ĐẶT VẤN ĐỀ Thuốc là một trong những nhân tố quan trọng có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của công tác khám chữa bệnh tại bệnh viện. Vấn đề đảm bảo cung ứng kịp thời, đầy đủ về chủng loại và chất lượng thuốc, kết hợp hướng dẫn sử dụng thuốc an toàn, hợp lý, hiệu quả luôn được các bệnh viện chú trọng và quan tâm. Việc sử dụng thuốc bất hợp lý, không hiệu quả không chỉ ảnh hưởng tới chất lượng của công tác khám chữa bệnh, uy tín và sự phát triển của bệnh viện mà còn là nguyên nhân làm gia tăng chi phí đáng kể cho người bệnh, tạo ra gánh nặng cho nền kinh tế, xã hội. Để hạn chế tình trạng trên, Tổ chức Y tế thế giới đã khuyến cáo các quốc gia thành lập Hội đồng thuốc và điều trị (HĐT&ĐT) tại các bệnh viện, nhằm đảm bảo tăng cường độ an toàn và hiệu quả sử dụng thuốc trong các bệnh viện.
Tại Việt Nam, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 21/2013/TT-BYT ngày 08/8/2013 quy định về tổ chức hoạt động của Hội đồng thuốc và điều trị trong Bệnh viện. Bệnh viện đa khoa Quốc tế Hải Phòng- Vĩnh Bảo là bệnh viện đa khoa ngoài công lập, hạng III tuyến huyện của thành phố Hải Phòng được thành lập năm 2020. Với quy mô 300 giường bệnh, hoạt động theo mô hình bệnh viện khách sạn, bệnh viện đảm nhận nhiệm vụ khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe cho người dân huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng nói riêng và người dân các tỉnh lận cận như Hải Dương, Thái Bình. Số lượng bệnh nhân đến khám và điều trị tại bệnh viện ngày càng tăng kéo theo chi phí sử dụng thuốc cũng tăng theo.
Với mong muốn tìm hiểu thực trạng sử dụng thuốc tại bệnh viện đa khoa Quốc tế Hải Phòng- Vĩnh Bảo, chúng tôi tiến hành đề tài nghiên cứu“Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện đa khoa Quốc tế Hải Phòng - Vĩnh bảo năm 2022” với hai mục tiêu chính: 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện đa khoa Quốc tế Hải Phòng - Vĩnh bảo năm 2022. Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Bệnh viện đa khoa Quốc tế Hải Phòng - Vĩnh bảo theo phương pháp ABC, VEN và ma trận ABC/VEN. Kết quả nghiên cứu nhằm chỉ ra tính hợp lý của danh mục thuốc đã lựa chọn sử dụng và xác định những vấn đề còn tồn tại trong việc sử dụng thuốc của bệnh viện từ đó kiến nghị với Hội đồng thuốc và điều trị điều chỉnh cho phù hợp, kịp thời, đáp ứng nhu cầu sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả.1 Tổng quan về danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện 1.1 Quản lý cung ứng thuốc trong bệnh viện Cung ứng thuốc đảm bảo chất lượng, đáp ứng yêu cầu điều trị hợp lý là một trong những nhiệm vụ quan trọng của khoa Dược bệnh viện 1.
Quy trình cung ứng thuốc trong bệnh viện được tóm tắt theo sơ đồ sau: Hình 1.1 Quy trình cung ứng thuốc Cung ứng thuốc trong bệnh viện là một chuỗi các hoạt động từ lựa chọn thuốc đến mua sắm thuốc, phân phối thuốc và sử dụng thuốc. Cả 4 hoạt động trên có sự liên kết chặt chẽ với nhau, mỗi hoạt động đều dựa vào kết quả của hoạt động trước và là nền tảng của hoạt động kế tiếp. Việc lựa chọn được danh mục thuốc hợp lý là một trong các yếu tố mang tính quyết định trong việc sử dụng thuốc hợp lý an toàn trong bệnh viện. Các khâu trong quy trình cung ứng thuốc tại bệnh viện đều được thực hiện theo các hướng dẫn và có sự kiểm tra, giám sát của Hội đồng thuốc và điều trị (HĐT&ĐT) 2.2 Khái niệm danh mục thuốc Danh mục thuốc sử dụng là kết quả của các hoạt động trong chu trình cung ứng thuốc.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): Danh mục thuốc (DMT) là một danh sách các thuốc được sử dụng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe và bác sĩ sẽ kê đơn các thuốc trong danh mục này. 3 DMT của bệnh viện là một danh sách các thuốc đã được lựa chọn và phê duyệt để sử dụng trong bệnh viện 3. DMT bệnh viện được xây dựng tốt sẽ mang lại những lợi ích sau 45: - Loại bỏ được các thuốc không an toàn và kém hiệu quả, từ đó có thể giảm được số ngày nằm viện đồng thời giảm tỷ lệ bệnh tật và tử vong. - Lựa chọn được các thuốc có chất lượng, giá cả hợp lý.
- Giảm số lượng và chi phí mua thuốc; sử dụng chi phí tiết kiệm được để mua các thuốc có chất lượng tốt, an toàn và hiệu quả hơn. - Cung cấp thông tin thuốc tập trung và có trọng tâm dựa trên cơ sở danh mục thuốc bệnh viện. Mỗi bệnh viện có DMT khác nhau, được xây dựng hàng năm theo nhu cầu điều trị hợp lý của các khoa lâm sàng. Xây dựng danh mục thuốc phù hợp sẽ góp phần rất lớn trong công tác điều trị, quản lý của bệnh viện.3 Nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc Căn cứ vào DMT thiết yếu, DMT chủ yếu và các quy định sử dụng thuốc do Bộ Y tế ban hành, đồng thời căn cứ vào mô hình bệnh tật và kinh phí của bệnh viện 2.
Hội đồng thuốc và điều trị có nhiệm vụ giúp Giám đốc bệnh viện lựa chọn, xây dựng danh mục thuốc tại bệnh viện theo nguyên tắc sau: - Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và khả năng kinh phí của bệnh viện chi trả cho thuốc dùng trong điều trị; - Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; - Căn cứ vào hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; - Đáp ứng với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị; - Thống nhất với DMT thiết yếu, DMT thuốc chủ yếu của Bộ Y tế ban hành; - Danh mục thuốc bệnh viện phải được rà soát, bổ sung, hiệu chỉnh hàng năm cho phù hợp với tình hình thực tế điều trị; 4 1.2 Một số phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng thuốc Các phương pháp phân tích DMT sử dụng tại bệnh viện thường sử dụng là phương pháp phân tích từ dữ liệu tổng hợp sử dụng thuốc, bao gồm: phương pháp phân tích sử dụng theo nhóm điều trị; phân tích ABC; phân tích VEN; phân tích ma trận ABC/VEN. HĐT&ĐT cần áp dụng ít nhất một trong các phương pháp trên để phân tích việc sử dụng thuốc tại bệnh viện [2]. Phương pháp phân tích sử dụng theo nhóm điều trị Khái niệm: Phân tích nhóm điều trị là phương pháp phân tích việc sử dụng thuốc dựa vào đánh giá số lượng sử dụng và giá trị tiền thuốc của các nhóm điều trị [2]. Vai trò và ý nghĩa: - Giúp xác định các nhóm điều trị có lượng tiêu thụ, chi phí cao nhất.
- Trên cơ sở thông tin về mô hình bệnh tật, xác định những nhóm thuốc ưu tiên trong điều trị, vấn đề sử dụng thuốc bất hợp lý, xác định những thuốc hoặc nhóm thuốc bị lạm dụng. - Giúp HĐT&ĐT lựa chọn các thuốc có chi phí hiệu quả cao nhất trong các nhóm điều trị và lựa chọn các liệu pháp điều trị thay thế cho một số thuốc hoặc nhóm thuốc chưa hợp lý. Phương pháp phân tích ABC Khái niệm: Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỉ lệ lớn nhất trong chi phí dành cho mua thuốc bệnh viện 2. Vai trò và ý nghĩa: Phân tích ABC tạo cơ sở đưa ra những quyết định quan trọng trong tồn trữ, mua sắm, lựa chọn nhà cung cấp.
- Cho thấy những thuốc được sử dụng thay thế với số lượng lớn mà chỉ có chi phí thấp trong danh mục hoặc có sẵn trên thị trường, được sử dụng để: ✓ Lựa chọn những thuốc thay thế có chi phí điều trị thấp hơn. 5 ✓ Tìm ra những liệu pháp điều trị thay thế. - Lượng giá mức độ tiêu thụ thuốc, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe của cộng đồng và từ đó phát hiện những bất cập, chưa hợp lý trong sử dụng thuốc bằng cách so sánh lượng thuốc tiêu thụ với mô hình bệnh tật (ICD). - Xác định phương thức mua các thuốc không có trong danh mục thuốc thiết yếu của bệnh viện.
Tóm lại, phân tích ABC có ưu điểm giúp xác định xem phần lớn kinh phí được chi trả cho những thuốc nào. Tuy nhiên, nhược điểm của phân tích ABC là không cung cấp được đầy đủ thông tin để so sánh các thuốc có hiệu lực khác nhau. Phương pháp phân tích VEN Khái niệm Phân tích VEN là phương pháp giúp xác định ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc như mong muốn 2. Trong phân tích VEN, các thuốc được phân chia thành 3 nhóm như sau 2: - Thuốc V (Vital drugs): là thuốc dùng trong các trường hợp cấp cứu hoặc các thuốc quan trọng, nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám bệnh, chữa bệnh của bệnh viện.
- Thuốc E (Essential drugs): là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh ít nghiêm trọng hơn nhưng vẫn là các bệnh lý quan trọng trong mô hình bệnh tật của bệnh viện. - Thuốc N (Non - Essential drugs): là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh nhẹ, bệnh có thể tự khỏi, có thể bao gồm các thuốc mà hiệu quả điều trị còn chưa được khẳng định rõ ràng hoặc giá thành cao không tương xứng với lợi ích lâm sàng của thuốc. Ý nghĩa của phân tích VEN: Phân tích VEN giúp HĐT&ĐT xác định những chính sách ưu tiên trong việc lựa chọn thuốc, xác định tần suất mua thuốc và quản lý hàng tồn kho. - Về lựa chọn thuốc: Thuốc V, thuốc E được ưu tiên lựa chọn, đặc biệt 6 trong trường hợp nguồn ngân sách hạn hẹp.
- Về mua sắm thuốc: các thuốc V, thuốc E cần phải có kiểm soát, đặt hàng đủ số lượng dự trữ cần thiết, giảm dự trữ các thuốc N. Nếu ngân sách hạn hẹp thì việc sử dụng phân tích VEN được dùng để đảm bảo số lượng các thuốc V, E được mua đầy đủ trước tiên, sau đó sẽ lựa chọn nhà cung cấp đáng tin cậy để mua thuốc thiết yếu. Đối với nhà cung cấp mới, có thể mua thử thuốc không thiết yếu trước. - Về sử dụng thuốc: Theo dõi kiểm soát sử dụng thuốc, đưa ra các kiến nghị về sử dụng thuốc V và E, xem xét lại vấn đề sử dụng quá nhiều các thuốc không thiết yếu N.