phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn. Chƣơng 2: Xây dựng và đề xuất một số biện pháp. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.
Việc đổi mới phƣơng pháp dạy học Theo tài liệu [3] , trong việc đổi mới phƣơng pháp dạy học, con ngƣời là yếu tố quyết định. Chủ thể ở đây chính là ngƣời học tích cực hoạt động dƣới sự hƣớng dẫn của giáo viên. ên cạnh đó, khách thể cũng đóng một vai trò không thể thiếu. Đổi mới phƣơng pháp dạy học tích cực đòi hỏi thêm những điều kiện về phƣơng tiện, cơ sở vật chất và điều kiện về tổ chức và quản lý.
Những định hƣớng quan trọng về đổi mới phƣơng pháp dạy học này là phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của ngƣời học, đó cũng chính là xu hƣớng quốc tế hiện nay. Thực trạng cho thấy, chúng tôi đã nghiên cứu về việc vận dụng phƣơng pháp dạy học để phát triển năng lực Tự học trong dạy học chƣơng trình Toán THPT ở hai trƣờng là THPT Hà ắc và Thanh Hà, tỉnh Hải Dƣơng. Qua số liệu thu thập đƣợc, tôi thấy việc áp dụng phƣơng pháp dạy học này còn nhiều hạn chế. Còn nhiều thầy cô chƣa mạnh dạn đƣa phƣơng pháp này vào chƣơng trình dạy học, các em học sinh tƣ duy Toán học cũng còn hạn chế.
Nhận ra đƣợc tính cấp thiết của vấn đề, tôi đã nghiên cứu và đề xuất một số giải pháp về phƣơng pháp dạy học Tự học, nghiên cứu chuyên về Hình học với chƣơng “phƣơng pháp tọa độ trong mặt phẳng”. Theo tài liệu [4] , đổi mới phƣơng pháp dạy học sẽ phát triển đƣợc năng lực của các em học sinh. Việc đổi mới phƣơng pháp đƣợc thể hiện rõ thông qua bốn đặc trƣng cơ bản. Thứ nhất, tổ chức liên tiếp các hoạt động giúp học sinh tự khám phá ra tri thức, chủ động trong việc tiếp nhận tri thức.
Thứ hai, giáo viên phải làm cho các em có thói quen tìm hiểu sách giáo khoa, tài liệu học tập, giúp các em biến các kiến thức cơ bản, sẵn có để tìm ra kiến 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thức mới khó hơn. Từ đó, học sinh dần quen với tƣ duy phân tích, tổng hợp, quy lạ về quen hoặc khái quát hóa đƣợc vấn đề đƣợc học. Để làm đƣợc điều đó, cả ngƣời dạy và ngƣời học cần kiên nhẫn. Thứ ba, phƣơng pháp hoạt động nhóm đã có từ lâu nhƣng phƣơng pháp này vẫn có một tầm quan trong đặc biệt, biến sức mạnh của mỗi cá nhân thành sức mạnh tập thể, giúp đỡ hỗ trợ lẫn nhau, cùng nhau tiến bộ.
Cuối cùng, để có đƣợc cái nhìn xuyên suốt trong từng bài học hay tổng quát lên cả chƣơng học, mục tiêu bài học không thể thiếu. Mục tiêu đƣợc thể hiện qua những câu hỏi, những bài tập liên quan. Xác định đƣợc mục tiêu rõ ràng nhƣ kim chỉ nam cho mọi phƣơng pháp và biến phƣơng pháp đó thành những hoạt động rõ ràng. Nhƣng thế nào là đổi mới phƣơng pháp, các biện pháp nào để đổi mới, ta đi vào các hành động cụ thể sau: - Cải tiến phƣơng pháp dạy học truyền thống.
- ết hợp đa dạng các phƣơng pháp dạy học. - Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề. - Vận dụng dạy học theo tình huống. - Vận dụng dạy học định hƣớng hoạt động.
Phƣơng pháp dạy học tích cực 1.1 Quan niệm về phương pháp dạy học tích cực Phƣơng pháp dạy học hiện đại dạy học theo lối phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh - là phương pháp dạy học tích cực coi trọng việc phát triển năng lực cho ngƣời học, giáo viên là ngƣời giữ vai trò định hƣớng, điều khiển tiến trình dạy học, giúp cho ngƣời học tự tìm kiếm, khám phá những tri thức. Dƣới sự hƣớng dẫn của thầy, học sinh đƣợc cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, sinh đƣợc chủ động chọn vấn đề mà 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mình quan tâm, ham thích, tự lực tìm hiểu nghiên cứu và trình bày kết quả, thông qua đó tự lực khám phá những kiến thức mới ([2], [6], [7]). Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực - Theo tài liệu số [1], [9]), dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh: Dạy học tích cực không chỉ cung cấp những tri thức mà còn phải hƣớng tới hành động. Giáo viên không cung cấp, áp đặt kiến thức có sẵn mà là ngƣời tổ chức, điều khiển và chỉ đạo học sinh tiến hành các hoạt động học tập nhƣ nhớ lại kiến thức cũ, phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức đã biết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn,.từ đó giúp học sinh tự khám phá những điều chƣa biết chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đƣợc sắp đặt sẵn.
- Theo tài liệu số [8] , dạy và học chú trọng rèn luyện phƣơng pháp tự học: Mục tiêu của dạy học tích cực là rèn luyện phƣơng pháp học tập cho học sinh, quan tâm chú trọng đến việc rèn luyện cho học sinh những tri thức phƣơng pháp học tập mà cốt lõi là phƣơng pháp tự học để họ biết cách đọc sách giáo khoa và các tài liệu học tập, biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, biết cách suy luận để tìm tòi và phát hiện kiến thức mới, khuyến khích ngƣời học tự lực khám phá những điều chƣa biết trên cơ sở những điều đã biết và đã qua trải nghiệm. - Theo tài liệu [2], [4], [6]), giáo viên phải hƣớng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học, tạo điều kiện thuận lợi để học sinh đƣợc tham gia đánh giá lẫn nhau; chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt tiến trình dạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập đánh giá lớp học ; chú trọng phát triển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh với nhiều hình thức nhƣ theo lời giải/đáp án mẫu, theo hƣớng dẫn, hoặc tự xác định tiêu chí để có thể phê phán, tìm đƣợc nguyên nhân và nêu cách sửa chữa các sai sót. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Dạy học tự học 1.
Quan điểm về dạy học tự học Theo tài liệu số ([11]) có viết: “Tự học là hoạt động độc lập chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp…) cùng các phẩm chất động cơ, tình cảm để chiếm lĩnh tri thức một lĩnh vực hiểu biết nào đó hay những kinh nghiệm lịch sử, xã hội của nhân loại, biến nó thành sở hữu của chính bản thân người học”. Tác giả khác trong tạp chí giáo dục của Bộ giáo dục và Đào tạo cũng viết: “Có thể nói trong học tập, việc tự học là cái cốt lõi, cái chủ yếu nhất của người học, nó giúp người học có thể học tập suốt đời để chiếm lĩnh kiến thức”. Từ những quan niệm trên cùng với suy nghĩ của bản thân, tôi quan điểm tự học nhƣ sau: Tự học là một quá trình tích cực, chủ động tìm ra tri thức mới, biến những tri thức khoa học thành tri thức của bản thân người học. Đặc trưng của dạy học tự học Ta có thể xem mối quan hệ giữa tự học và dạy học là mối quan hệ giữa ngoại lực và nội lực.
Ngoại lực ở đây chính là ngƣời dạy, là những điều kiện về phƣơng tiện, cơ sở vật chất hay điều kiện về tổ chức và quản lý. Nội lực là năng lực bên trong bản thân ngƣời học. Muốn phát huy hết chất lƣợng của dạy học tự học, bản thân các yếu tố trên luôn có sự gắn kết, phát huy thế mạnh, tùy vào từng kiều kiện củ thể để tập trung vào yếu tổ nào. Nhƣng vai trò của nội lực hay chính bản thân ngƣời học là yếu tố quan trọng nhất [7].
Muốn dạy học tự học phát huy đƣợc hết vai trò, mọi yếu tố về nội lực và ngoại lực đều đạt hiệu quả cao nhất. Ngƣời dạy truyền thụ tri thức vừa sức với ngƣời học trong từng giai đoạn riêng. Ngƣời dạy luôn truyền lửa cho học sinh, giúp các em luôn có lòng tin chiếm lĩnh tri thức. Yếu tố ngoại lực khác 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhƣ phƣơng tiện hay cơ sở vật chất làm cho quá trình học rút ngắn, học sinh dễ hình dung vấn đề.
Ngƣời học mà không tích cực, chủ động, không muốn làm việc thì mọi yếu tố ngoại lực sẽ mất hết tác dụng. ản thân ngƣời học phải chủ động trong việc tiếp nhận, biến tri thức khoa học thành của bản thân thông qua một quá trình rèn luyện. Theo tài liệu số [7] , dạy học theo phƣơng pháp nào cũng đều hƣớng đến bản thân ngƣời học, giúp các em chiếm lĩnh tri thức khoa học ngay thời điểm đó. Dạy học cốt lõi là dạy tự học.
Ngƣời học có năng lực tự học có thể học tập suốt đời thay vì những phƣơng pháp khác chỉ sử dụng trong một số thời điểm. Mục đích chính của dạy học tự học là ngƣời học biết cách học, biết tự mình tổ chức và học tập có hiệu quả. Phương pháp tổ chức dạy học tự học Để tổ chức dạy học tự học, ngƣời dạy cần tập trung vào các phƣơng pháp sau: - Tổ chức nhiều hoạt động thúc đẩy học tập tích cực. - Xây dựng môi trƣờng học tập.
Một môi trƣờng mà rất nhiều thành viên tích cực, chủ động trong việc học tập sẽ làm cho các cá nhân còn lại ý thức hơn. Từ đó cùng nhau nghiên cứu, cùng nhau tiến bộ. - huyến khích ngƣời học đƣa ra quan điểm của bản thân. Chỉ khi ngƣời học đƣa ra quan điểm, hành động thì từ kết quả đó, ngƣời dạy định hƣớng lại đƣợc các kiến thức chƣa đúng.
Từ đó ngƣời dạy có hƣớng tiếp theo. - Tạo điều kiện học tập. - Cung cấp đầy đủ yếu tố để học sinh tìm tòi, tự khám phá, chiếm lĩnh tri thức. - Trong quá trình truyền thụ tri thức, ngƣời dạy luôn gợi mở để ngƣời học tự mình tìm ra hƣớng và giải quyết đƣợc vấn đề.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quy trình, hình thức tổ chức dạy học tự học 1. Xây dựng động cơ học tập Muốn việc dạy và học đạt hiệu quả cao, giáo viên cần tạo cho học sinh động cơ học tập.