên sư phạm của Nguyễn Thị Kim Dung và Trương Thị Bích (2016), Nguyễn Vũ Bích Hiền và cộng sự (2016), Bùi Minh Đức (2016), Đào Thị Oanh (2016); luận án của Vũ Tuấn Dũng (2015) về phát triển hiệu trưởng đại học tại Hà Nội theo tiếp cận năng lực; các báo cáo hội thảo của Trần Hữu Hoan (2017), Nguyễn Thành Vinh (2017), bài viết của Hồ Xuân Hồng (2017).
  • Về đội ngũ cán bộ quản lý cấp khoa: Luận văn của Đinh Thị Hồng Vân (2012); tài liệu Bồi dưỡng cán bộ quản lý khoa/phòng trường đại học, cao đẳng (2014); luận án của Ngô Thị Kiều Oanh (2015) về phát triển cán bộ quản lý cấp khoa theo hướng chuẩn hóa; bài viết của Thái Văn Thành (2017) về đặc trưng lao động quản lý của trưởng bộ môn.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Các công trình trước đây chủ yếu dừng lại ở cấp độ cán bộ quản lý trường học nói chung (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng), hoặc tiếp cận đội ngũ cấp khoa thuần túy theo hướng chuẩn hóa hành chính mà chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên biệt, hệ thống và toàn diện về việc phát triển đội ngũ trưởng khoa tại các trường/khoa đại học sư phạm theo tiếp cận năng lực. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách xác lập cơ sở lý luận, xây dựng khung năng lực chức danh 4 nhóm tiêu chuẩn với 23 tiêu chí, khảo sát thực trạng diện rộng và đề xuất 5 giải pháp phát triển có kiểm chứng thực nghiệm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

  • Khái niệm công cụ:
    • Trưởng khoa trường đại học: Người quản lý theo chức năng phụ trách trực tiếp một bộ phận tổ chức đào tạo và nghiên cứu khoa học của trường đại học, chủ yếu là quản lý chuyên môn, học thuật và hành chính sư phạm (quy định theo Luật Giáo dục đại học sửa đổi và Điều lệ trường đại học 2014; nhiệm kỳ 5 năm, không giữ quá 2 nhiệm kỳ liên tiếp).
    • Năng lực (Competency/Competencies): Tổ hợp các đặc tính gồm kiến thức, kỹ năng, thái độ và hành vi được cá nhân tích lũy, sử dụng phù hợp và nhất quán nhằm đạt được kết quả thực hiện công việc theo yêu cầu (tham chiếu định nghĩa của Bernard Wynne, Noe và Cơ quan quản lý nhân sự Liên bang Hoa Kỳ).
    • Phát triển đội ngũ trưởng khoa theo tiếp cận năng lực: Tổ hợp các tác động có mục đích của chủ thể quản lý các cấp thông qua các chủ trương, chính sách, biện pháp nhằm chuẩn hóa và nâng cao toàn diện các năng lực nghề nghiệp của người trưởng khoa; lấy chuẩn năng lực làm căn cứ cốt lõi xuyên suốt các khâu quy hoạch, tuyển chọn, bổ nhiệm, bố trí sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, kiểm tra đánh giá và đãi ngộ.
    • Cấu trúc khung năng lực: Gồm năng lực cốt lõi, năng lực chung, năng lực cá nhân; tích hợp kiến thức, kỹ năng, thái độ cùng năng lực tư duy, trí tuệ cảm xúc và xử lý tình huống thực tế.
  • 5 quan điểm tiếp cận phương pháp luận: Tiếp cận hệ thống - cấu trúc; Tiếp cận hoạt động; Tiếp cận thực tiễn; Tiếp cận năng lực; Tiếp cận phát triển nguồn nhân lực.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng hướng tiếp cận hỗn hợp (kết hợp định tính và định lượng):

  1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các văn kiện, nghị quyết của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật nhà nước và các công trình khoa học chuyên ngành.
  2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
    • Điều tra bằng bảng hỏi (phiếu xin ý kiến): Thu thập dữ liệu định lượng và định tính từ 3 nhóm khách thể: Trưởng khoa đương nhiệm; Cán bộ quản lý cấp trường (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng); Đội ngũ giảng viên tại 8 cơ sở khảo sát.
    • Phương pháp chuyên gia, đàm thoại: Tham vấn chuyên gia giàu kinh nghiệm trên 4 nội dung: hệ thống tiêu chuẩn, tiêu chí năng lực; công tác quy hoạch và bổ nhiệm; giải pháp đào tạo, bồi dưỡng; sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất.
    • Phương pháp thực nghiệm sư phạm (thử nghiệm giải pháp): Thiết kế nhóm thử nghiệm và nhóm đối chứng, tiến hành đo lường, đánh giá mức độ nhận thức, trình độ và kỹ năng qua 2 lần thử nghiệm.
    • Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Đúc kết bài học thực tiễn từ các cơ sở giáo dục đại học.
  3. Phương pháp thống kê toán học: Xử lý các số liệu khảo sát thực trạng, kết quả khảo nghiệm và dữ liệu thử nghiệm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận của phát triển đội ngũ trưởng khoa trường/khoa đại học sư phạm theo tiếp cận năng lực

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về phát triển nguồn nhân lực quản lý giáo dục dựa trên năng lực. Tác giả phân tích cụ thể vị trí, vai trò và đặc trưng lao động của người trưởng khoa trong trường/khoa đại học sư phạm, xác định đây là vị trí tích hợp 3 vai trò:

  • Nhà sư phạm: Giảng viên mẫu mực, nắm vững chuyên môn, có nghiệp vụ sư phạm vững vàng và uy tín học thuật.
  • Nhà nghiên cứu khoa học: Có khả năng nghiên cứu độc lập, định hướng và tổ chức hoạt động khoa học - công nghệ, chuyển giao tri thức trong khoa.
  • Nhà quản lý giáo dục: Đóng vai trò hạt nhân điều hành, quản trị hoạt động đào tạo, chuyển từ phương thức mệnh lệnh hành chính truyền thống sang cơ chế tự chủ, giải trình trách nhiệm, tư vấn và hỗ trợ chuyên môn.

Chương này khẳng định 4 luận điểm bảo vệ then chốt: (1) Đội ngũ trưởng khoa giữ vai trò then chốt trong quản lý đào tạo sư phạm; (2) Phát triển đội ngũ trưởng khoa phải dựa trên quy luật phát triển nhân lực và đặc trưng lao động quản lý theo tiếp cận năng lực; (3) Thực trạng đội ngũ vẫn còn nhiều hạn chế do chưa lấy năng lực làm trục cốt lõi; (4) Điều kiện tiên quyết để phát triển hiệu quả là phải xây dựng và chuyển hóa bộ tiêu chuẩn năng lực chức danh vào toàn bộ quy trình quản lý nhân sự.

Chương 2: Thực trạng phát triển đội ngũ trưởng khoa của các trường/khoa đại học sư phạm theo tiếp cận năng lực

Chương 2 trình bày kết quả khảo sát thực trạng tại 8 trường/khoa đại học sư phạm trong giai đoạn từ tháng 5/2018 đến tháng 5/2019.

Nhóm nội dung khảo sát thực trạng Các chỉ báo và nội dung đánh giá chính
Năng lực đội ngũ trưởng khoa hiện nay - Phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp.
- Trình độ đào tạo chuyên môn (thống kê tại 6 trường năm 2018 và diện rộng).
- Năng lực chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm.
- Năng lực nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ.
- Năng lực lãnh đạo, quản lý nhà trường và khoa.
Thực trạng các khâu quản lý phát triển - Nhận thức về vai trò, ý nghĩa và nội dung trọng tâm của tiếp cận năng lực.
- Công tác quy hoạch nguồn cán bộ quản lý cấp khoa.
- Công tác tuyển chọn, bổ nhiệm, bố trí và sử dụng.
- Công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn và kỹ năng quản lý.
- Công tác kiểm tra, đánh giá theo chuẩn chức danh.
- Chính sách đãi ngộ, tạo động lực và môi trường làm việc.
Yếu tố ảnh hưởng và đánh giá chung - Đánh giá mức độ tác động của các yếu tố chủ quan và khách quan.
- Phân tích điểm mạnh, tồn tại hạn chế và các nguyên nhân cốt lõi.

Dữ liệu từ danh mục bảng thống kê của chương 2:

  • Bảng 2.1: Đối tượng tham gia khảo sát.
  • Bảng 2.2 đến 2.7: Đánh giá chi tiết về phẩm chất chính trị, trình độ đào tạo, năng lực chuyên môn, năng lực NCKH và năng lực lãnh đạo, quản lý của trưởng khoa.
  • Bảng 2.8 đến 2.11: Đánh giá tổng hợp công tác phát triển đội ngũ, nhận thức về vai trò, nội dung trọng tâm và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tác động.

Kết quả khảo sát chỉ ra rằng mặc dù phần lớn trưởng khoa có phẩm chất chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao nhưng năng lực quản lý, kỹ năng lãnh đạo chiến lược, quản lý dự án, quản lý tài chính và xây dựng hệ thống thông tin còn bộc lộ nhiều điểm yếu. Công tác bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý còn mang tính chắp vá, chưa có khung chuẩn thống nhất để làm căn cứ đánh giá, quy hoạch và đãi ngộ.

Chương 3: Giải pháp phát triển đội ngũ trưởng khoa các trường/khoa đại học sư phạm theo tiếp cận năng lực

Chương 3 xây dựng hệ thống giải pháp dựa trên 5 nguyên tắc: Đảm bảo tính mục tiêu; Tính toàn diện; Đảm bảo tính thực tiễn; Đảm bảo tính hiệu quả; Đảm bảo tính khả thi.

Tác giả đề xuất 5 giải pháp trọng tâm:

  1. Xây dựng khung năng lực của trưởng khoa các trường/khoa đại học sư phạm: Xác lập cấu trúc gồm 4 nhóm tiêu chuẩn, 23 tiêu chí, hệ thống các chỉ báo mức độ và minh chứng đánh giá cụ thể (Bảng 3.1).
  2. Cải tiến công tác quy hoạch, tuyển chọn, bổ nhiệm đội ngũ trưởng khoa: Gắn tiêu chuẩn quy hoạch và bổ nhiệm với khung năng lực nghề nghiệp, tăng cường tính cạnh tranh, công khai và minh bạch.
  3. Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ trưởng khoa theo tiếp cận năng lực: Đổi mới chương trình, nội dung bồi dưỡng theo các mô-đun năng lực thực hiện, kết hợp phương pháp bồi dưỡng trực tiếp và trực tuyến.
  4. Đổi mới cách thức đánh giá đội ngũ trưởng khoa theo tiếp cận năng lực: Sử dụng kết quả đánh giá theo chuẩn làm thước đo phân loại, bố trí và phát triển cán bộ.
  5. Ban hành chính sách khuyến khích, đãi ngộ cho đội ngũ trưởng khoa: Xây dựng môi trường làm việc thuận lợi, chế độ đãi ngộ thỏa đáng về vật chất và tinh thần nhằm tạo động lực làm việc.

Khảo nghiệm và thử nghiệm giải pháp:

  • Tác giả tổ chức khảo nghiệm về sự cần thiết và tính khả thi của 5 giải pháp đối với các nhóm đối tượng (Bảng 3.2, Bảng 3.3, Bảng 3.4).
  • Tổ chức thử nghiệm sư phạm có nhóm thử nghiệm và nhóm đối chứng, tiến hành đo lường trước và sau thử nghiệm (qua 2 lần thử nghiệm). Các bảng số liệu từ 3.5 đến 3.9 và các bảng thành phần ghi nhận sự chuyển biến rõ rệt về nhận thức, kiến thức, kỹ năng ở nhóm thử nghiệm đối với các năng lực:
    • Năng lực phân tích và dự báo;
    • Năng lực thiết kế và định hướng triển khai;
    • Năng lực tổ chức bộ máy và phát triển đội ngũ;
    • Năng lực quản lý hoạt động dạy học;
    • Năng lực xây dựng hệ thống thông tin.

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới về lý luận:

  • Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về quản lý và phát triển đội ngũ trưởng khoa tại các cơ sở giáo dục đại học sư phạm theo tiếp cận năng lực.
  • Làm rõ các khái niệm công cụ: năng lực, tiếp cận năng lực, phát triển đội ngũ trưởng khoa theo tiếp cận năng lực; xác định vị trí, vai trò, nhiệm vụ và đặc trưng lao động quản lý của trưởng khoa trong bối cảnh đổi mới giáo dục.
  • Xây dựng khung lý thuyết và cấu trúc nội dung khung năng lực chức danh trưởng khoa trường/khoa đại học sư phạm.

Những đóng góp mới về thực tiễn:

  • Phản ánh bức tranh toàn cảnh, khách quan về thực trạng đội ngũ trưởng khoa và công tác phát triển đội ngũ này tại 8 trường/khoa đại học sư phạm ở Việt Nam qua số liệu khảo sát từ tháng 5/2018 đến tháng 5/2019.
  • Xây dựng Khung năng lực hoàn chỉnh cho vị trí trưởng khoa trường/khoa đại học sư phạm gồm 4 nhóm tiêu chuẩn:
    1. Phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp;
    2. Năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm;
    3. Nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ;
    4. Quản lý nhà trường/khoa; Cùng hệ thống 23 tiêu chí, các chỉ báo mức độ và minh chứng đánh giá đi kèm.
  • Đề xuất hệ thống 5 giải pháp đồng bộ có tính cấp thiết và tính khả thi, được kiểm chứng qua khảo nghiệm chuyên gia và thử nghiệm sư phạm với kết quả định lượng cụ thể.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Luận án tập trung khảo sát và thử nghiệm tại 8 cơ sở đào tạo giáo viên tiêu biểu trong khoảng thời gian từ năm 2018 đến 2019, chưa mở rộng khảo sát đối với toàn bộ các khoa sư phạm trong các trường đại học đa ngành địa phương hoặc các trường cao đẳng sư phạm trên toàn quốc.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Vận dụng và điều chỉnh khung năng lực trưởng khoa cho các cơ sở giáo dục đại học thuộc các khối ngành khác ngoài khối sư phạm.
    • Xây dựng chi tiết hệ thống tài liệu và học liệu bồi dưỡng theo từng mô-đun năng lực chuyên sâu (như năng lực chuyển đổi số, quản trị tài chính, hợp tác quốc tế).
    • Nghiên cứu cơ chế tác động dài hạn của việc đánh giá theo chuẩn năng lực đối với lộ trình tự chủ đại học của các cơ sở đào tạo giáo viên.

Giá trị tham khảo

  • Đối với cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Giáo dục và Đào tạo): Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để nghiên cứu, ban hành quy định về chuẩn chức danh cán bộ quản lý cấp khoa trong các cơ sở giáo dục đại học.
  • Đối với các trường đại học, trường/khoa sư phạm: Cung cấp công cụ đánh giá (khung 4 tiêu chuẩn, 23 tiêu chí) và quy trình chuẩn hóa để Đảng ủy, Ban Giám hiệu thực hiện hiệu quả các khâu quy hoạch, tuyển chọn, bổ nhiệm, bồi dưỡng và đãi ngộ đội ngũ trưởng khoa.
  • Đối với cán bộ quản lý cấp khoa và giảng viên: Giúp các trưởng khoa và cán bộ trong diện quy hoạch tự soi chiếu, xác định khoảng trống năng lực cá nhân để chủ động lập kế hoạch học tập, rèn luyện nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý.
  • Đối với học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Tài liệu tham khảo hữu ích về phương pháp luận nghiên cứu tiếp cận năng lực, kỹ thuật thiết kế phiếu khảo sát thực trạng và phương pháp tổ chức thử nghiệm sư phạm có nhóm đối chứng.

Câu hỏi thường gặp

1. Khung năng lực trưởng khoa do luận án đề xuất gồm những nhóm tiêu chuẩn nào?

Khung năng lực gồm 4 nhóm tiêu chuẩn chính: (1) Phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp; (2) Năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm; (3) Nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ; (4) Quản lý nhà trường/khoa. Hệ thống này được cụ thể hóa thành 23 tiêu chí cùng các chỉ báo và minh chứng đánh giá.

2. Dữ liệu thực trạng của luận án được thu thập tại những cơ sở nào và trong thời gian nào?

Dữ liệu khảo sát thực trạng được thu thập từ tháng 5/2018 đến tháng 5/2019 tại 8 cơ sở giáo dục: Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Sư phạm Hà Nội 2, Đại học Vinh, Đại học Sư phạm Huế, Đại học Sư phạm Đà Nẵng, Đại học Sài Gòn, Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh và Đại học Đồng Tháp.

3. Tác giả đề xuất bao nhiêu giải pháp và giải pháp nào mang tính định hướng cốt lõi?

Tác giả đề xuất 5 giải pháp đồng bộ. Trong đó, giải pháp "Xây dựng khung năng lực của trưởng khoa các trường/khoa đại học sư phạm" giữ vai trò định hướng cốt lõi, làm nền tảng cho 4 giải pháp còn lại (quy hoạch - tuyển chọn - bổ nhiệm, bồi dưỡng, đánh giá, chính sách đãi ngộ).

4. Bất cập lớn nhất trong công tác phát triển trưởng khoa tại các trường sư phạm được chỉ ra là gì?

Bất cập lớn nhất là việc lựa chọn, bổ nhiệm chủ yếu dựa vào tuổi đời, thâm niên hoặc trình độ chuyên môn đơn thuần chứ chưa căn cứ vào chuẩn năng lực quản lý; phương thức làm việc chủ yếu theo kinh nghiệm và bản thân trưởng khoa hầu như chưa được tham gia các khóa bồi dưỡng bài bản về kỹ năng lãnh đạo, quản trị cấp khoa.

5. Quá trình thử nghiệm giải pháp của luận án tập trung đo lường những năng lực cụ thể nào?

Quá trình thử nghiệm được tổ chức trên nhóm thử nghiệm và nhóm đối chứng qua 2 lần đo, tập trung đánh giá 5 năng lực quản lý then chốt: Năng lực phân tích và dự báo; Năng lực thiết kế và định hướng triển khai; Năng lực tổ chức bộ máy và phát triển đội ngũ; Năng lực quản lý hoạt động dạy học; Năng lực xây dựng hệ thống thông tin.

Kết luận

Luận án của tác giả Lã Thành Trung là công trình nghiên cứu hệ thống thuộc chuyên ngành Quản lý giáo dục về việc phát triển đội ngũ trưởng khoa tại các trường/khoa đại học sư phạm theo tiếp cận năng lực. Công trình đã giải quyết khoảng trống thực tiễn bằng việc xây dựng Khung năng lực gồm 4 tiêu chuẩn, 23 tiêu chí và đề xuất hệ thống 5 giải pháp đồng bộ đã qua khảo nghiệm, thử nghiệm sư phạm. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và công cụ quản trị thiết thực cho các cơ sở giáo dục đại học trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý cấp khoa, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo giáo viên hiện nay.