Quản Lý Stress Ở Bệnh Nhân Loét Dạ Dày-Tá Tràng

Luận văn tốt nghiệp y tế nghiên cứu thực trạng stress và cách ứng phó với stress trên bệnh nhân loét dạ dày tá tràng tại khoa khám bệnh, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề

• Tác giả: Lê Ngọc Huyền
• Người hướng dẫn: Th.S. Phạm Thị Quỳnh
• Trường học: Đại Học Y Dược, Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Y Học
• Đề tài: Quản Lý Stress Ở Bệnh Nhân Loét Dạ Dày-Tá Tràng
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. LOÉT DẠ DÀY-TÁ TRÀNG
• 1.1.1. Định nghĩa và đặc trưng loét dạ dày- tá tràng
• 1.1.2. Bệnh nguyên- bệnh sinh loét dạ dày- tá tràng
• 1.1.3. Chẩn đoán và phân loại loét dạ dày tá tràng
• 1.1.4. Biểu hiện lâm sàng
• 1.1.5. Tiến triển và tiên lượng
• 1.2. STRESS Ở BỆNH NHÂN LOÉT DẠ DÀY-TÁ TRÀNG
• 1.2.1. Tỷ lệ stress ở bệnh nhân loét dạ dày tá tràng (LDDTT)
• 1.2.2. Đặc điểm stress ở bệnh nhân LDDTT
• 1.2.3. Bệnh nguyên sinh của stress ở bệnh nhân LDDTT
• 1.2.4. Sàng lọc, chẩn đoán stress ở bệnh nhân LDDTT
• 1.2.5. Điều trị stress ở bệnh nhân LDDTT
• 1.3. CÁCH ĐỐI PHÓ STRESS Ở BỆNH NHÂN LOÉT DẠ DÀY- TÁ TRÀNG
• 1.3.1. Đối cường và chiến lược đối phó
• 1.3.2. Phân loại các chiến lược đối phó
• 1.3.3. Các đặc điểm hình thành chiến lược đối phó
• 1.3.3.1. Đặc điểm khác biệt cá nhân
• 1.3.3.2. Các yếu tố liên quan đến stress
• 1.3.3.3. Các chiến lược đối phó và bệnh loét dạ dày- tá tràng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tiêu chuẩn chẩn bệnh
• 2.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu
• 2.5. Quy trình nghiên cứu
• 2.6. Các công cụ nghiên cứu
• 2.7. Các biến số và chỉ số nghiên cứu
• 2.8. Nhập, xử lý và phân tích số liệu
• 2.9. Sai số và cách khắc phục
• 2.10. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 2.11. Hạn chế của nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm tuổi của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm giới tính của đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Đặc điểm nhân khẩu xã hội học của đối tượng nghiên cứu
• 3.4. Đặc điểm nhân cách của đối tượng nghiên cứu
• 3.5. Đặc điểm yếu tố nguy cơ của đối tượng nghiên cứu
• 3.6. Đặc điểm LDDTT của đối tượng nghiên cứu
• 3.7. Đặc điểm cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu
• 3.8. Đặc điểm stress ở bệnh nhân LDDTT
• 3.9. Tỷ lệ phần trăm có stress ở bệnh nhân LDDTT
• 3.10. Nội dung stress ở bệnh nhân LDDTT
• 3.11. Sự thay đổi của stress trong ngày
• 3.12. Thời gian xuất hiện stress so với triệu chứng LDDTT
• 3.13. Đặc điểm mức độ stress trên thang PSS10
• 3.14. Điểm PSS10 trung bình theo các vấn đề liên quan đến tình trạng cùng thông
• 3.15. Thang PSS10 và sự ảnh hưởng đến chất lượng lao động sinh hoạt
• 3.16. Đặc điểm chiến lược đối phó
• 3.16.1. Đặc điểm 14 loại chiến lược đối phó theo thang Brief-SCOPE
• 3.16.2. Phân bố đặc điểm chiến lược đối phó theo 3 nhóm chiến lược
• 3.16.3. Đặc điểm chiến lược đối phó theo nhóm tuổi
• 3.16.4. Đặc điểm chiến lược đối phó theo giới tính
• 3.16.5. Đặc điểm chiến lược đối phó theo các loại hình nhân cách
• 3.16.6. Đặc điểm chiến lược đối phó trên nhóm bệnh nhân loét dạ dày- tá tràng có triệu chứng tiêu hóa và nhóm bệnh nhân có biến chứng ảnh hưởng toàn trạng
• 3.16.7. Mối liên quan giữa cách ứng phó và mức độ stress theo PSS10 trên bệnh nhân loét dạ dày tá tràng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm tuổi của đối tượng nghiên cứu
• 4.1.2. Đặc điểm giới tính của đối tượng nghiên cứu
• 4.1.3. Các đặc điểm nhân khẩu xã hội học khác của đối tượng nghiên cứu
• 4.1.4. Đặc điểm nhân cách của nhóm đối tượng nghiên cứu
• 4.1.5. Đặc điểm stress của nhóm đối tượng nghiên cứu
• 4.1.6. Đặc điểm lâm sàng stress ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu
• 4.2. Tỷ lệ phần trăm có stress ở bệnh nhân loét dạ dày 3 tá tràng
• 4.3. Sự thay đổi của stress trong ngày ở bệnh nhân loét dạ dày- tá tràng
• 4.4. Thời gian xuất hiện stress so với triệu chứng LDDTT
• 4.5. Đặc điểm mức độ stress trên thang PSS
• 4.6. Đặc điểm chiến lược đối phó
• 4.6.1. Đặc điểm 14 loại chiến lược đối phó theo thang Brief-COPE
• 4.6.2. Phân bố đặc điểm chiến lược đối phó theo 3 nhóm chiến lược
• 4.6.3. Đặc điểm chiến lược đối phó theo giới tính
• 4.6.4. Đặc điểm chiến lược đối phó theo các loại hình nhân cách
• 4.6.5. Đặc điểm chiến lược đối phó và điểm số PSS
• PHỤ LỤC 1: THANG PSS10 VÀ THANG BRIEF-SCOPE
• PHỤ LỤC 2: BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Stress Ở Bệnh Nhân Loét Dạ Dày Tá Tràng

Quản lý stress là một yếu tố quan trọng trong việc điều trị bệnh nhân loét dạ dày-tá tràng. Stress không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý mà còn có thể làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh lý. Nghiên cứu cho thấy rằng stress có thể làm tăng sản xuất axit dạ dày, dẫn đến sự hình thành và tái phát loét. Việc hiểu rõ mối liên hệ giữa stress và loét dạ dày-tá tràng là cần thiết để phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả.

1.1. Định Nghĩa Stress Và Tác Động Đến Bệnh Nhân Loét Dạ Dày

Stress được định nghĩa là phản ứng của cơ thể trước các yếu tố gây căng thẳng. Ở bệnh nhân loét dạ dày, stress có thể làm tăng cường độ triệu chứng và làm chậm quá trình hồi phục. Nghiên cứu cho thấy rằng 38,8% bệnh nhân loét có mức độ stress cao, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của họ.

1.2. Tình Trạng Stress Ở Bệnh Nhân Loét Dạ Dày Tá Tràng

Tình trạng stress ở bệnh nhân loét dạ dày-tá tràng thường xuyên xảy ra và có thể dẫn đến các triệu chứng như đau bụng, khó tiêu. Việc theo dõi và đánh giá mức độ stress là cần thiết để có biện pháp can thiệp kịp thời.

II. Vấn Đề Stress Ở Bệnh Nhân Loét Dạ Dày Tá Tràng

Bệnh nhân loét dạ dày-tá tràng thường phải đối mặt với nhiều vấn đề liên quan đến stress. Các yếu tố như áp lực công việc, lo âu về sức khỏe và các vấn đề tâm lý khác có thể làm tăng mức độ stress. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tâm lý mà còn làm tăng nguy cơ tái phát loét.

2.1. Nguyên Nhân Gây Stress Ở Bệnh Nhân Loét Dạ Dày

Nguyên nhân gây stress ở bệnh nhân loét dạ dày có thể bao gồm áp lực công việc, mối quan hệ gia đình và các vấn đề tài chính. Những yếu tố này có thể làm tăng cảm giác lo âu và căng thẳng, dẫn đến tình trạng bệnh lý nghiêm trọng hơn.

2.2. Tác Động Của Stress Đến Tình Trạng Loét Dạ Dày

Stress có thể làm tăng sản xuất axit dạ dày, dẫn đến tình trạng viêm và loét. Nghiên cứu cho thấy rằng bệnh nhân có mức độ stress cao thường có triệu chứng nặng hơn và thời gian hồi phục lâu hơn.

III. Phương Pháp Giảm Stress Ở Bệnh Nhân Loét Dạ Dày Tá Tràng

Có nhiều phương pháp giảm stress hiệu quả cho bệnh nhân loét dạ dày-tá tràng. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện tâm lý mà còn hỗ trợ quá trình điều trị bệnh. Việc áp dụng các kỹ thuật giảm stress có thể giúp bệnh nhân cảm thấy thoải mái hơn và giảm thiểu triệu chứng.

3.1. Các Kỹ Thuật Giảm Stress Hiệu Quả

Các kỹ thuật như thiền, yoga và tập thể dục có thể giúp giảm stress hiệu quả. Những hoạt động này không chỉ giúp thư giãn mà còn cải thiện sức khỏe tổng thể của bệnh nhân.

3.2. Tư Vấn Tâm Lý Cho Bệnh Nhân Loét Dạ Dày

Tư vấn tâm lý là một phương pháp quan trọng trong việc quản lý stress. Bệnh nhân có thể được hỗ trợ để hiểu rõ hơn về cảm xúc của mình và tìm ra các cách ứng phó hiệu quả với stress.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quản Lý Stress Trong Điều Trị Loét Dạ Dày Tá Tràng

Việc quản lý stress có thể được áp dụng trong điều trị loét dạ dày-tá tràng thông qua các chương trình giáo dục sức khỏe và hỗ trợ tâm lý. Những ứng dụng này giúp bệnh nhân nhận thức rõ hơn về tình trạng của mình và tìm ra các biện pháp giảm stress hiệu quả.

4.1. Chương Trình Giáo Dục Sức Khỏe

Chương trình giáo dục sức khỏe có thể giúp bệnh nhân hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa stress và loét dạ dày. Điều này giúp họ có ý thức hơn trong việc quản lý cảm xúc và hành vi của mình.

4.2. Hỗ Trợ Tâm Lý Tại Bệnh Viện

Hỗ trợ tâm lý tại bệnh viện có thể giúp bệnh nhân cảm thấy an tâm hơn trong quá trình điều trị. Các chuyên gia tâm lý có thể cung cấp các kỹ thuật giảm stress và hỗ trợ bệnh nhân trong việc đối phó với tình trạng bệnh.

V. Kết Luận Về Quản Lý Stress Ở Bệnh Nhân Loét Dạ Dày Tá Tràng

Quản lý stress là một phần quan trọng trong điều trị bệnh nhân loét dạ dày-tá tràng. Việc hiểu rõ mối liên hệ giữa stress và tình trạng bệnh lý sẽ giúp các bác sĩ và bệnh nhân có những biện pháp can thiệp kịp thời và hiệu quả. Tương lai của nghiên cứu trong lĩnh vực này cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị toàn diện hơn.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Stress Và Loét Dạ Dày

Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị mới nhằm giảm thiểu tác động của stress đến bệnh nhân loét dạ dày. Việc áp dụng công nghệ mới và các phương pháp điều trị tâm lý có thể mang lại hiệu quả cao hơn.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Quản Lý Stress Trong Điều Trị

Quản lý stress không chỉ giúp cải thiện tình trạng bệnh mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Việc tích cực áp dụng các phương pháp giảm stress sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho sức khỏe tâm lý và thể chất của bệnh nhân.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Loét dạ dày-tá tràng (Peptic Ulcer Disease - PUD) là một trong những bệnh lý tiêu hóa phổ biến nhất trên thế giới, với tỷ lệ mắc mới khoảng 0,57 trường hợp trên 1.000 người/năm đối với xuất huyết tiêu hóa và 0,10 trường hợp/1.000 người/năm đối với thủng đường tiêu hóa. Mặc dù vai trò của vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) và thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) trong cơ chế bệnh sinh đã được làm sáng tỏ, một thực tế đáng lo ngại là 16–31% các vết loét không liên quan đến H. pylori và NSAID, đặt ra câu hỏi về mức độ liên quan giữa stress tâm lý và PUD.

Bối cảnh vấn đề: Tại Việt Nam, sức khỏe tâm thần ngày càng được quan tâm hơn, nhưng cho đến năm 2023 chưa có nghiên cứu nào khảo sát thực trạng stress và chiến lược đối phó (coping strategies) riêng biệt trên đối tượng bệnh nhân PUD. Khoảng trống nghiên cứu này dẫn đến khả năng phát hiện stress không cao, bệnh nhân không được điều trị kịp thời và nguy cơ tiến triển thành rối loạn tâm thần mãn tính.

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Mô tả thực trạng stress ở bệnh nhân loét dạ dày-tá tràng tại Khoa Khám chữa bệnh theo yêu cầu - Bệnh viện E năm 2023.
2. Phân tích chiến lược đối phó stress ở bệnh nhân loét dạ dày-tá tràng, bao gồm sự khác biệt theo giới tính, nhóm tuổi và loại hình nhân cách.

Phạm vi và giới hạn: Nghiên cứu được tiến hành trên 61 bệnh nhân ngoại trú được chẩn đoán xác định PUD trong khoảng thời gian 01/02/2023 – 28/02/2023, sử dụng thiết kế cắt ngang mô tả. Do đó, kết quả chỉ phản ánh tình trạng tại một thời điểm và không đủ để chứng minh mối quan hệ nhân quả.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tỷ lệ stress trong bệnh nhân PUD: Nghiên cứu của Ulrik Deding và cộng sự (2016) theo dõi dọc 33 tháng trên 17.404 đối tượng dân số Bắc Đan Mạch ghi nhận: trong 121 bệnh nhân được xác nhận PUD, có 38,8% có mức độ stress cao, trong khi ở nhóm stress thấp, tỷ lệ PUD chỉ là 10,7%. Tại đơn vị ICU, nội soi cho thấy sau 1–2 ngày nhập viện, loét do stress xuất hiện ở 76%–100% bệnh nhân.

So sánh với các giải pháp nghiên cứu hiện có:

Tiêu chí	Nghiên cứu trước (toàn cầu)	Nghiên cứu này (Việt Nam 2023)
Đối tượng	Dân số chung	Bệnh nhân PUD ngoại trú
Công cụ đo stress	Nhiều thang đo khác nhau	PSS-10 (chuẩn hóa)
Công cụ đo coping	Nhiều phiên bản COPE	Brief-SCOPE (đã dịch tiếng Việt)
Bối cảnh văn hóa	Châu Âu, Bắc Mỹ	Việt Nam
Tích hợp nhân cách	Không	Có (5 loại hình nhân cách)

Phân tích khoảng trống (Gap Analysis):

• Thiếu dữ liệu Việt Nam về stress trong bệnh nhân PUD.
• Chưa có nghiên cứu tích hợp đồng thời cả thang đo stress (PSS-10) và thang đo chiến lược đối phó (Brief-SCOPE) trong cùng một quần thể PUD.
• Chưa phân tích sự khác biệt coping theo nhân cách trên bệnh nhân PUD.

Thiết kế hệ thống nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang (Cross-sectional descriptive study).

Công cụ đo lường:

• PSS-10 (Perceived Stress Scale - 10 items): Bộ câu hỏi 10 mục đánh giá cảm xúc và suy nghĩ trong 1 tháng qua. Điểm từ 0–4 cho mỗi tiểu mục:

  • 0–13 điểm: Stress nhẹ
  • 14–26 điểm: Stress trung bình
  • 27–40 điểm: Stress nặng

• Brief-SCOPE (Brief Coping Orientation to Problems Experienced): Thang đánh giá 28 mục, phiên bản tiếng Việt do Shoko Matsumoto và cộng sự biên dịch, đo lường 14 chiến lược đối phó phân thành 3 nhóm:

  • Đối phó tập trung vào cảm xúc (7 items)
  • Đối phó tập trung vào vấn đề (7 items)
  • Đối phó né tránh/bất thường (14 items)

• Phân loại nhân cách HB2010: Gồm 5 nét: Dễ chịu, Hướng ngoại, Tận tâm, Tâm lý bất ổn, Sẵn sàng trải nghiệm.

Phần mềm phân tích: SPSS (Statistical Package for Social Sciences) – phân tích thống kê mô tả và phân tích so sánh nhóm (Independent T-test, ANOVA, Kruskal-Wallis Test), ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Địa điểm: Khoa Khám chữa bệnh theo yêu cầu, Bệnh viện E, Hà Nội.

---

Implementation và kết quả

Đặc điểm mẫu nghiên cứu

Tổng số 61 bệnh nhân được thu thập, trong đó:

• Nhóm tuổi trung niên và cao tuổi (>45 tuổi) chiếm tỷ lệ cao nhất (49,2%).
• Nữ giới chiếm tỷ lệ cao hơn nam giới.
• Khoảng 3/4 đối tượng sống ở nông thôn (74,6%).
• 93,4% có mức kinh tế trung bình và khá giả.
• Nét nhân cách Tận tâm chiếm tỷ lệ cao nhất (27,9%, n=17), đặc biệt phổ biến ở nhóm tuổi trung niên.

Yếu tố nguy cơ PUD:

• Nhiễm H. pylori: 54% (cao nhất)
• Uống rượu, bia: 40%
• Hút thuốc lá: 38%
• Sử dụng NSAID kéo dài: 34% (thấp nhất)

Kết quả stress

Tỷ lệ stress: 82% (n=50) bệnh nhân PUD báo cáo có stress ở các mức độ khác nhau — con số này cao hơn đáng kể so với dữ liệu từ dân số chung.

Phân bố mức độ stress (PSS-10) trong 50 bệnh nhân có stress:

• Stress trung bình: 82% (n=41)
• Stress nặng: 12% (n=6)
• Stress nhẹ: 6% (n=3)

Nội dung stress phổ biến nhất:

• Mâu thuẫn gia đình: 43,9%
• Kinh tế: 41,4%
• Sức khỏe: 34,1%
• Áp lực công việc: 24%
• Tình yêu: 22%

Diễn biến trong ngày: Mức độ stress cao nhất vào buổi tối (46%), thấp nhất vào buổi chiều (8%).

Mối quan hệ thời gian: Stress xuất hiện trước các triệu chứng PUD chiếm đa số (56%), xuất hiện đồng thời là 34%, chỉ 10% xuất hiện sau chẩn đoán PUD — gợi ý stress có vai trò nguyên nhân hơn là hệ quả của PUD.

Điểm PSS-10 theo từng câu hỏi:

Câu hỏi	Điểm TB ± SD
Lo lắng và áp lực	2,30 ± 0,61 (cao nhất)
Buồn vì điều không như mong muốn	2,20 ± 0,64
Tức giận vì không kiểm soát được mọi thứ	2,12 ± 0,70
Cảm thấy vấn đề đã vượt giới hạn	1,56 ± 0,65 (thấp nhất)

Kết quả chiến lược đối phó

14 chiến lược đối phó (Brief-SCOPE), top 6 được sử dụng thường xuyên nhất:

Chiến lược	Điểm TB ± SD
Tự phân tâm	5,54 ± 1,01
Sử dụng thông tin hỗ trợ	5,26 ± 1,52
Đối phó chủ động	5,24 ± 1,30
Trút giận	5,22 ± 1,39
Sắp xếp lại tích cực	5,08 ± 1,35
Chấp nhận	5,06 ± 1,49

Hai chiến lược ít dùng nhất: Sử dụng chất (n=26, 3,56 ± 1,74) và Hành vi kém gắn kết (n=33, 3,72 ± 1,75).

Theo 3 nhóm chiến lược:

• Tập trung vào cảm xúc: 53,79 ± 5,3 (cao nhất)
• Tập trung vào vấn đề: 47,72 ± 4,58
• Chiến lược bất thường: 30,37 ± 3,21 (thấp nhất)

---

Đổi mới và đóng góp

Phát hiện khác biệt theo giới tính (p < 0,05)

Nam giới có điểm chiến lược bất thường cao hơn nữ (29,57 ± 5,56 so với 24,22 ± 5,21, p=0,001). Đặc biệt:

• Sử dụng chất: Nam 4,91 ± 1,56 vs. Nữ 2,41 ± 0,80 (p=0,001) — chênh lệch hơn 2 lần.
• Sử dụng thông tin hỗ trợ: Nam 5,91 ± 1,35 vs. Nữ 4,70 ± 1,46 (p=0,004).
• Hài hước: Nam 5,00 ± 1,62 vs. Nữ 3,96 ± 1,72 (p=0,034).

Phát hiện khác biệt theo nhân cách

Nhân cách Dễ chịu (Agreeableness) sử dụng cả hai nhóm chiến lược thích nghi (tập trung vào cảm xúc và vấn đề) thường xuyên nhất so với các nét nhân cách khác. Đây là phát hiện mới chưa được ghi nhận trong bối cảnh bệnh nhân PUD tại Việt Nam.

Phát hiện khác biệt theo tuổi (p < 0,05)

Chiến lược Tôn giáo có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các nhóm tuổi (p=0,001): nhóm tuổi <19 điểm TB = 2,0, nhóm 19–45 = 3,85, nhóm >45 = 5,15 — phản ánh xu hướng tìm đến tôn giáo như cơ chế đối phó tăng theo tuổi.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Cơ chế sinh lý của stress trong PUD

Stress kích hoạt trục não-ruột (Gut-Brain Axis) thông qua dây thần kinh phế vị (dây số X), dẫn đến:

• Tăng tiết ACTH → tăng cortisol → tăng tiết acid dạ dày.
• Giảm tưới máu niêm mạc → giảm prostaglandin bảo vệ.
• Tăng tiết pepsin → tổn thương niêm mạc.
• Rối loạn nhu động ruột → chứng khó tiêu.

Khi các yếu tố bảo vệ (chất nhầy Bicarbonate, prostaglandin, phospholipid, hàng rào biểu mô) suy giảm, vết loét hình thành và tiến triển.

Ứng dụng lâm sàng

• Sàng lọc bắt buộc: Tích hợp PSS-10 vào quy trình khám bệnh PUD định kỳ để phát hiện sớm stress.
• Can thiệp dược lý: SSRIs (Selective Serotonin Reuptake Inhibitors) được khuyến nghị là thuốc điều trị đầu tay cho stress trên bệnh nhân PUD, có hiệu quả giảm đau ở cả nam và nữ.
• Can thiệp tâm lý trị liệu: Liệu pháp tâm lý động học giải quyết vấn đề cá nhân và quan hệ liên cá nhân, giáo dục tâm lý, quản lý trường hợp cụ thể.
• Lưu ý: Benzodiazepin không được khuyến cáo là đơn trị liệu do nguy cơ lệ thuộc và tăng tỷ lệ mắc stress sau điều trị sớm.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật:

• Thiết kế cắt ngang chỉ phản ánh tình trạng tại một thời điểm, không chứng minh được quan hệ nhân quả giữa stress và PUD.
• Cỡ mẫu 61 bệnh nhân trong 1 tháng tại 1 cơ sở chưa đủ để tổng quát hóa cho toàn bộ bệnh nhân PUD tại Việt Nam.
• Kết quả từ thang PSS-10 và Brief-SCOPE chỉ có giá trị sàng lọc, không có ý nghĩa chẩn đoán xác định.
• Sai số nhớ lại (recall bias) và sai số hệ thống có thể ảnh hưởng đến độ chính xác.

Hướng phát triển:

• Nghiên cứu thuần tập (cohort study) theo dõi dọc ≥12 tháng để xác định mối quan hệ nhân quả.
• Mở rộng cỡ mẫu đa trung tâm trên toàn quốc.
• Tích hợp biomarker (cortisol huyết thanh, CRF) để đánh giá khách quan mức độ stress sinh lý.
• Nghiên cứu hiệu quả can thiệp CBT (Cognitive Behavioral Therapy) kết hợp điều trị PUD chuẩn.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Bác sĩ lâm sàng và điều dưỡng: Có cơ sở khoa học để tích hợp sàng lọc tâm lý vào phác đồ điều trị PUD, giúp nâng cao tỷ lệ phát hiện stress từ mức hiện tại thấp lên ≥80%.
• Bệnh nhân PUD: Được tiếp cận điều trị toàn diện (soma + tâm lý), giảm nguy cơ tái phát (hiện >60% bệnh nhân PUD tái phát sau điều trị).
• Nhà nghiên cứu y khoa: Có bộ công cụ đã chuẩn hóa văn hóa Việt Nam (PSS-10 + Brief-SCOPE) sẵn sàng để tái sử dụng trong các nghiên cứu quy mô lớn hơn.
• Sinh viên y khoa: Tiếp cận mô hình nghiên cứu cắt ngang hoàn chỉnh, từ thiết kế công cụ, thu thập dữ liệu đến phân tích SPSS với các kiểm định phù hợp.
• Nhà hoạch định chính sách y tế: Bằng chứng định lượng hỗ trợ xây dựng chính sách lồng ghép sức khỏe tâm thần vào chăm sóc tiêu hóa cơ bản tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Làm thế nào để triển khai PSS-10 và Brief-SCOPE trong thực hành lâm sàng? Cả hai thang đo đều ở dạng tự báo cáo (self-report), bệnh nhân có thể hoàn thành trong 10–15 phút. PSS-10 được chấm điểm tổng từ 0–40; Brief-SCOPE gồm 28 câu, tính điểm trung bình theo từng nhóm chiến lược. Không cần phần mềm chuyên dụng để tính điểm thủ công.

2. Giới hạn cỡ mẫu ảnh hưởng đến độ tin cậy như thế nào? Với n=61, nghiên cứu đủ lực thống kê cho phân tích mô tả và so sánh 2 nhóm (giới tính, nhóm tuổi). Tuy nhiên, để phân tích hồi quy đa biến đầy đủ, cần cỡ mẫu ≥150–200. Đây là hướng mở rộng cho nghiên cứu tiếp theo.

3. Kết quả có thể tích hợp vào hệ thống bệnh viện điện tử (HIS) không? Có. PSS-10 và Brief-SCOPE có thể số hóa và tích hợp vào module khám bệnh của HIS dưới dạng bảng câu hỏi điện tử (e-questionnaire), với tính điểm tự động và cảnh báo cho bác sĩ khi điểm PSS-10 ≥14.

4. Chi phí triển khai sàng lọc stress hàng loạt là bao nhiêu? Chi phí biên (marginal cost) gần như bằng 0 nếu sử dụng bản in giấy. Với hệ thống số hóa, chi phí phụ thuộc vào hạ tầng HIS sẵn có. Lợi ích kinh tế dự kiến thông qua giảm tỷ lệ tái phát PUD (>60%) và giảm chi phí điều trị biến chứng xuất huyết tiêu hóa.

5. Chiến lược đối phó nào cần được khuyến khích, chiến lược nào cần can thiệp? Cần khuyến khích: Đối phó chủ động, Sắp xếp lại tích cực, Sử dụng thông tin hỗ trợ. Cần can thiệp giảm thiểu: Sử dụng chất (đặc biệt ở nam giới, điểm cao hơn nữ gần 2 lần) và Hành vi kém gắn kết — đây là hai chiến lược bất thường điển hình có liên quan đến tăng nguy cơ PUD tái phát.

---

Kết luận

Nghiên cứu cung cấp bằng chứng định lượng đầu tiên tại Việt Nam về thực trạng stress và chiến lược đối phó trên bệnh nhân loét dạ dày-tá tràng:

• 82% bệnh nhân PUD có stress, chủ yếu ở mức trung bình (82% trong nhóm stress); stress xuất hiện trước triệu chứng PUD ở 56% trường hợp.
• Đối phó chủ động là chiến lược thích nghi được sử dụng thường xuyên nhất; Tự phân tâm có điểm số cao nhất trong toàn bộ 14 chiến lược.
• Nam giới có xu hướng sử dụng chiến lược bất thường nhiều hơn nữ giới một cách có ý nghĩa thống kê, đặc biệt là sử dụng chất gây nghiện.
• Nhân cách Dễ chịu và Tận tâm liên quan đến việc sử dụng chiến lược thích nghi nhiều hơn.

Những phát hiện này khuyến nghị lồng ghép sàng lọc tâm lý thường quy bằng PSS-10 và Brief-SCOPE vào phác đồ điều trị PUD, đồng thời thiết kế can thiệp tâm lý cá thể hóa theo giới tính và đặc điểm nhân cách — một hướng tiếp cận y học toàn diện (holistic medicine) có tiềm năng cải thiện đáng kể kết quả điều trị và chất lượng sống của bệnh nhân PUD tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

¾I HÞC QUÞC GIA HÀ NÞI TR¯ÞNG ¾I HÞC Y D¯þC LÊ NGÞC HUYÞN THþC TR¾NG STRESS VÀ CÁCH ÞI PHÓ STRESS Þ BÞNH NHÂN LOÉT D¾ DÀY-TÁ TRÀNG T¾I KHOA KHÁM CHþA BÞNH THEO YÊU C¾U BÞNH VIÞN E NM 2023 KHOÁ LU¾N TÞT NGHIÞP ¾I HÞC NGÀNH Y A KHOA Hà Nßi 3 2023 ¾I HÞC QUÞC GIA HÀ NÞI TR¯ÞNG ¾I HÞC Y D¯þC Ng±ßi thÿc hißn: LÊ NGÞC HUYÞN THþC TR¾NG STRESS VÀ CÁCH ÞI PHÓ STRESS Þ BÞNH NHÂN LOÉT D¾ DÀY-TÁ TRÀNG T¾I KHOA KHÁM CHþA BÞNH THEO YÊU C¾U BÞNH VIÞN E NM 2023 KHOÁ LU¾N TÞT NGHIÞP ¾I HÞC NGÀNH Y A KHOA Khóa QH.Y Ng±ßi h±ßng d¿n: Th.S Ph¿m Thß Quönh Hà Nßi 3 2023 LÞI C¾M ¡N Trong quá trình hßc t¿p, nghiên cÿu và hoàn thành khoá lu¿n này, em ã nh¿n ±ÿc nhißu sÿ giúp ÿ cÿa th¿y cô và b¿n bè. Vßi lòng bi¿t ¡n sâu s¿c, em xin chân thành gÿi lßi c¿m ¡n tßi: Ban Chÿ nhißm Tr±ßng ¿i hßc Y D±ÿc, ¿i hßc Qußc Gia Hà Nßi, th¿y cô gi¿ng viên Tr±ßng ¿i hßc Y D±ÿc, ¿i hßc Qußc gia Hà Nßi ã t¿o ißu kißn thu¿n lÿi giúp ÿ em trong quá trình hßc t¿p và nghiên cÿu ß em có thß hoàn thành khoá lu¿n này. Em xin bày tß sÿ kính trßng, lòng bi¿t ¡n chân thành tßi ThS. Ph¿m Thß Quönh 3 ng±ßi ã trÿc ti¿p h±ßng d¿n, t¿n tình chß b¿o, giúp ÿ em r¿t nhißu trong sußt thßi gian thÿc hißn và hoàn thành khoá lu¿n này.

Em xin chân thành c¿m ¡n Ban lãnh ¿o, cán bß nhân viên khoa khám chÿa bßnh theo yêu c¿u và qußc t¿ bßnh vißn E ã t¿o ißu kißn cho em trong quá trình hßc t¿p và thu th¿p sß lißu cho nghiên cÿu này. Em xin bày tß lòng bi¿t ¡n chân thành tßi các th¿y cô gi¿ng viên Tr±ßng ¿i hßc Y D±ÿc, ¿i hßc Qußc Gia Hà Nßi ã d¿y dß, trang bß ki¿n thÿc cho em trong sußt 6 nm theo hßc t¿i tr±ßng. Cußi cùng em xin bày tß lòng bi¿t ¡n tßi nhÿng ng±ßi thân trong gia ình, nhÿng ng±ßi b¿n thân thi¿t cÿa em, nhÿng ng±ßi ã cùng chia s¿ khó khn, dành cho em nhÿng lßi ßng viên, chia s¿ quý báu trong sußt quá trình hßc t¿p và nghiên cÿu. Hà Nßi, ngày 12 tháng 05 nm 2023 LÞI CAM OAN Em là Lê Ngßc Huyßn, sinh viên khoá QH.Y, ngành Y a khoa, Tr±ßng ¿i hßc Y D±ÿc, ¿i hßc Qußc gia Hà Nßi, xin cam oan: 1.

ây là lu¿n vn do b¿n thân em trÿc ti¿p thÿc hißn d±ßi sÿ h±ßng d¿n cÿa ThS. Ph¿m Thß Quönh. Công trình này không trùng l¿p vßi b¿t kì nghiên cÿu nào ã ±ÿc công bß t¿i Vißt Nam. Các sß lißu và thông tin trong nghiên cÿu là hoàn toàn chính xác, trung thÿc và khách quan, ã ±ÿc xác nh¿n và ch¿p thu¿n cÿa c¡ sß n¡i nghiên cÿu.

Em xin hoàn toàn chßu trách nhißm tr±ßc pháp lu¿t vß nhÿng cam k¿t này. Hà Nßi, ngày 12 tháng 05 nm 2023 Tác gi¿ LÊ NGÞC HUYÞN DANH MþC Tþ VI¾T T¾T PUD Peptic ulcer disease (Bßnh viêm loét d¿ dày tá tràng) GUs Gastric ulcers (Loét d¿ dày) DUs Duodenal ulcers (Loét tá tràng) TB ißm trung bình LDDTT Loét d¿ dày tá tràng SSRIs Thußc ÿc ch¿ tái h¿p thu Serotonin chßn lßc MAOIs Thußc ÿc ch¿ monoamine oxidase DANH MþC B¾NG B¿ng 3.1 ¿c ißm nhân kh¿u xã hßi hßc cÿa ßi t±ÿng nghiên cÿu 23 B¿ng 3.2 ¿c ißm nhân cách nhóm ßi t±ÿng nghiên cÿu 26 B¿ng 3.3 ¿c ißm loét d¿ dày tá tràng cÿa nhóm ßi t±ÿng nghiên cÿu 28 B¿ng 3.4 ¿c ißm c¿n lâm sàng cÿa nhóm ßi t±ÿng nghiên cÿu 28 B¿ng 3.5 Nßi dung stress ß bßnh nhân loét d¿ dày- tá tràng 29 B¿ng 3.6 Sÿ thay ßi cÿa stress trong ngày 29 B¿ng 3.7 Thßi gian xu¿t hißn stress so vßi trißu chÿng LDDTT 30 B¿ng 3.8 Phân bß mÿc ß stress ß bßnh nhân loét d¿ dày 3 tá tràng trên thang PSS 10 30 B¿ng 3.9 ißm PSS10 trung bình theo các v¿n ß liên quan ¿n tình tr¿ng cng th¿ng 31 B¿ng 3.10 Thang PSS10 và sÿ ¿nh h±ßng ¿n ch¿t l±ÿng lao ßng sinh ho¿t 32 B¿ng 3.11 ¿c ißm 14 lo¿i chi¿n l±ÿc ßi phó theo thang Brief-SCOPE.12 Phân bß ¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó theo 3 nhóm chi¿n l±ÿc 34 B¿ng 13. ¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó theo nhóm tußi 34 B¿ng 14. ¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó theo gißi tính 37 B¿ng 15.

¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó theo các lo¿i hình nhân cách 38 B¿ng 16. ¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó trên nhóm bßnh nhân loét d¿ dày-tá tràng chß có trißu chÿng tiêu hóa và bßnh nhân có bi¿n chÿng ¿nh h±ßng toàn tr¿ng. Mßi liên quan giÿa cách ÿng phó và mÿc ß stress theo PSS10 trên bßnh nhân loét d¿ dày tá tràng 39 DANH MþC BIÞU Þ Bißu ß 3.1 ¿c ißm tußi cÿa ßi t±ÿng nghiên cÿu 24 Bißu ß 3.2 ¿c ißm gißi tính cÿa ßi t±ÿng nghiên cÿu 25 Bißu ß 3.3 ¿c ißm các y¿u tß nguy c¡ cÿa Loét d¿ dày tá tràng 28 Bißu ß 3.4 Tÿ lß ph¿n trm có stress ß bßnh nhân loét d¿ dày 3 tá tràng 30 MþC LþC ¾T V¾N Þ MþC TIÊU NGHIÊN CþU Ch±¡ng 13 TÞNG QUAN TÀI LIÞU 1. LOÉT D¾ DÀY 3 TÁ TRÀNG 2 1.1 ßnh ngh¿a và dßch tß loét d¿ dày tá tràng 2 1.2 Bßnh nguyên- bßnh sinh loét d¿ dày- tá tràng 2 1.3 Ch¿n oán và phân ß loét d¿ dày tá tràng 4 1.4 Bißu hißn lâm sàng 6 1.5 Ti¿n trißn và tiên l±ÿng 6 1.

STRESS Þ BÞNH NHÂN LOÉT D¾ DÀY 3 TÁ TRÀNG 6 1.1 Tß lß stress ß bßnh nhân loét d¿ dày tá tràng (LDDTT) 6 1.2 ¿c ißm stress ß bßnh nhân LDDTT 7 1. Bßnh nguyên 3 bßnh sinh cÿa stress ß bßnh nhân LDDTT 8 1. Sàng lßc, ch¿n oán stress ß bßnh nhân LDDTT 9 1. ißu trß stress ß bßnh nhân LDDTT 11 1.3 CÁCH ÞI PHÓ STRESS Þ BÞNH NHÂN LOÉT D¾ DÀY- TÁ TRÀNG 1.1 ¿i c±¡ng vß chi¿n l±ÿc ßi phó 12 1.2 Phân lo¿i các chi¿n l±ÿc ßi phó 13 1.2 Các ¿c ißm hình thành chi¿n l±ÿc ßi phó 15 1.1 ¿c ißm khác bißt cá nhân 15 1.2 Các y¿u tß liên quan ¿n stress 17 1.3 Các chi¿n l±ÿc ßi phó và bßnh loét d¿ dày- tá tràng 18 Ch±¡ng 2 - ÞI T¯þNG VÀ PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CþU 2.

Tiêu chu¿n chßn bßnh 19 2. Tiêu chu¿n lo¿i trÿ 19 2. ÞA IÞM VÀ THÞI GIAN NGHIÊN CþU 19 2.3 PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CþU. Thi¿t k¿ nghiên cÿu 19 2.

Quy trình nghiên cÿu 19 2.5 Các công cÿ nghiên cÿu 20 2. Các bi¿n sß và chß sß nghiên cÿu 21 2. Nh¿p, xÿ lý và phân tích sß lißu 21 2. Sai sß và cách kh¿c phÿc 21 2.

V¿n ß ¿o ÿc trong nghiên cÿu 22 2. H¿n ch¿ cÿa nghiên cÿu 22 Ch±¡ng 3 3 K¾T QU¾ 3.1 ¿c ißm tußi cÿa ßi t±ÿng nghiên cÿu 23 3. ¿c ißm gißi tính cÿa ßi t±ÿng nghiên cÿu 23 3. ¿c ißm nhân kh¿u xã hßi hßc cÿa ßi t±ÿng nghiên cÿu 24 3.4 ¿c ißm nhân cách cÿa ßi t±ÿng nghiên cÿu 26 3.5 ¿c ißm y¿u tß nguy c¡ cÿa ßi t±ÿng nghiên cÿu 27 3.6 ¿c ißm LDDTT cÿa ßi t±ÿng nghiên cÿu 28 3.7 ¿c ißm c¿n lâm sàng cÿa ßi t±ÿng nghiên cÿu 28 3.2 ¿c ißm stress ß bßnh nhân LDDTT 28 3.1 Tÿ lß ph¿n trm có stress ß bßnh nhân LDDTT 29 3.2 Nßi dung stress ß bßnh nhân LDDTT 29 3.3 Sÿ thay ßi cÿa stress trong ngày 29 3.4 Thßi gian xu¿t hißn stress so vßi trißu chÿng LDDTT 30 3.5 ¿c ißm mÿc ß stress trên thang PSS10 30 3.6 ißm PSS trung bình theo các v¿n ß liên quan ¿n tình tr¿ng cng th¿ng 31 3.7 Thang PSS10 và sÿ ¿nh h±ßng ¿n ch¿t l±ÿng lao ßng sinh ho¿t 32 3.3 ¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó 33 3.1 ¿c ißm 14 lo¿i chi¿n l±ÿc ßi phó theo thang Brief-SCOPE 34 3.2 Phân bß ¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó theo 3 nhóm chi¿n l±ÿc 34 3.3 ¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó theo nhóm tußi 34 3.4 ¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó theo gißi tính 37 3.5 ¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó theo các lo¿i hình nhân cách 38 3.6 ¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó trên nhóm bßnh nhân loét d¿ dày- tá tràng chß có trißu chÿng tiêu hóa và nhóm bßnh nhân có bi¿n chÿng ¿nh h±ßng toàn tr¿ng 38 3.7 Mßi liên quan giÿa cách ÿng phó và mÿc ß stress theo PSS10 trên bßnh nhân loét d¿ dày tá tràng 39 Ch±¡ng 4 - BÀN LU¾N 4.

¾C IÞM CHUNG CþA ÞI T¯þNG NGHIÊN CþU 41 4. ¿c ißm tußi cÿa ßi t±ÿng nghiên cÿu 41 4. ¿c ißm gißi tính cÿa ßi t±ÿng nghiên cÿu 41 4. Các ¿c ißm nhân kh¿u xã hßi hßc khác cÿa ßi t±ÿng nghiên cÿu 42 4.4 ¿c ißm nhân cách cÿa nhóm ßi t±ÿng nghiên cÿu 42 4.

¿c ißm stress cÿa nhóm ßi t±ÿng nghiên cÿu 43 4.2 ¿c ißm lâm sàng stress ß nhóm bßnh nhân nghiên cÿu 44 4.1 Tÿ lß ph¿n trm có stress ß bßnh nhân loét d¿ dày 3 tá tràng 44 4.2 Sÿ thay ßi cÿa stress trong ngày ß bßnh nhân loét d¿ dày- tá tràng 44 4.3 Thßi gian xu¿t hißn stress so vßi trißu chÿng LDDTT 44 4.4 ¿c ißm mÿc ß stress trên thang PSS 44 4.3 ¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó 45 4.1 ¿c ißm 14 lo¿i chi¿n l±ÿc ßi phó theo thang Brief-COPE 45 4.2 Phân bß ¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó theo 3 nhóm chi¿n l±ÿc 46 4.3 ¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó theo gißi tính 46 4.4 ¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó theo các lo¿i hình nhân cách 47 4.5 ¿c ißm chi¿n l±ÿc ßi phó và ißm sß PSS 49 K¾T LU¾N. 49 KI¾N NGHÞ 50 TÀI LIÞU THAM KH¾O PHþ LþC 1: THANG PSS10 VÀ THANG BRIEF-SCOPE PHþ LþC 2: BÞNH ÁN NGHIÊN CþU ¾T V¾N Þ Cách ây vài th¿p kß, stress gây nên loét d¿ dày tá tràng ã ±ÿc cho là tình tr¿ng t±¡ng khá phß bi¿n và có nhißu ¿nh h±ßng tác ßng l¿n nhau. Trong nhÿng nm ¿u cÿa th¿ kÿ 21 ã chÿng ki¿n sÿ gia tng áng kß vß sß l±ÿng các nghiên cÿu ánh giá tình tr¿ng stress nói chung và stress do bßnh c¿nh loét d¿ dày tá tràng nói riêng. Các nghiên cÿu hißn nay ti¿n tßi xây dÿng mßt hißu bi¿t toàn dißn vß b¿n ch¿t, bißu hißn lâm sàng, sÿ phát trißn và ißu trß các rßi lo¿n này.

Th¿m chí g¿n ây sÿ quan tâm ã b¿t ¿u t¿p trung vào kh¿ nng ngn ngÿa stress, sÿ chßng chéo giÿa stress và tr¿m c¿m cÜng nh± sÿ liên tÿc và thay ßi cÿa ch¿n oán, ph±¡ng pháp ißu trß. Tuy nhiên, nhÿng nghiên cÿu th±ßng mßi dÿng ß nghiên cÿu vß stress nói chung. Còn r¿t ít các nghiên cÿu t¿p trung phân tích thÿc tr¿ng stress và cách ÿng phó vßi stress trên bßnh nhân loét d¿ dày tá tràng.