CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến dạy đọc cho người mới bắt đầu học đọc Từ trước đến nay, có nhiều công trình nghiên cứu về dạy học đọc cho người mới bắt đầu học đọc trên thế giới. Sau đây, chúng tôi tập trung điểm lại những nghiên cứu phương pháp dạy học đọc bằng các Phương pháp dạy học ngữ âm (đánh vần và đọc).
Ehri Đại học California, trong bài báo “Học đọc và đánh vần từ”, Tạp chí Reading Behavior cho rằng: việc tập đọc và đánh vần các từ là một phần chính để biết chữ. Trong thời gian đọc một văn bản, hầu hết các từ được xử lí và người đọc có trình độ cao có thể làm điều này một cách dễ dàng gần như ở mức tự động hóa [35]. Nghiên cứu này đã tập trung tìm hiểu xem người mới học đọc đã làm thế nào để có được kĩ năng xử lí các tín hiệu đó. Kết quả cho thấy, trước khi học đọc các từ ngữ, người đọc phải làm chủ được các chữ cái.
Trong khi đọc, người đọc sẽ nhìn thấy trước tiên các tín hiệu nhờ thị giác hoặc ngữ cảnh xác định lời nói và chuyển sang tín hiệu âm của chữ cái. Ban đầu, các từ được đọc bằng cách truy cập các ghi nhớ một vài chữ cái được viết trong từ và âm thanh của nó. Sau này, khi kĩ năng giải mã âm - chữ cái đã thành thạo, cách phát âm hoàn chỉnh được phân tích như là biểu tượng ngữ âm cho âm và được lưu trữ trong bộ nhớ của người học. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng có một hình ảnh trực quan trong bộ nhớ với âm chữ cái/ từ là một phần quan trọng của thiết bị xử lí thông tin ở một người.
Vậy, phát âm có thể ảnh hưởng như thế nào tới từ được phát âm? Tác giả cho rằng tốc độ phát âm ở một người có kĩ năng đọc thành thạo thường trùng với tốc độ âm thanh trong lời nói. Để kết luận vấn đề này, tác giả cho rằng phát âm/đọc nhanh hay chậm cũng phụ thuộc vào nội dung quen thuộc hay xa lạ của bài đọc. Sau này, việc nghiên cứu cách trẻ em học đọc và đánh vần hết sức quan trọng không chỉ vì lí 9 do để trẻ có được kĩ năng đọc thành thạo và thành tích học tập tốt mà còn giúp chúng ta hiểu trong việc làm thế nào để phát triển được thiết bị xử lí thông tin của con người. Trong quá trình thu, phát, người đọc làm việc theo cách của mình, phụ thuộc vào mức độ nhận thức của họ về nội dung bài đọc.
Như vậy, học để đọc và đánh vần là những sự kiện lớn trong quá trình phát triển ngôn ngữ của con người. Hầu như bất kì một nghiên cứu nào về cách phát triển ngôn ngữ của trẻ em hay quá trình phát triển ngôn ngữ ở người lớn đều cần phải xem xét đến cách học đọc và đánh vần cùng với những yếu tố ảnh hưởng của nó. Năm 2009, một số dự án nghiên cứu cao cấp của Đại học Edith Cowan - Trung tâm Học tập Fogarty (ÚC) đã khẳng định rằng việc giảng dạy theo trình tự rõ ràng của âm học là phương tiện chính của việc dạy trẻ em làm thế nào để đọc và đánh vần. Các báo cáo của Úc nhấn mạnh rằng hệ thống ngữ âm là then chốt trong việc cung cấp cho học sinh những kĩ năng đọc, đặc biệt là học sinh học chữ từ nhỏ.
Cũng trong năm 2009, Ban Chương trình Quốc gia lâm thời công bố một loạt các tài liệu cơ bản để giúp cho việc phát triển các chương trình giảng dạy quốc gia Australia, đề xuất cần chú ý đến hệ thống ngữ âm và nhận thức ngữ âm khi dạy học đọc cho trẻ. Ấn phẩm này được sản xuất như một tài liệu hướng dẫn giáo viên trong việc dạy ngữ âm và các chương trình chính tả cho học sinh ở cấp tiểu học [ 9]. Chương trình quốc gia Úc hiện nay cung cấp một kế hoạch dạy học thiết thực. Ranh giới giữa các năm học không cố định để giáo viên linh hoạt trong việc tổ chức thực hiện và theo dõi sự tiến bộ của từng học sinh.
Giáo viên được hướng dẫn để đánh giá mức độ về kiến thức và kĩ năng mà học sinh của mình đạt được thông qua các trình tự và thích ứng với tốc độ phù hợp. Ví dụ, nếu một học sinh khi vào lớp 1 mà chưa được hướng dẫn nhận thức âm vị học (nhận biết âm và chữ cái) thì giáo viên có thể xem xét để bắt đầu hướng dẫn HS về ngữ âm và dạy phát âm một cách tự nhiên ở mọi nơi, mọi lúc. Trong giai đoạn đầu này, trình tự ngữ âm được giảng dạy một cách rõ ràng trong một chương trình học đọc/chính tả toàn diện. Cũng đi theo hướng này, trình tự kĩ năng đọc viết được bắt đầu bằng học đọc, với khái niệm nhận thức ngữ âm, sau đó tiếp tục di chuyển vào tiếp cận âm học 10 tổng hợp để giải mã và mã hóa.
Trong những năm học tiếp theo, có sự thay đổi nhiều về âm học qua việc phân tích và nghiên cứu từ. Âm học tổng hợp là sự pha trộn hoặc tổng hợp của các âm vị trong một từ cho phép một học sinh đọc hay đánh vần. Âm học phân tích là quá trình ngược lại phân tích một từ thành các âm vị. Học sinh được khuyến khích để áp dụng các mẫu vào đọc những từ mới.
Trong những năm đầu, dạy âm học tổng hợp một cách hệ thống là điều cần thiết nhưng chỉ là một phần của quá trình học để đọc. Nó là kĩ năng đầu tiên giúp học sinh học đọc và đánh vần từ. Các nghiên cứu dạy đọc tiếng Anh lưu loát khuyến nghị chiến lược đọc và hiểu từ vựng là yếu tố quan trọng để học sinh biết đọc biết viết hiệu quả trong quá trình học tập. Chìa khóa để hỗ trợ học sinh đánh vần và đọc từ nằm trong các chiến lược, quy tắc, quy ước rõ ràng và có hệ thống.
Sau khi học sinh đã đọc và làm chủ được hầu hết các chuỗi âm thanh, chúng sẽ được chuyển từ âm học sang chính tả và từ vựng học. Học sinh được thực hành và áp dụng các quy tắc chính tả để đánh giá khả năng chính tả của mình. Điều này giúp các em đánh vần tự tin và chính xác. Trình tự giảng dạy gồm các bước: Giới thiệu - xem lại và xem xét -dạy -thực hành - ứng dụng - đánh giá [9].
Năm 2013, Chuyên khảo với chủ đề "Cách tâm lí thông qua dạy cách đọc một cách khoa học", do 5 trường Đại học và trung tâm cùng thực hiện (Khoa Tâm lý học, Đại học Massachusetts, Amherst, Massachusetts, Khoa Nhi và Trung tâm học thuật và kỹ năng đọc, Đại học Houston Texas Trung tâm Khoa học Y tế, Houston, Texas; Khoa Tâm lý học và Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Phát triển, Đại học Pittsburgh, Pittsburgh, Pennsylvania; Sở Ngôn ngữ học, Viện Công nghệ Massachusetts, Cambridge, Massachusetts và Khoa Tâm lý học, Đại học Wisconsin, Madison, Wisconsin) [dẫn theo 57], thảo luận về nghiên cứu lí thuyết và thực hành có liên quan đến cách trẻ em học cách đọc tiếng Anh. Sau phần tổng quan là tóm tắt nội dung các cuộc thảo luận về nghiên cứu tâm lí học phát triển năng lực ngôn ngữ của trẻ khi các em nhập học và tính chất của phát triển đọc sớm. Phần tiếp theo, 11 Chuyên khảo xem xét lí thuyết của việc học đọc, đặc điểm của những trẻ em không biết đọc (ví dụ, những trẻ có chứng khó khăn trong việc đọc), ứng dụng nghiên cứu tâm lí học nhận thức và khoa học nhận thức thần kinh vào việc đọc trôi chảy và các mô hình học để đọc. Các tác động của kết quả nghiên cứu cho việc dạy đọc và học đọc cũng được thảo luận.
Tiếp theo là tóm tắt các phương pháp chính được sử dụng để dạy đọc (ngữ âm và đọc từ trọn vẹn), cách thức đánh giá thí điểm và nghiên cứu lớp học về các kĩ năng dạy đọc. Từ các nguồn chứng cứ khác nhau, hai kết luận đã được đưa ra: a). Nắm vững các nguyên tắc chữ cái (kí hiệu viết kết hợp với âm vị) là điều cần thiết đầu tiên để người học thành thạo trong các kĩ năng đọc. Dạy theo phương pháp ngữ âm có hiệu quả hơn so với việc dạy theo phương pháp đọc từ trọn vẹn (đặc biệt là cho đối tượng trẻ em có nguy cơ gặp khó khăn về đọc).
Sử dụng toàn bộ các hoạt động ngôn ngữ để bổ sung hướng dẫn ngữ âm giúp trẻ đọc vui vẻ và có ý nghĩa, nhưng cuối cùng, hướng dẫn ngữ âm là cực kì quan trọng vì nó giúp trẻ bắt đầu học đọc hiểu nguyên tắc chữ cái và học từ mới. Như vậy, giáo viên tiểu học cần sử dụng các nguyên tắc chữ cái có hiệu quả để giúp học sinh có kĩ năng đọc và đọc trôi chảy. Năm 2004, một nghiên cứu sử dụng công nghệ để dạy trẻ học đọc của Trung tâm Phát triển giáo dục Diana Sherman, Glenn Kleiman, and Kirsten Peterson với tiêu đề “Technology and Teaching Children to Read ” được thực hiện qua nhiều năm về cách tiếp cận hiệu quả để dạy trẻ đọc đã nghiên cứu về việc sử dụng các công nghệ kỹ thuật số đa phương tiện để nâng cao trình độ dạy đọc cho trẻ trong giai đoạn trứng nước. Điều này phản ánh một thực tế là công nghệ hoàn toàn có khả năng trong việc giúp trẻ em học cách đọc.
Mặc dù chỉ mới xuất hiện gần đây nhưng các sản phẩm của nghiên cứu này cũng đã gần đủ, giá cả phải chăng và sẵn sàng để sử dụng rộng rãi. Các sản phẩm mới sử dụng các công nghệ này đã được công bố, và một số nghiên cứu đang được tiến hành để kiểm tra tác động của các sản phẩm này đối với việc học tập của trẻ em [66, tr 321]. 12 * Tóm lại: Những tài liệu nghiên cứu về dạy đọc cho trẻ mới học đọc mà luận án đã đề cập trên là cơ sở lí luận để vận dụng và kế thừa. Từ nghiên cứu tổng quan, chúng tôi thấy các nghiên cứu đều khẳng định Phương pháp âm học có hiệu quả cho trẻ em khi mới bắt đầu học một ngôn ngữ.
Ưu điểm của phương pháp này là phù hợp với các đối tượng người học rộng rãi, đặc biệt là những trẻ có nguy cơ gặp khó khăn về học đọc; trong đó có cả những trẻ học đọc một ngôn ngữ không phải là tiếng mẹ đẻ.