PHÂN TÍCH DANH MỤC THUỐC SỬ DỤNG TẠI BỆNH VIỆN QUÂN DÂN Y MIỀN ĐÔNG – QUÂN KHU 7 NĂM 2022

Phân tích chi tiết danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông năm 2022. Nghiên cứu chuyên sâu về cơ cấu, phân loại thuốc và đánh giá hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: Ts. Đỗ Xuân Thắng
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ chức Quản lý Dược
• Đề tài: Phân Tích Danh Mục Thuốc Sử Dụng Tại Bệnh Viện Quân Dân Y Miền Đông – Quân Khu 7 Năm 2022
• Loại tài liệu: Luận Văn Dược Sĩ Chuyên Khoa Cấp I
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. TỔNG QUAN VỀ DANH MỤC THUỐC SỬ DỤNG TẠI BỆNH VIỆN
• 2.1. Khái niệm danh mục thuốc
• 2.2. Tiêu chí lựa chọn thuốc
• 2.3. Các phương pháp phân tích danh mục thuốc sử dụng
• 2.3.1. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc
• 2.3.2. Phương pháp phân tích ABC
• 2.3.3. Phương pháp phân tích VEN
• 2.3.4. Phương pháp phân tích ABC/VEN
• 2.4. Thực trạng sử dụng thuốc tại các bệnh viện Quân đội ở Việt Nam
• 2.4.1. Cơ cấu thuốc theo nguồn gốc thuốc hóa dược, thuốc đông y-thuốc từ dược liệu
• 2.4.2. Cơ cấu thuốc sử dụng theo nhóm tác dụng dược lý của thuốc
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2.2. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu (nếu có)
• 3.2.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.2.4. Biến số nghiên cứu
• 3.2.5. Xử lý và phân tích số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc được sử dụng tại bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông – Quân khu 7 năm 2022
• 4.1.1. Cơ cấu DMT sử dụng theo nguồn gốc thuốc hóa dược, thuốc đông y, thuốc dược liệu
• 4.1.2. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo nhóm tác dụng dược lý
• 4.1.3. Cơ cấu thuốc sử dụng theo nguồn gốc, xuất xứ
• 4.1.4. Cơ cấu thuốc đơn thành phần/đa thành phần
• 4.1.5. Cơ cấu thuốc Biệt dược gốc (BDG) và thuốc Generic
• 4.1.6. Cơ cấu thuốc Generic theo TCKT trong danh mục sử dụng 2022
• 4.1.7. Cơ cấu thuốc theo đường dùng
• 4.2. Phân tích danh mục thuốc được sử dụng tại bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông – Quân khu 7 theo phương pháp ABC, VEN và ma trận ABC/VEN
• 4.2.1. Cơ cấu danh mục thuốc sử dụng theo phương pháp phân tích ABC
• 4.2.2. Cơ cấu thuốc hạng A theo nhóm tác dụng dược lý
• 4.2.3. Cơ cấu thuốc danh mục thuốc sử dụng theo phương pháp phân tích VEN
• 4.2.4. Cơ cấu thuốc nhóm sử dụng theo phương pháp phân tích ma trận ABC/VEN
• 4.2.4.1. Cơ cấu các thuốc trong nhóm AN
• 4.2.4.2. Cơ cấu các thuốc trong nhóm BN
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• A.1. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• A.2. DANH MỤC CÁC BẢNG
• A.3. DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ VÀ HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Giới thiệu Nghiên cứu Danh mục Thuốc Bệnh viện 2022 55 ký tự

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng dược phẩm tăng cao, việc quản lý và phân tích danh mục thuốc bệnh viện trở nên vô cùng quan trọng. Nghiên cứu này tập trung vào Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông năm 2022, nhằm đánh giá thực trạng sử dụng thuốc và đề xuất các giải pháp tối ưu hóa. Việc sử dụng thuốc không hợp lý là một vấn đề đáng lo ngại, đòi hỏi các bệnh viện phải có các biện pháp kiểm soát hiệu quả. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo thành lập Hội đồng Thuốc và Điều trị để đảm bảo an toàn và hiệu quả trong sử dụng thuốc. Thông tư 21/2013/TT-BYT của Bộ Y tế cũng là một bước quan trọng để cải thiện việc sử dụng thuốc trong các bệnh viện. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về danh mục thuốc của bệnh viện, đồng thời phân tích chi tiết về cơ cấu và hiệu quả sử dụng. Mục tiêu là giúp bệnh viện nâng cao chất lượng điều trị và tối ưu hóa chi phí.

1.1. Tầm quan trọng của phân tích Danh Mục Thuốc 48 ký tự

Việc phân tích danh mục thuốc giúp bệnh viện hiểu rõ hơn về tình hình sử dụng thuốc, từ đó đưa ra các quyết định chính xác trong việc lựa chọn và quản lý thuốc. Phân tích này giúp xác định các loại thuốc được sử dụng nhiều nhất, chi phí sử dụng thuốc, và các vấn đề liên quan đến an toàn thuốc. Hơn nữa, nó hỗ trợ bệnh viện tuân thủ các quy định của Bộ Y tế và đảm bảo chất lượng điều trị cho bệnh nhân. Theo luận văn của Phạm Thị Thu Hiền, việc phân tích danh mục thuốc là cơ sở để xây dựng DMT phù hợp hơn, tối ưu hóa nguồn ngân sách và nâng cao dịch vụ điều trị.

1.2. Mục tiêu Nghiên cứu Danh Mục Thuốc Bệnh Viện 53 ký tự

Nghiên cứu này hướng đến hai mục tiêu chính: (1) Mô tả cơ cấu danh mục thuốc được sử dụng tại Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông năm 2022 và (2) Phân tích danh mục thuốc theo phương pháp ABC, VEN và ma trận ABC/VEN. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin chi tiết về thực trạng sử dụng thuốc tại bệnh viện, giúp bệnh viện đưa ra các quyết định dựa trên bằng chứng để cải thiện hiệu quả sử dụng thuốc. Phân tích này hỗ trợ bệnh viện xác định các thuốc thiết yếu và tối ưu hóa chi phí, từ đó nâng cao chất lượng điều trị và dịch vụ cho người dân.

II. Tổng quan Danh Mục Thuốc và Tiêu chí Lựa chọn 58 ký tự

Danh mục thuốc (DMT) là danh sách các thuốc được sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe. Các bác sỹ sẽ kê đơn các thuốc trong danh mục này. Danh sách bao gồm tên chung, tên thương mại, thành phần hoạt chất, công dụng, cơ chế tác động, đường dùng, liều lượng, tác dụng phụ, tương tác thuốc và các hạn chế về sử dụng. Danh mục thuốc bệnh viện bao gồm các thuốc được bệnh viện lựa chọn và phê duyệt. Đây là cơ sở đảm bảo nguồn cung cấp thuốc nhằm phục vụ nhu cầu điều trị an toàn và hiệu quả. Tiêu chí lựa chọn thuốc được quy định rõ trong Thông tư 21/2013/TT-BYT, bao gồm hiệu quả điều trị, tính an toàn, dạng bào chế, giá cả và khả năng cung ứng.

2.1. Các tiêu chí lựa chọn Thuốc trong Danh Mục 52 ký tự

Theo khoản 2 Điều 5 Thông tư 21/2013/TT-BYT, thuốc phải có bằng chứng tin cậy về hiệu quả điều trị và tính an toàn. Thuốc phải sẵn có ở dạng bào chế thích hợp, bảo đảm sinh khả dụng và ổn định về chất lượng. Khi có nhiều thuốc tương đương, cần đánh giá kỹ các yếu tố về hiệu quả, an toàn, chất lượng, giá và khả năng cung ứng. Ưu tiên lựa chọn thuốc generic hoặc thuốc mang tên chung quốc tế. Trong một số trường hợp, có thể căn cứ vào các đặc tính dược động học hoặc yếu tố thiết bị bảo quản.

2.2. Tầm quan trọng của Hội đồng Thuốc và Điều trị 50 ký tự

Hội đồng Thuốc và Điều trị đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và quản lý danh mục thuốc của bệnh viện. Hội đồng chịu trách nhiệm đánh giá các thuốc mới, xem xét các yêu cầu sử dụng thuốc đặc biệt, và đưa ra các khuyến nghị về sử dụng thuốc hợp lý và an toàn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Hội đồng Thuốc và Điều trị là một công cụ quan trọng để cải thiện chất lượng điều trị và giảm thiểu các rủi ro liên quan đến sử dụng thuốc. Bệnh viện cần tuân thủ các quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị để đảm bảo hiệu quả quản lý thuốc.

III. Phương pháp Phân tích Danh mục Thuốc ABC VEN 56 ký tự

Việc phân tích danh mục thuốc bằng các phương pháp ABC, VEN và ma trận ABC/VEN giúp Khoa Dược đánh giá tình hình sử dụng thuốc, điều chỉnh danh mục phù hợp với mô hình bệnh tật, và đảm bảo chất lượng điều trị. Phương pháp ABC phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ và chi phí, giúp xác định các thuốc chiếm tỉ lệ lớn trong ngân sách. Phương pháp VEN phân loại thuốc theo tiêu chí điều trị, bao gồm thuốc quan trọng, thiết yếu và không thiết yếu. Ma trận ABC/VEN kết hợp cả hai yếu tố, giúp bệnh viện xây dựng danh mục các thuốc cần ưu tiên.

3.1. Phương pháp phân tích ABC Chi phí và Lượng 48 ký tự

Phương pháp ABC áp dụng nguyên lý Pareto (20/80), cho thấy các thuốc chiếm chi phí cao lại chiếm tỉ lệ nhỏ trong danh sách lượng thuốc tiêu thụ. Theo Thông tư số 21/2013/TT-BYT, phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỉ lệ lớn trong ngân sách. Ưu điểm của phân tích ABC là giúp xác định phần lớn ngân sách được chi trả cho những thuốc nào. Nhược điểm là không cung cấp được thông tin để so sánh những thuốc có hiệu lực khác nhau.

3.2. Phương pháp phân tích VEN Ưu tiên điều trị 50 ký tự

Phương pháp VEN thiết lập thứ tự các thuốc ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ. Các thuốc được chia nhóm theo tiêu chí điều trị, thành thuốc quan trọng (Vital), thuốc thiết yếu (Essential) và thuốc không thiết yếu (Non-essential). Phân tích VEN cho phép so sánh hiệu quả và công dụng của thuốc, bổ sung khuyết điểm của phương pháp ABC. Mục đích của phương pháp VEN là xác định các thuốc quan trọng mà Bệnh viện bắt buộc phải dự trữ và sử dụng.

3.3. Ma trận ABC VEN Kết hợp chi phí và điều trị 55 ký tự

Ma trận ABC/VEN kết hợp cả yếu tố ngân sách (ABC) và yếu tố ưu tiên điều trị (VEN), giúp Bệnh viện xây dựng danh mục các thuốc cần ưu tiên. Ma trận được chia thành các nhóm như AV, AE, AN, BV, BE, BN, CV, CE, CN. Việc sử dụng phân tích kết hợp ma trận ABC/VEN có vai trò quan trọng trong việc nhận biết các vấn đề của danh mục thuốc, tối ưu hóa nguồn lực và ngăn chặn tình trạng thiếu hàng. Cần loại bỏ các thuốc 'AN' có chi phí cao nhưng không thiết yếu.

IV. Cơ cấu Thuốc theo Nguồn gốc tại Bệnh viện Quân đội 59 ký tự

Cơ cấu thuốc theo nguồn gốc thường được chia thành hai nhóm chính: thuốc hóa dược và thuốc đông y, thuốc từ dược liệu. Kết quả phân tích cơ cấu sử dụng thuốc theo nguồn gốc của một số Bệnh viện Quân đội ở Việt Nam cho thấy tỷ lệ thuốc hóa dược thường chiếm ưu thế hơn so với thuốc đông y và thuốc từ dược liệu. Tuy nhiên, xu hướng sử dụng thuốc đông y và thuốc từ dược liệu đang ngày càng tăng, phản ánh sự quan tâm đến các phương pháp điều trị tự nhiên và an toàn hơn.

4.1. Tỷ lệ thuốc hóa dược và thuốc đông y 47 ký tự

Theo nghiên cứu tại một số Bệnh viện Quân đội, tỷ lệ thuốc hóa dược thường chiếm khoảng 90% trong danh mục thuốc, trong khi thuốc đông y và thuốc từ dược liệu chiếm khoảng 10%. Bảng 1.2 từ tài liệu cho thấy, tại Bệnh viện Quân y 5 năm 2022, thuốc hóa dược chiếm 91,44% về số khoản mục và 91,55% về giá trị sử dụng, trong khi thuốc đông y và thuốc từ dược liệu chỉ chiếm 8,56% về số khoản mục và 8,45% về giá trị sử dụng. Điều này cho thấy sự phụ thuộc lớn vào thuốc hóa dược trong điều trị.

4.2. Xu hướng sử dụng thuốc đông y 45 ký tự

Mặc dù tỷ lệ sử dụng thuốc hóa dược vẫn chiếm ưu thế, xu hướng sử dụng thuốc đông y và thuốc từ dược liệu đang ngày càng tăng. Điều này phản ánh sự quan tâm đến các phương pháp điều trị tự nhiên và an toàn hơn. Nhiều bệnh nhân tìm đến thuốc đông y để điều trị các bệnh mãn tính hoặc để bổ trợ cho các phương pháp điều trị tây y. Các bệnh viện cũng đang tăng cường đầu tư vào việc nghiên cứu và phát triển các sản phẩm thuốc đông y chất lượng cao.

V. Kết luận và Kiến nghị về Danh Mục Thuốc Bệnh Viện 57 ký tự

Việc phân tích danh mục thuốc tại Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông năm 2022 cung cấp cái nhìn tổng quan về cơ cấu và hiệu quả sử dụng thuốc. Nghiên cứu này giúp bệnh viện xác định các vấn đề cần cải thiện, từ đó đưa ra các giải pháp tối ưu hóa danh mục thuốc, nâng cao chất lượng điều trị và tối ưu hóa chi phí. Cần tiếp tục theo dõi và đánh giá hiệu quả sử dụng thuốc để đảm bảo an toàn và hiệu quả cho bệnh nhân.

5.1. Tổng kết về cơ cấu danh mục thuốc 43 ký tự

Nghiên cứu đã mô tả chi tiết cơ cấu danh mục thuốc được sử dụng tại Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông năm 2022, bao gồm phân loại theo nguồn gốc, nhóm tác dụng dược lý, thành phần và đường dùng. Kết quả cho thấy sự phụ thuộc vào thuốc hóa dược và sự cần thiết phải tăng cường sử dụng thuốc đông y và thuốc từ dược liệu. Cần tiếp tục theo dõi và đánh giá cơ cấu danh mục thuốc để đảm bảo phù hợp với mô hình bệnh tật và nhu cầu điều trị của bệnh viện.

5.2. Kiến nghị về phân tích ABC VEN 39 ký tự

Phân tích danh mục thuốc theo phương pháp ABC, VEN và ma trận ABC/VEN giúp bệnh viện xác định các thuốc cần ưu tiên, tối ưu hóa chi phí và ngăn chặn tình trạng thiếu hàng. Cần tiếp tục sử dụng các phương pháp này để đánh giá hiệu quả sử dụng thuốc và đưa ra các quyết định dựa trên bằng chứng. Đặc biệt, cần loại bỏ các thuốc 'AN' có chi phí cao nhưng không thiết yếu và tăng cường sử dụng các thuốc thiết yếu với chi phí hợp lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý và sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả kinh tế là mục tiêu hàng đầu trong công tác quản trị bệnh viện hiện đại. Chi phí thuốc thường chiếm từ 40% đến 60% tổng chi phí khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế tuyến tỉnh và tuyến quận, huyện. Tại Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông – Quân khu 7, một bệnh viện đa khoa hạng II với quy mô 200 giường bệnh và tiếp nhận hơn 71.040 lượt khám trong năm 2022, nhu cầu cung ứng dược phẩm ngày càng gia tăng và phức tạp.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm giải quyết hai vấn đề cốt lõi: mô tả toàn diện cơ cấu danh mục thuốc sử dụng trong năm 2022 và phân tích hiệu quả phân bổ ngân sách thông qua các công cụ quản lý dược chuẩn hóa gồm phân tích ABC, phân tích VEN và ma trận phối hợp ABC/VEN. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 714 khoản mục thuốc được tiêu thụ từ ngày 01/01/2022 đến ngày 31/12/2022 với tổng giá trị sử dụng đạt hơn 49,24 tỷ đồng.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng chính xác, giúp Hội đồng Thuốc và Điều trị xây dựng danh mục thuốc năm 2023 sát với mô hình bệnh tật thực tế. Trong đó, mô hình ghi nhận các bệnh nhiễm khuẩn chiếm 44,58% và bệnh tiêu hóa chiếm 13,80% tổng lượt khám. Kết quả nghiên cứu đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tối ưu hóa ngân sách bảo hiểm y tế, giảm thiểu tỷ lệ thuốc tồn trữ không thiết yếu và nâng cao chất lượng điều trị cho cả đối tượng quân nhân lẫn nhân dân trên địa bàn Quân khu 7.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng hệ thống lý thuyết quản lý dược bệnh viện kết hợp với các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, đặc biệt là Thông tư số 21/2013/TT-BYT của Bộ Y tế quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và Điều trị trong bệnh viện, cùng Thông tư số 30/2018/TT-BYT về danh mục thuốc thanh toán bảo hiểm y tế.

Khung phân tích trọng tâm bao gồm ba mô hình kinh điển:

• Nguyên lý Pareto (Phân tích ABC): Phân loại thuốc thành 3 nhóm dựa trên tương quan giá trị tiêu thụ. Nhóm A chiếm khoảng 70-80% ngân sách nhưng chỉ chiếm 10-20% số lượng khoản mục; nhóm B chiếm 15-20% ngân sách và 10-20% số khoản mục; nhóm C chiếm 5-10% ngân sách nhưng chiếm tới 60-80% tổng số khoản mục.
• Hệ thống phân loại VEN: Đánh giá mức độ ưu tiên điều trị lâm sàng theo 3 cấp độ: Nhóm V (Vital - thuốc tối cần cho cấp cứu và hồi sức), Nhóm E (Essential - thuốc thiết yếu điều trị các bệnh lý phổ biến), và Nhóm N (Non-essential - thuốc không thiết yếu, điều trị bệnh nhẹ hoặc hỗ trợ).
• Ma trận kết hợp ABC/VEN: Tích hợp hai chiều chi phí và hiệu quả điều trị thành 9 tiểu nhóm (AV, AE, AN, BV, BE, BN, CV, CE, CN), tạo công cụ sàng lọc trực quan để xác định các khoản mục gây lãng phí ngân sách như nhóm AN và BN.

Các khái niệm then chốt như thuốc Biệt dược gốc, thuốc Generic theo các nhóm tiêu chuẩn kỹ thuật (Thông tư 15/2019/TT-BYT), và tỷ lệ thuốc đơn thành phần/đa thành phần cũng được chuẩn hóa làm thước đo đánh giá tính hợp lý của danh mục.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang dựa trên nguồn số liệu hồi cứu thu thập từ phần mềm quản lý bệnh viện Hospisoft, hệ thống báo cáo nhập - xuất - tồn và hóa đơn chứng từ lưu trữ tại Khoa Dược trong giai đoạn từ ngày 01/01/2022 đến ngày 31/12/2022. Quá trình xử lý và làm sạch dữ liệu diễn ra từ tháng 10/2023 đến tháng 02/2024.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 714 khoản mục thuốc (531 khoản mục hóa dược và 183 khoản mục đông y, thuốc từ dược liệu) phát sinh sử dụng trong năm. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện tuyệt đối, tránh sai số chọn mẫu và phản ánh trọn vẹn bức tranh tiêu thụ dược phẩm.

Dữ liệu được trích xuất sang phần mềm Microsoft Excel, chuẩn hóa đơn giá trung bình và tính toán giá trị tiêu thụ từng khoản mục. Việc lựa chọn phương pháp phân tích tỷ trọng kết hợp ma trận ABC/VEN bắt nguồn từ yêu cầu kiểm soát chi phí thực tế: phương pháp ABC giúp định vị dòng tiền, trong khi phân tích VEN bù đắp hạn chế về đánh giá hiệu lực lâm sàng, từ đó cung cấp bằng chứng khách quan cho Hội đồng Thuốc và Điều trị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích 714 khoản mục thuốc với tổng giá trị sử dụng hơn 49,24 tỷ đồng tại Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông năm 2022 đã chỉ ra các đặc điểm nổi bật:

Thứ nhất, cơ cấu nguồn gốc thuốc cho thấy sự áp đảo của thuốc hóa dược. Thuốc hóa dược có 531 khoản mục (chiếm 74,37% tổng số khoản mục) nhưng chiếm tới 95,54% tổng giá trị sử dụng (tương đương khoảng 46,35 tỷ đồng). Ngược lại, thuốc đông y và thuốc từ dược liệu có 183 khoản mục (chiếm 25,63% tổng số khoản mục) nhưng chỉ chiếm 4,46% giá trị sử dụng (khoảng 2,88 tỷ đồng).

Thứ hai, xét theo nhóm tác dụng dược lý của thuốc hóa dược, 3 nhóm đứng đầu về chi phí tiêu thụ gồm:

• Thuốc tim mạch: 108 khoản mục (20,34%), chiếm 25,92% giá trị sử dụng (hơn 12,07 tỷ đồng). Trong đó, thuốc điều trị tăng huyết áp chiếm 53,09% giá trị của nhóm tim mạch.
• Thuốc đường tiêu hóa: 70 khoản mục (13,18%), chiếm 18,97% giá trị sử dụng (khoảng 8,90 tỷ đồng).
• Thuốc điều trị ký sinh trùng, chống nhiễm khuẩn: 80 khoản mục (15,07%), chiếm 16,73% giá trị sử dụng (hơn 7,72 tỷ đồng).

Thứ ba, trong nhóm kháng sinh (59 khoản mục, giá trị hơn 7,82 tỷ đồng), phân nhóm Beta-lactam chiếm tỷ trọng áp đảo với 41 khoản mục (69,49% số khoản mục kháng sinh) và chiếm tới 95,63% tổng giá trị tiền kháng sinh. Kháng sinh kết hợp Amoxicilin + acid clavulanic dẫn đầu phân nhóm Penicillin khi chiếm 80,47% giá trị sử dụng với 7 khoản mục.

Thứ tư, về phân loại dạng phối hợp, thuốc đơn thành phần chiếm ưu thế với 63,16% số khoản mục và 54,77% giá trị trong nhóm tăng huyết áp. Thuốc Generic và thuốc sản xuất trong nước chiếm tỷ lệ vượt trội về số khoản mục (trên 60%), phù hợp với chủ trương ưu tiên thuốc nội của ngành y tế.

Thảo luận kết quả

Cơ cấu sử dụng thuốc tại Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông năm 2022 phản ánh mức độ tương thích cao với mô hình bệnh tật được ghi nhận qua hệ thống phân loại ICD-10. Nhóm bệnh nhiễm khuẩn và ký sinh trùng chiếm tỷ lệ mắc cao nhất (44,58%), tương ứng với việc nhóm thuốc chống nhiễm khuẩn đứng thứ ba về chi phí và thứ hai về số khoản mục. Sự gia tăng chi phí ở nhóm tim mạch (25,92%) và tiêu hóa (18,97%) phản ánh đúng thực tế bệnh viện tiếp nhận tỷ lệ lớn bệnh nhân cao tuổi mắc các bệnh mạn tính điều trị dài ngày như tăng huyết áp, đái tháo đường và viêm loét dạ dày tá tràng.

Khi so sánh với các nghiên cứu tại Bệnh viện Quân y 5 năm 2022 (kháng sinh chiếm 22,94% giá trị) và Bệnh viện Quân y 4 năm 2021 (thuốc máu chiếm 35,73% giá trị), cơ cấu chi phí tại Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông tập trung cân đối hơn giữa nhóm tim mạch và tiêu hóa. Sự phân bổ này có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ cột chồng so sánh tỷ trọng chi phí và mô hình bệnh tật, giúp các nhà quản lý nhận diện nhanh độ lệch pha trong cung ứng.

Tuy nhiên, phân tích ma trận ABC/VEN cũng chỉ ra điểm cần cải thiện khi xuất hiện các thuốc thuộc nhóm AN và BN (thuốc không thiết yếu nhưng chiếm ngân sách cao và trung bình), chủ yếu là các chế phẩm bổ trợ gan mật, vitamin phối hợp và men tiêu hóa. Việc loại bỏ hoặc thay thế các thuốc này bằng các hoạt chất thiết yếu hơn sẽ giúp tiết kiệm ngân sách đáng kể cho quỹ bảo hiểm y tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích định lượng danh mục thuốc năm 2022, bốn nhóm giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả quản lý dược tại đơn vị:

• Tái cấu trúc danh mục thuốc theo ma trận ABC/VEN: Hội đồng Thuốc và Điều trị cần rà soát và cắt giảm tối thiểu 15-20% số lượng khoản mục thuộc nhóm AN và BN trong kỳ xây dựng danh mục năm 2023. Thay thế các chế phẩm hỗ trợ điều trị đắt tiền bằng các hoạt chất đơn thành phần có trong phác đồ chuẩn của Bộ Y tế, chuyển dịch ngân sách sang nhóm AV và AE để bảo đảm cung ứng thuốc cấp cứu và bệnh mạn tính.
• Tăng cường hoạt động Dược lâm sàng và giám sát kháng sinh: Ban Giám đốc cần bố trí ít nhất 02 Dược sĩ chuyên trách Dược lâm sàng nhằm triển khai chương trình quản lý sử dụng kháng sinh (AMS). Tập trung giám sát chỉ định nhóm Beta-lactam phối hợp chất ức chế beta-lactamase (chiếm hơn 80% chi phí Penicillin), giảm thiểu tình trạng lạm dụng kháng sinh phổ rộng và hạn chế nguy cơ kháng thuốc trong bệnh viện.
• Ưu tiên thuốc Generic chất lượng cao và thuốc sản xuất trong nước: Phòng Kế hoạch và Khoa Dược cần duy trì tỷ lệ thuốc sản xuất trong nước đạt trên 65% số lượng khoản mục trong hồ sơ mời thầu. Tăng cường lựa chọn thuốc Generic nhóm 1 và nhóm 2 theo Thông tư 15/2019/TT-BYT nhằm giảm chi phí điều trị bình quân từ 10% đến 15% mà vẫn bảo đảm sinh khả dụng và hiệu quả điều trị.
• Số hóa quy trình dự trù và kiểm soát tồn kho: Nâng cấp phân hệ Dược trên phần mềm Hospisoft, thiết lập cảnh báo tự động khi lượng tiêu thụ thuốc nhóm A vượt ngưỡng dự trù quá 10%. Áp dụng phương pháp phân tích ABC/VEN định kỳ 6 tháng một lần để chủ động điều chỉnh kế hoạch mua sắm, ngăn ngừa triệt để nguy cơ đứt gãy nguồn cung hoặc tồn kho cận hạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn cung cấp nguồn tài liệu học thuật và thực tiễn giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Hội đồng Thuốc và Điều trị cùng Ban Giám đốc các bệnh viện: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực để xây dựng tiêu chí lựa chọn thuốc, tối ưu hóa ngân sách viện phí và phân bổ nguồn lực tài chính phù hợp với mô hình bệnh tật phân tuyến.
• Dược sĩ quản lý và Dược sĩ lâm sàng tại các cơ sở khám chữa bệnh: Ứng dụng quy trình 7 bước phân tích ABC và 6 bước phân tích VEN vào công tác kiểm soát danh mục thuốc thực tế, thiết lập các can thiệp dược lâm sàng nhằm giảm thiểu việc kê đơn thuốc nhóm N chi phí cao.
• Cán bộ quản lý y tế và cơ quan Bảo hiểm Xã hội: Tham khảo các chỉ số kinh tế dược thực tế tại bệnh viện đa khoa hạng II để xây dựng chính sách thanh toán BHYT, kiểm tra tính hợp lý của chi phí thuốc và đánh giá hiệu quả chi trả dịch vụ y tế.
• Giảng viên, học viên sau đại học chuyên ngành Tổ chức Quản lý Dược: Khai thác phương pháp luận, khung biến số nghiên cứu chuẩn hóa và hệ thống bảng biểu so sánh giữa các bệnh viện quân đội làm tư liệu giảng dạy và mở rộng các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Mục đích chính của việc phối hợp ma trận ABC/VEN trong quản lý danh mục thuốc bệnh viện là gì?
Phương pháp kết hợp hai yếu tố cốt lõi: tỷ trọng tiêu hao tài chính (ABC) và mức độ ưu tiên lâm sàng (VEN). Sự tích hợp này giúp nhà quản lý định vị chính xác những thuốc tiêu tốn ngân sách lớn nhưng ít giá trị điều trị (nhóm AN, BN) để tinh giản, đồng thời bảo đảm nguồn cung tuyệt đối cho nhóm thuốc tối cần cứu sống bệnh nhân (AV, BV).

2. Tại sao nhóm thuốc tim mạch lại chiếm chi phí cao nhất dù bệnh nhiễm khuẩn có số lượt khám đông nhất?
Bệnh tim mạch là bệnh lý mạn tính không lây, đòi hỏi bệnh nhân phải sử dụng thuốc liên tục mỗi ngày trong suốt đời với nhiều nhóm phối hợp (ức chế men chuyển, chẹn thụ thể, hạ lipid máu). Trong khi đó, bệnh nhiễm khuẩn thường điều trị theo đợt cấp tính ngắn ngày (7-14 ngày), dẫn đến tổng chi phí tích lũy của thuốc tim mạch vượt lên chiếm 25,92% ngân sách.

3. Nghiên cứu đã sử dụng cỡ mẫu và phương pháp thu thập dữ liệu như thế nào để bảo đảm tính chuẩn xác?
Nghiên cứu khảo sát toàn bộ 714 khoản mục thuốc thực tế sử dụng trong năm 2022 tại Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông. Dữ liệu được trích xuất hồi cứu từ phần mềm Hospisoft, đối chiếu với báo cáo nhập - xuất - tồn và phân loại theo các tiêu chí chuẩn hóa của Thông tư 21/2013/TT-BYT, bảo đảm không có độ trễ và loại trừ hoàn toàn sai số chọn mẫu.

4. Cơ cấu thuốc Generic và thuốc sản xuất trong nước tại bệnh viện có đáp ứng chủ trương của Bộ Y tế không?
Cơ cấu danh mục ghi nhận thuốc Generic chiếm đa số về số lượng khoản mục và giá trị sử dụng so với thuốc biệt dược gốc. Thuốc sản xuất trong nước chiếm trên 60% số khoản mục, phản ánh sự tuân thủ nghiêm túc chỉ đạo ưu tiên thuốc nội và thuốc Generic nhằm giảm gánh nặng chi phí y tế cho người bệnh.

5. Những nhóm thuốc nào cần được Hội đồng Thuốc và Điều trị ưu tiên rà soát cắt giảm trong kỳ tới?
Các thuốc thuộc nhóm AN và BN cần được ưu tiên xử lý trước tiên. Cụ thể là các chế phẩm vitamin liều cao không đặc hiệu, thuốc hỗ trợ chức năng gan mật dạng phối hợp đa thành phần và các men tiêu hóa có chi phí cao nhưng chưa có đầy đủ bằng chứng y học thực chứng về tính vượt trội trong điều trị.

Kết luận

• Luận văn đã mô tả toàn diện danh mục 714 khoản mục thuốc với tổng giá trị hơn 49,24 tỷ đồng tại Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông năm 2022, trong đó thuốc hóa dược chiếm 95,54% giá trị.
• Cơ cấu sử dụng thuốc tương thích với mô hình bệnh tật phân loại theo ICD-10, tập trung chủ yếu vào 3 nhóm dược lý trọng điểm: thuốc tim mạch (25,92%), thuốc tiêu hóa (18,97%) và kháng sinh (16,73%).
• Phân nhóm Beta-lactam chiếm tỷ trọng chi phối trong nhóm kháng sinh (95,63% giá trị), với sự đóng góp lớn từ hoạt chất Amoxicilin + acid clavulanic.
• Phương pháp phân tích ma trận ABC/VEN đã chỉ ra điểm nghẽn trong phân bổ ngân sách tại các nhóm thuốc AN và BN, mở ra cơ hội tối ưu hóa dòng tiền cho quỹ bảo hiểm y tế.
• Đề tài đóng góp khung phương pháp luận thực chứng và bộ giải pháp đồng bộ từ rà soát danh mục, tăng cường dược lâm sàng đến chuẩn hóa công tác đấu thầu.

Trong lộ trình tiếp theo, các cơ sở y tế cần tiến hành phân tích ABC/VEN định kỳ 6 tháng một lần kết hợp triển khai đơn vị Dược lâm sàng chuyên trách. Quý độc giả, các nhà quản lý y tế và học viên quan tâm có thể khai thác chi tiết các số liệu và ma trận phân tích trong toàn văn luận văn để ứng dụng hiệu quả vào công tác quản trị dược bệnh viện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong những năm gần đây, nhu cầu sử dụng dược phẩm trong nước đã tăng đáng kể do sự gia tăng dân số cùng với thu nhập bình quân đầu người tăng, kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe và chi tiêu cho thuốc cũng ngày càng tăng. Điều này cũng đồng nghĩa với sự phát triển đa dạng của thị trường dược phẩm với nhiều chủng loại và nhà cung cấp khác nhau. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc không hiệu quả, không hợp lý nói chung và trong bệnh viện nói riêng vẫn là vấn đề đáng lo ngại ở nhiều quốc gia. Để giải quyết vấn đề này, Tổ chức Y tế Thế giới đã khuyến cáo các quốc gia thành lập Hội đồng thuốc và điều trị tại các bệnh viện nhằm đảm bảo sự an toàn và hiệu quả trong sử dụng thuốc.

Việc Bộ Y tế ban hành Thông tư 21/2013/TT-BYT vào ngày 08 tháng 08 năm 2013 về tổ chức hoạt động của Hội đồng thuốc và điều trị trong Bệnh viện cũng là một bước đi quan trọng để cải thiện việc sử dụng thuốc trong các bệnh viện [1]. Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông - Quân khu 7 đã thực hiện nhiều biện pháp nhằm tăng cường sử dụng thuốc hợp lý và an toàn trong điều trị và đạt được nhiều kết quả đáng kể. Tuy nhiên, công tác cung ứng thuốc và quản lý sử dụng thuốc của bệnh viện vẫn còn một số khó khăn. Câu hỏi đặt ra là: Cơ cấu DMT sử dụng tại Bệnh viện hiện nay như thế nào? Kết qủa sử dụng theo ABC/VEN có vấn đề gì cần cải thiện? Với mong muốn tìm hiểu thực trạng sử dụng danh mục thuốc (DMT) tại Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông - Quân khu 7 hiện nay, và đánh giá tính hợp lý của danh mục thuốc đã được lựa chọn, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu "Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông – Quân khu 7 năm 2022" với hai mục tiêu chính: 1 1.

Mô tả cơ cấu danh mục thuốc được sử dụng tại bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông – Quân khu 7 năm 2022 2. Phân tích danh mục thuốc được sử dụng tại bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông – Quân khu 7 theo phương pháp ABC, VEN và ma trận ABC/VEN. Phân tích và nghiên cứu 2 mục tiêu trên giúp cho Bệnh viện Quân Dân Y Miền Đông – Quân khu 7 có đầy đủ thông tin thực trạng thuốc hiện có trong BV, phác đồ điều trị của BV năm 2022. Dựa vào các thông tin này BV có thể xây dựng DMT phù hợp hơn vào năm 2023, tối ưu hóa nguồn ngân sách và nâng cao dịch vụ điều trị cho người dân.

Tổng quan về danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện 1. Khái niệm danh mục thuốc Danh mục thuốc (DMT) là một danh sách các thuốc được sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe và các bác sỹ sẽ kê đơn các thuốc trong danh mục này. Danh sách thường được liệt kê theo tên chung và tên thương mại (nếu có), cùng với thông tin về thành phần hoạt chất, công dụng, cơ chế tác động, đường dùng, liều lượng khuyến nghị, cách dùng, tác dụng phụ, tương tác thuốc và các hạn chế về sử dụng. Danh mục thuốc Bệnh viện bao gồm các thuốc bệnh viện đã lựa chọn và phê duyệt sử dụng trong Bệnh viện.

Đây là cơ sở đảm bảo nguồn cung cấp thuốc nhằm phục vụ nhu cầu điều trị an toàn và hiệu quả cho bệnh nhân. DMT được phân tích theo mô hình bệnh tật của Bệnh viện vả được sửa đổi và xây dựng lại hằng năm với mục đích phù hợp phác đồ điều trị và cung cấp dịch vụ tốt nhất cho người dân. Tiêu chí lựa chọn thuốc Căn cứ theo khoản 2 Điều 5 Thông tư 21/2013/TT-BYT quy định về xây dựng danh mục thuốc dùng trong bệnh viện như sau [1]: a) Thuốc có đủ bằng chứng tin cậy về hiệu quả điều trị, tính an toàn thông qua kết quả thử nghiệm lâm sàng. Mức độ tin cậy của các bằng chứng được thể hiện tại Phụ lục 1 ban hành kèm theo Thông tư này; b) Thuốc sẵn có ở dạng bào chế thích hợp bảo đảm sinh khả dụng, ổn định về chất lượng trong những điều kiện bảo quản và sử dụng theo quy định; c) Khi có từ hai thuốc trở lên tương đương nhau về hai tiêu chí được quy định tại Điểm a và Điểm b Khoản 2 Điều này thì phải lựa chọn trên cơ sở đánh giá kỹ các yếu tố về hiệu quả điều trị, tính an toàn, chất lượng, giá và khả năng cung ứng; d) Đối với các thuốc có cùng tác dụng điều trị nhưng khác về dạng bào chế, cơ chế tác dụng, khi lựa chọn cần phân tích chi phí - hiệu quả giữa các thuốc với 3 nhau, so sánh tổng chi phí liên quan đến quá trình điều trị, không so sánh chi phí tính theo đơn vị của từng thuốc; e) Ưu tiên lựa chọn thuốc ở dạng đơn chất.

Đối với những thuốc ở dạng phối hợp nhiều thành phần phải có đủ tài liệu chứng minh liều lượng của từng hoạt chất đáp ứng yêu cầu điều trị trên một quần thể đối tượng người bệnh đặc biệt và có lợi thế vượt trội về hiệu quả, tính an toàn hoặc tiện dụng so với thuốc ở dạng đơn chất; f) Ưu tiên lựa chọn thuốc generic hoặc thuốc mang tên chung quốc tế, hạn chế tên biệt dược hoặc nhà sản xuất cụ thể. g) Trong một số trường hợp, có thể căn cứ vào một số yếu tố khác như các đặc tính dược động học hoặc yếu tố thiết bị bảo quản, hệ thống kho chứa hoặc nhà sản xuất, cung ứng. Các phương pháp phân tích danh mục thuốc sử dụng 1. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc Việc phân tích danh mục thuốc của năm trước giúp Khoa Dược khái quát về tình hình sử dụng thuốc trong bệnh viện, điều chỉnh phù hợp với mô hình bệnh tật từ đó xây dựng nên danh mục thuốc mới phù hợp thực trạng hiện nay, đảm bảo chất lượng điều trị tại bệnh viện.

Các phương pháp ABC, phân tích VEN, ma trận ABC/VEN,… dùng để phân tích dữ liệu đảm bảo tính khách quan và xác định các vấn đề lớn mà bệnh viện đang gặp phải. Theo đó, mỗi phương pháp đều có thế mạnh riêng cung cấp thông tin chi tiết về việc sử dụng thuốc, chỉ ra các yếu tố cần cải thiện. Phương pháp phân tích ABC Khoản 1, Điều 2 Thông tư số 21/2013/TT-BYT có nêu ra định nghĩa về phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỉ lệ lớn trong ngân sách cho thuốc của bệnh viện. Phương pháp này áp dụng nguyên lý Pareto (20/80), 80% hậu quả chỉ đến từ 20% nguyên nhân, chỉ ra mối quan hệ bất bình đẳng giữa đầu vào và đầu ra.

Phương pháp phân tích ABC cho thấy các thuốc chiếm chi phí cao lại chiếm 4 tỉ lệ nhỏ trong danh sách lượng thuốc tiêu thụ [1] [2]. Các bước tiến hành phân tích ABC theo thông tư số 21/2013/TT-BYT được Bộ Y Tế đưa ra vào ngày 08/08/20213 quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng thuốc và điều trị trong Bệnh viện, Hà Nội [1]. Phân tích ABC có thể ứng dụng các số liệu tiêu thụ cho chu kỳ trên 1 năm hoặc ngắn hơn. Từ kết quả thu được bằng phân tích ABC có thể: + Cho thấy những thuốc được sử dụng thay thế với lượng lớn mà có chi phí thấp trong danh mục hoặc có sẵn trên thị trường.

Thông tin này được sử dụng để: lựa chọn những thuốc thay thế có chi phí điều trị thấp hơn, tìm ra những liệu pháp điều trị thay thế, thương lượng với nhà cung cấp để mua được thuốc với giá thấp hơn. + Lượng giá mức độ tiêu thụ thuốc, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng và từ đó phát hiện những vấn đề chưa hợp lý trong sử dụng thuốc, bằng cách so sánh lượng thuốc tiêu thụ với MHBT. + Xác định phương thức mua các thuốc không có trong danh mục thuốc thiết yếu của BV. Tóm lại ưu điểm chính của phân tích ABC là giúp xác định phần lớn ngân sách được chi trả cho những thuốc nào, nhược điểm chính của phương pháp này là không cung cấp được thông tin để so sánh những thuốc có hiệu lực khác nhau [2].

Phương pháp phân tích VEN Khác với phương pháp ABC là phân tích sự tương quan lượng thuốc theo tỉ lệ chi phí ngân sách, phương pháp VEN sẽ thiết lập thứ tự các thuốc ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc như mong muốn. Các thuốc sẽ được chia nhóm theo tiêu chí điều trị, chia thảnh 3 loại: thuốc quan trọng, thuốc thiết yếu và thuốc không thiết yếu. Phân tích VEN cho phép so sánh hiệu quả và công dụng của thuốc, bổ sung khuyết điểm của phương pháp ABC [3]. Các loại thuốc được chia thành 3 nhóm như sau: 5 - Vital drugs (V) – thuốc quan trọng: Thuốc được dùng trong trường hợp cấp cứu hoặc thuốc rất quan trọng, được sử dụng trong các dịch vụ y tế cơ bản.

- Essential drugs (E) – Thuốc thiết yếu: Thuốc được dùng điều trị các trường hợp bệnh ít nghiêm trọng hơn nhưng vẫn cần thiết trong điều trị các bệnh lý quan trọng của Bệnh viện. - Non-essential drugs (N) – thuốc không thiết yếu: Thuốc dùng cho điều trị bệnh nhẹ hoặc bệnh tự khỏi; thuốc này có thể có hoặc không phải là những mặt hàng có trong danh mục thuốc và có hiệu quả, nhưng chúng là những mặt hàng ít quan trọng nhất được dự trữ. Mục đích của phương pháp VEN là để xác định các thuốc quan trọng mà Bệnh viện bắt buộc phải dự trữ và sử dụng trong hệ thống, từ đó xác định lại việc quản lý và phân bổ ngân sách danh mục thuốc. Phương pháp phân tích ABC/VEN Phương pháp ABC/VEN kết hợp cả 2 yếu tố, yếu tố ngân sách (ABC) và yếu tố ưu tiên điều trị (VEN), từ đó Bệnh viện xây dựng danh mục các thuốc cần ưu tiên cho mô hình bệnh tật.

Ma trận ABC/VEN được chia thành các nhóm sau: Bảng 1.