Quản lý hoạt động tổ chuyên môn dạy học tích hợp tại THCS Nha Trang

Tài liệu luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Minh Đức về hoạt động Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Tổng hợp cơ sở lý luận và giải pháp thực tiễn hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Minh Đức
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Văn Đoạt
• Trường học: Trường Đại học Trà Vinh
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lí hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên ở các trường Trung học cơ sở thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Trà Vinh

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lí tổ chuyên môn dạy học tích hợp

Quản lí tổ chuyên môn dạy học tích hợp (DHTH) là quá trình điều hành các hoạt động chuyên môn của giáo viên theo hướng phát triển năng lực tích hợp, nhằm nâng cao chất lượng dạy học. Tại các trường trung học cơ sở (THCS) thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, hoạt động này được triển khai thông qua tổ chuyên môn với vai trò quan trọng trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy. DHTH giúp học sinh vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề thực tiễn, từ đó hình thành tư duy tích cực và trách nhiệm xã hội. Quản lí hiệu quả tổ chuyên môn theo hướng này đòi hỏi lãnh đạo nhà trường xây dựng kế hoạch cụ thể, bồi dưỡng giáo viên và tạo môi trường hợp tác. Nghiên cứu của Nguyễn Minh Đức (2023) chỉ ra rằng, quản lí tổ chuyên môn theo hướng DHTH góp phần nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên và chất lượng giáo dục toàn diện.

1.1. Khái niệm quản lí tổ chuyên môn dạy học tích hợp

Quản lí tổ chuyên môn dạy học tích hợp là quá trình điều phối, hướng dẫn và đánh giá các hoạt động chuyên môn của giáo viên nhằm phát triển năng lực dạy học tích hợp. Tổ chuyên môn đóng vai trò là đơn vị cơ sở trong nhà trường, nơi giáo viên trao đổi kinh nghiệm, xây dựng giáo án và triển khai các chủ đề tích hợp. Hoạt động này bao gồm lập kế hoạch, tổ chức sinh hoạt chuyên môn, dự giờ và rút kinh nghiệm. Theo nghiên cứu của tác giả, quản lí tổ chuyên môn theo hướng DHTH nhằm mục đích nâng cao chất lượng dạy học, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.

1.2. Vai trò của quản lí tổ chuyên môn trong giáo dục

Quản lí tổ chuyên môn có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục thông qua việc phát triển năng lực chuyên môn cho giáo viên. Tổ chuyên môn giúp giáo viên trao đổi kinh nghiệm, giải quyết khó khăn trong giảng dạy và xây dựng các giải pháp dạy học hiệu quả. Đặc biệt, trong bối cảnh đổi mới giáo dục, quản lí tổ chuyên môn theo hướng DHTH giúp giáo viên cập nhật phương pháp giảng dạy tiên tiến, từ đó nâng cao chất lượng dạy học. Tại các trường THCS thành phố Nha Trang, quản lí tổ chuyên môn còn góp phần xây dựng môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập.

II. Phân tích thực trạng quản lí tổ chuyên môn dạy học tích hợp

Thực trạng quản lí tổ chuyên môn dạy học tích hợp (DHTH) tại các trường THCS thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa được đánh giá qua khảo sát 200 cán bộ quản lí, giáo viên thuộc 15 trường. Kết quả khảo sát cho thấy, lãnh đạo nhà trường đã chỉ đạo triển khai kế hoạch quản lí tổ chuyên môn theo hướng DHTH khá đa dạng, tuy nhiên vẫn còn những hạn chế nhất định. Nội dung kế hoạch dạy học theo chương trình hiện hành được thực hiện tốt với 100% phiếu đánh giá ở mức Tốt. Tuy nhiên, việc lập kế hoạch dạy học tích hợp liên môn, nội môn và trải nghiệm vẫn chưa đạt hiệu quả tối đa. Điểm trung bình đánh giá về lập kế hoạch dạy học tích hợp liên môn đạt 3,9/5, trong khi đó dạy học trải nghiệm chỉ đạt 3,7/5. Những kết quả này cho thấy, cần có những biện pháp cải tiến mạnh mẽ hơn trong quản lí tổ chuyên môn theo hướng DHTH.

2.1. Thuận lợi trong quản lí tổ chuyên môn

Thuận lợi lớn nhất trong quản lí tổ chuyên môn dạy học tích hợp tại các trường THCS thành phố Nha Trang là sự quan tâm chỉ đạo sát sao từ lãnh đạo nhà trường. Các trường đã xây dựng kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn theo hướng DHTH khá đa dạng, bao gồm cả dạy học tích hợp liên môn, nội môn và trải nghiệm. Ngoài ra, 100% trường thực hiện tốt nội dung kế hoạch dạy học theo chương trình hiện hành, với điểm số trung bình đạt 5,0/5. Sự phối hợp giữa lãnh đạo, giáo viên và học sinh cũng được đánh giá cao, tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các hoạt động chuyên môn.

2.2. Khó khăn và hạn chế

Bên cạnh những thuận lợi, quản lí tổ chuyên môn dạy học tích hợp vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Kết quả khảo sát cho thấy, điểm đánh giá về lập kế hoạch dạy học tích hợp liên môn chỉ đạt 3,9/5, trong khi đó dạy học trải nghiệm đạt 3,7/5. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu nguồn nhân lực, vật lực và kinh nghiệm trong triển khai dạy học tích hợp. Ngoài ra, việc thay đổi thói quen giảng dạy truyền thống sang phương pháp tích hợp cũng gặp nhiều khó khăn. Những hạn chế này đòi hỏi lãnh đạo nhà trường có những giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả quản lí tổ chuyên môn theo hướng DHTH.

III. Giải pháp nâng cao quản lí tổ chuyên môn dạy học tích hợp

Để nâng cao hiệu quả quản lí tổ chuyên môn dạy học tích hợp (DHTH) tại các trường THCS thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa, cần triển khai đồng bộ các giải pháp. Trước hết, lãnh đạo nhà trường cần xây dựng kế hoạch quản lí tổ chuyên môn theo hướng DHTH một cách khoa học, bao gồm cả nội dung dạy học tích hợp liên môn, nội môn và trải nghiệm. Tiếp theo, cần bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên thông qua các khóa tập huấn, hội thảo và sinh hoạt chuyên môn. Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lí và giảng dạy cũng là giải pháp quan trọng. Cuối cùng, cần tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội để tạo môi trường học tập tích cực cho học sinh. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

3.1. Xây dựng kế hoạch quản lí tổ chuyên môn

Xây dựng kế hoạch quản lí tổ chuyên môn dạy học tích hợp là bước quan trọng đầu tiên để nâng cao hiệu quả hoạt động này. Kế hoạch cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của nhà trường, bao gồm cả nội dung dạy học tích hợp liên môn, nội môn và trải nghiệm. Lãnh đạo nhà trường cần tham khảo ý kiến của giáo viên và chuyên gia giáo dục để xây dựng kế hoạch phù hợp. Ngoài ra, kế hoạch cần được cập nhật thường xuyên để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Sự tham gia của giáo viên trong quá trình xây dựng kế hoạch cũng giúp tăng cường trách nhiệm và cam kết thực hiện.

3.2. Bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên

Bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lí tổ chuyên môn dạy học tích hợp. Giáo viên cần được tham gia các khóa tập huấn, hội thảo và sinh hoạt chuyên môn để cập nhật phương pháp giảng dạy tiên tiến. Ngoài ra, việc trao đổi kinh nghiệm giữa giáo viên trong cùng tổ chuyên môn cũng giúp nâng cao chất lượng giảng dạy. Lãnh đạo nhà trường cần tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên tham gia các hoạt động bồi dưỡng, đồng thời khuyến khích giáo viên áp dụng những phương pháp giảng dạy mới vào thực tế.

IV. Kết luận và khuyến nghị quản lí tổ chuyên môn dạy học tích hợp

Quản lí tổ chuyên môn dạy học tích hợp (DHTH) là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường THCS thành phố Nha Trang. Nghiên cứu của Nguyễn Minh Đức (2023) đã chỉ ra rằng, quản lí tổ chuyên môn theo hướng DHTH giúp giáo viên nâng cao năng lực chuyên môn, từ đó cải thiện chất lượng dạy học. Tuy nhiên, thực trạng quản lí tổ chuyên môn vẫn còn nhiều hạn chế, đòi hỏi lãnh đạo nhà trường có những giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả hoạt động này. Những khuyến nghị bao gồm xây dựng kế hoạch quản lí tổ chuyên môn khoa học, bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên, ứng dụng công nghệ thông tin và tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện tại các trường THCS thành phố Nha Trang.

4.1. Kết luận nghiên cứu

Kết luận nghiên cứu cho thấy, quản lí tổ chuyên môn dạy học tích hợp là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường THCS thành phố Nha Trang. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, quản lí tổ chuyên môn theo hướng DHTH giúp giáo viên nâng cao năng lực chuyên môn, từ đó cải thiện chất lượng dạy học. Tuy nhiên, thực trạng quản lí tổ chuyên môn vẫn còn nhiều hạn chế, đòi hỏi lãnh đạo nhà trường có những giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả hoạt động này.

4.2. Khuyến nghị thực tiễn

Khuyến nghị thực tiễn bao gồm xây dựng kế hoạch quản lí tổ chuyên môn khoa học, bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên, ứng dụng công nghệ thông tin và tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện tại các trường THCS thành phố Nha Trang. Ngoài ra, cần có sự quan tâm chỉ đạo sát sao từ lãnh đạo các cấp để đảm bảo việc triển khai quản lí tổ chuyên môn theo hướng DHTH đạt hiệu quả cao nhất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Vấn đề quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học tích hợp đã được nghiên cứu ở nhiều nơi trên thế giới: theo tác giả Xavier Roegiers: “Giáo dục nhà trường phải chuyển từ đơn thuần dạy kiến thức sang phát triển ở học sinh các năng lực hành động, xem năng lực (compétence) là khái niệm cơ sở của khoa sư phạm tích hợp (pédagogie de l’intégration)”. Bốn quan điểm về tích hợp khác nhau đối với các môn học của tác giả D’Hainaut (1977): “đơn môn”; “đa môn”, “liên môn”; “xuyên môn”.

Trong đó, quan điểm “đa môn” chỉ rõ: “một chủ đề trong nội dung học tập có liên quan với những kiến thức, kĩ năng thuộc một số môn học khác nhau. Các môn học tiếp tục được tiếp cận riêng rẽ, chỉ phối hợp với nhau ở một số đề tài nội dung”. “Những vấn đề về trường học” Tác giả M.I Kônđacốp đã đi sâu nghiên cứu về công tác lãnh đạo hoạt động giáo dục của các nhà quản lý, quản lý giáo dục trong các trường là khâu cốt lõi trong quản lý giáo dục. Giúp thực tiễn dạy - học của thầy và trò được thay đổi.

Nhà sư phạm nổi tiếng V.Xukhômlinxki đã đề cập:“Nghệ thuật giáo dục là chỗ không chỉ giáo dục bằng các quan hệ giữa người với người, bằng gương sáng và lời nói của nhà giáo dục, bằng những truyền thống được trân trọng giữ gìn trong tổ chức mà còn giáo dục bằng các đồ vật, những của cải vật chất và tinh thần, giáo dục bằng môi trường và cảnh trí do chính học sinh xây dựng nên, đó là cách làm phong phú cuộc sống tâm hồn của học sinh”. Trong tác phẩm “Phép dạy học vĩ đại” J.không có gì trong trí não nếu như trước đó không có gì trong các cảm giác. Vì thế, tất nhiên bắt đầu dạy học không thể từ sự giải thích bằng lời về các sự vật mà phải từ sự quan sát trực tiếp chúng. Lời nói không bao giờ được đi trước sự vật”.Komensky đề cao một phương pháp dạy học khuyến khích người học tự lĩnh hội tri thức bằng chính những giác quan của mình.

Ông nhấn mạnh: “Cái có thể tri giác được hãy để cho học sinh tri giác bằng các giác quan của chúng, cái nhìn được hãy để cho nhìn, cái nghe được hãy để cho nghe. Đó là quy tắc vàng đối với trẻ em, đối với dạy học”. Tình hình nghiên cứu trong nước Vào tháng 10/2004 và tháng 8/2007 tại Hà Nội, Bộ GDĐT và cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản đã thực hiện dự án hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học tích hợp. Dự án này đã được lên kế hoạch thực hiện với mục tiêu là thúc đẩy việc xây dựng trường học lấy học sinh làm trung tâm giáo dục.

Qua tìm hiểu các kênh thông tin, ban đầu thực hiện áp dụng thử, dường như giáo viên ở các trường trung học cơ sở được lựa chọn thí điểm đều từ chối, phản đối quyết liệt hoặc miễn cưỡng tham gia. Điều bất ngờ là, sau khi kết thúc dự án thì không những giáo viên ở các trường thực hiện dự án mà kể cả giáo viên ở những trường khi dự án được triển khai mà họ chưa sẵn sàng hoặc từ chối tham gia thì giờ đây họ cũng đã chủ động và tham gia một cách tích cực. Điều đó cho chúng ta thấy HĐTCM theo hướng dạy học tích hợp có ý nghĩa, tầm quan trọng và là một sự lựa chọn đúng đắn, cũng như là cơ sở cho việc đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá. Ở các trường trung học cơ sở thì dạy học tích hợp là một hoạt động đóng vai trò then chốt, chủ đạo và là công việc cần phải thực hiện của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên.

Hoạt động tổ chuyên môn theo hướng dạy học tích hợp góp phần nâng cao năng lực nghề nghiệp của giáo viên. Người thầy giỏi sẽ tạo cơ hội cho học sinh có điều kiện học tập tốt. Trong chương trình đào tạo sau đại học, chuyên ngành quản lí giáo dục, đã có nhiều luận văn cao học nghiên cứu về các biện pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục như: Luận văn của Nguyễn Văn Thứ: “Các giải pháp nâng cao chất lượng tổ chuyên môn ở các trường tiểu học của huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa”, (2009); luận văn của Lê Anh Đồng: “Biện pháp quản lí tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở quận Sơn Trà – Đà Nẵng” (2013) 8 Tác giả Nguyễn Lê Văn trong cuốn “Người Hiệu trưởng trường trung học cơ sở” cũng có đề cập đến vai trò các chủ thể quản lí trong việc xây dựng và triển khai kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn. Tuy nhiên những biện pháp mà các tác giả đưa ra không phải lúc nào cũng phù hợp và giải quyết triệt để những bất cập, hạn chế trong công tác quản lí của nhà trường ở những địa phương khác nhau, thời điểm khác nhau, yêu cầu đổi mới giáo dục khác nhau.

MỘT SỐ KHÁI NIỆM 1. Quản lý Có rất nhiều học giả trong và ngoài nước đã đưa ra giải thích không giống nhau về quản lý do xuất phát từ những góc độ nghiên cứu khác nhau. Cho đến nay, vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất về quản lý. Đặc biệt là kể từ thế kỷ 21, các quan niệm về quản lý lại càng phong phú.

Các trường phái quản lý học đã đưa ra những định nghĩa về quản lý đa dạng như sau: Theo Henrry Fayol (1841-1925), là người đầu tiên tiếp cận quản lý theo quy trình và là người có tầm ảnh hưởng to lớn trong lịch sử tư tưởng quản lý từ thời kỳ cận - hiện đại tới nay, ông quan niệm rằng: Quản lý là một tiến trình bao gồm tất cả các khâu lập kế hoạch, tổ chức, phân công điều khiển và kiểm soát các nỗ lực của cá nhân, bộ phận và sử dụng có hiệu qủa các nguồn lực vật chất khác của tổ chức để đạt được mục tiêu đề ra.W Taylor (1856-1915), là một trong những người đầu tiên khai sinh ra khoa học quản lý và là “cha đẻ của thuyết quản lý theo khoa học”[8,tr28], tiếp cận quản lý dưới góc độ kinh tế - kỹ thuật đã cho rằng: Quản lý là hoàn thành công việc của mình thông qua người khác và biết được một cách chính xác họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất. Các tác giả Harol Koontz, Cyril O’Donnell, Heinz Weihrich cho rằng “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm. Mục tiêu của mọi nhà quản lý là nhằm hình thành môi trường trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất.Mác đã xem quản lý là kết quả tất yếu của quá trình phát triển lao động xã hội. Ông viết: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào, tiến hành 9 trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng đều cần đến một sự chỉ đạo để điều hành những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung, phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó.

Một người độc tấu vĩ cầm tự điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có một nhạc trưởng“ Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc thì: Quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt được mục đích của tổ chức” Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến những người lao động nói chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến. Tác giả Phạm Viết Vượng định nghĩa: “Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm chỉ huy, điều hành, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi của cá nhân hướng tới mục đích hoạt động chung và phù hợp với quy luật khách quan”. Theo tâm lý học: “Quản lý là sự kết hợp giữa quản và lý. Quản bao gồm sự coi giữ, điều khiển, trông nom, theo dõi.

Lý được hiểu là lý luận và sự phân biệt phải trái, sự sửa sang, sắp xếp, thanh lý, sự dự đoán công việc tạo ra thiết chế hành động để đưa hệ thống vào phát triển”. Do đó, nếu người quản lý chỉ chú trọng chăm lo “quản”, xem nhẹ “lý” thì tổ chức sẽ bị trì trệ, bảo thủ, chậm phát triển; nếu chỉ quan tâm “lý” thì tổ chức sẽ phát triển không bền vững. Vì vậy, trong “quản” phải có “lý” và trong “lý” phải có “quản”. Có như vây, tổ chức mới phát triển bền vững.

Theo quan điểm hệ thống, quản lý là sự tác động có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các tiềm năng, cơ hội của hệ thống để đạt được mục tiêu đặt ra. Tuy có nhiều cách tiếp cận khác nhau, song có thể nói rằng: Quản lý là quá trình tác động có kế hoạch, có chủ đích, hợp qui luật của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả các tiềm năng, các cơ hội của tổ chức, đưa tổ chức đạt đến mục tiêu đã xác định. Lao động quản lý là một dạng lao động đặc biệt, gắn với lao động tập thể và là kết quả của sự phân công lao động xã hội, nhưng lao động quản lý lại có thể phân chia thành một hệ thống các dạng hoạt động xác định mà theo đó chủ thể quản lý có thể tác 10 động vào đối tượng quản lý. Các dạng hoạt động xác định này được gọi là các chức năng quản lý.

Chức năng của quản lý là hình thức biểu hiện sự tác động có chủ định của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý. Có thể hiểu chức năng quản lý là một nội dung cơ bản của quá trình quản lý, là việc làm không thể thiếu được của chủ thể quản lý.