CHƯƠNG 1: Cơ SỞ LÝ LUẬN VÈ HOẠT ĐỘNG CHO VAY SẢN XUẤT KINH DOANH 1. Cơ sở lý luận về hoạt động cho vay của NHTM 1. Khái niệm hoạt động cho vay của NHTM Hoạt động cho vay là một trong những hình thức cấp tín dụng của ngân hàng. Thông qua hoạt động cho vay, ngân hàng thực hiện điều hòa vốn trong nền kinh tế dưới hình thức, phân phối nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi huy động được trong xã hội đê đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ sản xuất kinh doanh và đời sống.
Theo đó, hoạt động cho vay là hình thức cấp tín dụng của các ngần hàng hiện nay và là một hoạt động mang tính chất nghề nghiệp kinh doanh các ngân hàng. Khi thực hiện hoạt động cấp tín dụng cho khách hàng, các ngân hàng sẽ giao cho khách hàng một khoản tiền nhất định hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền nhất định đê sử dụng theo hợp đồng tín dụng đã được ký kết giữa các bên đê khách hàng sử dụng trong một khoảng thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc là hoàn trả cả gốc lần lãi. Đồng thời, hoạt động cho vay được hình thành và phát triên là do nhu cầu về vốn đê phát triên sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và phục vụ các nhu cầu của đời sống người dân. Khi hoạt động cho vay đã trờ thành một nghề nghiệp thì dẫn tới sự ra đời của các ngân hàng thương mại hoạt động kinh doanh tiền tệ.
Bản chất của ngần hàng là đi vay đê cho vay. Ngân hàng huy động vốn từ nhiều nguồn khác nhau trong xã hội và đưa vào nền kinh tế, hoạt động cho vay là đầu ra chủ yếu cùa nguồn vốn huy động được phục vụ cho phát triên kinh tế. Nguồn lợi mà hoạt động cho vay mang về rất lớn, nhimg ngược lại hoạt động này chứa đựng những rủi ro khôn lường, đòi hỏi ngân hàng phải nhận biết và kiểm soát được. Đặc điếm hoạt động cho vay của NHTM 1 - Hoạt động cho vay là hoạt động truyền thống cùa ngân hàng.
Đó là một khoản mục cơ bản của tài sản có của một ngân hàng. Nó phát triên đa dạng và hoàn thiện với nhiều loại hình khác nhau từ cho vay ngắn hạn đến cho vay với thời hạn dài. Mà thời hạn cho vay càng dài thì tính rủi ro càng lớn, do đó lãi suất cho vay dài hạn lớn hơn lãi suất cho vay ngắn hạn. Cho vay ngắn hạn thường phục vụ chi tiêu sinh hoạt gia đình, hay chi mua nguyên vật liệu, trả tiền lương, bô sung vốn lưu động tức là nhằm đáp ứng nhu cầu thanh toán ngan hạn.
- Vì vậy cho vay ngan hạn có tính lỏng cao hơn, có thê coi như bộ phận đảm bảo khả năng thanh toán cùa ngân hàng. Trái lại, cho vay tiling và dài hạn thường đầu tư vào mờ rộng, đầu tư mới sản xuất, xây dựng cơ sở hạ tầng, đôi mới trang thiết bị khoa học công nghệ, dây truyền sản xuất hiện đại.tức là những dự án chưa có khả năng sinh lời trong thời gian ngắn. Do đó có tính lỏng thấp, độ rủi ro cao nên có lãi suất cao nhất trong các loại tín dụng. - Vi vậy, chất lượng các khoản cho vay, đặc biệt là các khoản cho vay trung và dài hạn mà tốt sẽ mang lại khoản lợi nhuận lớn cho ngân hàng.
Đối với các ngân hàng chuyên doanh sẽ có lợi thế lớn hơn vì đây là những ngân hàng có thế mạnh về vốn, chuyên sâu hơn về cho vay trung và dài hạn, thì có ưu thế cạnh tranh hơn thị trường. - Nhưng các ngân hàng đa năng cũng có thê cho vay trung và dài hạn bằng hình thức hợp vốn, hợp đồng tài trợ cho các dự án lớn, vừa san sẻ được rủi ro vừa đa dạng hóa các khoản mục tài sản có của mình. Song đối với các khoản vay với thời hạn dài nên có nghĩa là ngân hàng sẽ bị chiếm dụng vốn trong thời gian vay vốn, ngân hàng cũng phải đương đầu với chi phí trả lãi cho nguồn huy động và khả năng thanh khoản cùa mình. Vì vậy trong kế hoạch kinh doanh cùa ngân hàng thì việc cân đối nguồn cho nhu cầu cho vay nói chung và nhu cầu cho vay trung và dài hạn có thê được iru tiên hơn.
- Từ quan hệ uy tín với khách hàng trong hoạt động cho vay, ngân hàng sẽ tạo lập được mối quan hệ với khách hàng trong các lĩnh vực khác như: mở tài khoản tiền gừi thanh toán, dịch vụ thanh toán hộ, bảo lãnh. về phía khách hàng sẽ hoạt động sản xuất 2 kinh doanh hiệu quả hơn, trên cơ sở mối quan hệ sẵn có với ngân hàng, khách hàng sẽ chủ động tạo lập mối quan hệ tín dụng khác với ngân hàng, tạo mối quan hệ ngày càng bền vững giữa khách hàng và ngân hàng nhir vậy góp phần làm cho thị trường tín dụng được mở rộng. - Mặt khác, thông qua hoạt động cho vay, ngân hàng cũng thực hiện được mục tiêu phát triên kinh tế xã hội của Chính phũ bằng việc cho vay bằng vốn ngân sách dự phòng. Nhà nước ủy quyền cho ngân hàng phát hành trái phiếu, kỳ phiếu đê huy động vốn đầu tư phát triên.
Khi đó, ngân hàng sẽ được biết đến rộng rãi hơn trong người dân không chi ờ hoạt động cho vay mà cả hoạt động huy động vốn củng sẽ phát triên, tạo uy tín và danh tiếng cho ngân hàng. - Hoạt động cho vay là hoạt động có tỷ trọng lớn và đem lại nguồn thu lớn nhất cho ngân hàng nhưng lại là hoạt động rủi ro nhất. Vì vậy trong hoạt động cho vay phải tuân thù nguyên tắc cho vay. Vai trò hoạt động cho vay của NHTM 1.
Vai trò đối vói nền kinh tế Chất lượng cho vay góp phần cải thiện kinh tể vĩ mô, môi trường đầu tư và sản xuất kinh doanh, đồng thời duy trì sự ôn định giá trị đồng tiền và tỷ giá. Góp phần thúc đây hoạt động đầu tư, phát triên sản xuất kinh doanh và hoạt động xuất nhập khâu., chủ yếu là những nỗ lực của ngành trong việc thu hút nguồn vốn trong nước cho đầu tư phát triên và đôi mới chính sách cho vay và cơ cấu tín dụng theo hướng dựa trên tính khả thi và hiệu quả cùa từng dự án, từng lĩnh vực ngành nghề đê quyết định cho vay. Chất lượng tín dụng nói chung và chất lượng cho vay nói riêng đã đóng góp tích cực cho việc duy trì tăng trưởng kinh tế đã được hỗ trợ tích cực bởi chất lượng tín dụng và cho vay. Nen kinh tế chiếm khoảng 35-37% GDP do dir nợ cho vay.
3 Hàng năm, hệ thống ngân hàng đã tạo ra nhiều việc làm mới, nhất là ở các khu vực nông thôn, bằng cách cung cấp tín dụng cho các dự án và chương trình phát triên sản xuất kinh doanh. Việc sử dụng vốn ngần hàng cho mục đích này ngày càng chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả. Góp phần hỗ trợ tạo ra việc làm mới và thu hút lao động, tăng thu nhập và giảm nghèo bền vững. Thông qua huy động và cho vay có định hướng, hoạt động cho vay hỗ trợ chuyên dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH-HĐH và phát triên các ngành chủ chốt.
Vai trò đối với NHTM Hoạt động chủ yếu của ngân hàng thương mại là việc thu hút vốn đê mờ rộng cho vay và đầu txr nhằm thu lợi nhuận. Việc sử dụng vốn có hiệu quả hay không quyết định đen sự thành bại trong hoạt động kinh doanh cùa ngân hàng. Chiến lược kinh doanh quan trọng nhất cùa ngân hàng là chiến hrợc tín dụng. Trong đó hoạt động cho vay là hoạt động hứa hẹn đem lại lợi nhuận cao nên các ngân hàng quan tầm đến việc mờ rộng và nâng cao chất lượng cho vay.
Mờ rộng cho vay làm tăng doanh thu và lợi nhuận của ngân hàng: Khi ngân hàng cho vay ngân hàng thu được tiền lãi. Tiền lãi chiếm một tỷ trọng lớn trong tông doanh thu và lợi nhuận của ngân hàng. Khi ngân hàng mở rộng cho vay về chiều rộng làm tông dxr nợ tăng lên, nếu ngân hàng không gặp rủi ro lớn từ các khoản cho vay này thì chắc chắn doanh thu và lợi nhuận sẽ tăng lên. Khi ngân hàng mở rộng cho vay về chiều sâu, chất lượng của các khoản vay tăng lên, khả năng thu hồi vốn vay là lãi cao, đặc biệt đổi với các khoản vay với thời hạn dài thì doanh thu và lợi nhuận từ các khoản vay này cũng tăng lên.
Ngoài thu hr lãi, ngân hàng còn có các khoản thu phí dịch vụ như: dịch vụ bảo lãnh, dịch vụ thanh toán, dịch vụ tư vấn. Nâng cao chất lượng cho vay: Giúp ngân hàng tồn tại và phát triên bền vững. Vai trò đối vói khách hàng Chất lượng cho vay tạo lòng tin đối với khách hàng. Trong điều kiện nền kinh tế mở, khách hàng có quyền lựa chọn ngân hàng làm đối tác.
Chính vì vậy, ngân hàng nào có chất lượng tín dụng tốt sẽ thu hút được nhiều khách hàng đến thiết lập quan hệ tín dụng với ngân hàng. Với vai trò chủ đạo cung cấp vốn cho nền kinh tế, các ngân hàng hỗ trợ và tạo điều kiện cho các cá nhân và tô chức kinh tế tiếp cận nguồn vốn ngân hàng. Từ nguồn vốn vay được từ ngân hàng doanh nghiệp có áp lực trả nợ vay sẽ hoạt động kinh doanh hiệu quà hơn, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Từ đó, tạo cho các đơn vị kinh tế một chỗ đvrng và khăng định uy tín của mình trên thị trường.
Chất lượng tín dụng góp phần phát triên sản xuất, kinh doanh và lành mạnh tài chính của khách hàng. Chất lượng tín dụng được đảm bảo cũng có ý nghĩa là ngân hàng phát triên nhờ vậy ngân hàng có điều kiện cung ứng vốn tín dụng đáp ứng yêu cầu sản xuất kinh doanh của khách hàng. Phân loại hoạt động cho vay của NHTM ❖ Căn cứ vào thòi hạn cho vay: - Cho vay ngắn hạn: là loại cho vay có thời hạn đến 12 tháng và được sử dụng đê bù đắp sự thiếu hụt vốn lưu động và các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của cá nhân. - Cho vay trung hạn: là các món vay có khoảng thời gian trên 12 tháng đến 60 tháng.
Cho vay trung hạn chủ yếu được mua sam tài sản cố định, cải tiến hoặc đôi mới thiết bị, công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh, xây dựng các dự án mới có quy mô nhỏ và thời gian thu hồi vốn nhanh, hình thành vốn hru động thường xuyên.