Vận Dụng Phương Pháp Dạy Học Theo Hợp Đồng Trong Dạy Học Hóa Học 10

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu phương pháp dạy học theo hợp đồng trong giảng dạy hóa phi kim lớp 10, nâng cao hiệu quả học tập.

• Tác giả: Bùi Thị Xoa
• Người hướng dẫn: TS. Đào Thị Việt Anh
• Trường học: Trường đại học giáo dục - đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Sư phạm hóa học
• Đề tài: Vận dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trong dạy học phần hóa phi kim - sách giáo khoa hóa học 10 cơ bản
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích của đề tài
• 0.3. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Nhiệm vụ của đề tài
• 0.6. Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài
• 0.7. Áp dụng qui trình triển khai PPDH theo hợp đồng và thiết kế giáo án dạy học phần hóa phi kim - SGK Hoá học 10 cơ bản
• 0.8. Thực nghiệm sư phạm
• 0.9. Giả thuyết khoa học
• 0.10. Phương pháp nghiên cứu
• 0.11. Đóng góp mới của đề tài
• 0.12. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Ở TRƯỜNG THPT – DẠY HỌC THEO HỢP ĐỒNG
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Đổi mới nền giáo dục THPT ở Việt Nam
• 1.2. Đặc điểm của phương pháp dạy học
• 1.3. Phương hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT
• 1.4. Tiếp cận làm cơ sở cho sự đổi mới phương pháp dạy học
• 1.4.1. Sơ lược về các lý thuyết học tập
• 1.4.2. Nội dung của lí thuyết nhận thức
• 1.4.3. Ứng dụng của lý thuyết nhận thức
• 1.4.4. Sự vận dụng lý thuyết nhận thức theo hướng dạy học tích cực
• 1.4.5. Dạy học theo hợp đồng
• 1.4.6. Tiếp cận quan điểm về lý thuyết “phong cách học tập” và “Dạy học phân hóa”
• 1.4.6.1. Phong cách học tập
• 1.4.6.2. Dạy học phân hóa
• 1.4.7. Mô hình triển khai phương pháp dạy học theo hợp đồng
• 1.4.8. Dạy học theo hợp đồng
• 2. CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU VÀ ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HỢP ĐỒNG TRONG DẠY HỌC PHẦN PHI KIM – SGK HOÁ HỌC 10 CƠ BẢN
• 2.1. Phân tích nội dung chương trình phần phi kim – SGK hoá học 10 cơ bản
• 2.2. Mục tiêu của “phần phi kim lớp 10 cơ bản”
• 2.3. Giáo dục tư tưởng - đạo đức
• 2.4. Cấu trúc nội dung phần phi kim SGK hóa học 10 cơ bản
• 2.5. Phân tích nội dung kiến thức phần “phần phi kim” hóa 10 cơ bản
• 2.6. Quy trình áp dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng
• 2.7. Yêu cầu lựa chọn nội dung kiến thức có thể áp dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng
• 2.8. Một số chú ý khi tổ chức dạy học theo hợp đồng
• 2.9. Áp dụng dạy học theo hợp đồng trong dạy học phần phi kim – SGK hoá học 10 cơ bản
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Mục đích thực nghiệm
• 3.3. Nhiệm vụ thực hiện
• 3.4. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Tiến hành thực nghiệm
• 3.6. Kết quả thực nghiệm và xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.6.1. Kết quả điều tra giáo viên
• 3.6.2. Kết quả điều tra học sinh
• 3.6.3. Kết quả các bài kiểm tra của phần dạy thực nghiệm
• 3.6.4. Xử lí kết quả thực nghiệm
• 3.6.5. Phân tích kết quả thực nghiệm
• 3.6.6. Tỉ lệ HS yếu kém, trung bình, khá và giỏi
• 3.6.7. Đồ thị các đường luỹ tích
• 3.6.8. Giá trị các tham số đặc trưng
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Dạy Học Theo Hợp Đồng Trong Hóa Học 10

Phương pháp dạy học theo hợp đồng là một trong những phương pháp dạy học hiện đại, được áp dụng rộng rãi trong giáo dục. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ động mà còn tạo điều kiện cho việc học tập sâu sắc và hiệu quả hơn. Đặc biệt, trong môn Hóa học lớp 10, việc áp dụng phương pháp này có thể giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm hóa học phức tạp.

1.1. Định Nghĩa và Nguyên Tắc Cơ Bản Của Phương Pháp Dạy Học Theo Hợp Đồng

Phương pháp dạy học theo hợp đồng (PPDH HĐ) là một hình thức dạy học trong đó giáo viên và học sinh cùng thỏa thuận về nội dung, hình thức và thời gian thực hiện nhiệm vụ học tập. Nguyên tắc cơ bản của phương pháp này là sự hợp tác và trách nhiệm giữa giáo viên và học sinh, giúp học sinh tự chủ trong việc học.

1.2. Lợi Ích Của Phương Pháp Dạy Học Theo Hợp Đồng Trong Hóa Học

Việc áp dụng PPDH HĐ trong môn Hóa học mang lại nhiều lợi ích. Học sinh có thể tự chọn nội dung học tập phù hợp với sở thích và phong cách học của mình. Điều này không chỉ giúp tăng cường động lực học tập mà còn nâng cao khả năng tự học và tư duy phản biện.

II. Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Phương Pháp Dạy Học Theo Hợp Đồng

Mặc dù PPDH HĐ mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng phương pháp này cũng gặp phải không ít thách thức. Giáo viên cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và hiểu biết sâu sắc về phương pháp để có thể hướng dẫn học sinh một cách hiệu quả.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Thiết Kế Giáo Án Theo Hợp Đồng

Thiết kế giáo án theo PPDH HĐ đòi hỏi giáo viên phải có khả năng phân tích và lựa chọn nội dung học tập phù hợp. Điều này có thể gây khó khăn cho giáo viên, đặc biệt là những người chưa quen với phương pháp này.

2.2. Sự Khác Biệt Trong Phong Cách Học Tập Của Học Sinh

Mỗi học sinh có một phong cách học tập khác nhau, điều này có thể dẫn đến sự không đồng nhất trong việc tiếp thu kiến thức. Giáo viên cần phải linh hoạt trong việc điều chỉnh phương pháp dạy học để phù hợp với từng học sinh.

III. Quy Trình Áp Dụng Phương Pháp Dạy Học Theo Hợp Đồng Trong Hóa Học 10

Quy trình áp dụng PPDH HĐ trong dạy học Hóa học lớp 10 bao gồm nhiều bước quan trọng. Từ việc xác định nội dung học tập đến việc đánh giá kết quả học tập của học sinh, mỗi bước đều cần được thực hiện một cách cẩn thận.

3.1. Bước 1 Xác Định Nội Dung Học Tập

Giáo viên cần xác định rõ nội dung học tập mà học sinh sẽ thực hiện. Nội dung này cần phải phù hợp với chương trình học và khả năng tiếp thu của học sinh.

3.2. Bước 2 Thiết Kế Hợp Đồng Học Tập

Hợp đồng học tập là tài liệu quan trọng trong PPDH HĐ. Giáo viên và học sinh cần cùng nhau thỏa thuận về các nhiệm vụ, thời gian và hình thức thực hiện để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Phương Pháp Dạy Học Theo Hợp Đồng Trong Hóa Học

Việc áp dụng PPDH HĐ trong dạy học Hóa học đã được thực hiện tại nhiều trường học và cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm và tư duy phản biện.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Trường Học

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào PPDH HĐ có kết quả học tập cao hơn so với các phương pháp truyền thống. Họ cũng thể hiện sự hứng thú và tích cực hơn trong việc học.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh Về Phương Pháp Dạy Học

Học sinh đã bày tỏ sự hài lòng với PPDH HĐ, cho rằng phương pháp này giúp họ cảm thấy thoải mái và tự tin hơn trong việc học tập. Họ cũng cảm thấy có trách nhiệm hơn với việc học của mình.

V. Kết Luận Về Phương Pháp Dạy Học Theo Hợp Đồng Trong Hóa Học 10

PPDH HĐ là một phương pháp dạy học hiệu quả, giúp học sinh phát huy tính tích cực và chủ động trong học tập. Việc áp dụng phương pháp này trong môn Hóa học lớp 10 không chỉ nâng cao chất lượng dạy học mà còn giúp học sinh phát triển toàn diện.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Dạy Học Theo Hợp Đồng

Với những lợi ích mà PPDH HĐ mang lại, phương pháp này có thể được mở rộng áp dụng trong nhiều môn học khác nhau. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường phổ thông.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần được đào tạo và trang bị kiến thức về PPDH HĐ để có thể áp dụng hiệu quả trong giảng dạy. Việc chia sẻ kinh nghiệm và tài liệu giữa các giáo viên cũng là điều cần thiết để nâng cao chất lượng dạy học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn dạy học Hóa học lớp 10 cho thấy hơn 65% học sinh vẫn tiếp thu kiến thức một cách thụ động, gặp khó khăn trong việc tự điều chỉnh nhịp độ nhận thức cá nhân. Nhằm khắc phục hạn chế này và đáp ứng định hướng đổi mới căn bản giáo dục phổ thông, công trình nghiên cứu về việc vận dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trong dạy học phần hóa phi kim thuộc chương trình Hóa học 10 cơ bản được thực hiện bởi tác giả Bùi Thị Xoa tại Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Đào Thị Việt Anh.

Mục tiêu trọng tâm của luận văn là xây dựng quy trình thiết kế, tổ chức dạy học theo hợp đồng nhằm phát huy cao độ tính tích cực, tự giác, rèn luyện kỹ năng tự học và tăng cường khả năng hợp tác cho học sinh trung học phổ thông. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 20 tiết học phần phi kim (gồm 12 tiết lý thuyết, 4 tiết luyện tập và 4 tiết thực hành) thuộc hai nhóm nguyên tố Halogen và Oxi - Lưu huỳnh trong Sách giáo khoa Hóa học 10 cơ bản. Quá trình thực nghiệm sư phạm được tiến hành trực tiếp tại 4 trường THPT trên địa bàn tỉnh Hải Dương trong năm học 2014-2015.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc cung cấp hệ thống kế hoạch bài dạy chuẩn mực, giúp nâng tỷ lệ học sinh đạt học lực khá, giỏi lên trên 35%, đồng thời kéo giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới 4%, tạo cơ sở nhân rộng mô hình dạy học phân hóa trong nhà trường phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng thuyết nhận thức của Jean Piaget, Lev Vygotsky và Aleksei Leontiev, khẳng định bản chất học tập là quá trình chủ động tiếp nhận, xử lý thông tin và tự kiến tạo cấu trúc tri thức. Tác giả kết hợp chặt chẽ lý thuyết phong cách học tập do Giáo sư Rita Dunn và Kenneth Dunn công bố năm 1978 với quan điểm lớp học phân hóa của Giáo sư Carol Ann Tomlinson phát triển từ năm 1974.

Khung lý thuyết vận dụng 5 khái niệm cốt lõi:

• Dạy học theo hợp đồng: Hình thức tổ chức dạy học mà người học làm việc độc lập hoặc hợp tác dựa trên cam kết hoàn thành gói nhiệm vụ trong khoảng thời gian xác định.
• Nhiệm vụ bắt buộc: Các nội dung đảm bảo chuẩn kiến thức, kỹ năng cơ bản của chương trình.
• Nhiệm vụ tự chọn: Các bài tập mở rộng, nâng cao, phân hóa theo năng lực và hứng thú.
• Phiếu hỗ trợ: Công cụ hướng dẫn đa tầng giúp học sinh tự tháo gỡ khó khăn khi thực hiện nhiệm vụ.
• Đánh giá đồng đẳng: Quy trình học sinh tự đánh giá và chấm chéo kết quả học tập của nhau dựa trên đáp án tiêu chuẩn.

Mô hình dạy học gồm quy trình 3 giai đoạn: ký kết hợp đồng, tổ chức thực hiện và nghiệm thu thanh lý hợp đồng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp phân tích lý thuyết, quan sát sư phạm và thực nghiệm định lượng. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 348 học sinh khối 10 tại 4 trường trung học phổ thông ở Hải Dương (THPT Kinh Môn, THPT Kinh Môn 2, THPT Phúc Thành, THPT Nhị Chiểu), được chia thành nhóm thực nghiệm (176 học sinh) và nhóm đối chứng (172 học sinh). Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên theo lớp tương đương về học lực đầu vào được áp dụng nhằm đảm bảo tính khách quan.

Công cụ thu thập dữ liệu gồm 2 bài kiểm tra định lượng tiêu chuẩn (thang điểm 10) sau các bài học thực nghiệm về Halogen và Oxi - Lưu huỳnh. Phương pháp phân tích thống kê toán học được lựa chọn nhằm xử lý các chỉ số: điểm trung bình, độ lệch chuẩn, phương sai, hệ số biến thiên và kiểm định Student (t-test) ở mức ý nghĩa p < 0.05. Kiểm định t-test được ưu tiên sử dụng vì đây là công cụ tối ưu để xác định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai mẫu độc lập. Timeline nghiên cứu được triển khai từ tháng 9 năm 2014 đến tháng 5 năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình thực nghiệm sư phạm ghi nhận 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, điểm trung bình của nhóm thực nghiệm cao hơn rõ rệt so với nhóm đối chứng. Ở bài kiểm tra số 1 (chủ đề Halogen), điểm trung bình nhóm thực nghiệm đạt 7,42 điểm, cao hơn 0,86 điểm so với nhóm đối chứng đạt 6,56 điểm. Ở bài kiểm tra số 2 (chủ đề Oxi - Lưu huỳnh), nhóm thực nghiệm đạt 7,58 điểm, vượt trội so với mức 6,61 điểm của nhóm đối chứng.

Thứ hai, chất lượng phân loại học lực có bước chuyển biến tích cực. Tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi ở nhóm thực nghiệm đạt 21,59% ở bài 1 và 23,86% ở bài 2, cao gần gấp đôi so với nhóm đối chứng chỉ đạt lần lượt 11,05% và 12,21%. Tỷ lệ học sinh yếu kém ở lớp thực nghiệm giảm mạnh xuống mức 2,84% đến 3,41%, trong khi lớp đối chứng dao động từ 9,30% đến 10,47%.

Thứ ba, độ phân tán điểm số ở nhóm thực nghiệm thấp hơn, thể hiện qua hệ số biến thiên V = 18,2% so với V = 23,6% của nhóm đối chứng, chứng minh học sinh tiếp thu bài đồng đều hơn.

Thứ tư, điều tra định tính chỉ ra 88,6% học sinh hào hứng với phương pháp học mới và 92,3% giáo viên khẳng định phương pháp này rèn luyện tính độc lập vượt trội.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc người học được tự chủ kế hoạch học tập, tự do lựa chọn tốc độ xử lý nhiệm vụ và nhận hỗ trợ cá nhân hóa thông qua các phiếu chỉ dẫn. Kết quả này củng cố các phát hiện từ Dự án giáo dục Việt - Bỉ (2005-2009), đồng thời chứng minh phương pháp hợp đồng hoàn toàn khả thi khi triển khai ở cấp THPT chứ không chỉ giới hạn ở cấp tiểu học hay THCS.

Về phương diện trực quan hóa, toàn bộ dữ liệu định lượng được trình bày rõ nét qua các bảng phân phối tần số, tần suất tích lũy và đồ thị đường cong tích lũy. Đồ thị đường tích lũy của nhóm thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về phía bên phải so với nhóm đối chứng, thể hiện trực quan tỷ lệ học sinh đạt điểm từ 7 trở lên chiếm đa số. Giá trị kiểm định t tính toán đều lớn hơn t lý thuyết ở độ tin cậy 95%, khẳng định phương pháp dạy học theo hợp đồng đã thực sự nâng cao chất lượng lĩnh hội kiến thức Hóa học 10.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả áp dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng trong môn Hóa học 10, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Tổ chức tập huấn phương pháp sư phạm tích cực: Ban Giám hiệu các trường THPT phối hợp cùng Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Hải Dương triển khai tập huấn cho 100% giáo viên Hóa học trong học kỳ 1 năm học 2015-2016, tập trung vào kỹ năng phân tầng nhiệm vụ bắt buộc - tự chọn và biên soạn phiếu hỗ trợ.
2. Chuẩn hóa ngân hàng hợp đồng học tập: Tổ chuyên môn Hóa học tại các trường THPT cần hoàn thiện ngân hàng học liệu với tối thiểu 15 bộ hợp đồng cho toàn bộ chương trình Hóa học 10 trong 6 tháng đầu năm học, giúp giáo viên tiết kiệm khoảng 40% thời gian soạn giáo án.
3. Cải tiến cơ sở vật chất phòng học: Ban Giám hiệu các trường cần đầu tư bàn ghế linh hoạt và thiết bị trực quan, đảm bảo tối thiểu 80% các tiết dạy thực nghiệm theo hợp đồng từ năm học 2016-2017 có đủ không gian cho học sinh làm việc nhóm và tiếp cận tài liệu tự học.
4. Tăng cường đánh giá năng lực tự học: Giáo viên bộ môn cần áp dụng đánh giá đồng đẳng và tự đánh giá trong ít nhất 30% tổng số tiết luyện tập, thực hành định kỳ hàng tháng, giúp học sinh nâng cao ý thức trách nhiệm và năng lực tự phản biện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng:

• Giáo viên Hóa học cấp Trung học phổ thông: Nắm vững phương pháp thiết kế giáo án hợp đồng cho 20 tiết học phần phi kim, trực tiếp sử dụng 8 giáo án mẫu và các phiếu hỗ trợ có sẵn để tiết kiệm 50% thời gian chuẩn bị bài giảng phân hóa.
• Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phòng, sở: Khai thác quy trình kiểm soát lớp học và tiêu chí đánh giá để chỉ đạo đổi mới chuyên môn, xây dựng chuyên đề nhân rộng phương pháp dạy học tích cực cho hơn 30 trường THPT trong khu vực.
• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Hóa học: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo giá trị về khung lý luận, kỹ thuật xây dựng công cụ đo lường và phương pháp xử lý số liệu thống kê bằng t-test với độ tin cậy 95%.
• Các nhà nghiên cứu giáo dục: Tìm thấy nguồn dữ liệu thực nghiệm tin cậy để tiếp tục mở rộng mô hình dạy học hợp đồng kết hợp dạy học theo góc, giáo dục STEM trong chương trình giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học theo hợp đồng khác gì so với giao bài tập truyền thống?

Trong dạy học truyền thống, giáo viên giao bài tập đồng loạt và bắt buộc tiến độ chung cho cả lớp. Ngược lại, dạy học theo hợp đồng trao quyền tự chủ cho học sinh lựa chọn thứ tự thực hiện, mức độ bài tập và tốc độ làm việc. Thực tế ghi nhận hơn 85% học sinh cảm thấy thoải mái và chủ động hơn khi học theo hợp đồng.

Học sinh học lực yếu kém có hoàn thành được hợp đồng học tập không?

Học sinh yếu kém hoàn toàn có thể hoàn thành tốt nhờ hệ thống phiếu hỗ trợ từ 2 đến 3 cấp độ gợi ý và sự tương tác giúp đỡ từ bạn học. Dữ liệu thực nghiệm tại 4 trường THPT cho thấy tỷ lệ học sinh yếu kém ở nhóm thực nghiệm đã giảm mạnh từ 10,47% xuống dưới mức 3,5%.

Phương pháp này phù hợp nhất với những dạng bài học nào trong Hóa học 10?

Phương pháp phát huy tối đa hiệu quả trong các tiết luyện tập, ôn tập chương hoặc các bài lý thuyết có tính thực tiễn cao như bài Clo, Lưu huỳnh hay Axit sunfuric. Cả 4 tiết luyện tập và 4 tiết thực hành trong phần phi kim đều được vận dụng thành công.

Thời lượng thích hợp cho một bài dạy học theo hợp đồng là bao lâu?

Thời gian lý tưởng nhất cho một chu trình dạy học theo hợp đồng trên lớp là 90 phút (tương đương 2 tiết học liền kề). Thời lượng này giúp học sinh có đủ thời gian nghiên cứu kỹ văn bản, ký kết, độc lập làm bài và tiến hành nghiệm thu, tự đánh giá chéo.

Làm thế nào để đảm bảo học sinh tự giác làm bài mà không ỷ lại vào bạn học?

Hợp đồng phân định rõ ràng giữa bài tập cá nhân bắt buộc và bài tập nhóm tự chọn. Trong khâu nghiệm thu, giáo viên tổ chức cho học sinh chấm chéo ẩn danh theo biểu điểm chuẩn và kiểm tra xác suất, đảm bảo 100% học sinh đều phải nỗ lực tự hoàn thành nhiệm vụ đã cam kết.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học theo hợp đồng, gắn kết chặt chẽ với thuyết nhận thức và mô hình lớp học phân hóa.
• Hoàn thiện quy trình 3 giai đoạn áp dụng hiệu quả cho 20 tiết học phần phi kim thuộc chương trình Hóa học 10 cơ bản.
• Thực nghiệm sư phạm trên 348 học sinh chứng minh phương pháp giúp nâng điểm trung bình từ 6,56 lên 7,42 điểm và giảm hơn 65% tỷ lệ học sinh yếu kém.
• Phát triển vượt bậc năng lực tự học, tinh thần trách nhiệm và kỹ năng hợp tác của học sinh trung học phổ thông.
• Cung cấp hệ thống 8 kế hoạch bài dạy chi tiết kèm bộ công cụ phiếu hỗ trợ phong phú có giá trị ứng dụng thực tế cao.

Trong giai đoạn từ năm 2016 đến 2020, mô hình cần tiếp tục được mở rộng sang các phần kiến thức khác của chương trình Hóa học phổ thông. Thầy cô và quý bạn đọc hãy khai thác tài liệu này để đổi mới phương pháp giảng dạy, mang lại những giờ học Hóa học sinh động và chất lượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề, tạo môi trường học tập để giúp họ tự xây dựng tri thức cho mình. Như vậy, hai thái cực của triết học dạy học đều có những quan niệm về quá trình nhận thức thế giới đa dạng theo các góc độ riêng, theo các quan niệm riêng của mình. Các góc độ này mới chỉ phản ánh được một số trong vô vàn quá trình nhận thức thế giới tự nhiên đa dạng. Nội dung của lí thuyết nhận thức Lý thuyết nhận thức ra đời vào đầu thế kỷ XX và phát triển mạnh mẽ vào cuối thế kỷ này.

Các nhà khoa học lớn đại diện của học thuyết này là các nhà tâm lí học Piaget (người áo), Vygotsky và Leontev (Liên Xô) đã xây dựng lý 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thuyết về sự học tập và chú trọng đến ý nghĩa của các cấu trúc quá trình nhận thức trong học tập, coi học tập là một quá trình xử lý thông tin. Nội dung cơ bản của thuyết nhận thức là: Quá trình nhận thức là một quá trình xử lý thông tin, trong đó bộ não người được coi như một hệ thống kỹ thuật có chức năng xử lý các thông tin thu nhận được. Quá trình nhận thức là một quá trình có cấu trúc xác định (cảm giác – tri giác – biểu tượng – khái niệm) và có ảnh hưởng quyết định đến hành vi của chủ thể. Con người tiếp nhận các thông tin từ bên ngoài, xử lý và đánh giá chúng, từ đó quyết định các hành vi ứng xử của mình.

Trọng tâm của lý thuyết nhận thức là nghiên cứu các hoạt động trí tuệ như: - Xác định, phân tích, hệ thống hoá các sự kiện và hiện tượng. - Nhớ lại những kiến thức đã học và bổ sung những kiến thức mới. - Giải quyết các vấn đề và phát triển, hình thành các ý tưởng mới. Như vậy, bộ não con người luôn luôn hoạt động để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống học tập và thu nhận tri thức mới.

Lý thuyết nhận thức xác định cấu trúc nhận thức của con người không phải là bẩm sinh đã có mà được hình thành qua học tập, kinh nghiệm, trải nghiệm và thực tiễn. Mỗi người có cấu trúc nhận thức riêng và quá trình hoạt động tư duy khác nhau. Vì vậy, muốn có sự thay đổi đối với quá trình nhận thức của con người thì cần có những tác động phù hợp (nội dung, phương pháp, thời gian…). Con người cũng có thể tự điều chỉnh quá trình nhận thức của mình như tự đặt mục tiêu, xây dựng kế hoạch và thực hiện kế hoạch đó.

Trong quá trình nhận thức, chủ thể cũng có thể tự quan sát, tự đánh giá, tự điều chỉnh và tự hưng phấn mà không cần có kích thích từ bên ngoài. Với những nét đặc trưng này, lý thuyết nhận thức thuộc trường phái lý thuyết chủ thể. Mô hình học tập theo lý thuyết nhận thức được mô tả như sau: 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Học sinh (quá trình Thông tin đầu vào nhận thức phân tích, Kết quả đầu ra (sự kiện, hiện tượng, tổng hợp, khái quát (kết quả đạt được, kiến thức…) hoá, tái tạo…) xử lý…) 1. Ứng dụng của lý thuyết nhận thức Ngày nay, lý thuyết nhận thức được thừa nhận và được ứng dụng rộng rãi trong quá trình dạy học.

Những kết quả nghiên cứu của lý thuyết này đã được vận dụng trong việc tìm ra con đường tối ưu hoá quá trình dạy học nhằm phát triển khả năng nhận thức, năng lực giải quyết vấn đề, đặc biệt là phát triển tư duy. Các phương pháp, quan điểm dạy học vận dụng lý thuyết này được đặc biệt quan tâm và vận dụng một cách rộng rãi là: - Dạy học nêu và giải quyết vấn đề. - Dạy học định hướng hoạt động. - Dạy học theo phương pháp nghiên cứu.

- Dạy học khám phá. - Dạy học hợp tác theo nhóm. - Dạy học bằng câu hỏi. - Dạy học theo góc.

- Dạy học theo hợp đồng. Lý thuyết nhận thức đã được thừa nhận nhưng sự vận dụng các phương pháp dạy học theo lý thuyết này cũng có những giới hạn nhất định. Sự vận 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dụng những phương pháp dạy học nhằm phát triển tư duy học sinh như nêu – giải quyết vấn đề, định hướng khám phá, dạy học theo phương pháp nghiên cứu.đòi hỏi nhiều thời gian và yêu cầu cao đối với người chuẩn bị cũng như năng lực của người giáo viên. Ngoài ra, cũng có ý kiến cho rằng: Cấu trúc của quá trình tư duy trong não người không quan sát trực tiếp được mà cũng chỉ suy diễn qua kết quả tư duy nên mô hình dạy học nhằm tối ưu hoá quá trình nhận thức của học sinh cũng chỉ mang tính giả thuyết.

Tuy còn có một số nhận xét trên nhưng các phương pháp dạy học, quan điểm dạy học vận dụng lý thuyết này vẫn được xác nhận là những quan điểm, phương pháp dạy học tích cực đang được ngành giáo dục nước ta quan tâm, coi đó là những định hướng trong sự đổi mới mục tiêu, phương pháp dạy học các môn học hiện nay. Sự vận dụng lý thuyết nhận thức theo hướng dạy học tích cực Dạy học tích cực là quá trình dạy học phát huy cao độ tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. - Phương pháp dạy học tích cực là những phương pháp dạy học hướng tới việc giúp học sinh học tập chủ động, tích cực, sáng tạo, chống lại thói quen học tập thụ động. Phương pháp dạy học tích cực có những dấu hiệu đặc trưng như: - Phương pháp dạy học có chú trọng tới việc tổ chức, chỉ đạo để người học trở thành chủ thể của hoạt động học tập, tự khám phá những kiến thức mà họ chưa biết.

Như vậy, giáo viên tổ chức cho học sinh học tập nắm được tri thức, kỹ năng, phương pháp học tập để họ biết hoạt động, muốn hoạt động và có nhân cách của người lao động tự chủ, năng động, sáng tạo. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Phương pháp dạy học có chú trọng rèn kỹ năng, phương pháp thói quen tự học tạo cho học sinh sự hứng thú, lòng ham muốn, khát khao học tập và khơi dậy những tiềm năng ở mỗi học sinh. - Phương pháp dạy học chú trọng đến việc tổ chức các hoạt động học tập hợp tác trong tập thể lớp, nhóm trao đổi, tranh luận, đánh giá qua các tương tác giáo viên - học sinh, học sinh - học sinh để có những kỹ năng hợp tác, phối hợp hoạt động trong tập thể, kỹ năng giao tiếp xã hội để thích ứng với cuộc sống của xã hội phát triển. - Phương pháp dạy học có sự sử dụng phối hợp các phương tiện trực quan (thí nghiệm, phương tiện kỹ thuật…) đáp ứng yêu cầu cá thể hoá hoạt động học tập (học theo năng lực, học theo nhu cầu) giúp học sinh tiếp cận được với các phương tiện kỹ thuật hiện đại trong xã hội phát triển.

- Phương pháp dạy học có sử dụng phương pháp kiểm tra đánh giá đa dạng, khách quan tạo điều kiện để học sinh tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau, nội dung và phương pháp kiểm tra đa dạng, phong phú có sự trợ giúp của thiết bị kỹ thuật, công nghệ thông tin. Trên cơ sở các nét đặc thù của phương pháp dạy học tích cực, với sự vận dụng các phương pháp dạy học, quan điểm dạy học theo lý thuyết nhận thức, giáo viên và các nhà nghiên cứu đã chú ý đến đặc điểm, cấu trúc của các phương pháp dạy - học đều xác định: - Học tập là một quá trình tích cực và rất phức tạp. Học sinh không chỉ ghi nhớ những điều mà giáo viên nói mà còn tạo nên những hiểu biết riêng về những kiến thức mà họ thu nhận được. Như vậy, các kiến thức học được cũng được xây dựng dưới dạng các phiên bản cá nhân - mang tính chủ quan.

- Học tập là quá trình chủ động và luôn có sự nhận thức theo ý tưởng của chủ thể và họ chỉ chịu thay đổi nhận thức của mình khi được chứng minh là sai. Quá trình học tập là quá trình xây dựng những giả thuyết và phản bác 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giả thuyết sai, công nhận giả thuyết đúng. Đây là tiến trình làm cơ sở cho mọi sự học tập tích cực và việc học tập thành công thường diễn ra theo một quá trình xây dựng giả thuyết, kiểm nghiệm giả thuyết của riêng từng người học. Học sinh học tốt nhất là qua thực hành, trải nghiệm.

Học sinh sử dụng những ý tưởng, kỹ năng, kiến thức trong việc giải quyết các nhiệm vụ học tập một cách độc lập. Trong học tập, học sinh muốn tự mình suy xét hơn là chỉ ghi nhớ những gì giáo viên nói. Vì vậy, nên dạy bằng cách hỏi chứ không bằng cách kể, học sinh thích câu hỏi có tính kích thích tư duy hơn là câu hỏi tái hiện, trần thuật, ghi nhớ. Giáo viên nêu câu hỏi đòi hỏi mức độ tư duy cao buộc học sinh phải lập luận, dự đoán, nêu giả thuyết, đánh giá sự lựa chọn sẽ giúp học sinh tập trung, hứng thú, tích cực tư duy và phát huy tối đa khả năng học tập của mình (học sâu).

Như vậy, việc áp dụng dạy học tích cực theo quan điểm lý thuyết nhận thức mang lại những lợi ích thiết thực như: - Quá trình học tập hiệu quả - bài học sinh động hơn. - Quan hệ giữa giáo viên - học sinh, học sinh - học sinh tốt hơn. - Hoạt động học tập phong phú hơn, học sinh được hoạt động nhiều hơn. - Giáo viên có nhiều cơ hội để giúp đỡ học sinh hơn.

- Học sinh phát triển được tư duy, tính độc lập, sáng tạo. Từ đó, ta thấy những ứng dụng và phát triển của lý thuyết nhận thức trong quá trình học tập thật là phong phú và đa dạng. Một trong những ứng dụng của lý thuyết nhận thức là dạy học theo hợp đồng và dạy học theo góc 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Dạy học theo hợp đồng 1.

Tiếp cận quan điểm về lý thuyết “phong cách học tập ” và “Dạy học phân hóa” [24] 1. Phong cách học tập Thuật ngữ “Phong cách học tập” thể hiện cách các cá nhân người học mong muốn nhận, xử lý và thể hiện thông tin và ý tưởng. Chẳng hạn, một số HS – SV thấy rằng việc đọc sách sẽ giúp họ hiểu rõ hơn một khái niệm mới trong khi một số khác lại thiên về diễn giải bằng miệng, qua những hình ảnh, movie cụ thể.