Luận văn thạc sĩ hus định lượng đồng thời amoxicillin và cloxacillin trong chế phẩm bằng phương pháp quang phổ đạo hàm 001

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu định lượng amoxicillin và cloxacillin trong chế phẩm bằng phương pháp quang phổ đạo hàm, mang lại kết quả chính xác.

• Tác giả: Vũ Tùng Lâm
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Đặng Hoàng
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Hóa phân tích
• Đề tài: Định Lượng Đồng Thời Amoxicillin và Cloxacillin Trong Chế Phẩm Bằng Phương Pháp Phổ Đạo Hàm
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỐI TƯỢNG PHÂN TÍCH
• 1.1. Một số đặc điểm hóa lý của Amoxicillin trihydrat và Cloxacillin
• 1.2. Đặc điểm dược động học và độc tính của Amoxicillin trihydrat và Cloxacillin
• 1.3. TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH
• 1.3.1. Các phương pháp định lượng amoxicillin và cloxacillin trong chế phẩm
• 1.3.2. Kết luận về các phương pháp phân tích tham khảo
• 1.4. TỔNG QUAN VỀ PHƯƠNG PHÁP QUANG PHỔ ĐẠO HÀM (Derivative spectrophotometry)
• 1.4.1. Khái niệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Định Lượng Amoxicillin và Cloxacillin

Phương pháp định lượng đồng thời Amoxicillin và Cloxacillin bằng quang phổ đạo hàm đang trở thành một trong những kỹ thuật phân tích quan trọng trong ngành dược phẩm. Amoxicillin và Cloxacillin là hai kháng sinh phổ biến thuộc nhóm Penicillin, được sử dụng rộng rãi trong điều trị các bệnh nhiễm khuẩn. Việc định lượng chính xác hai hoạt chất này trong chế phẩm là rất cần thiết để đảm bảo hiệu quả điều trị và an toàn cho người bệnh. Phương pháp quang phổ đạo hàm cho phép phân tích đồng thời mà không cần tách chiết phức tạp, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí.

1.1. Đặc Điểm Hóa Lý Của Amoxicillin và Cloxacillin

Amoxicillin trihydrat và Cloxacillin có những đặc điểm hóa lý riêng biệt. Amoxicillin có khả năng tan trong nước và dễ hấp thu qua đường tiêu hóa, trong khi Cloxacillin lại có khả năng kháng penicillinase. Những đặc điểm này ảnh hưởng đến cách thức định lượng và ứng dụng trong điều trị.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Định Lượng Đồng Thời

Việc định lượng đồng thời Amoxicillin và Cloxacillin giúp đảm bảo rằng bệnh nhân nhận được liều lượng chính xác của cả hai kháng sinh. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả điều trị mà còn giảm thiểu nguy cơ tác dụng phụ và tương tác thuốc.

II. Thách Thức Trong Định Lượng Amoxicillin và Cloxacillin

Mặc dù phương pháp quang phổ đạo hàm mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức trong việc áp dụng. Một trong những vấn đề chính là độ chính xác và độ nhạy của phương pháp khi phân tích hỗn hợp đa thành phần. Sự tương tác giữa các thành phần trong mẫu có thể ảnh hưởng đến kết quả định lượng.

2.1. Vấn Đề Tương Tác Giữa Các Thành Phần

Khi phân tích hỗn hợp chứa Amoxicillin và Cloxacillin, sự tương tác giữa hai hoạt chất có thể dẫn đến sai số trong kết quả định lượng. Việc lựa chọn bước sóng phù hợp và điều chỉnh các thông số phân tích là rất quan trọng để giảm thiểu sai số này.

2.2. Độ Chính Xác Của Phương Pháp

Độ chính xác của phương pháp quang phổ đạo hàm phụ thuộc vào nhiều yếu tố như điều kiện phân tích, chất lượng mẫu và thiết bị sử dụng. Cần thực hiện các thử nghiệm kiểm tra độ lặp lại và độ đúng để đảm bảo kết quả phân tích đáng tin cậy.

III. Phương Pháp Quang Phổ Đạo Hàm Trong Định Lượng

Phương pháp quang phổ đạo hàm là một kỹ thuật phân tích hiện đại, cho phép định lượng đồng thời nhiều thành phần trong hỗn hợp mà không cần tách chiết. Kỹ thuật này sử dụng đạo hàm của phổ hấp thụ để tăng cường độ nhạy và độ chính xác trong việc xác định nồng độ của các hoạt chất.

3.1. Nguyên Tắc Cơ Bản Của Phương Pháp

Phương pháp quang phổ đạo hàm dựa trên nguyên tắc lấy đạo hàm của phổ hấp thụ, giúp phân tách các đỉnh hấp thụ của các chất trong hỗn hợp. Điều này cho phép xác định nồng độ của từng thành phần một cách chính xác hơn.

3.2. Quy Trình Thực Hiện Phân Tích

Quy trình thực hiện phân tích bằng phương pháp quang phổ đạo hàm bao gồm các bước chuẩn bị mẫu, thu thập dữ liệu quang phổ và xử lý dữ liệu để xác định nồng độ của Amoxicillin và Cloxacillin. Cần chú ý đến các yếu tố như pH và nhiệt độ trong quá trình phân tích.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp

Phương pháp quang phổ đạo hàm đã được áp dụng thành công trong việc định lượng đồng thời Amoxicillin và Cloxacillin trong nhiều chế phẩm khác nhau. Kết quả nghiên cứu cho thấy phương pháp này không chỉ hiệu quả mà còn tiết kiệm thời gian và chi phí so với các phương pháp truyền thống.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Tại Việt Nam

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng phương pháp quang phổ đạo hàm có thể được áp dụng để định lượng đồng thời Amoxicillin và Cloxacillin trong viên nang Faclacin 2. Kết quả cho thấy độ chính xác và độ nhạy cao, đáp ứng yêu cầu kiểm nghiệm.

4.2. Lợi Ích Của Việc Sử Dụng Phương Pháp

Việc sử dụng phương pháp quang phổ đạo hàm giúp giảm thiểu thời gian phân tích và chi phí kiểm nghiệm. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhu cầu kiểm nghiệm thuốc ngày càng tăng cao.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Phương Pháp

Phương pháp định lượng đồng thời Amoxicillin và Cloxacillin bằng quang phổ đạo hàm đã chứng minh được tính hiệu quả và tiềm năng ứng dụng trong ngành dược phẩm. Với những ưu điểm vượt trội, phương pháp này có thể trở thành lựa chọn hàng đầu trong kiểm nghiệm thuốc trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Quang Phổ

Với sự phát triển không ngừng của công nghệ, phương pháp quang phổ đạo hàm có thể được cải tiến và mở rộng ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, không chỉ trong ngành dược phẩm mà còn trong các lĩnh vực khác như thực phẩm và môi trường.

5.2. Đề Xuất Nghiên Cứu Thêm

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp quang phổ mới, cũng như cải tiến các phương pháp hiện tại để nâng cao độ chính xác và độ nhạy trong việc định lượng các hoạt chất trong hỗn hợp phức tạp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kháng sinh là nhóm dược phẩm được sử dụng phổ biến hàng đầu tại Việt Nam, chiếm tỷ lệ khoảng 60% đến 70% trong các đơn thuốc điều trị nhiễm khuẩn lâm sàng. Trước tình trạng vi khuẩn kháng thuốc gia tăng nhanh chóng, việc kết hợp hai hoạt chất kháng sinh thuộc nhóm Penicillin là Amoxicillin trihydrat (250 mg) và Cloxacillin natri (250 mg) trong cùng một dạng bào chế viên nang mang lại hiệu quả điều trị vượt trội đối với các bệnh lý nhiễm khuẩn hô hấp, tiết niệu và mô mềm do vi khuẩn tiết men penicillinase.

Mặc dù chế phẩm phối hợp này đang lưu hành rộng rãi trên thị trường, Dược điển Việt Nam vẫn chưa có chuyên luận riêng để kiểm nghiệm đồng thời cả hai thành phần. Phương pháp phân tích chủ yếu hiện nay vẫn dựa vào sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC). Kỹ thuật HPLC tuy có độ nhạy cao nhưng đòi hỏi chi phí dung môi đắt tiền, sử dụng các hóa chất độc hại như acetonitril và kéo dài thời gian phân tích từ 20 đến 30 phút cho mỗi lượt chạy mẫu.

Nhằm giải quyết bài toán tối ưu hóa chi phí và thời gian kiểm nghiệm, nghiên cứu này được triển khai nhằm xây dựng phương pháp định lượng đồng thời Amoxicillin và Cloxacillin bằng quang phổ tử ngoại đạo hàm (PĐH) và phổ đạo hàm tỷ đối (PĐHTĐ), lấy phương pháp HPLC làm đối chiếu chuẩn. Nghiên cứu được thực hiện tại Hà Nội trong năm 2014 trên đối tượng viên nang Faclacin 2 do Công ty Cổ phần Dược phẩm Trung ương 1 sản xuất. Phương pháp quang phổ mới giúp cắt giảm ước tính 60% chi phí phân tích, rút ngắn thời gian chuẩn bị và đo mẫu xuống chỉ còn 5 đến 10 phút, cung cấp giải pháp kỹ thuật xanh và kinh tế cho các phòng kiểm nghiệm dược phẩm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng định luật Bouguer - Lambert - Beer và nguyên lý cộng tính độ hấp thụ quang của hỗn hợp nhiều thành phần trong vùng tử ngoại khả kiến từ 200 nm đến 400 nm. Khi hai hoạt chất có phổ hấp thụ chồng lấn, phương pháp quang phổ truyền thống không thể định lượng trực tiếp nếu không tách chiết. Kỹ thuật quang phổ đạo hàm khắc phục rào cản này thông qua hai mô hình toán học:

Mô hình thứ nhất là phương pháp đạo hàm giao điểm không (Zero-crossing derivative spectrophotometry). Kỹ thuật này dựa trên nguyên lý chọn bước sóng định lượng mà tại đó giá trị đạo hàm của một chất phân tích triệt tiêu về 0, trong khi tín hiệu đạo hàm của chất còn lại tỷ lệ thuận với nồng độ của nó.

Mô hình thứ hai là phương pháp đạo hàm phổ tỷ số (Ratio Spectra Derivative Spectrophotometry). Mô hình này chia toàn bộ phổ hấp thụ của dung dịch hỗn hợp cho phổ hấp thụ của một dung dịch chuẩn đơn thành phần (được gọi là số chia), sau đó tiến hành lấy đạo hàm bậc 1 của phổ tỷ số thu được. Tại bước sóng thích hợp, biên độ đạo hàm phổ tỷ số hoàn toàn độc lập với chất dùng làm số chia và tỷ lệ tuyến tính với nồng độ chất cần xác định.

Để loại bỏ nhiễu đường nền và tăng tỷ số tín hiệu trên nhiễu, thuật toán đa thức Savitzky - Golay với độ rộng cửa số phổ từ 5 đến 25 điểm thực nghiệm được ứng dụng để làm trơn đường cong đạo hàm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu nguyên liệu chuẩn gồm Amoxicillin trihydrat (độ tinh khiết 98,40%, độ ẩm 13,20%) và Cloxacillin natri (độ tinh khiết 98,30%, độ ẩm 4,37%) do Viện Kiểm nghiệm Thuốc Trung ương cung cấp. Cỡ mẫu thử nghiệm được chọn ngẫu nhiên từ 20 viên nang Faclacin 2 thuộc các lô sản xuất thương mại để tính khối lượng trung bình viên theo quy chuẩn dược điển.

Hệ thống thiết bị phân tích gồm máy quang phổ hai chùm tia Unicam UV 300 kết nối phần mềm chuyên dụng Vision 32, cuvet thạch anh quang trình 1 cm, quét phổ trong dải bước sóng từ 200 nm đến 400 nm với độ rộng khe phổ 1,5 nm. Thiết bị đối chiếu là hệ thống sắc ký lỏng Agilent 1100 series DAD, sử dụng cột pha đảo Apollo C18 (kích thước 150 mm x 4,6 mm, cỡ hạt 5 µm). Pha động HPLC gồm dung dịch đệm kali dihydrophosphat (KH2PO4) 0,01M và methanol theo tỷ lệ 45:55, tốc độ dòng 1,0 ml/phút, detector UV 225 nm và thể tích tiêm 20 µL.

Lý do lựa chọn phương pháp quang phổ đạo hàm là khả năng định lượng trực tiếp dung dịch mẫu pha trong nước cất mà không cần sử dụng dung môi hữu cơ độc hại, quy trình xử lý mẫu đơn giản và thời gian đo nhanh. Phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao được lựa chọn song song làm chuẩn đối chứng để kiểm tra độ tin cậy thông qua các thuật toán thống kê Student (t-test) và Fisher (F-test) ở khoảng tin cậy 95%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực nghiệm đã chứng minh khả năng định lượng đồng thời hai hoạt chất với độ nhạy và độ chính xác cao:

Thứ nhất, phương pháp quang phổ đạo hàm bậc 1 giao điểm không đã xác định thành công Cloxacillin tại bước sóng 258,7 nm, nơi Amoxicillin có tín hiệu đạo hàm bằng 0. Đường chuẩn tuyến tính của Cloxacillin được thiết lập vững chắc trong khoảng nồng độ từ 60 mg/L đến 140 mg/L với phương trình hồi quy y = -0,150x - 0,0156 và hệ số tương quan r đạt mức -0,9997.

Thứ hai, phương pháp đạo hàm phổ tỷ số cho phép định lượng đồng thời cả hai chất. Amoxicillin được định lượng tại bước sóng 266,2 nm khi dùng phổ Cloxacillin 60 mg/L làm số chia, cho phương trình hồi quy y = 0,1055x + 0,2635 với hệ số tương quan r = 0,9995. Cloxacillin được xác định tại bước sóng 258,0 nm khi dùng phổ Amoxicillin 60 mg/L làm số chia, cho phương trình y = -0,0954x + 0,1959 với hệ số r = -0,9998. Cả hai đường chuẩn đều có khoảng tuyến tính từ 60 mg/L đến 140 mg/L.

Thứ ba, độ đúng và độ lặp lại của phương pháp đo quang đạt tiêu chuẩn phân tích dược phẩm quốc tế. Thử nghiệm trên mẫu tự tạo chứa Amoxicillin 100 mg/L và Cloxacillin 100 mg/L cho độ thu hồi của Amoxicillin đạt 100,24% (độ lệch chuẩn tương đối RSD = 0,5%), độ thu hồi của Cloxacillin qua PĐH bậc 1 đạt 99,65% (RSD = 0,5%) và qua PĐHTĐ đạt 99,89% (RSD = 0,7%). Độ lặp lại trên mẫu thực tế viên nang Faclacin 2 (Lô 010808) qua 6 lần định lượng độc lập cho giá trị RSD rất thấp, chỉ từ 0,6% đến 0,9%.

Thứ tư, phương pháp HPLC đối chiếu tách hoàn toàn hai hoạt chất với thời gian lưu của Amoxicillin là 1,567 phút và Cloxacillin là 3,976 phút. Độ phân giải giữa hai pic sắc ký đạt mức 15,68, số đĩa lý thuyết của hệ thống đạt 955 đối với Amoxicillin và 973 đối với Cloxacillin.

Thảo luận kết quả

Khảo sát tính chất cộng tính quang phổ cho thấy trong vùng bước sóng từ 200 nm đến 245 nm, mật độ quang không thể hiện tính cộng tính do tương tác hấp thụ giữa hai phân tử. Tuy nhiên, trong dải bước sóng từ 245 nm đến 275 nm, mật độ quang của hỗn hợp hoàn toàn bằng tổng mật độ quang của từng dung dịch đơn chất, tạo cơ sở toán học vững chắc cho việc áp dụng phép lấy đạo hàm.

Dữ liệu thực nghiệm được trình bày trực quan qua bảng tổng hợp độ lặp lại và các đồ thị đạo hàm phổ tỷ đối. Sắc ký đồ HPLC thể hiện hai pic sắc nét, không có hiện tượng kéo đuôi và hoàn toàn tách biệt khỏi tín hiệu của các tá dược như tinh bột sắn, bột talc và magnesi stearat. Điều này khẳng định tá dược thông thường trong viên nang không gây ảnh hưởng đến phép đo quang.

Khi tiến hành kiểm định thống kê toán học so sánh kết quả định lượng trên cùng một lô viên nang giữa phương pháp quang phổ đạo hàm tỷ đối và phương pháp HPLC, giá trị t-thực nghiệm đều nhỏ hơn t-lý thuyết (ở mức ý nghĩa 0,05) và giá trị F-thực nghiệm nhỏ hơn F-lý thuyết. Điều này chứng minh không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về độ đúng và độ lặp lại giữa phương pháp đo quang và phương pháp HPLC, khẳng định tính khả thi của việc thay thế HPLC bằng kỹ thuật quang phổ đạo hàm trong phân tích thường quy.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa và ban hành quy trình thao tác chuẩn (SOP) về định lượng đồng thời Amoxicillin và Cloxacillin bằng phương pháp quang phổ đạo hàm tỷ số tại các phòng kiểm nghiệm chất lượng thuốc trong thời gian 6 tháng tới. Việc này hướng tới mục tiêu giảm 50% chi phí hóa chất dung môi và tăng gấp 3 lần năng suất phân tích mẫu mỗi ngày.

Thứ hai, Hội đồng Dược điển Việt Nam xem xét bổ sung chuyên luận viên nang phối hợp Amoxicillin và Cloxacillin vào Dược điển Việt Nam phiên bản tiếp theo trong lộ trình 12 đến 18 tháng, trong đó tích hợp phương pháp quang phổ đạo hàm bên cạnh phương pháp HPLC truyền thống để các đơn vị sản xuất linh hoạt áp dụng.

Thứ ba, các nhà máy sản xuất dược phẩm đầu tư nâng cấp phần mềm điều khiển máy quang phổ UV-VIS tích hợp các thuật toán Savitzky - Golay và đạo hàm tự động, duy trì sai số kiểm nghiệm thành phẩm dưới ngưỡng 1,0% trước khi xuất xưởng.

Thứ tư, nhóm nghiên cứu tại các trường đại học và viện nghiên cứu mở rộng ứng dụng phương pháp quang phổ đạo hàm tỷ số sang các dạng bào chế phức tạp hơn như bột đông khô pha tiêm hoặc hỗn dịch uống trong giai đoạn từ năm 2024 đến năm 2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là kiểm nghiệm viên và kỹ thuật viên phân tích tại các Trung tâm Kiểm nghiệm Dược phẩm - Mỹ phẩm trên toàn quốc. Luận văn cung cấp quy trình thực nghiệm chi tiết, giúp rút ngắn thời gian xử lý các mẫu kiểm tra giám sát thị trường mà không cần vận hành hệ thống HPLC phức tạp.

Nhóm thứ hai là các chuyên viên nghiên cứu và phát triển (R&D) tại các doanh nghiệp dược phẩm. Đây là tài liệu tham khảo giá trị để xây dựng tiêu chuẩn cơ sở và thẩm định phương pháp phân tích cho các sản phẩm thuốc phối hợp đa thành phần mới.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Hóa phân tích và Dược học. Công trình là ví dụ mẫu mực về việc ứng dụng công cụ toán học và xử lý tín hiệu quang phổ vào giải quyết bài toán phân tích hỗn hợp chồng lấn trong thực tế.

Nhóm thứ tư là các nhà quản trị chất lượng (QA/QC) tại nhà máy dược phẩm, có thêm giải pháp tiết kiệm ngân sách kiểm nghiệm hàng trăm triệu đồng mỗi năm nhờ giảm thiểu tiêu thụ dung môi hữu cơ tinh khiết.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp quang phổ đạo hàm có ưu điểm gì vượt trội so với HPLC truyền thống? Phương pháp quang phổ đạo hàm cho phép định lượng trực tiếp hai hoạt chất trong dung dịch nước mà không cần chiết tách hay dùng dung môi pha động đắt tiền. Kỹ thuật này rút ngắn thời gian phân tích từ 30 phút xuống còn 5 đến 7 phút mỗi mẫu, tiết kiệm 100% hóa chất hữu cơ độc hại như acetonitril mà vẫn đảm bảo độ lặp lại với RSD dưới 1,0%.

Tại sao bước sóng 258,7 nm được chọn để định lượng Cloxacillin trong phổ đạo hàm bậc 1? Tại bước sóng 258,7 nm, phổ đạo hàm bậc nhất của Amoxicillin trihydrat đi qua điểm giao không (giá trị đạo hàm bằng 0). Do đó, tín hiệu đạo hàm đo được tại bước sóng này hoàn toàn thuộc về Cloxacillin, giúp loại trừ hoàn toàn sự can thiệp của Amoxicillin trong khoảng nồng độ tuyến tính từ 60 mg/L đến 140 mg/L.

Phương pháp phổ đạo hàm tỷ số giải quyết bài toán định lượng Amoxicillin như thế nào? Bằng cách chia phổ hấp thụ của hỗn hợp cho phổ chuẩn Cloxacillin 60 mg/L rồi lấy đạo hàm bậc nhất tại bước sóng 266,2 nm, tín hiệu thu được chỉ còn phụ thuộc vào nồng độ Amoxicillin. Phương pháp này mang lại độ thu hồi Amoxicillin trung bình đạt 100,24% với hệ số tương quan tuyến tính r = 0,9995.

Các tá dược có trong viên nang Faclacin 2 có ảnh hưởng đến độ chính xác của phép đo quang không? Các tá dược gồm tinh bột sắn, bột talc và magnesi stearat không tan và không hấp thụ ánh sáng trong vùng bước sóng định lượng từ 245 nm đến 275 nm sau khi lọc qua giấy lọc thông thường. Kết quả độ thu hồi trên mẫu tự tạo chứa tá dược đạt từ 99,65% đến 100,24% chứng minh tá dược hoàn toàn không gây cản trở.

Điều kiện phân tích của phương pháp HPLC đối chiếu được thiết lập như thế nào? Phương pháp HPLC đối chiếu sử dụng cột pha đảo Apollo C18 (150 mm x 4,6 mm, 5 µm), pha động gồm dung dịch đệm KH2PO4 0,01M và methanol tỷ lệ 45:55, tốc độ dòng 1,0 ml/phút, bước sóng phát hiện 225 nm, cho độ phân giải giữa hai pic đạt 15,68 và thời gian lưu của hai chất lần lượt là 1,567 phút và 3,976 phút.

Kết luận

• Xây dựng thành công quy trình định lượng đồng thời Amoxicillin và Cloxacillin bằng phương pháp quang phổ đạo hàm bậc 1 và phổ đạo hàm tỷ số không qua chiết tách.
• Thiết lập khoảng nồng độ tuyến tính tối ưu từ 60 mg/L đến 140 mg/L với hệ số tương quan r đạt trên 0,999 đối với cả hai hoạt chất trên các đường chuẩn thực nghiệm.
• Thẩm định đầy đủ phương pháp với độ thu hồi đạt từ 99,65% đến 100,24% và độ lệch chuẩn tương đối RSD dưới 1,0%, đáp ứng toàn diện tiêu chuẩn kiểm nghiệm thuốc.
• Đối chiếu thành công với phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao HPLC trên cột Apollo C18, xác nhận không có sự sai khác có ý nghĩa thống kê ở độ tin cậy 95%.
• Ứng dụng định lượng hiệu quả trên các lô viên nang thương mại Faclacin 2 của Công ty Cổ phần Dược phẩm Trung ương 1.

Công trình luận văn của học viên Vũ Tùng Lâm mang lại giải pháp phân tích xanh, kinh tế và chính xác cao cho ngành kiểm nghiệm dược phẩm. Các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp sản xuất nên sớm đưa quy trình quang phổ đạo hàm này vào áp dụng thực tế để nâng cao hiệu suất kiểm tra chất lượng thuốc kháng sinh phối hợp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Kháng sinh là nhóm thuốc đƣợc sử dụng nhiều nhất ở Việt Nam do mô hình bệnh tật của nƣớc ta chủ yếu vẫn là các bệnh nhiễm khuẩn, nhiễm ký sinh trùng và nhiễm nấm. Do sự kháng thuốc của vi khuẩn và tính phức tạp của các bệnh nhiễm khuẩn ngày càng gia tăng, việc sử dụng kháng sinh đơn thành phần trong nhiều trƣờng hợp không còn đáp ứng đƣợc yêu cầu điều trị. Nhìn vào các đơn thuốc đƣợc kê hiện nay, phổ biến có đến 2-3 loại kháng sinh đƣợc sử dụng cùng lúc để tăng hiệu quả trong điều trị. Mặc dù vậy, việc phối hợp kháng sinh này có thể gặp phải một số tƣơng tác bất lợi gây ra những tai biến đáng tiếc và hiện tƣợng vi khuẩn kháng thuốc hết sức nguy hiểm.

Amoxicillin và Cloxacillin là 2 kháng sinh thuộc nhóm Penicillin đƣợc sử dụng phổ biến hiện nay. Amoxicillin bền vững với dịch vị có khả năng hấp thu qua đƣờng tiêu hoá tốt nên kháng sinh nhóm Penicillin có hoạt phổ rộng này hay đƣợc sử dụng để điều trị nhiễm khuẩn toàn thân. Cloxacillin có tác dụng kháng penicillinase nên đƣợc chỉ định trong các bệnh do vi khuẩn gram dƣơng tiết ra penicillinase nhất là các liên cầu khuẩn [1]. Để nâng cao hiệu quả điều trị cũng nhƣ tạo điều kiện cho việc sử dụng thuốc thuận tiện, sự kết hợp Amoxicillin trihydrate và Cloxacillin Natri trong cùng một chế phẩm đã và đang đƣợc chỉ định cho các bệnh nhiễm khuẩn đƣờng hô hấp, sinh dục tiết niệu, da và mô mềm, điều trị cấp cứu các nhiễm khuẩn có nguy cơ cao khi chờ đợi kết quả kháng sinh đồ.

Tuy các thuốc có chứa đồng thời Amoxicillin và Cloxacillin đang lƣu hành rộng rãi trên thị trƣờng dƣới dạng viên nang nhƣng cho tới nay Dƣợc điển Việt Nam vẫn chƣa có chuyên luận riêng nào cho dạng chế phẩm này. Việc định lƣợng Amoxicillin và Cloxacillin trong viên nang đƣợc tiến hành chủ yếu bằng phƣơng pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao dựa vào các công trình nghiên cứu đã biết [2, 4, 21, 23, 30, 31]. Đây là kỹ thuật phân tích hiện đại, có khả năng định tính và định lƣợng 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đồng thời các chất trong hỗn hợp với tính chọn lọc, độ nhạy, độ đúng và độ lặp cao; đặc biệt với khả năng tích hợp nhiều loại detector khác nhau nhƣ UV-VIS, khối phổ, huỳnh quang, điện hóa, HPLC cho phép phân tích đƣợc hầu hết các dƣợc chất. Tuy nhiên, khi số lƣợng mẫu lớn kỹ thuật này thƣờng đòi hỏi chi phí tốn kém (trang thiết bị, dung môi hóa chất) và thời gian phân tích kéo dài.

Ngày nay với sự hỗ trợ của công nghệ tin học, các kỹ thuật quang phổ đƣợc ứng dụng nhiều trong công tác kiểm nghiệm thuốc. Trong số các kỹ thuật này, phƣơng pháp quang phổ đạo hàm và đạo hàm tỉ đối đƣợc biết đến với ƣu điểm nổi bật cho phép định lƣợng đồng thời và trực tiếp, không đòi hỏi quá trình tách chiết hoặc tinh chế đối với hỗn hợp đa thành phần, giúp giảm thiểu thời gian và chi phí [18, 22, 26]. Do vậy, nghiên cứu ứng dụng quang phổ để định lƣợng đồng thời các hoạt chất trong hỗn hợp đa thành phần sẽ góp phần giảm sự phụ thuộc vào HPLC trong kiểm nghiệm thƣờng qui. Cho tới nay, đây là hƣớng nghiên cứu còn ít đƣợc phát triển ở Việt Nam.

Với mong muốn đề xuất một phƣơng pháp định lƣợng đồng thời hỗn hợp hai thành phần có khả năng ứng dụng trong công tác kiểm nghiệm thuốc, chúng tôi tiến hành đề tài “Định lƣợng đồng thời Amoxicillin và Cloxacillin trong viên nang Faclacin 2 bằng phƣơng pháp phổ đạo hàm” với hai mục tiêu sau: 1. Xây dựng phép định lƣợng đồng thời hỗn hợp hai thành phần Amoxicillin và Cloxacillin bằng các phƣơng pháp quang phổ tử ngoại lấy phƣơng pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao làm phƣơng pháp đối chiếu. Ứng dụng các phƣơng pháp này để định lƣợng Amoxicillin và Cloxacillin trong một số lô của chế phẩm Faclacin 2 của Công ty Cổ phần Dƣợc phẩm Trung Ƣơng I - Pharbaco. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1.

TỔNG QUAN VỀ ĐỐI TƢỢNG PHÂN TÍCH 1. Một số đặc điểm hóa lý của Amoxicillin trihydrat và Cloxacillin Một số đặc điểm hóa lý của Amoxicilin trihydrat và Cloxacillin đƣợc tóm tắt trong bảng 1. Một số đặc điểm hoá lý của AMOXICILLIN TRIHYDRAT và CLOXACILLIN NATRI TL AMOXICILLIN TRIHYDRAT CLOXACILLIN NATRI TK C16H19O5S.3H2O Tên Acid (6R)-6-(α-D-4 Natri ((6R)-6-3-(2-clorophenyl)-5- [4] khoa hydroxyphenylglycylamino) methylisoxazol-4-carboxamido) học penicilanic trihydrat. Bột kết tinh màu trắng dạng tinh thể, Bột kết tinh màu trắng, hoặc gần vị đắng.

trắng, có mùi, vị đắng, dễ hút ẩm. Tính Khó tan trong nƣớc (1g/370mL), Dễ tan trong nƣớc, methanol. Tan chất [2, alcol (1g/2000mL); thực tế không trong ethanol. Không tan trong hóa, 4] tan trong ether, cloroform, dầu; tan ethylacetat.

lý trong các dung dịch acid hoặc pH (dung dịch nƣớc) = 5,0  7,0 hydroxyd kiềm loãng (do là một acid 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TL AMOXICILLIN TRIHYDRAT CLOXACILLIN NATRI TK amin). Bị phân huỷ ở độ ẩm cao và nhiệt độ trên 370C pH (dung dịch nƣớc) = 3,5  5,5 1. Đặc điểm dƣợc động học và độc tính của Amoxicillin trihydrat và Cloxacillin [5] 1. Dƣợc động học của Amoxicilin.

- Amoxicilin bền vững trong môi trƣờng acid dịch vị. Hấp thu không bị ảnh hƣởng bởi thức ăn, nhanh và hoàn toàn hơn qua đƣờng tiêu hóa so với ampicilin. Khi uống cùng liều lƣợng nhƣ ampicilin, nồng độ đỉnh amoxicilin trong huyết tƣơng cao hơn ít nhất 2 lần. Amoxicilin phân bố nhanh vào hầu hết các mô và dịch trong cơ thể, trừ mô não và dịch não tủy, nhƣng khi màng não bị viêm thì amoxicilin lại khuếch tán vào dễ dàng.

Sau khi uống liều 250 mg amoxicilin 1 - 2 giờ, nồng độ amoxicilin trong máu đạt khoảng 4 - 5 microgam/ml, khi uống 500 mg, nồng độ amoxicilin đạt khoảng 8 - 10 microgam/ml. Tăng liều gấp đôi có thể làm nồng độ thuốc trong máu tăng gấp đôi. Amoxicilin uống hay tiêm đều cho những nồng độ thuốc nhƣ nhau trong huyết tƣơng. Nửa đời của amoxicilin khoảng 61,3 phút, dài hơn ở trẻ sơ sinh, và ngƣời cao tuổi.

ở ngƣời suy thận, nửa đời của thuốc dài khoảng 7 - 20 giờ. - Khoảng 60% liều uống amoxicilin thải nguyên dạng ra nƣớc tiểu trong vòng 6 - 8 giờ. Probenecid kéo dài thời gian thải của amoxicilin qua đƣờng thận. Amoxicilin có nồng độ cao trong dịch mật và một phần thải qua phân.

4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tính độc tính của Amoxicilin - Bệnh nhân đƣợc điều trị bằng Amoxicillin có thể gặp các hiện tƣợng nhƣ các phản ứng quá mẫn trầm trọng ở những ngƣời bệnh có tiền sử dị ứng với penicilin hoặc các dị nguyên khác, nên cần phải điều tra kỹ tiền sử dị ứng với penicilin, cephalosporin và các dị nguyên khác. - Nếu phản ứng dị ứng xảy ra nhƣ ban đỏ, phù Quincke, sốc phản vệ, hội chứng Stevens - Johnson, phải ngừng liệu pháp amoxicilin và ngay lập tức điều trị cấp cứu bằng adrenalin, thở oxy, liệu pháp corticoid tiêm tĩnh mạch và thông khí, kể cả đặt nội khí quản và không bao giờ đƣợc điều trị bằng penicilin hoặc cephalosporin nữa. Dƣợc động học của Cloxacilin - Cloxacilin là kháng sinh diệt khuẩn, ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn nhƣ benzylpenicilin, nhƣng kháng penicilinase của Staphylococcus.

Vì vậy thuốc có hoạt tính chống Staphylococcus sinh hoặc không sinh penicilinase với nồng độ tối thiểu ức chế khoảng 0,25 - 0,5 microgam/ml. Nhƣng cloxacilin không có hoạt tính với Staphylococcus aureus kháng methicilin (MRSA) do vi khuẩn này có những protein gắn penicilin (PBP) biến đổi. Hoạt tính đối với Strepxococcus nhƣ Strepxococcus pneumoniae và Strepxococcus pyogenes thấp hơn benzylpenicilin, nhƣng thƣờng đủ tác dụng khi các vi khuẩn này cùng có mặt với Staphylococcus kháng penicilin. Cloxacilin không có hiệu lực với Enterococcus faecalis.

Tính độc tính của Cloxacilin - Tác dụng không mong muốn thƣờng gặp nhất là phản ứng quá mẫn, đặc biệt là ban da, đôi khi có phản vệ. Ngƣời suy thận cũng có nguy cơ cao.Tác dụng không mong muốn thƣờng xảy ra là phát ban (khoảng 4% ngƣời bệnh tiêm cloxacilin). Ðối với ngƣời bệnh uống cloxacilin, các tác dụng không mong muốn thƣờng gặp là các triệu chứng tiêu hóa phụ thuộc theo liều uống. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

TỔNG QUAN VỀ PHƢƠNG PHÁP PHÂN TÍCH. Các phƣơng pháp định lƣợng amoxicillin và cloxacillin trong chế phẩm Để định lƣợng Amoxicillin và Cloxacillin trong các chế phẩm đơn thành phần, phƣơng pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao thƣờng đƣợc sử dụng hiện nay tại Việt Nam. Theo qui định của các dƣợc điển quốc tế, các hoạt chất này đƣợc tách ra khỏi nền mẫu bằng cột pha đảo cột C18 và phát hiện bằng detector tử ngoại tại bƣớc sóng 254 nm (cho amoxicillin) và 225 nm (cho cloxacillin) [8, 19, 20]. Để định lƣợng amoxicillin, thành phần pha động đƣợc sử dụng gồm có MeOH: dd NaCH3COO 0,01M (5:95) [31], acetonitril: dd KH2PO4 45% w/w (4:96) [31]; hoặc acetonitril: dd KH2PO4 0,05M pH 5,0 (1:99) [22].

Để định lƣợng cloxacillin, thành phần pha động đƣợc sử dụng gồm có acetonitril: dd KH2PO4 0. Ngoài ra, có thể định lƣợng amoxicillin trong chế phẩm bằng phép chuẩn độ đo thế. Theo phƣơng pháp này, hàm lƣợng phần trăm của amoxicillin đƣợc tính bằng hàm lƣợng phần trăm của penicillin toàn phần trừ đi hàm lƣợng phần trăm của sản phẩm phân huỷ. Chế phẩm đƣợc hòa tan vào dung dịch đệm boric pH 9,0 và anhydrid acetic, trƣớc khi tiến hành phản ứng thuỷ phân trong môi trƣờng kiềm và chuẩn độ bằng bằng Hg(NO)2 0,02M trong môi trƣờng đệm acetate pH 4,6.

Điểm kết thúc của chuẩn độ đo thế đƣợc xác định với điện cực so sánh là điện cực thuỷ ngân - thuỷ ngân (I) sulfat; điện cực chỉ thị là điện cực platin (hoặc điện cực thuỷ ngân) [2,4]. Amoxicillin cũng có thể định lƣợng bằng phép đo iod sau phản ứng thủy phân trong môi trƣờng kiểm. Sản phẩm phân hủy của amoxicillin đƣợc phản ứng với iod dƣ. Định lƣợng iod dƣ bằng NaS2O3 0,01N với chỉ thị hồ tinh bột cho vào thời điểm gần kết thúc định lƣợng [4].

Hàm lƣợng cloxacillin trong chế phẩm có thể định lƣợng bằng phƣơng pháp vi sinh dựa vào mối quan hệ đƣờng kính vòng vô khuẩn của mẫu thử và mẫu chuẩn 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tỷ lệ thuận với lƣợng cloxacillin tƣơng ứng có trong mẫu. Phƣơng pháp này sử dụng chủng chỉ thị: Bacillus subtilis ATCC 6633 [30]. Kết luận về các phƣơng pháp phân tích tham khảo. Qua phân tích tài liệu tham khảo, phƣơng pháp HPLC thƣờng đƣợc triển khai cho công tác kiểm nghiệm thƣờng qui chế phẩm đơn thành phần amoxicillin và cloxacillin.

Cho tới nay, chƣa có phƣơng pháp nào đƣợc công bố để định lƣợng đồng thời amoxicillin và cloxacillin trong hỗn hợp.