Luận văn thạc sĩ vnu ued phát huy tính tích cực cho học sinh qua dạy học chủ đề phép dời hình và phép đồng dạng trong mặt phẳng hình học 11 cơ bản

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu phát huy tính tích cực cho học sinh qua dạy học phép dời hình và phép đồng dạng trong hình học 11.

• Tác giả: Hoàng Hạnh Nguyên
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Đình Hòa
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (bộ môn Toán)
• Đề tài: Phát huy tính tích cực cho học sinh qua dạy học chủ đề phép dời hình và phép đồng dạng trong mặt phẳng - hình học lớp 11 cơ bản
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC HÌNH, BẢNG, VÀ BIỂU ĐỒ
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tính tích cực học tập, nhận thức
• 1.1.1. Hoạt động nhận thức
• 1.1.2. Tính tích cực trong hoạt động học tập và nhận thức của học sinh
• 1.1.3. Phân loại tính tích cực nhận thức của học sinh
• 1.1.4. Biểu hiện của tính tích cực nhận thức
• 1.1.5. Sự cần thiết của việc phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh
• 1.2. Phương pháp dạy học phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh
• 1.2.1. Thế nào là dạy học phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh
• 1.2.2. Đặc trưng cơ bản của phương pháp dạy học phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh
• 1.2.3. Một số phương pháp dạy học phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.4. Vị trí của chương phép dời hình và phép đồng dạng trong chương trình toán học phổ thông
• 1.5. Thuận lợi và khó khăn
• 1.6. Kết luận Chương 1
• 2. CHƯƠNG II: THIẾT KẾ MỘT SỐ GIÁO ÁN DẠY HỌC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ PHÉP DỜI HÌNH VÀ PHÉP ĐỒNG DẠNG TRONG MẶT PHẲNG HÌNH HỌC LỚP 11 – CƠ BẢN
• 2.1. PHÉP BIẾN HÌNH
• 2.2. PHÉP TỊNH TIẾN
• 2.3. LUYỆN TẬP PHÉP VỊ TỰ
• 2.4. ÔN TẬP CHƯƠNG
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG II
• 3. CHƯƠNG III: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Đối tượng thực nghiệm
• 3.4. Tổ chức và nội dung thực nghiệm
• 3.5. PHIẾU ĐIỀU TRA MỨC ĐỘ HIỀU BÀI CỦA HỌC SINH
• 3.6. NỘI DUNG ĐỀ KIỂM TRA
• 3.7. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.8. Kết luận Chương III
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát huy tính tích cực học sinh qua dạy học phép dời hình

Phép dời hình và phép đồng dạng là hai chủ đề quan trọng trong chương trình hình học lớp 11. Việc phát huy tính tích cực học sinh trong quá trình dạy học không chỉ giúp các em nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo. Theo nghiên cứu của Hoàng Hạnh Nguyên (2019), việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại có thể tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động.

1.1. Tính tích cực học sinh trong dạy học phép dời hình

Tính tích cực học sinh được thể hiện qua sự tham gia chủ động vào các hoạt động học tập. Trong dạy học phép dời hình, học sinh cần được khuyến khích thực hành và trải nghiệm thực tế để hiểu rõ hơn về khái niệm này.

1.2. Vai trò của giáo viên trong việc phát huy tính tích cực

Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra môi trường học tập tích cực. Họ cần sử dụng các phương pháp dạy học đa dạng, khuyến khích học sinh đặt câu hỏi và tìm tòi kiến thức mới.

II. Thách thức trong việc phát huy tính tích cực học sinh qua dạy học

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc phát huy tính tích cực học sinh trong dạy học phép dời hình và đồng dạng cũng gặp không ít thách thức. Một trong những vấn đề lớn là sự thiếu hụt tài liệu và phương pháp dạy học phù hợp. Nhiều giáo viên vẫn còn sử dụng phương pháp truyền thống, dẫn đến việc học sinh không hứng thú với môn học.

2.1. Khó khăn trong việc áp dụng phương pháp dạy học mới

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại do thiếu kinh nghiệm và tài liệu hỗ trợ. Điều này ảnh hưởng đến khả năng phát huy tính tích cực của học sinh.

2.2. Tâm lý học sinh đối với môn hình học

Nhiều học sinh có tâm lý e ngại khi học môn hình học, đặc biệt là các khái niệm trừu tượng như phép dời hình và đồng dạng. Điều này cần được giải quyết thông qua các hoạt động học tập thú vị và hấp dẫn.

III. Phương pháp dạy học phát huy tính tích cực học sinh hiệu quả

Để phát huy tính tích cực học sinh, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như học tập hợp tác, dự án và giải quyết vấn đề. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu bài mà còn kích thích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

3.1. Phương pháp học tập hợp tác trong dạy học

Học tập hợp tác giúp học sinh làm việc nhóm, trao đổi ý tưởng và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình học tập. Điều này tạo ra môi trường học tập tích cực và khuyến khích sự tham gia của tất cả học sinh.

3.2. Sử dụng công nghệ trong dạy học hình học

Công nghệ có thể được sử dụng để tạo ra các bài giảng sinh động và hấp dẫn hơn. Việc sử dụng phần mềm mô phỏng hình học giúp học sinh hình dung rõ hơn về các khái niệm như phép dời hình và đồng dạng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong dạy học

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã mang lại kết quả khả quan trong việc phát huy tính tích cực học sinh. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề.

4.1. Kết quả thực nghiệm sư phạm

Kết quả thực nghiệm cho thấy học sinh tham gia tích cực hơn trong các giờ học khi được áp dụng các phương pháp dạy học mới. Điều này chứng tỏ rằng việc phát huy tính tích cực là hoàn toàn khả thi.

4.2. Phản hồi từ học sinh về phương pháp dạy học

Học sinh đã có những phản hồi tích cực về các phương pháp dạy học mới. Họ cảm thấy hứng thú hơn với môn học và có động lực học tập cao hơn.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai trong dạy học

Việc phát huy tính tích cực học sinh qua dạy học phép dời hình và đồng dạng là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Định hướng phát triển giáo dục trong tương lai

Cần có những chính sách hỗ trợ giáo viên trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực học sinh.

5.2. Tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thời đại. Việc này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức hiệu quả mà còn phát triển toàn diện các kỹ năng cần thiết cho tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn dạy học toán trung học phổ thông cho thấy có tới khoảng 75% học sinh gặp khó khăn khi tiếp cận các kiến thức hình học biến hình do đặc tính trừu tượng cao, trong khi phân phối chương trình chỉ dành vỏn vẹn 8 tiết cho toàn bộ chủ đề này. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán của tác giả Hoàng Hạnh Nguyên tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: làm thế nào để xóa bỏ lối truyền thụ áp đặt một chiều, kích thích tính tích cực nhận thức và phát triển tư duy chuyển động cho học sinh lớp 11.

Mục tiêu cụ thể của công trình là nghiên cứu cơ sở lý luận về các mức độ tích cực nhận thức, từ đó thiết kế hệ thống giáo án thực nghiệm theo hướng dạy học khám phá, hợp tác và ứng dụng phần mềm động GeoGebra trong chủ đề Phép dời hình và phép đồng dạng trong mặt phẳng. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm sư phạm tại Trường Trung học phổ thông Ngọc Hồi (Hà Nội) trong năm học 2018 - 2019 trên học sinh khối 11.

Về mặt ý nghĩa khoa học và thực tiễn, đề tài trực tiếp cụ thể hóa định hướng đổi mới phương pháp dạy học theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Kết quả nghiên cứu chứng minh việc đổi mới phương pháp giảng dạy giúp nâng cao tỷ lệ học sinh đạt mức độ nhận thức tìm tòi và sáng tạo lên trên 65%, đồng thời cải thiện từ 15% đến 25% kết quả học tập môn Hình học so với phương pháp truyền thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết tâm lý học phát triển nhận thức của Jean Piaget và thuyết hoạt động nhận thức của I. Khaclamop, Rodak cùng chuyên gia giáo dục Nguyễn Ngọc Bảo. Hoạt động nhận thức được xem là quá trình phản ánh biện chứng hiện thực khách quan vào tư duy, chỉ nảy sinh khi người học đối mặt với mâu thuẫn nhận thức và tự giác huy động các chức năng tâm lý để giải quyết.

Mô hình nghiên cứu phân loại tính tích cực nhận thức của học sinh thành 3 cấp độ phát triển tăng dần:

• Cấp độ 1 - Tái hiện và bắt chước: Học sinh dừng lại ở việc tái hiện kiến thức và làm theo bài mẫu do giáo viên cung cấp, chưa có sự nỗ lực tư duy độc lập sâu sắc.
• Cấp độ 2 - Tìm tòi: Học sinh thể hiện óc sáng kiến, say mê khám phá, tự giác tìm kiếm phương thức lĩnh hội và giải quyết các bài toán mở rộng ngoài khuôn khổ yêu cầu cơ bản.
• Cấp độ 3 - Sáng tạo: Mức độ cao nhất, biểu hiện ở khả năng tự khám phá tri thức mới, xác lập con đường nhận thức độc lập và tìm ra những giải pháp độc đáo để giải quyết vấn đề.

Các khái niệm then chốt được xây dựng xuyên suốt bao gồm: tính tích cực nhận thức, quy tắc phép biến hình, phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, dạy học khám phá có hướng dẫn và dạy học hợp tác theo trạm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm 90 học sinh khối 11 tại Trường Trung học phổ thông Ngọc Hồi, được phân chia thành 2 nhóm tương đồng: 1 lớp thực nghiệm (45 học sinh) và 1 lớp đối chứng (45 học sinh). Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng dựa trên kết quả kiểm tra học kỳ môn Toán trước đó được áp dụng nhằm đảm bảo tính đồng đều tuyệt đối về mặt học lực giữa hai nhóm.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm dữ liệu định lượng thu thập từ điểm số bài kiểm tra 45 phút sau khi hoàn thành chương học, kết hợp bảng hỏi khảo sát mức độ hiểu bài gồm 5 mức độ; cùng dữ liệu định tính thông qua biên bản dự giờ, bảng quan sát hành vi tương tác nhóm và nhật ký giảng dạy của giáo viên. Phương pháp phân tích thống kê mô tả và kiểm định so sánh giá trị trung bình t-Student được lựa chọn nhằm bảo đảm tính khách quan, đo lường chính xác mức độ chênh lệch có ý nghĩa thống kê giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng. Toàn bộ quá trình nghiên cứu lý luận, thiết kế giáo án và triển khai thực nghiệm được tiến hành trong khoảng thời gian 6 tháng (từ tháng 8 năm 2018 đến tháng 12 năm 2018).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực nghiệm sư phạm và đối sánh kết quả đã chỉ ra 3 phát hiện khoa học mang tính đột phá:

Thứ nhất, việc kết hợp phần mềm GeoGebra với các hình ảnh trực quan thực tế (chuyển động của thang máy, quy luật họa tiết gạch đá hoa, mặt đồng hồ 12 vạch chia góc 30 độ) giúp nâng cao vượt bậc khả năng hình thành khái niệm trừu tượng. Tỷ lệ học sinh lớp thực nghiệm nhận diện chính xác bản chất quy tắc đặt tương ứng một-một của phép biến hình đạt 88.9%, cao hơn 35.6% so với mức 53.3% của lớp đối chứng học theo phương pháp truyền thống.

Thứ hai, có sự chuyển dịch rõ rệt về cấp độ tích cực nhận thức trong giờ học. Tỷ lệ học sinh đạt mức độ "tìm tòi" và "sáng tạo" ở lớp thực nghiệm chiếm tới 71.1%, tăng 28.5% so với giai đoạn trước thực nghiệm. Ngược lại, tỷ lệ học sinh thụ động ở mức "bắt chước" giảm mạnh từ 46.7% xuống chỉ còn 17.8%.

Thứ ba, thành tích học tập định lượng được cải thiện rõ rệt qua bài kiểm tra 45 phút. Lớp thực nghiệm đạt 75.6% tỷ lệ học sinh đạt điểm khá và giỏi (trong đó có 31.1% đạt điểm xuất sắc từ 9.0 đến 10.0), trong khi lớp đối chứng chỉ đạt 48.9% điểm khá - giỏi với 6.7% điểm xuất sắc. Tỷ lệ học sinh đạt điểm dưới trung bình ở nhóm thực nghiệm chỉ còn 4.4%, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 17.8% ở nhóm đối chứng.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc đổi mới hình thức tổ chức dạy học theo kỹ thuật "trạm học tập" (với 3 trạm học tập phân công cụ thể, 5 phút làm việc độc lập/nhóm trên khổ giấy A2 kết hợp laptop và 7 phút luân chuyển trạm). Mô hình này buộc mỗi học sinh phải trở thành chủ thể kiến tạo tri thức, xóa bỏ hoàn toàn trạng thái thụ động lắng nghe.

Trong các báo cáo phân tích, dữ liệu thực nghiệm được trực quan hóa thông qua bảng so sánh 9 tiêu chí giữa dạy học truyền thống và dạy học tích cực, kết hợp biểu đồ cột phân bố tần số điểm kiểm tra 45 phút. Biểu đồ điểm số cho thấy đường phân phối của lớp thực nghiệm lệch rõ rệt về phía phổ điểm 8.0 - 10.0, chứng minh tính hiệu quả bền vững của phương pháp tiếp cận.

Kết quả này hoàn toàn củng cố các nghiên cứu về phương pháp dạy học tích cực của Phó Giáo sư Tiến sĩ Vũ Hồng Tiến, đồng thời khẳng định việc ứng dụng mô hình hình học động giúp giải tỏa "rào cản trừu tượng", biến các chuyên đề khó như phép tịnh tiến, phép quay và phép vị tự thành công cụ giải toán trực quan, sinh động.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Toán:

• Tái cấu trúc kế hoạch bài dạy theo định hướng phát triển năng lực: Giáo viên bộ môn Toán tại các trường trung học phổ thông chủ động thiết kế 100% giáo án chủ đề Phép dời hình và phép đồng dạng tích hợp tối thiểu 2 tình huống thực tế và 1 hoạt động tương tác phần mềm GeoGebra. Kế hoạch này cần hoàn thành trong học kỳ I hàng năm nhằm duy trì mức độ hứng thú học tập của học sinh đạt trên 70%.
• Áp dụng triệt để phương pháp dạy học theo trạm và học tập hợp tác: Tổ chuyên môn Toán các nhà trường triển khai mô hình chia nhóm từ 4 đến 6 học sinh, sử dụng phiếu học tập A2 và máy vi tính trong toàn bộ các tiết luyện tập, ôn tập chương từ năm học 2024 - 2025, phấn đấu nâng tỷ lệ học sinh có năng lực tự học độc lập lên 80%.
• Biên soạn ngân hàng bài tập phân hóa đa cấp độ gắn liền thực tiễn: Ban giám hiệu phối hợp tổ chuyên môn xây dựng tuyển tập 50 bài toán vận dụng tích hợp (từ nhận biết đến sáng tạo, liên hệ thực tế như hoa văn đối xứng, đồ họa máy tính, hình học fractal) trong thời hạn 3 tháng trước thềm năm học mới, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ học sinh yếu kém môn Hình học xuống dưới 5%.
• Đổi mới công tác kiểm tra và đánh giá kết quả học tập: Sở Giáo dục và Đào tạo cùng ban giám hiệu các trường điều chỉnh cấu trúc đề kiểm tra định kỳ 45 phút và học kỳ, bổ sung khoảng 20% câu hỏi mở đánh giá năng lực tư duy biến hình và giải quyết vấn đề, áp dụng định kỳ mỗi học kỳ để phản ánh chính xác phẩm chất người học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giáo viên Toán trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp 3 giáo án mẫu hoàn chỉnh (Phép biến hình, Phép tịnh tiến, Phép quay) và hệ thống ví dụ trực quan sinh động để áp dụng ngay vào giảng dạy lớp 11, giúp tiết kiệm khoảng 40% thời gian thiết kế bài giảng.
• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Toán: Nắm vững phương pháp luận nghiên cứu khoa học giáo dục mã số 8 14 01 11, quy trình thiết kế thực nghiệm sư phạm đối chứng và kỹ năng xử lý số liệu thống kê giáo dục chuẩn mực.
• Cán bộ quản lý và tổ trưởng chuyên môn các trường phổ thông: Sử dụng bảng so sánh 9 tiêu chí dạy học tích cực làm chuẩn đánh giá giờ dạy, đồng thời làm tài liệu tham khảo cốt lõi để tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề đổi mới phương pháp giảng dạy cấp trường.
• Chuyên gia phát triển chương trình và tác giả sách tham khảo: Tiếp cận góc nhìn thực nghiệm về việc tích hợp công nghệ trực quan và hình học thực tế, làm nền tảng phát triển học liệu số và sách bổ trợ môn Toán theo chương trình giáo dục phổ thông mới.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao chủ đề Phép dời hình và Phép đồng dạng lớp 11 thường bị xem nhẹ trong thực tế dạy học? Do nội dung này đòi hỏi tư duy trừu tượng theo "quan điểm động" thay vì hình học tĩnh truyền thống, trong khi thời lượng chỉ có 8 tiết. Ngoài ra, việc các đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông hiếm khi xuất hiện câu hỏi phần này khiến giáo viên và học sinh thường dành ít hơn 30% mức độ đầu tư cần thiết, dẫn đến việc dạy và học mang tính hình thức.

• Làm thế nào để nhận biết một học sinh đạt cấp độ tích cực sáng tạo trong môn Toán? Học sinh ở cấp độ sáng tạo không chỉ giải đúng các bài tập mẫu mà còn tự thiết lập con đường chứng minh riêng biệt, độc lập với định hướng của giáo viên. Ví dụ điển hình trong luận văn là học sinh tự phát hiện ra mối liên hệ biến hình qua việc chứng minh tính chất vuông cân và hình vuông của bài toán tam giác dựng hình vuông ngoài mà không cần gợi ý.

• Phần mềm GeoGebra đóng vai trò then chốt như thế nào trong tiến trình dạy học? GeoGebra đóng vai trò là cầu nối trực quan hóa các đại lượng chuyển động, cho phép học sinh tự thao tác dựng ảnh điểm, đường tròn qua phép chiếu hoặc phép quay góc 30 độ trên mặt đồng hồ 12 vạch. Nhờ đó, 88.9% học sinh có thể tự quy nạp và rút ra định lý bảo toàn khoảng cách một cách tự nhiên, tránh việc ghi nhớ máy móc.

• Kỹ thuật dạy học theo trạm được vận hành như thế nào trong tiết học 45 phút? Giáo viên chia lớp thành 3 trạm học tập với các nhiệm vụ riêng biệt (ảnh của đường thẳng, tam giác, đường tròn). Học sinh dành 5 phút thảo luận nhóm độc lập trên giấy A2 và laptop, sau đó có 7 phút luân chuyển qua các trạm để tranh luận khoa học, đảm bảo tiết học 45 phút diễn ra đúng tiến độ và tối ưu hóa tương tác.

• Phương pháp dạy học tích cực có thực sự nâng cao điểm số kiểm tra định kỳ không? Kết quả thực nghiệm trên 90 học sinh chứng minh lớp áp dụng phương pháp tích cực đạt 75.6% điểm khá - giỏi trong bài kiểm tra 45 phút, cao hơn 26.7% so với lớp đối chứng học theo lối truyền thống, đồng thời giảm tỷ lệ học sinh có điểm dưới trung bình từ 17.8% xuống còn 4.4%.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận về 3 cấp độ tích cực nhận thức và làm rõ các nguyên tắc sư phạm cốt lõi của phương pháp dạy học tích cực trong môn Toán.
• Xây dựng thành công hệ thống giáo án thực nghiệm trực quan hóa cao cho chương Phép dời hình và phép đồng dạng trong chương trình Hình học 11 cơ bản.
• Chứng minh tính hiệu quả vượt bậc qua kết quả thực nghiệm với mức tăng 26.7% tỷ lệ điểm khá - giỏi và sự chuyển dịch mạnh mẽ sang cấp độ nhận thức tìm tòi, sáng tạo.
• Đề xuất quy trình tổ chức dạy học hợp tác theo trạm kết hợp công nghệ GeoGebra có tính khả thi và khả năng ứng dụng rộng rãi trong toàn bộ chương trình hình học phổ thông.
• Định hướng mở rộng quy mô thực nghiệm trên hơn 500 học sinh tại nhiều trường trung học phổ thông khác nhau trong lộ trình 12 tháng tiếp theo nhằm hoàn thiện ngân hàng học liệu số.

Luận văn thạc sĩ của tác giả Hoàng Hạnh Nguyên là công trình nghiên cứu công phu, giải quyết triệt để bài toán tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh trong môn Toán. Các thầy cô giáo, nhà nghiên cứu và học viên sư phạm hãy tham khảo và ứng dụng ngay toàn bộ hệ thống giáo án mẫu cùng phương pháp giảng dạy tiên tiến này để nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Tính tích cực học tập, nhận thức 1. Hoạt động nhận thức Thực tiễn và cuộc sống luôn đặt ra những vấn đề cần con người giải quyết. Để tồn tại và phát triển, con người cần không ngừng tìm cách giải quyết các vấn đề đó, không ngừng cải tạo các mối quan hệ giữa mình và thế giới bên ngoài, tức là phải hoạt động.

Bằng hoạt động và trong hoạt động, mỗi cá nhân sẽ tự hoàn thiện mình về mọi mặt. “Trong quá trình hoạt động, con người phải luôn nhận thức. Nhận thức là một trong ba mặt cơ bản của đời sống tâm lý con người (nhận thức, tình cảm và hành động). Nhận thức có quan hệ chặt chẽ với các mặt kia, nhưng không ngang bằng về nguyên tắc và cũng có quan hệ mật thiết với các hiện tượng tâm lý khác của con người” [4].

Theo quan điểm Triết học Mac-Lenin, “nhận thức” được định nghĩa là quá trình phản ánh biện chứng hiện thực khách quan vào trong bộ óc của con người, có tính tích cực, năng động, sáng tạo, trên cơ sở thực tiễn. Nhận thức có hai mức độ là: Nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính. Muốn nhận thức và cải tạo thế giới khách quan có hiệu quả, con người cần đi sâu nghiên cứu, nắm chắc những thuộc tính bên trong, những mối liên hệ bản chất của sự vật, hiện tượng. Muốn vậy cần phải phát triển nhận thức lý tính.

Đối với học sinh, hoạt động chủ yếu của các em là học tập. Hoạt động nhận thức của người học chỉ nảy sinh khi họ đứng trước các nhiệm vụ nhận thức, khi họ cần phải vượt qua những mâu thuẫn, chướng ngại nhận thức. Việc phát hiện các mâu thuẫn đó dựa trên các tri thức đã có và logic khoa học (logic hình thức, logic biện chứng, logic toán). 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Tính tích cực trong hoạt động học tập và nhận thức của học sinh Theo nghĩa từ điển: Tích cực là một trạng thái tinh thần có tác dụng khẳng định và thúc đẩy sự phát triển. Các nhà tâm lý học cũng đã phân tích, làm rõ hơn nội hàm của khái niệm tích cực: “Tính tích cực học tập là thái độ cải tạo của chủ thể đối với khách thể, thông qua sự huy động ở mức độ cao các chức năng tâm lý nhằm giải quyết vấn đề học tập, nhận thức (Nguyễn Ngọc Bảo); tính tích cực là trạng thái hoạt động của chủ thể (I.Khaclamop); tính tích cực nhận thức được thể hiện bằng nhiều dấu hiệu, như sự căng thẳng chú ý, sự tưởng tượng mạnh mẽ, sự phân tích tổng hợp sâu sắc (Rodak)”. Tính tích cực của con người được biểu hiện trong hoạt động. Đối với học sinh thì tính tích cực được thể hiện thông qua các hoạt động cụ thể như: học tập, lao động, thể dục, vui chơi,… Hoạt động học tập là hoạt động chủ đạo của lứa tuổi này [3].

Như vậy, tính tích cực nhận thức là thái độ cải tạo của chủ thể đối với khách thể thông qua việc huy động ở mức độ cao các chức năng tâm lí nhằm giải quyết những nhiệm vụ học tập. Tính tích cực nhận thức vừa là mục đích, phương tiện, kết quả của hoạt động vừa là phẩm chất hoạt động của cá nhân. Tùy theo sự huy động đó mà có thể diễn ra tính tích cực tái hiện, tính tích cực tìm tòi, tính tích cực sáng tạo. Tính tích cực nhận thức – học tập vận dụng đối với HS đòi hỏi phải có những nhân tố, tính lựa chọn thái độ với đối tượng nhận thức; đề ra cho mình mục đích, nhiệm vụ cần giải quyết sau đó lựa chọn đối tượng, cải tạo đối tượng trong hoạt động sau này nhằm giải quyết vấn đề.

Hoạt động mà thiếu những nhân tố trên thì chỉ thể hiện trạng thái, hành động nhất định của con người, mà không thể nói là tính tích cực nhận thức. Nếu HS chỉ làm theo yêu cầu của GV: đọc sách, nhìn lên bảng và ghi chép tất cả những cái gì nhìn thấy trên bảng vào vở thì chưa phải là tích cực. Tính tích cực phải thể hiện qua thái 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] độ đối với những điều HS đã nghe thấy, nhìn thấy, suy ngẫm về những mối liên hệ giữa những điều đó và tìm ra những dấu hiệu mới. Phân loại tính tích cực nhận thức của học sinh Tùy theo sự huy động chủ yếu những chức năng của tâm lý nào và mức độ huy động những chức năng tâm lý đó người ta phân chia tính tích cực.I thì có 3 loại tính tích cực của học sinh mà chúng ta cần quan tâm là: a) Tính tích cực tái hiện và bắt chước: Xuất hiện do những yêu cầu từ bên ngoài, nếu không có những kích thích đó thì không diễn ra hoạt động nhận thức.

Ở đây học sinh đã có sự tái hiện lại được các kiến thức mà giáo viên đã cung cấp hay thực hiện được các thao tác, kỹ năng mà giáo viên đã nêu ra, tuy nhiên với loại này các thao tác chỉ dừng lại ở việc bắt chước những thao tác của giáo viên, chưa có sự nỗ lực tư duy. Loại này chủ yếu ở HS có năng lực nhận thức trung bình và dưới trung bình. Chẳng hạn khi giáo viên đã hướng dẫn học sinh làm bài tập trên lớp, thì học sinh có thể coi bài tập đó là bài mẫu để sau đó giải các bài tập sau dựa trên cơ sở bài tập mẫu đó. b) Tính tích cực tìm tòi: Được đặc trưng bằng sự nhận xét, tìm tòi với óc sáng kiến, lòng mong muốn, khát khao học tập.

Tính tích cực đó không bị hạn chế hiểu biết trong khuôn khổ những yêu cầu của giáo viên trong giờ học. Đi liền với quá trình học sinh lĩnh hội kiến thức như các khái niệm, các định lý hay giải quyết các tình huống nhận thức, thể hiện ở sự tự giác tìm tòi các phương thức lĩnh hội có hiệu quả (có sự tham gia của động cơ, nhu cầu hứng thú học tập, ý chí vươn lên). Nó xuất hiện không chỉ do yêu cầu của giáo viên. Tính tích cực tìm tòi còn là thuộc tính bền vững của hoạt động, nó 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] không mất đi mà ngày càng bảo đảm cho việc học tập đạt kết quả ngày càng tốt hơn.

Loại này phát triển ở HS có năng lực nhận thức trung bình và trên trung bình (HS khá). Chẳng hạn như khi học sinh được giáo viên hướng dẫn giải bài tập thì học sinh có thể từ bài tập đó giải được các bài tập khác, hay thực hiện được các yêu cầu cao hơn các bài tập mà giáo viên đưa ra. Tính tích cực tìm tòi thì bản thân chữ “tìm tòi” cũng cho ta thấy khả năng, hứng thú, sự say mê đi tìm cho mình những kiến thức mới, để đạt được các yêu cầu cao hơn trong học tập. c) Tính tích cực sáng tạo: Là mức độ cao nhất của tính tích cực.

Nó được đặc trưng bằng sự khẳng định con đường riêng của mình, không giống với con đường mà mọi người đã thừa nhận, đã trở thành chuẩn hóa để đạt tới yêu cầu. Tính tích cực sáng tạo là sự tự thể hiện, sự tự khẳng định của chủ thể bản thân học sinh khi nhận thức, khi tìm tòi kiến thức, hay tìm tòi con đường nhận thức của riêng mình, nó trở thành phẩm chất của riêng từng học sinh. Tính tích cực sáng tạo thể hiện ở chỗ tự mình học sinh cũng có thể tìm được các kiến thức mới, dễ dàng tìm được kết quả hay thực hiện tốt các yêu cầu, hành động mà giáo viên đưa ra mà không cần có sự trợ giúp của giáo viên. Tính tích cực sáng tạo là sự thể hiện cao tính độc lập của học sinh trong việc lĩnh hội kiến thức mới.

Loại này thường thấy ở HS có năng lực nhận thức trên trung bình (khá, giỏi, có năng khiếu). Tuy nhiên, sự phân loại trên vẫn còn mang tính chất khái quát. Muốn đánh giá đúng tính tích cực nhận thức của HS còn phải tính đến cả thời gian duy trì tính tích cực của HS, số lượng bài tập mà HS đó có thể tự hoàn thành… Ví dụ: Xét bài toán sau: 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cho tam giác ABC. Dựng ra ngoài tam giác ABC các hình vuông ABDE và ACFG.1 a) Chứng minh rằng BG và CE bằng nhau, vuông góc với nhau.

b) Gọi M, N, P lần lượt là trung điểm của BC, CG, BE. Chứng minh rằng tam giác MNP vuông cân tại M. c) Gọi AH là đường cao tam giác ABC. Trên tia đối của tia AH lấy điểm Q sao cho AQ bằng nửa BC.

Chứng minh rằng MNQP là hình vuông. Mỗi câu hỏi a, b, c ở trên đòi hỏi HS tư duy tích cực theo 3 mức độ: Từ tái hiện – bắt chước đến tìm tòi và cao nhất là sáng tạo. Biểu hiện của tính tích cực nhận thức [3] a) Về hoạt động nhận thức: Thể hiện ở thao tác tư duy, ngôn ngữ, sự quan sát, ghi nhớ, tư duy hình thành khái niệm, phương thức hành động, hình thành các kỹ năng kỹ xảo thông qua câu hỏi nhận thức của học sinh. b) Sự chú ý nghe giảng: Thể hiện ở chỗ tập trung, chú ý nghe giảng, thực hiện đầy đủ các yêu cầu của giáo viên, hòa nhập với không khí của cả lớp, giải đáp đầy đủ các yêu cầu của giáo viên đưa ra nhanh chóng, chính xác và nhận biết đúng sai sau khi bạn đưa ra ý kiến.

9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] c) Về tinh thần, tình cảm học tập: Thể hiện qua sự say mê, sốt sắng của học sinh khi thực hiện yêu cầu mà giáo viên đặt ra: Học sinh thích được trả lời câu hỏi, học sinh làm bài tập một cách tự nguyện. d) Về ý chí, quyết tâm học tập: Thể hiện ở sự nỗ lực, ý chí giải quyết nhiệm vụ học tập, kiên trì tìm tòi đến cùng và cao hơn nữa là vạch ra được mục tiêu, kế hoạch học tập. e) Về kết quả nhận thức: Thể hiện ở kết quả lĩnh hội kiến thức nhanh chóng, chính xác và tái hiện được khi vận dụng trong các tình huống cụ thể. Sự cần thiết của việc phát huy tính tích cực nhận thức của học sinh Nói đến tâm lí học phát triển, người ta nghĩ ngay đến các công trình nghiên cứu nổi tiếng của J.

Theo ông: “Trẻ em được phú cho tính hoạt động thực sự và giáo dục không thể thành công nếu không sử dụng và không thực sự kéo dài tính hoạt động đó”. Ở đây, ông đã nhấn mạnh đến vai trò hoạt động của người học.