Luận văn chuyên khoa: Khảo sát hội chứng chuyển hóa ở bệnh nhân tăng huyết áp

Luận văn tốt nghiệp chuyên khoa Cấp I là tài liệu tham khảo quan trọng cho sinh viên ngành y. Nội dung bao gồm nghiên cứu chuyên sâu và ứng dụng thực tiễn

• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Khảo sát tần suất hội chứng chuyển hóa ở người tăng huyết áp có tuổi
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp chuyên khoa

Tóm tắt

I. Tổng quan về hội chứng chuyển hóa cấp tính

Hội chứng chuyển hóa cấp tính (Metabolic Syndrome - MetS) là tập hợp các rối loạn chuyển hóa nguy hiểm, đặc trưng bởi sự kết hợp của các yếu tố nguy cơ tim mạch như béo phì trung tâm, rối loạn lipid máu, tăng huyết áp và tăng đường huyết. Khái niệm này lần đầu tiên được đề cập vào năm 1922 bởi Kylin và được mô tả chi tiết hơn trong thập niên 1940-1950 bởi Vague. Tại Mỹ, Reaven đã xác định hội chứng này vào năm 1988 và đặt tên là hội chứng X. MetS ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe toàn cầu, với tỷ lệ mắc khoảng 40% dân số trên 50 tuổi tại Hoa Kỳ và gần 30% ở châu Âu. Sự gia tăng tỷ lệ mắc theo tuổi tác cho thấy đây là vấn đề y tế cộng đồng quan trọng.

1.1. Cơ chế sinh lý bệnh của hội chứng chuyển hóa

Cơ chế sinh lý bệnh của hội chứng chuyển hóa liên quan mật thiết đến đề kháng insulin, tình trạng tế bào không phản ứng bình thường với insulin. Điều này dẫn đến tăng đường huyết, rối loạn lipid máu (tăng triglyceride, giảm HDL-C) và tích tụ mỡ nội tạng. Đề kháng insulin kích thích gan sản xuất nhiều glucose hơn, đồng thời thúc đẩy quá trình viêm nhiễm và stress oxy hóa. Những thay đổi này góp phần hình thành các yếu tố nguy cơ tim mạch và tiến triển thành bệnh lý mạch vành.

1.2. Tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng chuyển hóa

Tiêu chuẩn chẩn đoán hội chứng chuyển hóa theo NCEP ATP III bao gồm ít nhất 3 trong 5 yếu tố: vòng eo >102cm (nam) hoặc >88cm (nữ), triglyceride ≥150 mg/dL, HDL-C <40 mg/dL (nam) hoặc <50 mg/dL (nữ), huyết áp ≥130/85 mmHg, và đường huyết lúc đói ≥110 mg/dL. Hiệp hội Đái tháo đường Quốc tế (IDF) đưa ra tiêu chuẩn tương tự nhưng nhấn mạnh vai trò của vòng eo (tùy theo chủng tộc) cùng với 2 yếu tố khác. Sự thay đổi tiêu chuẩn phản ánh sự đa dạng sinh học giữa các quần thể.

II. Phân tích các yếu tố nguy cơ và mối liên hệ bệnh lý

Hội chứng chuyển hóa cấp tính là kết quả tương tác phức tạp giữa yếu tố di truyền, lối sống không lành mạnh (chế độ ăn giàu carbohydrate, ít vận động) và môi trường. Béo phì trung tâm, đặc biệt ở phụ nữ sau mãn kinh, là dấu hiệu quan trọng liên quan đến đề kháng insulin. Rối loạn lipid máu bao gồm tăng triglyceride máu, giảm HDL-C và tăng LDL nhỏ, đặc gây hại mạch máu. Tăng huyết áp trong hội chứng này thường do tăng thể tích máu và hoạt hóa hệ renin-angiotensin. Tất cả yếu tố này tương tác lẫn nhau, tạo thành vòng luẩn quẩn bệnh lý.

2.1. Mối liên hệ giữa hội chứng chuyển hóa và bệnh tim mạch

Hội chứng chuyển hóa làm tăng nguy cơ bệnh mạch vành lên 2-3 lần so với người không mắc. Tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và tăng đường huyết đều thúc đẩy xơ vữa động mạch. Đề kháng insulin kích thích sản xuất các cytokine tiền viêm như TNF-α và IL-6, gây tổn thương nội mô mạch máu. Những bệnh nhân mắc MetS có nguy cơ đột quỵ cao gấp 1,5 lần so với người bình thường.

2.2. Hội chứng chuyển hóa và nguy cơ đái tháo đường type 2

Hơn 80% bệnh nhân đái tháo đường type 2 có hội chứng chuyển hóa. Tăng đường huyết lúc đói (≥110 mg/dL) là dấu hiệu sớm của rối loạn dung nạp glucose. Đề kháng insulin ngăn cản tế bào hấp thu glucose, dẫn đến tăng đường huyết kéo dài. Tình trạng này càng nặng khi kết hợp với béo phì, đặc biệt ở người châu Á có tỷ lệ vòng eo cao hơn tiêu chuẩn phương Tây.

III. Phương pháp điều trị và can thiệp hiệu quả

Điều trị hội chứng chuyển hóa cấp tính yêu cầu tiếp cận đa chiều, bao gồm thay đổi lối sống, sử dụng thuốc và quản lý các yếu tố nguy cơ. Thay đổi chế độ ăn (giảm carbohydrate tinh chế, tăng chất xơ) và tăng cường vận động (ít nhất 150 phút/tuần) là nền tảng quan trọng. Thuốc metformin được sử dụng rộng rãi để cải thiện đề kháng insulin. Thuốc ức chế men chuyển (ACEi) hoặc chẹn thụ thể angiotensin II (ARB) giúp kiểm soát huyết áp. Statin được chỉ định khi LDL-C tăng cao.

3.1. Can thiệp thay đổi lối sống

Chế độ ăn Địa Trung Hải giàu chất xơ, omega-3 và chất chống oxy hóa giúp giảm đề kháng insulin. Tập luyện aerobic (đi bộ nhanh, bơi lội) cải thiện độ nhạy insulin và giảm mỡ nội tạng. Giảm cân 5-10% trọng lượng cơ thể có thể đảo ngược hội chứng chuyển hóa ở giai đoạn sớm. Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu cũng đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa biến chứng.

3.2. Điều trị bằng thuốc và theo dõi

Metformin là thuốc đầu tay trong điều trị đề kháng insulin, giảm sản xuất glucose tại gan. Thuốc hạ lipid nhóm statin (atorvastatin, rosuvastatin) giúp giảm LDL-C xuống dưới 100 mg/dL. Thuốc chống huyết áp như losartan không chỉ hạ huyết áp mà còn cải thiện chức năng nội mô. Theo dõi định kỳ các chỉ số sinh hóa (đường huyết, lipid, huyết áp) là cần thiết để đánh giá hiệu quả điều trị.

IV. Kết luận và ứng dụng trong thực hành lâm sàng

Hội chứng chuyển hóa cấp tính là vấn đề y tế toàn cầu với tỷ lệ mắc ngày càng tăng do lối sống tĩnh tại và chế độ ăn không lành mạnh. Việc chẩn đoán sớm dựa trên tiêu chuẩn NCEP ATP III hoặc IDF kết hợp với đánh giá nguy cơ tim mạch toàn diện là vô cùng quan trọng. Điều trị đa mô thức, bao gồm thay đổi lối sống và sử dụng thuốc, có thể ngăn ngừa hoặc làm chậm tiến triển của bệnh. Các nghiên cứu gần đây nhấn mạnh vai trò của chế độ ăn Địa Trung Hải và tập luyện trong quản lý hội chứng này.

4.1. Tầm quan trọng của phòng ngừa sớm

Phòng ngừa hội chứng chuyển hóa nên bắt đầu từ tuổi thanh thiếu niên thông qua giáo dục dinh dưỡng và khuyến khích hoạt động thể chất. Kiểm tra sức khỏe định kỳ, đặc biệt ở người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch hoặc đái tháo đường, giúp phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo. Môi trường học đường và nơi làm việc thân thiện với sức khỏe có thể giảm tỷ lệ mắc hội chứng này.

4.2. Hướng nghiên cứu tương lai

Nghiên cứu về cơ chế phân tử của đề kháng insulin và vai trò của vi sinh vật đường ruột trong hội chứng chuyển hóa đang được quan tâm. Sự phát triển của thuốc ức chế SGLT2 (empagliflozin) và GLP-1 agonists (liraglutide) mở ra triển vọng mới trong điều trị. Các nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn cần được tiến hành để xác định yếu tố nguy cơ cụ thể theo từng nhóm dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Hoäi chöùng chuyeån hoùa ñöôïc ñeà caäp ñaàu tieân bôûi Kylin caùch nay treân 80 naêm(1922) vaø vaøo thaäp nieân 40-50 Vague moâ taû chi tieát hôn veà caùc thaønh phaàn cuûa hoäi chöùng chuyeån hoùa vaø söï lieân heä cuûa chuùng vôùi caùc yeáu toá nguy cô khaùc cuûa beänh tim maïch[ ].Taïi Myõ HCCH ñöôïc G.M Reaven moâ taû ñaày ñuû vaø ñaët teân laø hoäi chöùng Xû.Hoäi chöùng chuyeån hoaù ñöôïc ñaëc tröng bôûi söï hieän dieän ñoàng thôøi caùc trieäu chöùng nhö beùo phì ( ñaëc bieät beùo phì trung taâm), roái loaïn lipid maùu, taêng ñöôøng huyeát vaø taêng huyeát aùp. Nhoùm caùc yeáu toá nguy cô tim maïch vaø chuyeån hoaù naøy ñöôïc phaùt hieän bôûi hai nhoùm chuyeân gia, Toå Chöùc Y Teá Theá Giôùi ( WHO) vaø Hoäi ñoàng höôùng daãn ñieàu trò cho ngöôøi lôùn laàn thöù III cuûa Chöông trình Giaùo duïc Cholesterol Quoác gia ( NCEP ATP III: National Cholesterone Education Program – Adult Treatment Panel III) 1,2. Hoäi chöùng naøy raát phoå bieán, aûnh höôûng khoaûng 40% daân soá treân 50 tuoåi ôû Hoa Kyø vaø gaàn 30% ôû Chaâu AÂu. Hôn nöõa, taàn suaát Hoäi chöùng chuyeån hoaù taêng theo tuoåi aûnh höôûng khoaûng 40% ngöôøi treân 60 tuoåi 3.

Söï hieän dieän cuûa Hoäi chöùng chuyeån hoaù quan troïng ñoái vôùi caû nguye cô beänh tim maïch laãn ñaùi thaùo ñoàng tyùp 2. Ñaëc bieät nhöõng baèng chöùng môùi ñaây cho thaáy söï hieän dieän Hoäi chöùng chuyeån hoaù keát hôïp vôùi söï gia taêng nguy cô beänh maïch vaønh, nhoài maùu cô tim vaø ñoät quî ôû caû hai giôùi 4.5 Nguy cô maéc beänh tim maïch vaø töû vong do beänh tim maïch lieân quan vôùi Hoäi chöùng chuyeån hoaù xuaát hieän ñoäc laäp vôùi caùc yeáu toá gaây nhieàu quan troïng khaùc, chaúng haïn nhö huùt thuoác laù, möùc LDL - cholesterol huyeát töông vaø uoáng röôïu 4. Caû tích tröõ môõ ôû vuøng trung taâm veà ñeà khaùng insulin ñeàu lieân quan vôùi caùc roái loaïn lipid maùu, nhö taêng triglyceride maùu, taêng lipoprotein tyû troïng raát thaáp ( VLDL: Very low Density Lipoprotein ) , vaø taêng lipopro – tein tyû troïng trunh bình ( IDL: Intermediate Density Lipoprotein), hieän dieän caùc theå LDL nhoû ñaäm ñaëc vaø HDL – C thaáp. Nhöõng baát thöôøng chuyeån hoaù lipoprotein naøy thöôøng xuaát hieän cuøng 1 nhau hôn laø xaûy ra rieâng leû vaø hình thaønh neân nhöõng yeáu toá chính cuûa MetS.

Nhoùm caùc yeáu toá nguy cô beänh tim maïch nhö taêng huyeát aùp, baát dung naïp glucose, triglyceride cao, noàng ñoä HDLc thaáp, beùo phì, tieåu ñaïm vi theå, caùc baát thöôøng veà tieâu sôïi huyeát vaø quaù trình ñoâng maùu. Ñeà khaùng insulin ñöôïc xem laø maãu soá chung cuûa HCCH. Ñeà khaùng insulin ñuùng laø moät thaønh toá trong beänh caûnh beùo phì, ñaùi thaùo ñöôøng type 2, vaø trong nhieàu tröôøng hôïp taêng huyeát aùp, taêng triglyceride maùu keøm thaáp HDL – cholesterol.4 Maõi ñeán nhöõng naêm ñaàu cuûa theá kyõ 21 vaãn coøn chöa ñöôïc nhaát trí cao giöõa WHO,NCEP vaø EGIR. Hoäi chöùng chuyeån hoùa ngaøy caøng ñöôïc söï quan taâm cuûa nhieàu chuyeân gia y teá [ ] vì noù laøm taêng tæ leä beänh ñaùi thaùo ñöôøng,tæ leä töû vong chung cuõng nhö gaùnh naëng veà y teá [ ].

Trong phaïm vi ñeà taøi naøy chuùng toâi choïn tieâu chuaån chaâûn ñoaùn cuûa NCEP ATP III coù hieäu chænh voøng eo cho ngöôøi Chaâu AÙ ñeå chaån ñoùan hoäi chöùng chuyeån hoùa cho nhoùm nghieân cöùu cuûa chuùng toâi bởi vì tiêu chuẩn chẩn đoan đơn giản vaø dể thực hiện. Ngöôøi coù hoäi chöùng chuyeån hoùa khi coù töø 3 trong 5 tieâu chuaån sau: -Beùo phì buïng: Nam> 90 cm,Nöõ >80 cm. -Triglycerid > 150 mg/dl -HDLc < 40 mg/dl ôû nam,hay < 50 mg/dl ôû nöõ. -Huyeát aùp ≥ 130/85 mmHg.

-Ñöôøng huyeát ≥ 110 mg/dl. Tæ leä hoäi chöùng chuyeån hoùa ôû ngöôøi Myõ theo öôùc tính gaàn ñaây nhaát laø1/4 daân soá [ ]. ÔÛ Haøn Quoác nghieân cöùu treân 40898 ngöôøi Chaâu AÙ nhaän thaáy tæ leä laø 10,9% (9,8 % nam, 12,4 % nöõ) Nghieân cöùu cuûa Nguyeãn Thy Khueâ vaø Nguyeãn Thò Thu Thaûo treân ñoái töôïng beänh nhaân ÑTÑ 2 môùi chaån ñoaùn khaûo saùt treân 120 tröôøng hôïp nhaän thaáy hoäi chöùng chuyeån hoùa chieám tæ leä 69,2% 2 Traàn Höõu Daøng (2003) treân ñoái töôïng beänh nhaân beùo phì laø 44% [ ] Singapore laø 12,2% [ ] Beân caïnh hoäi chöùng chuyeån hoùa ñaõ ñeà caäp gaàn ñaây beänh taêng huyeát aùp vaãn laø beänh tim maïch phoå bieán chieám 10-15% treân Theá giôùi [ ] khoaûng 20% daân soá ôû caùc nöôùc phaùt trieån [ ] Caùc nöôùc ñang phaùt trieån tæ leä beänh naøy caøng gia taêng cuøng vôùi quaù trình phaùt trieån kinh teá xaõ hoäi. Ví duï taïi Malaysia tæ leä laø 10%, taïi Vieät Nam naêm 1960 tæ leä taêng huyeát aùp laø 1-2% [ ].

Sau ba möôi naêm tæ leä 11,7% (1992) [ ]. Nghieân cöùu gaàn ñaây cuûa Vieän Tim Maïch hoïc Vieät Nam laø 16,05% [ ]. Tæ leä maéc beänh taêng daàn theo tuoåi hôn 50% ngöôøi treân 55 tuoåi bò taêng huyeát aùp vaø gaàn 90% ngöôøi töø 75 tuoåi trôû leân bò taêng huyeát aùp. Kinh teá ngaøy caøng phaùt trieån, soá löôïng ngöôøi coù tuoåi ngaøy caøng taêng beänh taêng huyeát aùp, hoäi chöùng chuyeån hoùa ngaøy caøng nhieàu.

Hoäi chöùng chuyeån hoùa keát hôïp cuøng taêng huyeát aùp seõ laøm taêng theâm chi phí xaõ hoäi vaø gaùnh naëng cho Ngaønh y teá theâm nöõa. Chính vì vaäy, chuùng toâi tieán haønh thöïc hieän nghieân cöùu naøy vôùi muïc ñích:  Khaûo saùt taàn suaát hoäi chöùng chuyeån hoùa ôû ngöôøi taêng huyeát aùp coù tuoåi töø ñoù coù bieän phaùp taàm soaùt vaø ñieàu trò höõu hieäu hôn ñoái töôïng naøy.  Phaùt hieän sôùm vaø ñieàu trò hoäi chöùng chuyeån hoùa nhaèm ñieàu trò beänh nhaân taêng huyeát aùp toaøn dieän hôn giaûm tæ leä töû vong, taøn taät cho beänh nhaân, giaûm chi phí cho ngöôøi beänh, giaûm gaùnh naëng cho Ngaønh y teá cuõng nhö toaøn xaõ hoäi.1 Ñaëc ñieåm hoäi chöùng chuyeån hoùa: Ñaëc ñieåm chuû yeáu cuûa hoäi chöùng chuyeån hoùa hay hoäi chöùng X laø tình traïng ñeà khaùng insulin,beùo phì buïng,taêng huyeát aùp vaø roái loaïn chuyeån hoùa lipid( taêng triglyceride,giaûm HDLc) I.2 Dòch teå hoïc: Moät nghieân cöùu caét ngang cuûa maãu daân soá Hoa kyø ñaïi dieän cho toaøn nöôùc cho thaáy raèng HCCH theo ñònh nghóa cuûa NCEP ATP III coù taàn suaát cao trong daân chuùng Hoa kyø, aûnh höôûng ñeán ¼ caù theå sinh soáng, 9[ ]töông ñöông nhau ôû nam vaø nöõ. Tuy nhieân, taàn suaát HCCH theo giôùi tính cho thaáy raèng moät soá trieäu chöùng veà chuyeån hoaù ( taêng triglyeride maùu, taêng huyeát aùp, taêng ñöôøng huyeát luùc ñoùi) thöôøng ghi nhaän ñöôïc ôû nam giôùi nhieàu hôn nöõ giôùi.

Ngöôïc laïi, phuï nöõ deã coù voøng eo lôùn hôn nam 9. Hôn nöõa, taàn suaát HCCH gia taêng nhanh choùng theo tuoåi vôùi hôn 40% nhöõng ngöôøi >60 tuoåi bò hoäi chöùng naøy9. Ñaëc ñieåm vaø chuûng toäc aûnh höôûng ñeán söï phaân boá caùc ñaëc ñieåm cuûa HCCH: Ngöôøi Hoa kyø goác Phi coù taàn suaát taêng huyeát aùp ñieàu chænh theo tuoåi cao nhaát, vaø ngöôøi Hoa kyø goác Meâhicoâ coù taàn suaát taêng ñöôøng huyeát ñieàu chænh theo tuoåi cao nhaát 9. Noùi chung, taàn suaát HCCH ôû ngoaøi Hoa kyø goác Meâhicoâ ( 32%) cao hôn caùc nhoùm chuûng toäc khaùc, nhaát laø ôû phuï nöõ.

Tuy nhieân, nghieân cöùu naøy coù theå ñaõ chöa ñaùnh giaù heát taàn suaát hieän haønh cuûa HCCH khi xeùt ñeán söï lan traøn ñaùng baùo ñoäng cuûa naïn dòch beùo phì 10. HCCH aûnh höôûng ñeán phaàn lôùn daân chuùng thuoäc caùc chuûng toäc khaùc nhau treân theá giôùi, trong ñoù coù vuøng Ñoâng Nam AÙ. Soá lieäu dòch teã hoïc cho thaáy ôû Ñoâng Nam AÙ taàn suaát HCCH vaø ñaùi thaùo ñöôøng type 2 ñang gia taêng ñaùng keå ôû nhoùm ngöøôi coù chæ soá BMI thaáp hôn ôû daân phöông Taây. Ñieàu thuù vò laø phaàn lôùn nhöõng ngöôøi Ñoâng Nam AÙ coù HDL – cholesterol thaáp vaø yeáu toá baåm sinh di truyeàn vôùi ñeà 5 khaùng insulin, laïi goùp phaàn laøm taêng cao tæ leä bò HCCH vaø ñaùi thaùo ñöôøng type 2 ôû nhoùm daân soá naøy.4 6 50 Nam 40 Nöõ 30 20 10 0 20–70+ 20–29 30 – 39 40–49 50 – 59 60 – 69 70+ Bieåu ñoà 2.1: Taàn suaát Hoäi chöùng chuyeån hoaù theo tuoåi ÔÛ Haøn Quoác nghieân cöùu treân 40898 ngöôøi tæ leä hoäi chöùng chuyeån hoùa ôû nam laø 9,8 % vaø ôû nöõ laø 12,4 %(tieâu chuaån ATP III coù hieäu chænh voøng eo cho ngöôøi Chaâu AÙ) [ ] Taïi Vieät Nam nghieân cöùu treân ñoái töôïng beùo phì tò leä naøy laø 44% ( Traàn Vaên Daøng 2003).

7 Tæ leä % 20 15 RR ( 95% KTC) 3.43) 10 5 0 0 2 4 6 8 10 12 Thôøi gian theo doõi(naêm) Bieåu ñoà 2.2 Tæ leä töû vong do beänh tim maïch RR: nguy cô töông ñoái; KTC: khoaûng tin caäy. Ñöôøng bieåu dieãn cho ngöôøi bò vaø khoâng bò Mets döïa theo phaân tích yeáu toá nguy cô ( nhöõng ngöôøi naèm ôû phaàn tö cao nhaát cuûa phaân boá yeáu toá MetS ñöôïc xem laø bò MetS). Thôøi gian theo doõi trung bình cho nhöõng ngöôøi coøn soáng laø 11,6 ( 9,1 – 13,7) naêm. Nguy cô töông ñoái ñöôïc xaùc ñònh bôûi phaân tích hoài qui yeáu toá nguy cô Cox hieäu chænh theo tuoåi (age–adijusted Cox proportional hazards regression analysis).

8 So saùnh nguy cô maéc beänh tim maïch giöõa 2 nhoùm beänh nhaân coù hay khoâng coù hoäi chöùng chuyeån hoùa Nguy cô tích luõy naêm Bieåu ñoà 2.3 hoäi chöùng chuyeån hoùalaøm taêng nguy cô maéc beänh tim maïch leân gaáp 3 laàn. Nguoàn : Lakka HM, Laaksonen DE, et al.SINH LYÙ BEÄNH CUÛA HOÄI CHÖÙNG CHUYEÅN HOÙA Beùo phì (beùo phì trung taâm) Taêng huyeát aùp Caùc nguy cô tm Tình traïng taêng Vieâm maõn tính, maïch chính (NMCT, ñoâng roái loaïn caùc beänh ung ñoät quò…) noäi tieát,suy thö… giaûm mieãn dòch. Ñeà khaùng insulin Taêng Cholerterol maùu roái loaïn chuyeån hoaù Cholerterol (roái loaïn lipid maùu daïng sinh xô vöõa ñoâng maïch) Bieåu ñoà 2.4: Sô ñoà sinh lyù beânh cuûa hoäi chöùng X.1 Beùo phì trung taâm(central obesity ) Laø söï tích tuï quaù nhieàu môõ chung quanh vuøng buïng thöôøng ñöôïc khaûo saùt baèng ño voøng eo hoaëc tính chæ soá khoái cô theå (BMI). Beùo phì ñaëc bieät laø beùo buïng, daïng beùo phì ñaëc tröng nam giôùi laø moät ñaëc ñieåm noåi baät vaø thöôøng coù lieân quan chaët cheõ giöõa beùo duïng vaø hieän dieän cuûa hoäi chöùng chuyeån hoaù, môû buïng döôøng nhö khaùc veà chaát so vôùi môõ döôùi da, ñaëc bieät khaû naêng nhaïy caûm vôùi phaân huyû lipid.

Hôn nöõa ñaõ coù baèng chöùng roõ raøng raèng moâ 10 môõ phoùng thích moät loaïi hormon vaø cytokine, moät soá cuûa chuùng nhö TNF -  (tumour ne-crosis fastor -: yeáu toá gaây hoaïi töû moâ ) coù lieân quan ñeán ñeà khaùng insulin, “ngaøy caøng roõ raøng raèng chuùng ta khoâng coøn xem moâ môõ [buïng] chæ laø cô quan döï tröõ triglyceride, maø phaûi nghó raèng noù cuõng laø cô quan noäi tieát”.