Luận văn Hà Thanh Tùng: Phân bố & thực trạng cơ sở bán lẻ thuốc Lạng Sơn 2020

Phân tích chi tiết về phân bố và thực trạng các cơ sở bán lẻ thuốc tại Lạng Sơn năm 2020. Đánh giá tiềm năng và thách thức của ngành bán lẻ dược phẩm tại địa

• Tác giả: Hà Thanh Tùng
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Xuân Thắng
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Tổ chức quản lý dược
• Đề tài: Khảo sát sự phân bố và thực trạng hành nghề của các cơ sở bán lẻ thuốc trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn năm 2020
• Loại tài liệu: Luận văn dược sĩ chuyên khoa cấp I
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan khảo sát phân bố cơ sở bán lẻ thuốc Lạng Sơn 2020

Nghiên cứu được thực hiện bởi Trường Đại học Dược Hà Nội trong giai đoạn tháng 7 đến tháng 11 năm 2020. Mục tiêu đánh giá mạng lưới cơ sở bán lẻ thuốc trên toàn bộ địa bàn tỉnh Lạng Sơn. Tỉnh Lạng Sơn gồm 11 huyện, thành phố với đặc điểm kinh tế xã hội đa dạng. Hệ thống y tế tỉnh bao gồm bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh, trung tâm y tế các huyện và hệ thống trạm y tế xã. Nghiên cứu áp dụng phương pháp thu thập số liệu thứ cấp kết hợp khảo sát thực địa. Các biến số nghiên cứu tập trung vào số lượng, loại hình và phân bố địa lý của các cơ sở bán lẻ thuốc. Kết quả cung cấp bức tranh toàn cảnh về mạng lưới cung ứng thuốc cho người dân địa phương.

1.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là toàn bộ cơ sở bán lẻ thuốc hoạt động trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn năm 2020. Phạm vi bao gồm nhà thuốc, quầy thuốc và tủ thuốc tại các trạm y tế xã. Thời gian thu thập dữ liệu từ tháng 7 đến tháng 11 năm 2020. Nguồn số liệu được lấy từ Sở Y tế Lạng Sơn, Phòng Nghiệp vụ Y Dược và Thanh tra Sở. Phương pháp kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp và khảo sát thực địa tại các huyện, thành phố.

1.2. Vai trò của mạng lưới bán lẻ thuốc tại Việt Nam

Mạng lưới bán lẻ thuốc đóng vai trò cầu nối giữa hệ thống sản xuất, phân phối với người tiêu dùng. Các cơ sở bán lẻ thuốc đảm bảo cung ứng thuốc kịp thời, đầy đủ cho nhu cầu chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Theo khuyến cáo của WHO, cứ 2.000 dân cần có tối thiểu 01 cơ sở bán lẻ thuốc. Tại Việt Nam, hệ thống bán lẻ thuốc bao gồm nhà thuốc đạt chuẩn GPP, quầy thuốc và tủ thuốc tuyến xã. Tháng 8 năm 2020, toàn bộ 4.000 cơ sở bán lẻ thuốc trên cả nước đã được số hóa.

II. Phân tích thực trạng phân bố cơ sở bán lẻ thuốc Lạng Sơn

Kết quả khảo sát cho thấy trung bình 01 cơ sở bán lẻ thuốc phục vụ 1.967 người dân trên địa bàn tỉnh. Con số này cơ bản đáp ứng tiêu chí 2.000 dân/01 cơ sở bán lẻ thuốc của WHO. Tuy nhiên, phân tích chi tiết từng huyện cho thấy sự chênh lệch đáng kể. Thành phố Lạng Sơn đạt chỉ số tốt nhất với 1.114 dân/01 cơ sở bán lẻ thuốc. Huyện Văn Quan có chỉ số hạn chế nhất với 3.618 dân/01 cơ sở. Chỉ có 4 trong tổng số 11 huyện, thành phố đạt tiêu chí quốc tế. Các huyện Tràng Định, Bình Gia, Văn Quan, Lộc Bình, Chi Lăng, Đình Lập và Văn Lãng đều chưa đáp ứng. Khoảng cách giữa khu vực thành thị và nông thôn, vùng sâu vùng xa vẫn rất lớn.

2.1. Phân bố theo loại hình cơ sở bán lẻ thuốc

Mạng lưới bán lẻ thuốc tại Lạng Sơn bao gồm nhiều loại hình khác nhau. Nhà thuốc đạt chuẩn GPP chiếm tỷ lệ nhất định trong tổng số cơ sở. Quầy thuốc là loại hình phổ biến tại các thị trấn, trung tâm huyện. Tủ thuốc tuyến xã hoạt động tại các trạm y tế phục vụ vùng nông thôn. Thời hạn áp dụng GPP đối với quầy thuốc là ngày 1 tháng 1 năm 2020. Đối với tủ thuốc tuyến xã, thời hạn là ngày 1 tháng 1 năm 2021. Sự phân loại này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dịch vụ cung ứng thuốc.

2.2. Chỉ số diện tích và bán kính phục vụ

Chỉ số R và S phản ánh khả năng tiếp cận thuốc của người dân. Thành phố Lạng Sơn có diện tích bình quân 0,78 km² cho mỗi cơ sở bán lẻ thuốc. Bán kính phục vụ tại thành phố chỉ 0,52 km, thuận tiện cho người dân. Huyện Tràng Định có diện tích bình quân lên đến 56,48 km² mỗi cơ sở. Bán kính phục vụ tại huyện này là 4,24 km, gây khó khăn trong tiếp cận. Chỉ số này cho thấy sự bất bình đẳng rõ rệt giữa các khu vực trong tỉnh.

III. Vấn đề và giải pháp cải thiện mạng lưới bán lẻ thuốc

Nghiên cứu ghi nhận nhiều bất cập trong hoạt động của cơ sở bán lẻ thuốc. Tình trạng bán thuốc kháng sinh không theo đơn diễn ra phổ biến tại hầu hết nhà thuốc. Thuốc giả, thuốc kém chất lượng dễ len lỏi vào chuỗi phân phối do thiếu kiểm soát. Thiếu hụt đội ngũ tư vấn viên có trình độ chuyên sâu về dược lâm sàng. Sự chênh lệch nhân lực giữa thành thị và vùng sâu, vùng xa rất lớn. Nhiều nhà thuốc không có dược sĩ hướng dẫn sử dụng thuốc theo quy định GPP. Việc đào tạo, cập nhật kiến thức chuyên môn cho nhân viên còn hạn chế. Cần có giải pháp tổng thể để nâng cao chất lượng mạng lưới bán lẻ thuốc.

3.1. Thực trạng tuân thủ quy định bán thuốc theo đơn

Bán thuốc theo đơn là tiêu chuẩn quan trọng của nhà thuốc đạt GPP. Tuy nhiên, thói quen mua bán không hóa đơn đang trở thành vấn nạn tại Việt Nam. Kháng sinh thuộc nhóm thuốc chỉ được bán khi có đơn bác sĩ. Thực tế, kháng sinh được bán khá phổ biến mà không cần đơn. Tình trạng này gây nguy hiểm cho sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy kháng thuốc. Cơ quan quản lý cần tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành quy định.

3.2. Giải pháp nâng cao chất lượng mạng lưới bán lẻ thuốc

Cần quy hoạch lại mạng lưới bán lẻ thuốc đảm bảo phân bố hợp lý các huyện. Đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ dược sĩ tại các cơ sở. Áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý, theo dõi hoạt động bán lẻ thuốc. Tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành quy định về bán thuốc theo đơn. Hỗ trợ các huyện chưa đạt tiêu chí mở thêm cơ sở bán lẻ thuốc. Xây dựng chính sách khuyến khích dược sĩ về công tác tại vùng khó khăn.

IV. Kết luận và ứng dụng từ khảo sát Lạng Sơn 2020

Khảo sát đã cung cấp bức tranh toàn cảnh về mạng lưới bán lẻ thuốc tỉnh Lạng Sơn. Kết quả cho thấy tỉnh cơ bản đạt tiêu chí 2.000 dân/01 cơ sở bán lẻ thuốc. Tuy nhiên, 7 trong số 11 huyện, thành phố vẫn chưa đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Khoảng cách giữa khu vực thành thị và nông thôn cần được thu hẹp. Các vấn đề về bán thuốc không theo đơn, thiếu nhân lực trình độ cao cần giải quyết. Nghiên cứu là cơ sở khoa học để tỉnh Lạng Sơn xây dựng quy hoạch phát triển mạng lưới dược. Kết quả có thể áp dụng cho các tỉnh miền núi phía Bắc có đặc điểm tương tự.

4.1. Ý nghĩa của nghiên cứu đối với công tác quản lý dược

Nghiên cứu cung cấp bằng chứng khoan học cho việc hoạch định chính sách dược tỉnh Lạng Sơn. Dữ liệu về phân bố cơ sở bán lẻ thuốc giúp Sở Y tế xây dựng quy hoạch hợp lý. Kết quả đánh giá thực trạng là cơ sở để đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng. Nghiên cứu cũng giúp xác định các huyện ưu tiên đầu tư phát triển mạng lưới. Công trình đóng góp vào cơ sở dữ liệu về hệ thống bán lẻ thuốc Việt Nam.

4.2. Hướng phát triển mạng lưới bán lẻ thuốc Lạng Sơn

Tỉnh Lạng Sơn cần ưu tiên phát triển cơ sở bán lẻ thuốc tại các huyện chưa đạt tiêu chí. Huyện Văn Quan với chỉ số 3.618 dân/cơ sở cần được đầu tư đặc biệt. Áp dụng mô hình nhà thuốc đạt chuẩn GPP để nâng cao chất lượng dịch vụ. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý hoạt động bán lẻ thuốc. Tăng cường hợp tác với các trường đào tạo dược để giải quyết thiếu hụt nhân lực. Xây dựng lộ trình đạt tiêu chí 2.000 dân/01 cơ sở bán lẻ thuốc cho toàn tỉnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Thuốc là hàng hóa đặc biệt, có ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe, an toàn và hiệu quả điều trị bệnh đối với người sử dụng. Thuốc đóng vai trò là yếu tố rất quan trọng trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Kinh doanh thuốc không hoàn toàn giống như những ngành kinh doanh thông thường khác. Đây là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, liên quan trực tiếp tới sức khỏe, tính mạng con người.

Trong đó, cơ sở bán lẻ thuốc là một trong những loại hình cơ sở kinh doanh dược trực tiếp cung ứng thuốc tới khách hàng. Đây cũng là một khâu quan trọng phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe của nhân dân. Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của kinh tế, xã hội, mạng lưới bán lẻ thuốc cũng phát triển rộng khắp trên toàn quốc, đã góp phần đảm bảo quyền của dân được tiếp cận thuốc. Cùng với tình hình đó, việc xây dựng và quản lý hệ thống bán lẻ thuốc một cách hợp lý, đúng quy định đòi hỏi ngày càng cao, để đảm bảo cung cấp kịp thời, đầy đủ thuốc có chất lượng với giá cả hợp lý, nhằm ngày càng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng.

Lạng Sơn là một tỉnh miền núi, biên giới, thuộc vùng Đông Bắc với diện tích tự nhiên 8. Địa bàn rộng lớn, dân cư chủ yếu sinh sống ở khu vực nông thôn, nên việc xây dựng mạng lưới bán lẻ thuốc hợp lý nhằm đảm bảo việc cung ứng đầy đủ kịp thời về chất lượng và số lượng thuốc tới khách hàng vẫn còn một số điểm bất cập. Từ khi Thông tư số 02/2018/TT- BYT của Bộ Y tế quy định về Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc ra đời, áp dụng tại địa phương đến nay chưa có đề tài nào nghiên cứu về mạng lưới bán lẻ thuốc tại tỉnh Lạng Sơn. Với mong muốn mang tới cái nhìn tổng quát, cụ thể hơn về tình hình phân bố và cung ứng thuốc của mạng lưới bán lẻ trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, chúng tôi lựa chọn tiến hành đề tài nghiên cứu: “Khảo sát 1 sự phân bố và thực trạng hành nghề của các cơ sở bán lẻ thuốc trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn năm 2020” với 02 mục tiêu: 1.

Khảo sát sự phân bố mạng lưới các cơ sở bán lẻ thuốc trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn năm 2020. Mô tả thực trạng thực hiện các quy định chuyên môn của các cơ sở bán lẻ thuốc trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn năm 2020. Từ đó đưa ra những vấn đề tồn tại trong mạng lưới phân bố và hoạt động bán lẻ thuốc trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn trong giai đoạn nghiên cứu. Một số khái niệm, thuật ngữ liên quan - Thuốc là chế phẩm có chứa dược chất hoặc dược liệu dùng cho người nhằm Mục đích phòng bệnh, chẩn đoán bệnh, chữa bệnh, Điều trị bệnh, giảm nhẹ bệnh, Điều chỉnh chức năng sinh lý cơ thể người bao gồm thuốc hóa dược, thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền, vắc xin và sinh phẩm.

- Thuốc không kê đơn là thuốc khi cấp phát, bán lẻ và sử dụng không cần đơn thuốc thuộc Danh Mục thuốc không kê đơn do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành. - Thuốc kê đơn là thuốc khi cấp phát, bán lẻ và sử dụng phải có đơn thuốc, nếu sử dụng không theo đúng chỉ định của người kê đơn thì có thể nguy hiểm tới tính mạng, sức khỏe. - Thuốc thiết yếu là thuốc đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của đa số Nhân dân thuộc Danh Mục thuốc thiết yếu do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành. - Hành nghề dược là việc sử dụng trình độ chuyên môn của cá nhân để kinh doanh dược và hoạt động dược lâm sàng.

- Dược lâm sàng là hoạt động nghiên cứu khoa học và thực hành dược về tư vấn sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả nhằm tối ưu hóa việc sử dụng thuốc. - Kinh doanh dược là việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ liên quan đến thuốc và nguyên liệu làm thuốc trên thị trường nhằm Mục đích sinh lời. - Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc là bộ nguyên tắc, tiêu chuẩn trong hành nghề tại cơ sở bán lẻ thuốc nhằm bảo đảm cung ứng, bán lẻ thuốc trực tiếp đến người sử dụng thuốc và khuyến khích việc sử dụng thuốc một cách an toàn và có hiệu quả cho người sử dụng thuốc. 3 - Người bán lẻ thuốc là người phụ trách chuyên môn về dược và nhân viên làm việc tại cơ sở bán lẻ thuốc có bằng cấp chuyên môn được đào tạo về dược phù hợp với loại hình và phạm vi hoạt động của cơ sở.

- Bán lẻ thuốc là hoạt động chuyên môn của cơ sở bán lẻ thuốc bao gồm việc cung cấp, bán lẻ thuốc trực tiếp đến người sử dụng thuốc kèm theo việc tư vấn và hướng dẫn sử dụng thuốc an toàn và có hiệu quả cho người sử dụng. - Cơ sở bán lẻ thuốc bao gồm nhà thuốc, quầy thuốc, tủ thuốc trạm y tế xã, cơ sở chuyên bán lẻ dược liệu, thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền. - GPP là chữ viết tắt của cụm từ tiếng Anh “Good Pharmacy Practices”, được dịch sang tiếng Việt là “Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc”. Tổng quan chung về mạng lưới bán lẻ thuốc tại Việt Nam 1.

Mô hình mạng lưới cung ứng thuốc tại Việt Nam hiện nay Thành phần tham gia cung ứng thuốc tại Việt Nam gồm có các nhà bán buôn là nhà sản xuất có hệ thống phân phối, nhà bán buôn các cấp, công ty làm dịch vụ bảo quản tồn trữ thuốc có sự tham gia của các hãng dược phẩm đa quốc gia và văn phòng đại diện cũng như các doanh nghiệp dược có 100% vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Nhà bán lẻ: nhà thuốc, quầy thuốc, tủ thuốc của trạm y tế, nhà thuốc bán các sản phẩm thuốc cổ truyền. Theo Luật Dược 2016, cơ sở có hoạt động dược còn có cơ sở kinh doanh có tổ chức kệ thuốc (Cơ sở có đăng ký kinh doanh, có điều kiện bảo quản thuốc phù hợp với điều kiện bảo quản ghi trên nhãn thuốc, có người chịu trách nhiệm chuyên môn có văn bằng chuyên môn sơ cấp dược trở lên và chỉ được bán thuốc thuộc Danh Mục thuốc được bán tại kệ thuốc do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định), khoa dược bệnh viện cấp phát thuốc theo bảo hiểm y tế hoặc điều trị nội trú, nhà thuốc bệnh viện cung cấp thuốc ngoài danh mục chi trả của bảo hiểm y tế hoặc cung cấp thuốc cho người không có bảo hiểm y tế. Phòng khám tự mua thuốc về bán cho người bệnh (không được pháp luật công nhận trừ thuốc cấp cứu) hoặc có đăng ký nhà thuốc thuộc sở hữu của phòng khám.

4 Các nhà sản xuất Các hãng phân đa quốc gia phối quốc tế Các công ty Dược, nhà Các bệnh viện phân phối (Trung Ương) Trung ương Các công ty Các bệnh viện Dược, nhà phân phối tỉnh thành (tỉnh, thành phố) Các bệnh viện thành phố, huyện Các nhà thuốc, quầy thuốc Các Trung tâm y tế thành phố, huyện Các tủ thuốc Các Trạm Y tế (xã, phường, thị trấn) Xã, phường, thị trấn NGƯỜI SỬ DỤNG Hình 1. Mô hình hệ thống cung ứng thuốc tại Việt Nam Đường đi của sản phẩm chính Đường đi của sản phẩm mua thay thế 1. Vị trí, vai trò của các cơ sở bán lẻ thuốc tại Việt Nam Ở Việt Nam, việc đảm bảo cung ứng thuốc đáp ứng nhu cầu điều trị, bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân là một nhiệm vụ trọng yếu hàng đầu của ngành dược. Trong đó, các cơ sở bán lẻ thuốc chính là một thành phần quan trọng làm nhiệm vụ cung ứng, đảm bảo nhu cầu thuốc.

Các cơ sở bán lẻ thuốc (nhà thuốc, quầy thuốc, tủ thuốc trạm y tế xã, cơ sở chuyên bán lẻ dược liệu, thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền, kệ thuốc) là đầu mối trực tiếp đưa thuốc đến cộng đồng. Nhờ mạng lưới các cơ sở bán lẻ thuốc 5 mà người dân có thể dễ dàng tiếp cận với các loại thuốc theo nhu cầu, góp phần đáp ứng nhu cầu khám bệnh, chữa bệnh nhanh chóng, kịp thời hơn. Mạng lưới bán lẻ này cũng góp phần tích cực tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh trên thị trường dược phẩm, hạn chế tình trạng khan hiếm thuốc, nâng giá thuốc. Mặt khác, việc đảm bảo sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, có hiệu quả là một trong hai mục tiêu cơ bản của Chính sách Quốc gia về thuốc của Việt Nam.

Từ thực tế trình độ hiểu biết của người dân về sức khỏe, thuốc và sử dụng thuốc còn hạn chế, vì vậy, dược sĩ tại các cơ sở bán lẻ thuốc có vai trò rất quan trọng trong việc cung cấp thông tin thuốc, tư vấn sử dụng thuốc đầy đủ để người dân có kiến thức cần thiết về thuốc và sử dụng thuốc, có thể tự chăm sóc, nâng cao sức khỏe bản thân. Vai trò của người dược sĩ được thể hiện qua sơ đồ sau: Tư vấn sử dụng thuốc an toàn, hợp lý Tư vấn chăm sóc sức Vai trò, trách nhiệm khỏe cộng đồng của Dược sĩ cộng đồng Cung cấp thuốc có chất lượng Giám sát sử dụng, theo dõi tác dụng không mong muốn của thuốc Cập nhật thông tin, nâng cao trình độ Tham gia chương trình giáo dục sức khỏe cộng đồng Hình 1. Sơ đồ vai trò của người dược sĩ cộng đồng 6 Bên cạnh đó, theo quan điểm của WHO, do những thách thức của việc tự chăm sóc sức khỏe ngày càng quan trọng, nên vai trò của người dược sĩ đối với người bệnh, người sử dụng thuốc cũng tăng lên. Từ đó, năm 2014, WHO đã đưa khái niệm dược sĩ 7 sao, qua đó, tiếp tục nâng cao vai trò, trách nhiệm người dược sĩ.

Quản lý Chăm sóc Học tập người bệnh suốt đời Tiêu chuẩn Ra quyết dược sĩ 7 sao Truyền đạt định kết nối Lãnh đạo Đào tạo Hình 1. Sơ đồ vai trò của người dược sĩ 7 sao 1.