Nghiên Cứu Về Kỹ Năng Học Tập Của Sinh Viên Sư Phạm Kỹ Thuật

Chuyên đề Kỹ Năng Học Tập Sinh Viên Sư Phạm Kỹ Thuật: Nghiên Cứu Tiến Sĩ, tiếp cận liên ngành, kết quả nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao trong giáo

• Tác giả: Nguyễn Thị Tuyết
• Người hướng dẫn: PGS.TS Mạc Văn Trang
• Trường học: Viện Khoa Học Giáo Dục Việt Nam
• Chuyên ngành: Tâm Lý Học
• Đề tài: Kỹ Năng Học Tập Của Sinh Viên Sư Phạm Kỹ Thuật
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Kỹ Năng Học Tập Của Sinh Viên Sư Phạm Kỹ Thuật

Luận án Tiến sĩ Tâm lý học "Kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật" của Nguyễn Thị Tuyết (2018) tập trung vào một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh giáo dục hiện nay: trang bị kỹ năng học tập cho sinh viên sư phạm kỹ thuật để đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tri thức. Luận án chỉ ra sự cần thiết của việc nghiên cứu này xuất phát từ cả lý luận và thực tiễn. Về lý luận, luận án nhấn mạnh vai trò của kỹ năng học tập trong việc tiếp nhận và lĩnh hội tri thức mới, đặc biệt là đối với sinh viên sư phạm kỹ thuật, những người sẽ trở thành người truyền đạt kiến thức và kỹ năng cho thế hệ sau. Về thực tiễn, luận án chỉ ra thực trạng sinh viên tốt nghiệp sư phạm kỹ thuật còn nhiều hạn chế về kỹ năng, dẫn đến khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm và đáp ứng yêu cầu của nhà tuyển dụng.

Một điểm đáng chú ý là luận án này tập trung vào kỹ năng giải các bài toán kỹ thuật thực hiện các nhiệm vụ kỹ thuật, một kỹ năng đặc thù của sinh viên sư phạm kỹ thuật mà chưa được nghiên cứu sâu trước đó. Luận án đặt ra mục tiêu nghiên cứu là chỉ ra các kỹ năng thành phần, biểu hiện, mức độ kỹ năng học tập, cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật. Từ đó, đề xuất các biện pháp tác động rèn luyện kỹ năng học tập, góp phần nâng cao kết quả học tập của sinh viên. Nghiên cứu được thực hiện trên 644 sinh viên, 22 giảng viên và cán bộ quản lý tại ba trường đại học sư phạm kỹ thuật: Hưng Yên, Vinh và Vĩnh Long.

II. Nội Dung Và Phương Pháp Nghiên Cứu

Luận án được triển khai theo ba giai đoạn chính: nghiên cứu lý luận, khảo sát thực trạng và đề xuất biện pháp tác động sư phạm. Trong giai đoạn nghiên cứu lý luận, tác giả tổng quan các nghiên cứu về kỹ năng học tập trong và ngoài nước, xây dựng khái niệm và chỉ ra các thành tố cấu thành kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật. Giai đoạn khảo sát thực trạng sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau, bao gồm điều tra bằng bảng hỏi, phỏng vấn sâu, quan sát, đánh giá sản phẩm hoạt động qua giải bài tập tình huống học tập và phân tích chân dung tâm lý. Việc sử dụng đa dạng phương pháp giúp thu thập dữ liệu một cách toàn diện và khách quan, phản ánh đúng thực trạng kỹ năng học tập của sinh viên. Đặc biệt, luận án chú trọng vào việc đánh giá kỹ năng thông qua giải bài toán kỹ thuật, thể hiện tính thực tiễn và sát với yêu cầu đào tạo của ngành sư phạm kỹ thuật.

Giai đoạn cuối cùng là đề xuất và thực nghiệm các biện pháp tác động sư phạm nhằm nâng cao kỹ năng học tập. Luận án đưa ra giả thuyết rằng nếu sinh viên được hướng dẫn cách thức thực hiện các hành động học tập và được luyện tập các bài tập tình huống, bài toán kỹ thuật phù hợp thì kỹ năng học tập sẽ được cải thiện. Việc kiểm chứng giả thuyết này thông qua thực nghiệm sư phạm giúp khẳng định tính hiệu quả của các biện pháp đề xuất.

III. Kết Quả Nghiên Cứu Và Đề Xuất

Nghiên cứu cho thấy kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật còn nhiều hạn chế, mức độ biểu hiện các nhóm kỹ năng không đồng đều. Luận án phân tích cụ thể mức độ biểu hiện của từng nhóm kỹ năng (tiếp nhận, xử lý, sử dụng thông tin và làm việc nhóm) theo các biến như cơ sở đào tạo, ngành đào tạo, năm đào tạo và kết quả học tập. Kết quả cho thấy sinh viên còn yếu trong việc vận dụng kiến thức vào thực hành, kỹ năng thực hành nghề nghiệp chưa vững chắc. Nguyên nhân được xác định là do phương pháp dạy học chưa kích thích được tính tích cực, tự giác rèn luyện kỹ năng học tập của sinh viên. Một điểm đáng chú ý khác là luận án đã phân tích chân dung tâm lý của một số sinh viên đại diện, giúp hiểu rõ hơn về những khó khăn và thuận lợi trong quá trình rèn luyện kỹ năng học tập.

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận án đề xuất một số biện pháp tâm lý sư phạm nhằm nâng cao kỹ năng học tập cho sinh viên, bao gồm việc đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường thực hành, ứng dụng các bài toán kỹ thuật vào giảng dạy, rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm. Việc thực nghiệm các biện pháp này cho thấy kết quả tích cực, khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các đề xuất.

IV. Giá Trị Và Ứng Dụng Thực Tiễn

Luận án "Kỹ năng học tập của sinh viên sư phạm kỹ thuật" mang lại giá trị khoa học và thực tiễn đáng kể. Về mặt khoa học, luận án bổ sung vào kho tàng kiến thức về tâm lý học sư phạm, đặc biệt là trong lĩnh vực đào tạo sư phạm kỹ thuật. Nghiên cứu này cung cấp một cái nhìn tổng quan về thực trạng kỹ năng học tập của sinh viên, xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp can thiệp hiệu quả. Về mặt thực tiễn, luận án cung cấp những kiến nghị hữu ích cho các trường sư phạm kỹ thuật, giảng viên và sinh viên trong việc nâng cao chất lượng đào tạo. Các biện pháp tác động sư phạm được đề xuất có thể được áp dụng trực tiếp vào quá trình giảng dạy và học tập, giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng học tập một cách hiệu quả.

Nghiên cứu này cũng góp phần vào việc định hướng đổi mới phương pháp dạy và học trong các trường sư phạm kỹ thuật, hướng tới mục tiêu đào tạo sinh viên có năng lực thực hành, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động. Việc tập trung vào kỹ năng giải bài toán kỹ thuật là một điểm mạnh của luận án, bởi đây là kỹ năng cốt lõi của sinh viên sư phạm kỹ thuật, giúp họ có thể áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực tiễn công việc sau khi tốt nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận về kỹ năng học tập của sinh viên SPKT Chương 2. Tổ chức nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu Chương 3. Kết quả nghiên cứu thực trạng và thực nghiệm về kỹ năng học tập môn tâm lí học nghề nghiệp của sinh viên SPKT trường Đại học SPKT Hưng Yên.

8 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN SƢ PHẠM KỸ THUẬT 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài và Việt Nam 1. Nghiên cứu về kỹ năng học tập, kỹ năng học tập của sinh viên ở nƣớc ngoài 1. Các nghiên cứu về kỹ năng học tập ở nƣớc ngoài Từ những năm 60 của thế kỉ XX vấn đề kỹ năng học tập, kỹ năng giải bài tập, kỹ năng giải bài toán đã được nhiều tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau.

Trong phạm vi nghiên cứu của luận án, chúng tôi đề cập đến các hướng nghiên cứu trong và ngoài nước như sau: - Hướng nghiên cứu kỹ năng dưới góc độ tâm lí học Những công trình nghiên cứu có tính khái quát về bản chất kỹ năng, kĩ xảo; các giai đoạn, các qui luật, các điều kiện hình thành kỹ năng; mối quan hệ giữa kỹ năng - kĩ xảo và năng lực, điều kiện hình thành kỹ năng, kĩ xảo trong hoạt động nói chung.Đại diện cho hướng này là các tác giả N. - Hướng nghiên cứu kỹ năng dưới góc độ tâm lí học lao động và giáo dục lao động công nghiệp Tiếp cận dưới góc độ sư phạm kỹ thuật, một số tác giả bàn đến kỹ năng lao động và việc giáo dục để hình thành kỹ năng lao động cho học sinh - sinh viên đã đề cập đến kỹ năng lao động, kỹ năng lao động, kỹ năng kỹ thuật chung cần hình thành cho học sinh- sinh viên, đã chỉ ra các điều kiện và các bước hình thành kỹ năng. Kỹ năng có liên quan với khả năng vận dụng kinh nghiệm cũ trong việc thực hiện những hành động mới. Đại diện các tác giảV.Batưxev và X.

Thời gian gần đây đã xuất hiện một số công trình tiếp tục nghiên cứu tiếp cận dưới góc độ tâm lí học lao động có một số tác giả ở các nước Anh, Mĩ, Úc,… nhìn nhận KN dưới góc độ năng lực thực hiện công việc và vấn đề đào tạo kỹ năng nghề nghiệp, đưa ra bộ tiêu chu n đánh giá KN nghề, đưa ra các KN chung cho các lao 9 động như; KN lập kế hoạch, KN tính toán. Các tác giả đưa ra biểu hiện cụ thể của KN chung chứ không bàn đến KN nghề nghiệp dưới góc độ tâm lí học. - Hướng nghiên cứu kỹ năng trong hoạt động sư phạm và vấn đề hình thành kỹ năng trong hoạt động học tập ở học sinh, sinh viên. Đại diện là các tác giả N.

Pêtrốpxki (1982) đã đi sâu nghiên cứu vấn đề hình thành KNHT, các điều kiện cần thiết hình thành các KNHT quan trọng. Đặc biệt là KN tự học, KN độc lập học tập, KN vận dụng sáng tạo tri thức vào thực tiễn. Kixegof đã cho rằng kỹ năng sư phạm có đối tượng là người học, hoạt động này rất phức tạp đòi hỏi sự sáng tạo chứ không thể hành động theo khuôn mẫu cứng nhắc. Ông cũng nhấn mạnh đây là sự khác biệt với kỹ năng lao động sản xuất)[53].

đã có những nghiên cứu về điều kiện hình thành kỹ năng học tập như kỹ năng độc lập học tập , kỹ năng vận dụng sáng tạo tri thức vào thực tiễn[68].Cuzmina (1967) đề xuất cấu trúc của hoạt động học tập gồm 5 nhóm kỹ năng cơ bản: Nhóm KN nhận thức, nhóm KN thiết kế, nhóm KN kết cấu, nhóm KN giao tiếp, nhóm KN tổ chức. Đây là cách phân loại được nhiều nhà giáo dục đồng tình tuy nhiên khi bàn đến từng KN thành phần thì còn nhiều điểm chung chưa rõ ràng hoặc trùng lặp giữa các KN này với KN khác)[12].Đavưđốv đã nghiên cứu bằng dạy học thực nghiệm theo chiến lược khái quát hóa nội dung các tài liệu học tập đã chỉ ra những biện pháp luyện tập nhằm hình thành ở học sinh các kỹ năng hành động với mô hình trong HĐHT nói chung và trong việc học tập môn toán nói riêng)[22];[ 21]. Các tác giả phương tây Dennis Chalmer, Richard Fuller (1995) đã đưa ra chiến lược KN học tập như: KN thu thập thông tin, KN xử lí thông tin, KN xác nhận kết quả học tập, KN quản lí cá nhân và nhấn mạnh chính GV là người chịu trách nhiệm về các chiến lược học tập của SV, vạch ra chiến lược dạy KNHT và các phương hướng vận dụng chiến lược đó để GV có thể vận dụng ph hợp với nội dung môn học của mình [102]. Theo Cobbe Jim (2008), tác giả đã đề cập đến cả kỹ năng chuyên ngành và cả kỹ năng mềm của sinh viên mà bất cứ môi trường làm việc nào cũng đòi hỏi như KN làm việc theo nhóm, KN tự lên kế hoạch làm việc cho bản thân, khởi xướng các hoạt động mới, KN biết cách xử trí trong quan hệ với cấp trên và cấp dưới, KN biết quản lý thời gian, và KN biết cách nghiên cứu để tìm câu trả lời nếu nó không có sẵn [100]; Sternberg.

Trong các nghiên cứu mới đây khoảng thời gian từ năm 2009 đến năm 2013 của tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) đã khẳng định vai trò quan trọng của KN không những trong quá trình học tập mà còn trong cả quá trình lao động sản xuất. Các Nghiên cứu này khẳng định, người có KN tốt hơn sẽ có được cơ hội việc làm và điều kiện sống tốt hơn [116] Tóm lại, có thể thấy rằng các nghiên cứu về kỹ năng học tập và triển khai nghiên cứu sâu theo nhiều hướng khác nhau, đã làm rõ sự khác biệt giữa kỹ năng học tập, kỹ năng hoạt động sư phạm khác biệt với kỹ năng lao động sản xuất về quá trình hình thành nhất là về đối tượng hoạt động. Các công trình nghiên cứu chỉ ra một số KNHT cơ bản và sự cần thiết của nó, các bước hình thành trong quá trình học tập và dạy lao động của các nhà sư phạm. Tuy nhiên, cơ chế tâm lí và cấu trúc tâm lí của từng kỹ năng chưa được bàn đến một cách đầy đủ, hệ thống.

Các nghiên cứu về kỹ năng học tập của sinh viên ở nƣớc ngoài Khi bàn đến kỹ năng của sinh viên trong thế kỉ XXI, tác giả Colin Rose và Malcolm J. đây là một trong những phần quan trọng, nổi lên hàng đầu trong toàn bộ các kỹ năng cần thiết để sinh viên có thể tham gia vào các vấn đề học tập của thế kỉ XXI. Ở Mĩ, nhà tâm lí học Carl Roger (1996) với “Phương pháp học tập hiệu quả” và những dẫn chứng minh họa, thực nghiệm về các phương pháp dạy học để hình thành KN cho SV như: cung cấp tài liệu, dùng bảng giao ước, chia nhóm dạy học hướng dẫn cho người học cách nghiên cứu tài liệu, tự xem xét nguồn tài liệu, tự hoạch định mục tiêu, tự đánh giá việc học của mình [115]. Ở Đức, nhà nghiên cứu Retxke.R (1995), bàn đến vấn đề tự học và các yếu tố tâm lí trong cuốn “Học tập hợp lí” tác giả cho rằng học tập ở Đại học là quá trình phát triển của con người, quá trình này phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

Trong các yếu tố đó thì yếu tố bên trong đóng vai trò quyết định đến kết quả tự học. Việc hoàn thành có kết quả những nhiệm vụ học đặt ra đòi hỏi người học phải đấu tranh với bản thân một cách có phê phán[75] 11 Những năm đầu thế kỉ XX lí thuyết dạy học biện chứng của nhà TLH Xô viết L.Vưgốtxki có ảnh hưởng không nhỏ tới các trường phái giáo dục hiện đại. Ông cho rằng: “Sự phát triển nhận thức diễn ra tốt nhất nơi người học vượt qua v ng phát triển gần nhất” thông qua việc hợp tác với bạn bè, thầy cô giáo. Cơ chế của việc học là sự kết hợp giữa học cá nhân và học hợp tác.Trong điều kiện dạy học hợp lí cả hai quá trình dạy - học tiến bộ đồng đều nhưng khi tổ chức dạy học không đúng đắn có thể xảy ra sự lạc hậu của quá trình này so với quá trình kia như: nặng về kiến thức, nhẹ về nắm vững kỹ năng vận dụng chúng, trong khi đó mặt thứ hai lại gắn chặt với tư duy.

Các tác giả cho rằng những khó khăn của việc lĩnh hội và vận dụng kiến thức của người học nảy sinh bởi họ không điều khiển được những quá trình tư duy.F Kharlamov cho rằng để có được kỹ năng học tập, trước hết phải biết xây dựng, lập kế hoạch học tập và thực hiện nghiêm túc theo kế hoạch đó. Đây là yếu tố quan trọng trong hoạt động học tập của sinh viên nhằm đạt hiệu quả cao [65];[68];[51]. Zjhra Michelle nhấn mạnh việc phải chú trọng đến một số kỹ năng cần hình thành cho sinh viên năm cuối, đây là thời điểm mà kết quả học tập của họ cần khớp với mục tiêu học tập được khoa xác định và những kinh nghiệm này cần gắn với kỹ năng giải quyết vấn đề, cũng như gắn với các bên liên quan về những vấn đề có nghĩa quan trọng đối với cộng đồng, đối với quốc gia và khu vực [97]. Bên cạnh đó có rất nhiều công trình nghiên cứu cụ thể việc hình thành và rèn luyện kỹ năng học tập cho sinh viên như ChrisJavie [101]; R.Sharam (1988) [117]; tác giả Tony Buzan (2007) đã viết: Mục đích của dạy học là phát triển ở học sinh kỹ năng và năng lực độc lập trong học tập và giải quyết vấn đề”.

Như vậy tác giả rất chú trọng kỹ năng này, kỹ năng tự học, tự rèn luyện là một trong những vấn đề cơ bản của tâm lí học sư phạm Đại học [99], tác giả Makosky (1985) gợi ý rằng kỹ năng chẳng hạn như kỹ năng thu thập thông tin, kỹ năng viết, kỹ năng nói đều rất quan trọng để sinh viên tự rèn luyện [112].E (1997) nghiên cứu việc thiết kế KN cho cuộc sống chủ yếu cho việc học tập trong thời đại kỹ thuật số [109], trong khi đó các công trình của Porelman. Trong cuốn sách “Học tập dựa trên kinh nghiệm”, David Kolb (1984) rất chú trọng đến kinh nghiệm của người học để hình thành kỹ năng học tập cho sinh viên, đã phát triển một mô hình học tập kinh nghiệm (experiential leaning) nhằm “quy trình hóa” việc học với các giai đoạn và thao tác được định nghĩa rõ ràng. Việc hình thành kỹ năng cần trải qua 4 giai đoạn: Kinh nghiệm rời rạc, quan sát có phản hồi, khái niệm hóa trừu tượng và thử nghiệm tích cực [105].