CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO NGHỀ TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Nghề Có khá nhiều diễn đạt về khái niệm nghề. Có tác giả quan niệm “Nghề là một hình thức phân công lao động, nó được biểu thị bằng những kiến thức lý thuyết tổng hợp và thói quen thực hành để hoàn thành những công việc nhất định.
Những công việc được sắp xếp vào một nghề là những công việc đòi hỏi kiến thức lý thuyết tổng hợp như nhau, thực hiện trên những máy móc, thiết bị, dụng cụ tương ứng như nhau, tạo ra sản phẩm thuộc về cùng một dạng”. Bên cạnh đó cũng có thể hiểu, “Nghề là một dạng xác định của hoạt động trong hệ thống phân công lao động của xã hội, là toàn bộ kiến thức (hiểu biết) và kỹ năng mà một người lao động cần có để thực hiện các hoạt động xã hội nhất định trong một lĩnh vực lao động nhất định”. Mai Quốc Chánh PGS. TS Trần Xuân Cầu (2008), “Giáo trình Kinh tế Lao động”, trang 45).
Nghề nghiệp trong xã hội không phải là một cái gì cố định, cứng nhắc. Nghề nghiệp cũng giống như một cơ thể sống, có sinh thành, phát triển và tiêu vong. Nghề bao gồm nhiều chuyên môn. Chuyên môn là một lĩnh vực lao động sản xuất hẹp mà ở đó, con người bằng năng lực thể chất và tinh thần của mình làm ra những giá trị vật chất (thực phẩm, lương thực, công cụ lao động…) hoặc giá trị tinh thần (sách báo, phim ảnh, âm nhạc, tranh vẽ…) với tư cách là những phương tiện sinh tồn và phát triển của xã hội.
Hay có thể nói tóm lại là Nghề là công việc chuyên làm theo sự phân công lao động trong xã hội. Nghề nghiệp là nghề để sinh sống và phục vụ xã hội. Đào tạo nghề Đào tạo nghề là quá trình truyền đạt kiến thức về lý thuyết và kỹ năng thực hành cho người học nghề để người học có được trình độ, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ nghề nghiệp theo những tiêu chuẩn nhất định của một nghề hoặc nhiều nghề, đáp ứng yêu cầu làm việc của thị trường lao động. Luật dạy nghề ban hành ngày 29 tháng 11 năm 2006 đưa ra khái niệm như sau: “Dạy (đào tạo) nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học nghề để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học”.
Luật cũng quy định có ba cấp trình độ đào tạo là sơ cấp nghề, trung cấp nghề và cao đẳng nghề và về hình thức dạy nghề bao gồm cả dạy nghề chính quy và dạy nghề thường xuyên. Nội dung đào tạo nghề trong doanh nghiệp Để xây dựng một chương trình đào tạo và phát triển nói chung, đào tạo nghề nói riêng, cần phải tiến hành theo những bước nội dung cơ bản sau đây: 1. Xác định nhu cầu đào tạo Xác định nhu cầu đào tạo là xác định khi nào, đối tượng nào cần phải đào tạo, đào tạo kiến thức, kỹ năng nào. Để có thể xác định được nhu cầu đào tạo thì cần phải dựa vào phân tích công việc và đánh giá thực hiện công việc, tổ chức phải thường xuyên phân tích công việc hiện tại thông qua hệ thống đánh giá thực hiện công việc.
Từ đó, tìm ra những nguyên nhân dẫn đến những thiếu hụt về kiến thức và kĩ năng của người lao động. Trên cơ sở đó, tổ chức sẽ xác định những kỹ năng nào cần phải được đào tạo cho người lao động? Ai, bộ phận nào cần được đào tạo? 1. Xác định mục tiêu đào tạo Mục tiêu của chương trình đào tạo là xác định kết quả cần đạt được của những chương trình đào tạo. Bao gồm: Những kỹ năng cụ thể cần được đào tạo và trình độ kỹ năng có được sau đào tạo; số lượng và cơ cấu học viên; thời gian đào tạo.
Lựa chọn đối tượng đào tạo Lựa chọn đối tượng đào tạo là việc chọn ai để đào tạo. Cơ sở để lựa chọn đối tượng đào tạo là: - Nhu cầu đào tạo của doanh nghiệp - Nguyện vọng được đào tạo của bản thân người lao động - Khả năng của người lao động - Tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Việc lựa chọn đối tượng đào tạo là bước khá quan trọng trong cả tiến trình đào tạo. Lựa chọn hình thức, phương pháp đào tạo cho người lao động Một trong những nhiệm vụ của kế hoạch đào tạo là xác định các hình thức và phương pháp đào tạo phù hợp. Những hình thức đang được áp dụng hiện nay là: - Đào tạo tại nơi làm việc - Đào tạo tại các trường chính quy 1.
Chuẩn bị các yếu tố cho quá trình đào tạo - Xây dựng chương trình đào tạo - Dự tính chi phí đào tạo - Đội ngũ giảng viên 1. Tiến hành đào tạo Nội dung của đào tạo nghề bao gồm: trang bị kiến thức lý thuyết cho người học một cách có hệ thống và rèn luyện các kỹ năng thực hành, tác phong làm việc cho học viên trong phạm vi ngành nghề học theo học nhằm giúp họ có thể làm một nghề nhất định. - Đào tạo kiến thức nghề nghiệp - Đào tạo kỹ năng nghề nghiệp - Đào tạo năng lực, phẩm chất 1. Đánh giá hiệu quả đào tạo nghề Hiệu quả đào tạo nghề có thể được đánh giá theo các tiêu thức như sau: - Trình độ, khả năng ứng dụng vốn học tập của người được đào tạo - Mức độ ghi nhớ các kiến thức được đào tạo - Sự thay đổi hành vi của người được đào tạo sau khóa đào tạo - Mức độ hoàn thành mục tiêu đã đề ra 1.
Vai trò và ý nghĩa của đào tạo nghề 1. Vai trò: Một, vai trò của giáo dục – đào tạo nghề nghiệp đối với chất lượng nguồn nhân lực xuất phát từ khía cạnh có lợi ích của con người. thông qua giáo dục và đào tạo mà người lao động có thể học tập rèn luyện để nâng cao được kiến hức và kỹ năng nghề của mình, qua đó nâng cao năng suất lao động, góp phần phát triển kinh tế. Hai, đào tạo nghề trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội đáp ứng nhu cầu phát triển của nền kinh tế.
Ba, các lý thuyết tăng trưởng gần đây chỉ ra rằng, một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh và ở mức cao phải dựa trên ít nhất ba trụ cột cơ bản: (i) áp dụng công nghệ mới, (ii) phát triển hạ tầng cơ sở hiện đại và (iii) nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Trong đó, động lực quan trọng nhất của sự tăng trưởng kinh tế bền vững chính là những con người được đào tạo, đặc biệt là nhân lực có kỹ năng nghề cao. Ý nghĩa Đào tạo nghề là một hoạt động quan trọng góp phần đảm bảo sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp hay một tổ chức đơn vị sự nghiệp nào đó. Việc đào tạo giúp cho tổ chức có được nguồn nhân lực thích ứng với những thay đổi của môi trường và đáp ứng được những yêu cầu của việc thực hiện những mục tiêu chiến lược của tổ chức.
Mục đích của hoạt động đào tạo này là nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của mỗi người lao động và chủ sở hữu. Đồng thời việc đào tạo còn nhằm đảm bảo cho người lao động đem lại hiệu quả cho chủ sở hữu và nhiệt thành, hiệu quả hơn. Đây cũng được xem là hoạt động đầu tư sinh lời đáng kể, chính vì vậy đào tạo nghề chính là một phương tiện để đạt được sự phát triển tổ chức có hiệu quả nhất. Ngoài ra, việc đào tạo nghề còn mang lại tính ổn định cho tổ chức sẽ bị rối loạn khi có những thay đổi về nhân sự hay thay đổi cơ cấu tổ chức, môi trường làm việc thì đều sẽ tác động đến doanh nghiệp.
Chính vì vậy, việc sử dụng những lao động có chất lượng giúp cho doanh nghiệp quản lý được những vấn đề nội bộ được nhanh chóng và thuận tiện hơn. Đồng thời còn mang lại nguồn nhân lực dự trữ chuẩn bị sẵn nguồn nhân lực có tay nghề, chuyên môn đáp ứng đòi hỏi của tình hình mới. Những nhân tố ảnh hưởng đến đào tạo nghề trong doanh nghiệp 1. Môi trường bên ngoài doanh nghiệp Môi trường bên ngoài là giới hạn không gian mà doanh nghiệp đang tồn tại phát triển.
Sự tồn tại phát triển của bất kỳ doanh nghiệp nào cũng là quá trình vận động không ngừng trong môi trường bên ngoài thường xuyên biến động. Các nhân tố đó có thể tạo ra lợi thế cũng có thể là thách thức đối với doanh nghiệp. Tốc độ phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế sẽ ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cơ cấu lao động. Điều này đòi hỏi cần phải đào tạo nghề cho người lao động đang hoạt động trong những lĩnh vực nông - lâm - ngư nghiệp sang hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp - thương mại - dịch vụ, v.
Đào tạo nghề nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng ngành công nghiệp - dịch vụ, giảm dần tỷ trọng ngành nông nghiệp là việc làm có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển chung nền kinh tế ở hiện tại và tương lai. Cơ hội và thách thức của toàn cầu hóa và yêu cầu hội nhập khu vực và quốc tế Để có thể cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập kinh tế hiện nay, thì chất lượng nguồn lao động phải ngày càng nâng cao. Chính vì vậy, chất lượng đào tạo nghề phải được nâng cao phát triển hơn nữa để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong tiến trình phát triển. Hội nhập kinh tế toàn cầu là cơ hội lớn về xuất khẩu lao động nước ngoài, thu hút vốn đầu tư của các nước phát triển, tiếp thu trình độ khoa học - kỹ thuật tiên tiến… Người lao động có được cơ hội học hỏi nâng cao tay nghề, trình độ hiểu biết, hình thành lối văn hoá ứng xử theo hướng công nghiệp.
Sự tiếp thu nhanh chóng văn hoá sẽ đẩy nhanh quá trình hội nhập toàn cầu của người lao động nói riêng và của quốc gia, dân tộc nói chung. Đối với cơ hội thu hút vốn đầu tư của nước ngoài cũng là cách hữu hiệu trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng hiện đại, góp phần cải thiện môi trường kinh doanh trong nước nhằm thu hút sự đầu tư ngày một tăng.