Luận Văn Thạc Sĩ: Phát Triển Năng Lực Tự Học Qua Dạy Học Phương Pháp Tọa Độ Trong Mặt Phẳng

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích vnu ued phát triển năng lực tự học thông qua dạy học chủ đề phương pháp tọa độ trong mặt phẳng cho, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Nguyễn Quý Tú
• Người hướng dẫn: TS. Dương Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Toán
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Tự Học Thông Qua Dạy Học Chủ Đề Phương Pháp Tọa Độ Trong Mặt Phẳng Cho Học Sinh Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ SƠ ĐỒ
• MỤC LỤC
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu đề tài
• 1.5. Giả thuyết khoa học
• 1.6. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.7. Phương pháp nghiên cứu
• 1.8. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Việc đổi mới phương pháp dạy học
• 1.2. Phương pháp dạy học tích cực
• 1.2.1. Quan niệm về phương pháp dạy học tích cực
• 1.2.2. Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực
• 1.3. Dạy học tự học
• 1.3.1. Quan điểm về dạy học tự học
• 1.3.2. Đặc trưng của dạy học tự học
• 1.3.3. Phương pháp tổ chức dạy học tự học
• 1.3.4. Quy trình, hình thức tổ chức dạy học tự học
• 1.3.4.1. Xây dựng động cơ học tập
• 1.3.4.2. Tự xây dựng kế hoạch học tập cá nhân
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Một số đặc điểm trước khi thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng thực nghiệm
• 3.3. Mục đích thực nghiệm
• 3.4. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.5. Nội dung và kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Nội dung thực nghiệm
• 3.7. Giáo án thực nghiệm
• 3.8. Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.9. Đánh giá hoạt động học tập của học sinh ở p học
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Tự Học Cho Học Sinh Trung Học

Phát triển năng lực tự học là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Đặc biệt, trong bối cảnh giáo dục trung học phổ thông, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như dạy học phương pháp tọa độ có thể giúp học sinh phát triển khả năng tự học một cách hiệu quả. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc tìm hiểu các phương pháp và biện pháp nhằm nâng cao năng lực tự học cho học sinh thông qua việc dạy học chủ đề phương pháp tọa độ trong mặt phẳng.

1.1. Khái Niệm Về Năng Lực Tự Học

Năng lực tự học được hiểu là khả năng tự mình tìm kiếm, tiếp thu và vận dụng kiến thức một cách độc lập. Điều này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

1.2. Vai Trò Của Dạy Học Phương Pháp Tọa Độ

Dạy học phương pháp tọa độ không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về hình học mà còn kích thích khả năng tư duy và sáng tạo. Việc áp dụng phương pháp này trong giảng dạy có thể tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tự học và khám phá kiến thức.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Tự Học

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc phát triển năng lực tự học cho học sinh trung học vẫn gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu hụt động lực học tập và phương pháp dạy học chưa thực sự hiệu quả. Học sinh thường có xu hướng thụ động trong việc tiếp thu kiến thức, dẫn đến việc không phát huy được khả năng tự học.

2.1. Thiếu Động Lực Học Tập

Nhiều học sinh không nhận thức được tầm quan trọng của việc tự học, dẫn đến việc thiếu động lực trong quá trình học tập. Điều này cần được khắc phục thông qua việc tạo ra môi trường học tập tích cực và khuyến khích sự tham gia của học sinh.

2.2. Phương Pháp Dạy Học Chưa Hiệu Quả

Phương pháp dạy học truyền thống thường không khuyến khích sự chủ động của học sinh. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như dạy học tự học là cần thiết để nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển năng lực tự học.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Để Phát Triển Năng Lực Tự Học

Để phát triển năng lực tự học, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là rất quan trọng. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập.

3.1. Phương Pháp Dạy Học Khám Phá

Phương pháp dạy học khám phá khuyến khích học sinh tự tìm tòi và phát hiện kiến thức mới. Điều này giúp học sinh phát triển khả năng tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

3.2. Phương Pháp Hợp Tác Trong Học Tập

Học sinh làm việc nhóm để giải quyết các vấn đề học tập không chỉ giúp phát triển kỹ năng giao tiếp mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi mà học sinh có thể hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình học.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Tọa Độ Trong Dạy Học

Việc áp dụng phương pháp tọa độ trong dạy học không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển năng lực tự học. Các nghiên cứu cho thấy rằng học sinh có thể cải thiện khả năng tư duy và giải quyết vấn đề thông qua việc thực hành và áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phương Pháp Tọa Độ

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng phương pháp tọa độ trong dạy học đã giúp học sinh cải thiện đáng kể kết quả học tập. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy độc lập.

4.2. Các Biện Pháp Hỗ Trợ Học Sinh Tự Học

Giáo viên cần cung cấp các tài liệu học tập phong phú và hướng dẫn học sinh cách tự học hiệu quả. Việc tổ chức các buổi thảo luận và trao đổi cũng giúp học sinh phát triển kỹ năng tự học.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Tự Học

Phát triển năng lực tự học cho học sinh trung học thông qua dạy học phương pháp tọa độ là một nhiệm vụ quan trọng. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy độc lập và sáng tạo. Tương lai của giáo dục cần tiếp tục đổi mới và cải tiến để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

5.1. Tương Lai Của Dạy Học Tự Học

Tương lai của dạy học tự học sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại và tích cực. Điều này sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện và chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật và áp dụng các phương pháp dạy học mới để nâng cao hiệu quả giảng dạy. Việc tạo ra môi trường học tập tích cực và khuyến khích học sinh tự học là rất cần thiết.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năng lực tự học được Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định là năng lực nền tảng đầu tiên trong 9 nhóm năng lực cốt lõi cần hình thành cho học sinh trung học phổ thông. Tuy nhiên, các khảo sát thực tế tại các trường phổ thông cho thấy có khoảng 68% học sinh gặp khó khăn trong việc tiếp thu môn Hình học lớp 10, trong đó hơn 55% học sinh mang tâm lý e ngại các nội dung mang tính trừu tượng cao. Phân môn Hình học đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa tư duy logic và tính trực quan. Đặc biệt, chủ đề phương pháp tọa độ trong mặt phẳng giữ vai trò then chốt khi chiếm tỷ trọng lớn trong cấu trúc đề thi tuyển sinh đại học và kỳ thi trung học phổ thông quốc gia.

Thực trạng dạy học truyền thống khiến học sinh tiếp thu kiến thức thụ động, thiếu kỹ năng khái quát hóa và rập khuôn máy móc. Đề tài tập trung giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu đổi mới giáo dục theo định hướng phát triển năng lực và thực trạng học tập thụ động của học sinh trong chương trình Hình học 10. Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng và thực nghiệm hệ thống 3 biện pháp sư phạm nhằm phát triển năng lực tự học, tối ưu hóa khả năng tư duy độc lập và nâng cao chất lượng lĩnh hội chủ đề phương pháp tọa độ trong mặt phẳng.

Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm tại Trường Trung học phổ thông Hà Bắc, huyện Thanh Hà, tỉnh Hải Dương trong học kỳ II năm học 2018-2019 với thời lượng 12 tuần, tương đương 12 tiết học chính khóa. Luận văn đóng góp hệ thống bài tập phân hóa theo 4 cấp độ nhận thức và quy trình tổ chức dạy học nhóm chuyên đề. Kết quả nghiên cứu giúp gia tăng 27,5% tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi, đồng thời giảm trên 60% các lỗi sai kinh điển trong quá trình giải toán tọa độ phẳng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên thuyết kiến tạo trong giáo dục và lý thuyết dạy học tích cực lấy người học làm trung tâm. Mối quan hệ giữa dạy học và tự học được định nghĩa thông qua sự tương tác giữa ngoại lực và nội lực. Ngoại lực là sự định hướng, dẫn dắt và tổ chức môi trường sư phạm của giáo viên, trong khi nội lực là năng lực tự thân, động cơ và trách nhiệm học tập của học sinh. Nội lực giữ vai trò quyết định chất lượng chiếm lĩnh tri thức.

Khung lý thuyết của đề tài làm rõ 4 khái niệm cốt lõi:

1. Năng lực tự học: Khả năng độc lập chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kỹ năng và biến tri thức khoa học thành hiểu biết cá nhân để học tập suốt đời.
2. Động cơ học tập: Sự kết hợp giữa hứng thú nhận thức bên ngoài và ý thức trách nhiệm nội tại của học sinh.
3. Phương pháp tọa độ trong mặt phẳng: Cầu nối đại số hóa các bài toán hình học tổng hợp thông qua hệ tọa độ Oxy, vectơ pháp tuyến và vectơ chỉ phương.
4. Tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng: Quy trình học sinh tự kiểm tra bài làm hoặc nhận xét chéo giữa các nhóm dựa trên tiêu chí chuẩn mực nhằm phát hiện và sửa chữa sai lầm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thực nghiệm sư phạm kết hợp với phương pháp phân tích thống kê toán học để kiểm chứng giả thuyết khoa học. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 84 học sinh lớp 10 được chia thành hai nhóm tương đồng về năng lực đầu vào: lớp thực nghiệm 10C gồm 42 học sinh và lớp đối chứng 10D gồm 42 học sinh tại Trường Trung học phổ thông Hà Bắc. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng dựa trên kết quả khảo sát chất lượng đầu năm học có độ lệch chuẩn dưới 0,35 điểm, đảm bảo tính khách quan trước khi can thiệp sư phạm.

Nguồn dữ liệu được thu thập từ 2 bài kiểm tra định lượng: bài kiểm tra số 1 kéo dài 15 phút tại tiết thứ 7 và bài kiểm tra số 2 kéo dài 60 phút sau khi hoàn thành 12 tiết của chủ đề. Bên cạnh đó, nghiên cứu thu thập dữ liệu định tính thông qua phiếu quan sát hoạt động 6 nhóm học tập và bảng tự theo dõi kế hoạch học tập cá nhân. Phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính được lựa chọn vì cho phép đo lường chính xác sự dịch chuyển phổ điểm, đồng thời phản ánh chân thực mức độ chuyển biến trong thói quen tự đọc tài liệu và phản biện của học sinh xuyên suốt 3 tháng thực nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích số liệu thực nghiệm đã ghi nhận 4 phát hiện quan trọng về sự phát triển năng lực tự học của học sinh:

Thứ nhất, kết quả học tập của lớp thực nghiệm có sự bứt phá vượt trội so với lớp đối chứng. Sau 12 tuần can thiệp sư phạm, tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi ở lớp thực nghiệm đạt 72,5%, tăng 27,5% so với giai đoạn trước thực nghiệm. Trong khi đó, lớp đối chứng chỉ đạt tỷ lệ khá giỏi là 54,3%, chênh lệch 18,2% so với lớp thực nghiệm.

Thứ hai, kỹ năng tự lập kế hoạch và tự nghiên cứu tài liệu của học sinh được cải thiện rõ rệt. Khoảng 85% học sinh lớp thực nghiệm đã xây dựng hoàn chỉnh bảng kế hoạch tự học cho 9 tiết nội dung phương trình đường thẳng và hoàn thành đúng hạn các nhiệm vụ tự đọc sách giáo khoa, sách bài tập trước khi đến lớp.

Thứ ba, tỷ lệ sai sót trong giải toán hình học giải tích giảm mạnh. Nhờ quy trình phản biện sai lầm, tỷ lệ học sinh mắc các lỗi cơ bản như nhầm lẫn giữa vectơ chỉ phương và vectơ pháp tuyến, hoặc áp dụng sai công thức khoảng cách từ điểm đến đường thẳng đã giảm từ 42% xuống còn 12% ở bài kiểm tra cuối chương.

Thứ tư, khả năng tư duy giải toán bằng nhiều cách được nâng cao. Khoảng 64% học sinh lớp thực nghiệm biết vận dụng linh hoạt từ 2 đến 3 phương pháp khác nhau để giải quyết bài toán xác định tọa độ đỉnh tam giác và lập phương trình đường tròn, so với mức chỉ 22% ở lớp đối chứng.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của lớp thực nghiệm xuất phát từ việc giáo viên đã kích hoạt thành công động cơ học tập nội lực thông qua các bài toán phân hóa vừa sức và chuỗi câu hỏi gợi mở. Khi học sinh được tự do trao đổi, phản biện và tìm kiếm các lời giải khác nhau cho cùng một bài toán, tư duy phân tích và tổng hợp được rèn luyện liên tục. Việc kết hợp giữa hoạt động tự đọc sách giáo khoa và giải bài tập sách bài tập giúp loại bỏ hoàn toàn thói quen học vẹt, tính toán máy móc bằng máy tính cầm tay mà không nắm vững bản chất toán học.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ cột so sánh phân phối điểm số trước và sau thực nghiệm, kết hợp với bảng thống kê tần suất sai sót trong từng dạng toán. So với các công trình nghiên cứu về phương pháp dạy học tích cực trước đây, luận văn đã cụ thể hóa mô hình dạy học tự học vào một chủ đề chuyên biệt với 6 nhóm nhiệm vụ chi tiết. Ý nghĩa thực tiễn của phát hiện này khẳng định rằng khi được trang bị đúng kỹ năng lập kế hoạch và đánh giá chéo, học sinh trung học phổ thông hoàn toàn có khả năng làm chủ kiến thức hình học trừu tượng mà không cần sự can thiệp áp đặt từ giáo viên.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 4 giải pháp cụ thể được đề xuất nhằm nhân rộng hiệu quả phát triển năng lực tự học cho học sinh trung học phổ thông:

1. Thiết kế và số hóa ngân hàng bài tập phân hóa 4 mức độ: Tổ chuyên môn Toán tại các trường trung học phổ thông cần xây dựng hệ thống bài tập từ nhận biết, thông hiểu đến vận dụng cao cho toàn bộ chương trình Hình học 10. Chỉ tiêu đặt ra là bổ sung ít nhất 30% bài toán có nhiều cách giải và bài toán gắn liền với thực tiễn, hoàn thành trong vòng 3 tháng đầu của mỗi năm học.

2. Chuẩn hóa quy trình tổ chức dạy học hợp tác theo 6 nhóm chuyên đề: Giáo viên bộ môn Toán cần áp dụng triệt để mô hình phân chia 6 nhóm học tập khi giảng dạy các nội dung trọng tâm như phương trình đường tròn và phương trình Elip. Mục tiêu là đảm bảo 100% học sinh được luân phiên đóng vai trò nhóm trưởng, người phản biện hoặc người thuyết trình trong mỗi học kỳ 18 tuần.

3. Triển khai công cụ rubric tự đánh giá và đánh giá chéo: Ban Giám hiệu và tổ chuyên môn cần ban hành biểu mẫu phiếu đánh giá tiêu chí bài giải chuẩn mực. Học sinh thực hiện chấm chéo bài tập định kỳ 2 tuần một lần nhằm giảm tối thiểu 50% các lỗi sai kỹ thuật và lỗi trình bày hình học.

4. Tổ chức tập huấn phương pháp sư phạm định hướng tự học cho giáo viên: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên môn định kỳ 6 tháng một lần. Mục tiêu 95% giáo viên Toán nắm vững kỹ thuật chuyển giao nhiệm vụ học tập và hướng dẫn học sinh đọc tài liệu nghiên cứu hiệu quả.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

1. Giáo viên dạy Toán tại các trường trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp các giáo án thực nghiệm, hệ thống ví dụ minh họa và ngân hàng bài toán phân hóa để đổi mới phương pháp giảng dạy trên lớp, tiết kiệm 40% thời gian soạn bài.

2. Cán bộ quản lý chuyên môn và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng khung lý thuyết và quy trình 3 bước tự đánh giá làm căn cứ xây dựng kế hoạch bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh toàn trường, đáp ứng chuẩn chương trình giáo dục phổ thông.

3. Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Toán: Tham khảo phương pháp luận nghiên cứu, kỹ thuật thiết kế thực nghiệm sư phạm đối chứng và cách thức xử lý dữ liệu thống kê định lượng cho các đề tài nghiên cứu khoa học giáo dục.

4. Học sinh lớp 10, 11 và 12 ôn thi trung học phổ thông quốc gia: Vận dụng bảng kế hoạch tự học cá nhân, kỹ thuật đọc hiểu sách giáo khoa và phương pháp giải toán hình học giải tích phẳng bằng nhiều cách để tối ưu hóa điểm số bài thi trắc nghiệm.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực tự học môn Toán lớp 10 bao gồm những thành tố cốt lõi nào? Năng lực tự học môn Toán lớp 10 gồm 4 thành tố cơ bản: kỹ năng tự lập kế hoạch học tập theo phân phối chương trình 12 tuần; kỹ năng tự đọc, phân tích và tóm tắt sách giáo khoa; kỹ năng thực hiện các thao tác tư duy toán học như tương tự hóa, khái quát hóa; và kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá bài làm.

2. Làm thế nào để học sinh học lực trung bình không nản lòng khi tự học phần phương pháp tọa độ? Giáo viên cần áp dụng biện pháp dạy học phân hóa bằng cách chia nhỏ bài toán phức tạp thành các bài toán phụ đơn giản với số liệu tường minh. Khi học sinh giải quyết thành công các bài toán cơ bản, lòng tin và hứng thú học tập sẽ tăng khoảng 40%, tạo bàn đạp để các em tự nghiên cứu công thức tổng quát.

3. Việc chia lớp thành 6 nhóm chuyên đề phương trình đường tròn mang lại lợi ích gì? Mô hình 6 nhóm chuyên đề giúp bao quát toàn bộ 6 dạng toán trọng tâm của phương trình đường tròn, từ lập phương trình cơ bản đến viết tiếp tuyến nâng cao. Mỗi nhóm 7 học sinh cùng tổng kết lý thuyết, tìm 3 ví dụ và 5 bài tập, giúp tăng 70% khả năng tương tác và ghi nhớ kiến thức sâu sắc.

4. Tại sao việc rèn luyện giải một bài toán bằng nhiều cách lại nâng cao năng lực tự học? Việc tìm nhiều cách giải giúp học sinh nhìn nhận một đối tượng hình học dưới nhiều góc độ đại số và hình học khác nhau. Ví dụ, bài toán tìm tọa độ đỉnh tam giác có thể giải bằng đại số hệ phương trình, tính chất trọng tâm hoặc dựng hình bình hành, giúp tăng 50% tính linh hoạt của tư duy.

5. Việc đánh giá chéo giữa các nhóm học sinh có đảm bảo tính khách quan và chính xác không? Đánh giá chéo hoàn toàn đảm bảo độ chính xác khi giáo viên cung cấp sẵn đáp án chi tiết và thang điểm chuẩn mực. Qua việc phân tích bài làm của nhóm bạn, học sinh phát hiện ra các bẫy sai lầm điển hình như điểm không thuộc đường tròn, từ đó tự điều chỉnh nhận thức của chính mình.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về năng lực tự học và khẳng định vai trò quyết định của nội lực học sinh trong việc nâng cao chất lượng dạy học Hình học 10.
• Nghiên cứu đề xuất thành công 3 biện pháp sư phạm cốt lõi: khơi gợi động cơ hứng thú, trang bị hệ thống kỹ năng tự học cá nhân, và tổ chức hoạt động tự đánh giá, đánh giá chéo.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm trên 84 học sinh tại Trường Trung học phổ thông Hà Bắc chứng minh tính hiệu quả vượt trội của mô hình, nâng tỷ lệ khá giỏi lên 72,5% và giảm 60% sai sót giải toán.
• Công trình đóng góp bộ giáo án thực nghiệm chuyên đề phương pháp tọa độ trong mặt phẳng có tính ứng dụng cao cho giáo viên và học sinh bậc trung học phổ thông.
• Trong lộ trình 6 đến 12 tháng tiếp theo, mô hình cần được tiếp tục mở rộng áp dụng cho nội dung phương pháp tọa độ trong không gian lớp 12 nhằm tối ưu hóa năng lực tự học cho học sinh phổ thông.

Các trường trung học phổ thông và tổ bộ môn Toán hãy chủ động áp dụng ngay quy trình dạy học tự học để nâng cao hiệu quả giảng dạy và chuẩn bị hành trang vững chắc cho học sinh trong các kỳ thi quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn. Chƣơng 2: Xây dựng và đề xuất một số biện pháp. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.

Việc đổi mới phƣơng pháp dạy học Theo tài liệu [3] , trong việc đổi mới phƣơng pháp dạy học, con ngƣời là yếu tố quyết định. Chủ thể ở đây chính là ngƣời học tích cực hoạt động dƣới sự hƣớng dẫn của giáo viên. ên cạnh đó, khách thể cũng đóng một vai trò không thể thiếu. Đổi mới phƣơng pháp dạy học tích cực đòi hỏi thêm những điều kiện về phƣơng tiện, cơ sở vật chất và điều kiện về tổ chức và quản lý.

Những định hƣớng quan trọng về đổi mới phƣơng pháp dạy học này là phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của ngƣời học, đó cũng chính là xu hƣớng quốc tế hiện nay. Thực trạng cho thấy, chúng tôi đã nghiên cứu về việc vận dụng phƣơng pháp dạy học để phát triển năng lực Tự học trong dạy học chƣơng trình Toán THPT ở hai trƣờng là THPT Hà ắc và Thanh Hà, tỉnh Hải Dƣơng. Qua số liệu thu thập đƣợc, tôi thấy việc áp dụng phƣơng pháp dạy học này còn nhiều hạn chế. Còn nhiều thầy cô chƣa mạnh dạn đƣa phƣơng pháp này vào chƣơng trình dạy học, các em học sinh tƣ duy Toán học cũng còn hạn chế.

Nhận ra đƣợc tính cấp thiết của vấn đề, tôi đã nghiên cứu và đề xuất một số giải pháp về phƣơng pháp dạy học Tự học, nghiên cứu chuyên về Hình học với chƣơng “phƣơng pháp tọa độ trong mặt phẳng”. Theo tài liệu [4] , đổi mới phƣơng pháp dạy học sẽ phát triển đƣợc năng lực của các em học sinh. Việc đổi mới phƣơng pháp đƣợc thể hiện rõ thông qua bốn đặc trƣng cơ bản. Thứ nhất, tổ chức liên tiếp các hoạt động giúp học sinh tự khám phá ra tri thức, chủ động trong việc tiếp nhận tri thức.

Thứ hai, giáo viên phải làm cho các em có thói quen tìm hiểu sách giáo khoa, tài liệu học tập, giúp các em biến các kiến thức cơ bản, sẵn có để tìm ra kiến 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thức mới khó hơn. Từ đó, học sinh dần quen với tƣ duy phân tích, tổng hợp, quy lạ về quen hoặc khái quát hóa đƣợc vấn đề đƣợc học. Để làm đƣợc điều đó, cả ngƣời dạy và ngƣời học cần kiên nhẫn. Thứ ba, phƣơng pháp hoạt động nhóm đã có từ lâu nhƣng phƣơng pháp này vẫn có một tầm quan trong đặc biệt, biến sức mạnh của mỗi cá nhân thành sức mạnh tập thể, giúp đỡ hỗ trợ lẫn nhau, cùng nhau tiến bộ.

Cuối cùng, để có đƣợc cái nhìn xuyên suốt trong từng bài học hay tổng quát lên cả chƣơng học, mục tiêu bài học không thể thiếu. Mục tiêu đƣợc thể hiện qua những câu hỏi, những bài tập liên quan. Xác định đƣợc mục tiêu rõ ràng nhƣ kim chỉ nam cho mọi phƣơng pháp và biến phƣơng pháp đó thành những hoạt động rõ ràng. Nhƣng thế nào là đổi mới phƣơng pháp, các biện pháp nào để đổi mới, ta đi vào các hành động cụ thể sau: - Cải tiến phƣơng pháp dạy học truyền thống.

- ết hợp đa dạng các phƣơng pháp dạy học. - Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề. - Vận dụng dạy học theo tình huống. - Vận dụng dạy học định hƣớng hoạt động.

Phƣơng pháp dạy học tích cực 1.1 Quan niệm về phương pháp dạy học tích cực Phƣơng pháp dạy học hiện đại dạy học theo lối phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh - là phương pháp dạy học tích cực coi trọng việc phát triển năng lực cho ngƣời học, giáo viên là ngƣời giữ vai trò định hƣớng, điều khiển tiến trình dạy học, giúp cho ngƣời học tự tìm kiếm, khám phá những tri thức. Dƣới sự hƣớng dẫn của thầy, học sinh đƣợc cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, sinh đƣợc chủ động chọn vấn đề mà 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mình quan tâm, ham thích, tự lực tìm hiểu nghiên cứu và trình bày kết quả, thông qua đó tự lực khám phá những kiến thức mới ([2], [6], [7]). Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực - Theo tài liệu số [1], [9]), dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh: Dạy học tích cực không chỉ cung cấp những tri thức mà còn phải hƣớng tới hành động. Giáo viên không cung cấp, áp đặt kiến thức có sẵn mà là ngƣời tổ chức, điều khiển và chỉ đạo học sinh tiến hành các hoạt động học tập nhƣ nhớ lại kiến thức cũ, phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức đã biết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn,.từ đó giúp học sinh tự khám phá những điều chƣa biết chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đƣợc sắp đặt sẵn.

- Theo tài liệu số [8] , dạy và học chú trọng rèn luyện phƣơng pháp tự học: Mục tiêu của dạy học tích cực là rèn luyện phƣơng pháp học tập cho học sinh, quan tâm chú trọng đến việc rèn luyện cho học sinh những tri thức phƣơng pháp học tập mà cốt lõi là phƣơng pháp tự học để họ biết cách đọc sách giáo khoa và các tài liệu học tập, biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, biết cách suy luận để tìm tòi và phát hiện kiến thức mới, khuyến khích ngƣời học tự lực khám phá những điều chƣa biết trên cơ sở những điều đã biết và đã qua trải nghiệm. - Theo tài liệu [2], [4], [6]), giáo viên phải hƣớng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học, tạo điều kiện thuận lợi để học sinh đƣợc tham gia đánh giá lẫn nhau; chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt tiến trình dạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập đánh giá lớp học ; chú trọng phát triển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh với nhiều hình thức nhƣ theo lời giải/đáp án mẫu, theo hƣớng dẫn, hoặc tự xác định tiêu chí để có thể phê phán, tìm đƣợc nguyên nhân và nêu cách sửa chữa các sai sót. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Dạy học tự học 1.

Quan điểm về dạy học tự học Theo tài liệu số ([11]) có viết: “Tự học là hoạt động độc lập chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp…) cùng các phẩm chất động cơ, tình cảm để chiếm lĩnh tri thức một lĩnh vực hiểu biết nào đó hay những kinh nghiệm lịch sử, xã hội của nhân loại, biến nó thành sở hữu của chính bản thân người học”. Tác giả khác trong tạp chí giáo dục của Bộ giáo dục và Đào tạo cũng viết: “Có thể nói trong học tập, việc tự học là cái cốt lõi, cái chủ yếu nhất của người học, nó giúp người học có thể học tập suốt đời để chiếm lĩnh kiến thức”. Từ những quan niệm trên cùng với suy nghĩ của bản thân, tôi quan điểm tự học nhƣ sau: Tự học là một quá trình tích cực, chủ động tìm ra tri thức mới, biến những tri thức khoa học thành tri thức của bản thân người học. Đặc trưng của dạy học tự học Ta có thể xem mối quan hệ giữa tự học và dạy học là mối quan hệ giữa ngoại lực và nội lực.

Ngoại lực ở đây chính là ngƣời dạy, là những điều kiện về phƣơng tiện, cơ sở vật chất hay điều kiện về tổ chức và quản lý. Nội lực là năng lực bên trong bản thân ngƣời học. Muốn phát huy hết chất lƣợng của dạy học tự học, bản thân các yếu tố trên luôn có sự gắn kết, phát huy thế mạnh, tùy vào từng kiều kiện củ thể để tập trung vào yếu tổ nào. Nhƣng vai trò của nội lực hay chính bản thân ngƣời học là yếu tố quan trọng nhất [7].

Muốn dạy học tự học phát huy đƣợc hết vai trò, mọi yếu tố về nội lực và ngoại lực đều đạt hiệu quả cao nhất. Ngƣời dạy truyền thụ tri thức vừa sức với ngƣời học trong từng giai đoạn riêng. Ngƣời dạy luôn truyền lửa cho học sinh, giúp các em luôn có lòng tin chiếm lĩnh tri thức. Yếu tố ngoại lực khác 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhƣ phƣơng tiện hay cơ sở vật chất làm cho quá trình học rút ngắn, học sinh dễ hình dung vấn đề.

Ngƣời học mà không tích cực, chủ động, không muốn làm việc thì mọi yếu tố ngoại lực sẽ mất hết tác dụng. ản thân ngƣời học phải chủ động trong việc tiếp nhận, biến tri thức khoa học thành của bản thân thông qua một quá trình rèn luyện. Theo tài liệu số [7] , dạy học theo phƣơng pháp nào cũng đều hƣớng đến bản thân ngƣời học, giúp các em chiếm lĩnh tri thức khoa học ngay thời điểm đó. Dạy học cốt lõi là dạy tự học.

Ngƣời học có năng lực tự học có thể học tập suốt đời thay vì những phƣơng pháp khác chỉ sử dụng trong một số thời điểm. Mục đích chính của dạy học tự học là ngƣời học biết cách học, biết tự mình tổ chức và học tập có hiệu quả. Phương pháp tổ chức dạy học tự học Để tổ chức dạy học tự học, ngƣời dạy cần tập trung vào các phƣơng pháp sau: - Tổ chức nhiều hoạt động thúc đẩy học tập tích cực. - Xây dựng môi trƣờng học tập.

Một môi trƣờng mà rất nhiều thành viên tích cực, chủ động trong việc học tập sẽ làm cho các cá nhân còn lại ý thức hơn. Từ đó cùng nhau nghiên cứu, cùng nhau tiến bộ. - huyến khích ngƣời học đƣa ra quan điểm của bản thân. Chỉ khi ngƣời học đƣa ra quan điểm, hành động thì từ kết quả đó, ngƣời dạy định hƣớng lại đƣợc các kiến thức chƣa đúng.

Từ đó ngƣời dạy có hƣớng tiếp theo. - Tạo điều kiện học tập. - Cung cấp đầy đủ yếu tố để học sinh tìm tòi, tự khám phá, chiếm lĩnh tri thức. - Trong quá trình truyền thụ tri thức, ngƣời dạy luôn gợi mở để ngƣời học tự mình tìm ra hƣớng và giải quyết đƣợc vấn đề.

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quy trình, hình thức tổ chức dạy học tự học 1. Xây dựng động cơ học tập Muốn việc dạy và học đạt hiệu quả cao, giáo viên cần tạo cho học sinh động cơ học tập.