Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số 914 01 14) của nghiên cứu sinh Tạ Hoa Dung, được thực hiện tại Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. TS Nguyễn Ngọc Phú (bảo vệ năm 2020), tập trung vào đề tài: "Quản lý phát triển đội ngũ giáo viên các trường mầm non ngoài công lập ở thành phố Hà Nội theo hướng chuẩn hóa".

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng phát triển và quản lý phát triển đội ngũ nhà giáo theo hướng chuẩn hóa là xu thế tất yếu trong bối cảnh đổi mới giáo dục, được cụ thể hóa trong Nghị quyết số 29-NQ/TW (Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI) và Chỉ thị số 40-CT/TW ngày 15/6/2004 của Ban Bí thư Trung ương Đảng. Tại thành phố Hà Nội, mạng lưới trường lớp mầm non ngoài công lập mở rộng nhanh chóng nhằm giải quyết nhu cầu gửi trẻ của xã hội. Tuy nhiên, nguồn nhân lực giáo viên mầm non ngoài công lập tại đây bộc lộ nhiều bất cập: thiếu hụt về số lượng, hạn chế về chất lượng và mất cân đối về cơ cấu. Giai đoạn từ năm học 2008 - 2009 đến 2017 - 2018, công tác đánh giá xếp loại giáo viên mầm non được thực hiện theo Quyết định số 02/2008/QĐ-BGD&ĐT ngày 22/01/2008 của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Mặc dù vậy, hoạt động đào tạo giáo viên mầm non chủ yếu mới dừng lại ở khâu ban đầu tại các trường sư phạm; các khâu bồi dưỡng, quy hoạch, tuyển chọn, sử dụng, kiểm tra, giám sát và đánh giá sự phát triển đội ngũ theo chuẩn nghề nghiệp tại các cơ sở ngoài công lập vẫn chưa được nghiên cứu toàn diện, cụ thể và chuyên sâu.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là khái quát cơ sở lý luận về quản lý phát triển đội ngũ giáo viên mầm non theo hướng chuẩn hóa, làm rõ thực trạng quản lý phát triển đội ngũ này tại các trường ngoài công lập ở thành phố Hà Nội, từ đó đề xuất hệ thống biện pháp quản lý phù hợp nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Tác giả xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Luận giải những vấn đề lý luận về quản lý phát triển đội ngũ giáo viên mầm non theo hướng chuẩn hóa.
  2. Khảo sát, phân tích và đánh giá làm rõ thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên và quản lý phát triển đội ngũ giáo viên mầm non các trường ngoài công lập ở thành phố Hà Nội theo hướng chuẩn hóa.
  3. Đề xuất biện pháp quản lý phát triển đội ngũ giáo viên các trường mầm non ngoài công lập ở thành phố Hà Nội theo hướng chuẩn hóa.
  4. Tiến hành khảo nghiệm và thử nghiệm các biện pháp đã đề xuất trong luận án.

Giả thuyết khoa học của luận án xác định: Phát triển nguồn nhân lực giáo dục mầm non nói chung và đội ngũ giáo viên mầm non ngoài công lập theo hướng chuẩn hóa nói riêng là đòi hỏi bức thiết. Nếu các chủ thể quản lý giáo dục mầm non ngoài công lập có các biện pháp hiệu quả trong quản lý phát triển đội ngũ theo hướng chuẩn hóa — từ đánh giá chất lượng, quy hoạch, tuyển chọn, bồi dưỡng, sử dụng cho đến kiểm tra, giám sát — thì đội ngũ giáo viên các trường mầm non ngoài công lập sẽ phát triển đáp ứng các yêu cầu chuẩn hóa, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mầm non trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu được xác định rõ ràng:

  • Khách thể nghiên cứu: Quản lý phát triển đội ngũ giáo viên mầm non theo chuẩn hiện hành.
  • Đối tượng nghiên cứu: Quản lý phát triển đội ngũ giáo viên các trường mầm non ngoài công lập ở thành phố Hà Nội theo hướng chuẩn hóa.
  • Phạm vi nội dung: Mối quan hệ giữa việc phát triển đội ngũ giáo viên các trường mầm non ngoài công lập tại Hà Nội với việc đáp ứng các chuẩn hiện hành do Nhà nước ban hành.
  • Phạm vi chủ thể quản lý: Cán bộ quản lý giáo dục các cấp (Thành phố, Quận, Phòng Giáo dục và Đào tạo, Nhà trường), trong đó xác định hiệu trưởng các trường mầm non ngoài công lập là chủ thể trọng yếu.
  • Phạm vi địa bàn và thời gian khảo sát: Đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục các cấp và cha mẹ học sinh tại một số quận, huyện thuộc thành phố Hà Nội; thời gian tiến hành khảo sát thực trạng từ năm 2016 đến năm 2018 (sử dụng chuỗi số liệu thống kê giáo dục giai đoạn 2011 - 2018).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan trực tiếp đến đề tài theo hai nhóm vấn đề chính:

Thứ nhất, các nghiên cứu về phát triển và chuẩn hóa đội ngũ giáo viên mầm non:

  • Ở nước ngoài: Tác giả điểm lại tư tưởng giáo dục từ thời cổ đại (Khổng Tử, Socrate, Platon) về vai trò, tư cách người thầy; các nghiên cứu hiện đại của Daniel R. Beerens về việc thiết lập văn hóa tạo động lực và học tập liên tục trong đội ngũ; Victor Minichiello (2008) với công trình "Staff Development for Higher Education Institutions"; Catherine Armstrong (2010) với "How to Become a Lecturer"; quan điểm của Raja Roy Sinh và Jacques Delors (Ủy ban Quốc tế về giáo dục thế kỷ XXI của UNESCO) về vị thế của nhà giáo; kinh nghiệm quản lý giáo dục mầm non tại Thụy Điển, New Zealand, Indonesia, Thái Lan, Nhật Bản và Hoa Kỳ. Về chuẩn nghề nghiệp, tác giả phân tích khung 5 điểm cốt lõi và 4 lĩnh vực chuẩn nghề nghiệp giáo viên của Ủy ban quốc gia chuẩn nghề dạy học Hoa Kỳ (1987), chuẩn đào tạo giáo viên của Cộng hòa Liên bang Đức (2004) và các tiêu chí chất lượng của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).
  • Ở trong nước: Tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí người thầy; các công trình nghiên cứu xây dựng chiến lược đào tạo của Trần Bá Hoành, nghiên cứu nhân cách người thầy của Phạm Minh Hạc, quan điểm về lý tưởng sư phạm của Nguyễn Thị Mỹ Lộc; đề tài cấp bộ nghiên cứu chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non do Hồ Lam Hồng chủ nhiệm (2006); các nghiên cứu về nhân cách và tính chuyên nghiệp của giáo viên mầm non của Đào Thanh Âm, Nguyễn Thị Như Mai; công trình phát triển đội ngũ giáo viên mầm non vùng Tây Nguyên của Nguyễn Thị Bạch Mai (2014).

Thứ hai, các nghiên cứu về quản lý phát triển đội ngũ giáo viên theo hướng chuẩn hóa:

  • Nghiên cứu quốc tế: Công trình của Zimi P. về quản lý trường học; nghiên cứu của David Kember và Lyn Gow (1992) về nghiên cứu hành động như một phương thức phát triển nhân sự; nghiên cứu của B. Ellison (1998) về kế hoạch phát triển nhà trường (School Development Planning); các chương trình cải cách đào tạo giáo viên của Thái Lan (TERO).
  • Nghiên cứu trong nước: Công trình "Quản lý giáo dục" của Bùi Minh Hiền, Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo; nghiên cứu giáo dục đại học của Lê Đức Ngọc; nghiên cứu quản lý giáo viên Thái Lan của Phạm Văn Toàn; các luận án tiến sĩ và công trình chuyên khảo của Phạm Minh Giản (quản lý phát triển giáo viên trung học phổ thông vùng Đồng bằng sông Cửu Long theo hướng chuẩn hóa), Trần Xuân Bách (đánh giá giảng viên theo chuẩn hóa), Nguyễn Văn Hòa (phát triển cán bộ công chức Đại học Huế), Nguyễn Văn Đệ (giảng viên đại học Đồng bằng sông Cửu Long), Nguyễn Mỹ Loan (giảng viên cao đẳng nghề Đồng bằng sông Cửu Long, 2013), Nguyễn Bách Thắng (giảng viên Đại học An Giang theo tiếp cận quản lý nhân lực), Lâm Thị Ngọc Ánh (thực trạng chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học quận Tân Phú, TP.HCM), Lê Thị Ngân (phát triển giáo viên Trường Mầm non Hoa Sen, tỉnh Bắc Ninh, 2018).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý đội ngũ giáo viên ở các cấp học công lập, song chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống và chuyên sâu về quản lý phát triển đội ngũ giáo viên các trường mầm non ngoài công lập tại thành phố Hà Nội theo hướng chuẩn hóa. Luận án giải quyết khoảng trống này thông qua 3 vấn đề: (1) Xây dựng khung lý luận hoàn chỉnh về chuẩn hóa và quản lý phát triển đội ngũ giáo viên mầm non ngoài công lập; (2) Phân tích toàn diện thực trạng đội ngũ và công tác quản lý phát triển đội ngũ tại Hà Nội giai đoạn 2011 - 2018; (3) Xác lập, khảo nghiệm và thử nghiệm thực nghiệm hệ thống biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ đáp ứng chuẩn quy định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án tiếp cận vấn đề nghiên cứu theo hướng kết hợp giữa định tính và định lượng, dựa trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Luận án vận dụng đồng bộ 5 quan điểm tiếp cận phương pháp luận:

  1. Tiếp cận hệ thống: Phân tích mối quan hệ hữu cơ giữa các chủ thể quản lý, các chức năng quản lý, cơ sở đào tạo với cơ sở sử dụng lao động là các trường mầm non ngoài công lập.
  2. Tiếp cận lịch sử - lôgic: Kế thừa các thành tựu quản lý, phân tích sự phát triển của đội ngũ trong mối liên hệ mật thiết giữa lý luận và thực tiễn giáo dục Thủ đô qua các giai đoạn.
  3. Tiếp cận thực tiễn: Xuất phát từ thực trạng số lượng, chất lượng, cơ cấu đội ngũ để luận giải nguyên nhân và xác định các giải pháp mang tính khả thi.
  4. Tiếp cận phát triển nguồn nhân lực: Tiếp cận toàn diện các khâu kế hoạch hóa, tuyển dụng, bố trí sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, đãi ngộ và kiểm tra đánh giá giáo viên mầm non ngoài công lập.
  5. Tiếp cận chuẩn hóa: Căn cứ vào hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước và Bộ Giáo dục và Đào tạo về tiêu chuẩn giáo viên để xây dựng các tiêu chí, công cụ đo lường và định hướng phát triển.

Hệ thống khái niệm công cụ được tác giả chuẩn hóa bao gồm: Giáo viên mầm non; Trường mầm non ngoài công lập (bao gồm cơ sở dân lập và tư thục theo quy định tại Điều 48 Luật Giáo dục 2005, Thông tư 21/2012/TT-BGDĐT và Thông tư 13/2015/TT-BGDĐT); Đội ngũ giáo viên mầm non ngoài công lập; Chuẩn hóa và Chuẩn hóa đội ngũ giáo viên mầm non ngoài công lập; Quản lý phát triển đội ngũ giáo viên mầm non ngoài công lập theo hướng chuẩn hóa. Khung chuẩn nghề nghiệp làm căn cứ đối chiếu trong luận án là Chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non ban hành kèm theo Quyết định số 02/2008/QĐ-BGD&ĐT, gồm 3 lĩnh vực (Phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống; Kiến thức; Kỹ năng sư phạm), mỗi lĩnh vực có 5 yêu cầu, mỗi yêu cầu có 4 tiêu chí (tổng cộng 15 yêu cầu và 60 tiêu chí).

Phương pháp nghiên cứu thực tế được triển khai đa dạng:

  • Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Phân tích, tổng hợp các văn kiện Đảng, văn bản chỉ đạo của Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội và tài liệu chuyên khảo.
  • Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Quan sát hoạt động quản lý tại các trường; điều tra bằng phiếu hỏi đối với giáo viên, cán bộ quản lý và phụ huynh; tọa đàm, phỏng vấn chuyên sâu; tổng kết kinh nghiệm quản lý giáo dục; nghiên cứu sản phẩm hoạt động giáo dục (hồ sơ bồi dưỡng, kế hoạch năm học, kết quả đánh giá chuẩn); phương pháp khảo nghiệm (trưng cầu ý kiến chuyên gia về tính cần thiết và khả thi) và thử nghiệm sư phạm (thực nghiệm tác động có nhóm đối chứng).
  • Nhóm phương pháp xử lý dữ liệu: Ứng dụng phương pháp thống kê toán học với phần mềm SPSS phiên bản 22.0 để xử lý, phân tích chiều sâu các số liệu định lượng (tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn, kiểm định tương quan, so sánh trước và sau thử nghiệm).

Dữ liệu khảo sát thực tiễn được thu thập từ:

  • Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo thống kê của Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hà Nội về quy mô trường, lớp, phòng học, trẻ em và giáo viên giai đoạn 2011 - 2018.
  • Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực hiện từ năm 2016 đến 2018 trên địa bàn thành phố Hà Nội với mẫu khách thể tự đánh giá và đánh giá chéo theo chuẩn nghề nghiệp gồm $n = 617$ người (bao gồm giáo viên mầm non, chuyên gia, cán bộ quản lý giáo dục và phụ huynh học sinh); mẫu đánh giá mức độ thường xuyên thực hiện các nội dung quản lý gồm $n = 432$ cán bộ quản lý và giáo viên.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong và ngoài nước liên quan đến hai trục nội dung: phát triển đội ngũ giáo viên mầm non theo hướng chuẩn hóa và quản lý phát triển đội ngũ giáo viên mầm non theo hướng chuẩn hóa. Tác giả phân tích kinh nghiệm quốc tế trong việc xác định chuẩn nghề nghiệp (như hệ thống tiêu chuẩn dạy học tại Hoa Kỳ, Đức, Nhật Bản, Thái Lan) và chỉ ra rằng các nền giáo dục phát triển đều coi chuẩn hóa đội ngũ là yếu tố then chốt bảo đảm chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ ngay từ những năm đầu đời.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu đã khẳng định vai trò của giáo viên mầm non, xây dựng mô hình nhân cách người thầy và phân tích các chức năng quản lý nhân lực. Tuy nhiên, tác giả kết luận rằng các công trình đã công bố chủ yếu tập trung vào khu vực công lập, các cấp học phổ thông hoặc đại học; vấn đề quản lý phát triển đội ngũ giáo viên tại các trường mầm non ngoài công lập ở thành phố Hà Nội theo hướng chuẩn hóa vẫn chưa được nghiên cứu toàn diện. Chương 1 khép lại bằng việc xác lập 3 vấn đề khoa học mà luận án cần tiếp tục giải quyết: xây dựng cơ sở lý luận chuyên biệt cho loại hình mầm non ngoài công lập; khảo sát, đánh giá thực trạng đội ngũ và công tác quản lý tại Hà Nội; và đề xuất, kiểm chứng hệ thống biện pháp quản lý khả thi.

Chương 2: Cơ sở lý luận về quản lý phát triển đội ngũ giáo viên các trường mầm non ngoài công lập theo hướng chuẩn hóa

Chương 2 tập trung làm rõ các khái niệm bản chất và xây dựng khung lý luận của luận án. Tác giả phân tích các quy định pháp lý tại Luật Giáo dục năm 2005 (Điều 15, 48, 70, 80), Điều lệ trường mầm non, Thông tư 21/2012/TT-BGDĐT và Thông tư 13/2015/TT-BGDĐT, từ đó xác định rõ vị trí pháp lý, nhiệm vụ, quyền hạn và tính đặc thù của trường mầm non ngoài công lập: hoạt động bằng nguồn vốn ngoài ngân sách, tự chủ tài chính, tự chịu trách nhiệm về cơ sở vật chất, trả lương và bảo đảm chế độ cho giáo viên; giáo viên không thuộc diện biên chế công chức, viên chức nhà nước.

Nội dung quản lý phát triển đội ngũ giáo viên mầm non ngoài công lập theo hướng chuẩn hóa được tác giả cấu trúc thành hệ thống các chức năng quản lý tác động vào các khâu:

  • Lập kế hoạch và quy hoạch phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn;
  • Tuyển chọn, bố trí, sắp xếp và sử dụng đội ngũ theo chuẩn;
  • Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng và tự bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ theo chuẩn;
  • Kiểm tra, giám sát và đánh giá, xếp loại giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp;
  • Thực hiện chế độ, chính sách đãi ngộ, xây dựng môi trường làm việc sư phạm thuận lợi nhằm tạo động lực lao động.

Bên cạnh đó, chương này phân tích các nhóm yếu tố tác động đến quản lý phát triển đội ngũ, gồm: yếu tố môi trường kinh tế - xã hội, chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, cơ chế thị trường, đặc thù quản lý của các chủ đầu tư trường ngoài công lập, nhận thức của cán bộ quản lý và năng lực tự phấn đấu của bản thân người giáo viên.

Chương 3: Cơ sở thực tiễn quản lý phát triển đội ngũ giáo viên các trường mầm non ngoài công lập ở thành phố Hà Nội theo hướng chuẩn hóa

Chương 3 trình bày bức tranh toàn diện về mạng lưới giáo dục mầm non ngoài công lập và thực trạng đội ngũ giáo viên tại Hà Nội từ năm 2011 đến 2018, đồng thời phân tích số liệu điều tra thực tiễn giai đoạn 2016 - 2018.

Tác giả thống kê sự biến động về quy mô mạng lưới và đội ngũ qua hệ thống bảng số liệu thực tế:

  • Bảng 3.1: Số trường mầm non Hà Nội giai đoạn 2011 – 2018;
  • Bảng 3.2: Số lớp mầm non ở Hà Nội từ 2011 - 2018;
  • Bảng 3.3: Số phòng học mầm non ở Hà Nội từ 2011 - 2018;
  • Bảng 3.4: Số trẻ đang học tại các trường mầm non ở Hà Nội;
  • Bảng 3.5: Thông tin về khách thể khảo sát thực trạng;
  • Bảng 3.6: Số lượng giáo viên mầm non ở Hà Nội từ 2011 – 2018;
  • Bảng 3.7: Thực trạng chất lượng đội ngũ giáo viên mầm non ngoài công lập ở thành phố Hà Nội (đánh giá theo thang điểm 10);
  • Bảng 3.8: Chuẩn đào tạo của giáo viên các trường mầm non ngoài công lập thành phố Hà Nội giai đoạn 2011 – 2018;
  • Bảng 3.9: Tự đánh giá của giáo viên mầm non và đánh giá của các chuyên gia, cán bộ quản lý, phụ huynh học sinh về mức độ giáo viên mầm non đã đạt được theo yêu cầu 3 chuẩn, 15 tiêu chí đánh giá (thang điểm 10, mẫu $n = 617$);
  • Các bảng khảo sát thực trạng quản lý: Bảng 3.10 (lập kế hoạch), Bảng 3.11 (đánh giá, sắp xếp đội ngũ), Bảng 3.12 (đào tạo, tự đào tạo), Bảng 3.13 (tổ chức kiểm tra, đánh giá), Bảng 3.14 (tổng hợp kết quả đánh giá theo chuẩn nghề nghiệp), Bảng 3.15 (đánh giá mức độ thường xuyên thực hiện các nội dung quản lý phát triển đội ngũ, mẫu $n = 432$, thang đo từ 1 đến 3).
Nhóm nội dung khảo sát thực trạng Chỉ số và quy mô mẫu ghi nhận trong luận án Kết quả khái quát từ dữ liệu khảo sát
Mạng lưới và đội ngũ (2011 - 2018) Số trường, lớp, phòng học, học sinh, số lượng GVMN (Bảng 3.1 đến 3.6, 3.8) Tăng trưởng nhanh về số lượng cơ sở ngoài công lập; tỷ lệ đạt chuẩn đào tạo tăng nhưng thiếu bền vững, biến động nhân sự cao.
Chất lượng đội ngũ theo chuẩn Khảo sát 3 chuẩn, 15 tiêu chí nghề nghiệp theo thang điểm 10 ($n = 617$, Bảng 3.9) Tồn tại khoảng cách giữa điểm tự đánh giá của giáo viên và điểm đánh giá của cán bộ quản lý, chuyên gia, phụ huynh (Biểu đồ 3.1).
Thực hiện các khâu quản lý phát triển Mức độ thường xuyên thực hiện 5 nội dung quản lý, thang điểm min: 1, max: 3 ($n = 432$, Bảng 3.15) Các nội dung lập kế hoạch, bồi dưỡng theo chuẩn và kiểm tra đánh giá chưa được thực hiện đồng bộ; còn hiện tượng buông lỏng hoặc khoán trắng việc bồi dưỡng.

Phân tích thực trạng cho thấy nhiều bất cập: Nhiều chủ trường ngoài công lập thiên về mục tiêu lợi nhuận, thiếu chuyên môn quản lý giáo dục, xem nhẹ công tác quy hoạch dài hạn và khoán trắng việc tự bồi dưỡng cho giáo viên; công tác thanh tra, kiểm tra của các cơ quan quản lý nhà nước (Phòng, Sở Giáo dục và Đào tạo) đôi lúc còn lỏng lẻo; chế độ tiền lương, bảo hiểm và phụ cấp thâm niên nghề nghiệp chưa thỏa đáng dẫn đến tình trạng giáo viên bỏ việc, chuyển việc thường xuyên.

Chương 4: Định hướng và biện pháp quản lý phát triển đội ngũ giáo viên các trường mầm non ngoài công lập ở thành phố Hà Nội theo hướng chuẩn hóa

Chương 4 xác định các định hướng phát triển đội ngũ giáo viên mầm non ngoài công lập tại Hà Nội đến năm 2025, tầm nhìn 2030, gắn với yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đề án phổ cập giáo dục mầm non. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất hệ thống các biện pháp quản lý phát triển đội ngũ giáo viên theo hướng chuẩn hóa:

  1. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho cán bộ quản lý, chủ đầu tư và đội ngũ giáo viên mầm non ngoài công lập về vai trò, sự cần thiết của việc chuẩn hóa đội ngũ.
  2. Xây dựng và thực hiện quy hoạch, kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên mầm non ngoài công lập gắn liền với tiêu chuẩn nghề nghiệp và nhu cầu thực tiễn của từng trường.
  3. Đổi mới công tác tuyển chọn, bố trí, sắp xếp và sử dụng đội ngũ giáo viên theo hướng chuẩn hóa (luận án xây dựng bảng tiêu chí đánh giá đội ngũ tại Bảng 4.1).
  4. Đổi mới nội dung, hình thức tổ chức đào tạo, bồi dưỡng và khích lệ năng lực tự học, tự bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ của giáo viên đáp ứng 3 lĩnh vực chuẩn nghề nghiệp.
  5. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, đánh giá xếp loại đội ngũ giáo viên mầm non ngoài công lập định kỳ theo đúng quy trình chuẩn nghề nghiệp, bảo đảm thực chất, khách quan.
  6. Hoàn thiện các chế độ chính sách đãi ngộ, bảo đảm quyền lợi vật chất, tinh thần và xây dựng môi trường văn hóa sư phạm lành mạnh, tạo động lực cho giáo viên gắn bó lâu dài với nhà trường.

Mỗi biện pháp đều được tác giả trình bày cụ thể về mục tiêu, nội dung thực hiện, cách thức tiến hành và điều kiện bảo đảm triển khai trên thực tế.

Chương 5: Khảo nghiệm và thử nghiệm các biện pháp quản lý phát triển đội ngũ giáo viên trường mầm non ngoài công lập ở thành phố Hà Nội theo hướng chuẩn hóa

Chương 5 báo cáo kết quả kiểm chứng tính khoa học và thực tiễn của các biện pháp đã đề xuất:

Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi: Tác giả tiến hành khảo nghiệm lấy ý kiến của các chuyên gia, cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên mầm non. Kết quả khảo nghiệm được tổng hợp chi tiết qua các bảng:

  • Bảng 5.1: Kết quả khảo nghiệm về sự cần thiết của các biện pháp;
  • Bảng 5.2: Kết quả khảo nghiệm về tính khả thi của các biện pháp;
  • Bảng 5.3: Tương quan giữa sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý phát triển đội ngũ giáo viên các trường mầm non ngoài công lập trên địa bàn thành phố Hà Nội theo hướng chuẩn hóa (thể hiện trực quan qua Biểu đồ 5.1). Kết quả tính toán hệ số tương quan khẳng định mức độ đồng thuận cao giữa nhận thức về sự cần thiết và khả năng áp dụng thực tế của các biện pháp.

Thử nghiệm sư phạm: Tác giả lựa chọn thử nghiệm biện pháp đổi mới công tác bồi dưỡng nâng cao kiến thức và kỹ năng chăm sóc, giáo dục trẻ theo chuẩn trên mẫu thử nghiệm và mẫu đối chứng. Quá trình thử nghiệm được kiểm soát qua:

  • Bảng 5.4: Khảo sát trình độ ban đầu về kiến thức và kỹ năng chăm sóc, giáo dục trẻ của lớp thử nghiệm và đối chứng;
  • Bảng 5.5: Mức độ tiến bộ về kiến thức và kỹ năng chăm sóc, giáo dục trẻ của đội ngũ giáo viên mầm non sau thử nghiệm tác động (được minh họa bằng Biểu đồ 5.2).

Dữ liệu xử lý bằng SPSS 22.0 cho thấy mức độ tiến bộ rõ rệt ở nhóm thử nghiệm so với nhóm đối chứng về các kỹ năng sư phạm, tổ chức hoạt động giáo dục tích hợp và giao tiếp với trẻ, qua đó khẳng định hiệu quả tác động thực tế của biện pháp quản lý được đề xuất.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã đạt được những kết quả và đóng góp mới cụ thể về mặt lý luận và thực tiễn như sau:

Về mặt lý luận:

  • Hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý phát triển đội ngũ giáo viên các trường mầm non ngoài công lập theo hướng chuẩn hóa, làm rõ cấu trúc khái niệm, đặc thù loại hình trường ngoài công lập và mối quan hệ biện chứng giữa số lượng, chất lượng và cơ cấu đội ngũ.
  • Khái quát khung chuẩn đánh giá giáo viên mầm non gồm 3 lĩnh vực (chuẩn), 15 yêu cầu (tiêu chí) theo Quyết định 02/2008/QĐ-BGD&ĐT trong điều kiện vận dụng vào khu vực ngoài công lập; xác định rõ nội dung các khâu quản lý và các nhóm yếu tố tác động đặc thù.

Về mặt thực tiễn:

  • Cung cấp bức tranh thực trạng toàn diện, có căn cứ khoa học về sự phát triển mạng lưới trường, lớp, quy mô học sinh và đội ngũ giáo viên mầm non ngoài công lập tại thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2011 - 2018.
  • Làm rõ thực trạng công tác quản lý phát triển đội ngũ theo chuẩn thông qua số liệu điều tra thực nghiệm ($n = 617$ và $n = 432$), chỉ ra các hạn chế trong khâu lập kế hoạch, tuyển dụng, bồi dưỡng, kiểm tra đánh giá và nguyên nhân bắt nguồn từ cơ chế quản lý cũng như nhận thức của chủ trường.
  • Đề xuất hệ thống các biện pháp quản lý phát triển đội ngũ giáo viên các trường mầm non ngoài công lập ở thành phố Hà Nội theo hướng chuẩn hóa; kiểm chứng độ tin cậy thông qua khảo nghiệm về tính cần thiết, tính khả thi và thử nghiệm tác động sư phạm đạt kết quả tích cực.

Kiến nghị, giải pháp đề xuất:

  • Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non phù hợp với điều kiện cơ sở ngoài công lập; có chính sách bảo đảm quyền lợi bình đẳng cho giáo viên ngoài công lập (như cơ chế bồi dưỡng chuyên môn, thâm niên nghề nghiệp).
  • Đối với Ủy ban nhân dân và Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hà Nội: Tăng cường công tác quản lý nhà nước, hướng dẫn chuyên môn, kiểm tra giám sát các cơ sở ngoài công lập; tạo điều kiện thuận lợi về cơ chế quản lý dân cư, hỗ trợ đào tạo bồi dưỡng định kỳ cho giáo viên ngoài công lập như giáo viên công lập.
  • Đối với Phòng Giáo dục và Đào tạo quận, huyện và Ban Giám hiệu các trường mầm non ngoài công lập: Thực hiện nghiêm túc quy trình tuyển chọn, đánh giá giáo viên theo chuẩn; bố trí nguồn kinh phí thỏa đáng cho công tác bồi dưỡng giáo viên; bảo đảm chế độ chính sách tiền lương, bảo hiểm nhằm ổn định đội ngũ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, luận án tập trung khảo sát thực trạng trên địa bàn thành phố Hà Nội tại một số quận, huyện đại diện; thời gian khảo sát thực nghiệm tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2016 - 2018 dựa trên khung Chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non ban hành theo Quyết định số 02/2008/QĐ-BGD&ĐT (vốn là văn bản áp dụng trong giai đoạn thực hiện nghiên cứu). Mặt khác, do điều kiện thực tế của các cơ sở giáo dục ngoài công lập, tác giả chỉ tiến hành thử nghiệm sư phạm đối với một biện pháp bồi dưỡng chuyên môn mà chưa thể thử nghiệm đồng thời toàn bộ các biện pháp quản lý đã đề xuất.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng nghiên cứu sang các tỉnh, thành phố khác có đặc thù kinh tế - xã hội khác biệt để so sánh; đồng thời cập nhật, vận dụng các khung chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non mới được ban hành ở các giai đoạn sau (như Thông tư số 26/2018/TT-BGDĐT) nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý phát triển đội ngũ trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với:

  • Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên thuộc các chuyên ngành Quản lý giáo dục, Giáo dục Mầm non khi xây dựng khung lý thuyết, công cụ khảo sát thực trạng hoặc thiết kế thử nghiệm sư phạm trong nghiên cứu nhân lực giáo dục.
  • Cán bộ quản lý tại Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo các quận, huyện trong việc hoạch định chính sách, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng và thực hiện công tác quản lý nhà nước đối với hệ thống mầm non ngoài công lập.
  • Các nhà đầu tư, chủ trường và Hiệu trưởng các trường mầm non ngoài công lập: Tham khảo trực tiếp bộ tiêu chí đánh giá tại Bảng 4.1, quy trình tổ chức bồi dưỡng và phương thức đánh giá giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp nhằm nâng cao chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ.

Câu hỏi thường gặp

1. Khung chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non được sử dụng làm căn cứ nghiên cứu trong luận án là văn bản nào?
Luận án căn cứ vào Chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non được ban hành theo Quyết định số 02/2008/QĐ-BGD&ĐT ngày 22/01/2008 của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Khung chuẩn này bao gồm 3 lĩnh vực (Phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống; Kiến thức; Kỹ năng sư phạm), mỗi lĩnh vực gồm 5 yêu cầu, mỗi yêu cầu có 4 tiêu chí đánh giá.

2. Mẫu khách thể khảo sát thực trạng trong luận án được xác định với quy mô bao nhiêu?
Luận án triển khai khảo sát trên các nhóm mẫu cụ thể: mẫu khảo sát tự đánh giá và đánh giá chéo về mức độ đạt được theo 3 chuẩn, 15 tiêu chí của giáo viên mầm non gồm $n = 617$ khách thể (giáo viên mầm non, chuyên gia, cán bộ quản lý và phụ huynh học sinh); mẫu khảo sát mức độ thường xuyên thực hiện các nội dung quản lý phát triển đội ngũ gồm $n = 432$ cán bộ quản lý và giáo viên.

3. Phương pháp định lượng và phần mềm nào được tác giả sử dụng để xử lý dữ liệu?
Tác giả sử dụng các phương pháp thống kê toán học (tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn, kiểm định tương quan, so sánh điểm số trước và sau thử nghiệm) và xử lý dữ liệu định lượng bằng phần mềm SPSS phiên bản 22.0.

4. Nội dung thử nghiệm thực tế tại Chương 5 tập trung vào vấn đề gì?
Tác giả thử nghiệm biện pháp bồi dưỡng nâng cao kiến thức và kỹ năng chăm sóc, giáo dục trẻ của giáo viên mầm non ngoài công lập. Quá trình thử nghiệm được đo lường thông qua việc so sánh trình độ ban đầu và mức độ tiến bộ giữa lớp thử nghiệm và lớp đối chứng (Bảng 5.4 và Bảng 5.5).

5. Nét đặc thù cơ bản của trường mầm non ngoài công lập tác động đến quản lý đội ngũ trong luận án là gì?
Trường mầm non ngoài công lập tự bảo đảm toàn bộ kinh phí hoạt động, cơ sở vật chất từ nguồn vốn ngoài ngân sách và tự trả lương cho nhân sự. Giáo viên không thuộc biên chế nhà nước, chịu sự chi phối trực tiếp từ cơ chế thị trường và chủ trương của nhà đầu tư, do đó công tác phát triển đội ngũ theo chuẩn dễ bị xem nhẹ nếu nhà quản lý đặt nặng mục tiêu tài chính.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Tạ Hoa Dung đã giải quyết một cách có hệ thống vấn đề quản lý phát triển đội ngũ giáo viên các trường mầm non ngoài công lập ở thành phố Hà Nội theo hướng chuẩn hóa. Dựa trên chuỗi số liệu thực tế giai đoạn 2011 - 2018 và kết quả khảo sát thực nghiệm 2016 - 2018, công trình đã chỉ rõ những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi trong công tác quản lý đội ngũ giáo viên khu vực ngoài công lập tại Thủ đô. Hệ thống biện pháp quản lý do tác giả đề xuất bảo đảm tính khoa học, đã được kiểm chứng về tính cần thiết, tính khả thi và hiệu quả thực nghiệm, cung cấp luận cứ thiết thực cho công tác quản lý giáo dục mầm non hiện nay.