ĐẶT VẤN ĐỀ Thuốc có vai trò quan trọng trong công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe, là công cụ giúp các bác sĩ trong công tác điều trị bệnh. Để thực hiện tốt nhiệm vụ chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho nhân dân, việc cung ứng thuốc đầy đủ, kịp thời các thuốc chất lượng tốt, giá thành hợp lý đang là thách thức cho các cơ sở y tế. Việc sử dụng thuốc kém chất lượng và bất hợp lý là một trong những nguyên nhân chính làm gia tăng chi phí điều trị, tăng tác dụng phụ, tăng tương tác thuốc, tăng tính kháng thuốc, vượt quỹ bảo hiểm y tế, giảm hiệu quả điều trị bệnh và giảm uy tính của cở sở khám chữa bệnh, quan trọng hơn hết là ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của người bệnh, sau đó là ảnh hưởng đến gia đình, ngành y tế và cả xã hội. Trung tâm Y tế huyện Tân Châu là đơn vị y tế hạng II, 100 giường bệnh và có 2 chức năng: phòng chống dịch bệnh, thực hiện các chương trình y tế Quốc Gia và khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân trên địa bàn huyện Tân Châu tỉnh Tây Ninh và các huyện lân cận.
Vì vậy, việc xây dựng danh mục thuốc tại Trung Tâm là điều cần thiết và hết sức quan trọng trong chu trình cung ứng thuốc, ảnh hưởng lớn đến chất lượng khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người bệnh Trước đây, tại Trung tâm Y tế huyện Tân Châu đã có đề tài "Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Tân Châu tỉnh Tây Ninh năm 2017” của Trương Văn Phúc. Đề tài trên đã chỉ ra những ưu điểm, tồn tại trong cung ứng sử dụng thuốc. Tuy nhiên, các chính sách quốc gia, thông tư mới về thuốc trong những năm gần đây Trung tâm chưa có đề tài nghiên cứu nào phân tính danh mục thuốc đã sử dụng. Trong năm 2021 – 2022, đại dịch Covid-19 bùng phát trên diện rộng ở các tỉnh phía Nam và toàn bộ tỉnh Tây Ninh nói riêng với tình hình diễn biến phức tạp, gây ra những thách thức, áp lực lớn lên cả hệ thống y tế nói, củng như của Trung tâm nói riêng.
Các hoạt hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, sử dụng thuốc giảm rất nhiều do ảnh hưởng bởi dịch bệnh. 1 Xuất phát từ những thực tế của Trung tâm Y tế, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Phân tích danh mục thuốc đã sử dụng tại Trung Tâm Y Tế huyện Tân Châu tỉnh Tây Ninh năm 2022” với 2 mục tiêu như sau: 1. Mô tả cơ cấu danh mục thuốc đã sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Tân Châu, tỉnh Tây Ninh năm 2022. Phân tích danh mục thuốc đã sử dụng tại Trung tâm Y tế huyện Tân Châu, tỉnh Tây Ninh năm 2022 theo phương pháp ABC, VEN và ma trận ABC/VEN.
Từ kết quả nghiên cứu này sẽ góp phần phản ánh hoạt động sử dụng thuốc tại đơn vị, đưa ra một số ý kiến đề xuất giúp Hội đồng thuốc và điều trị của Trung tâm Y tế có thêm cơ sở, căn cứ xây dựng danh mục thuốc sát với tình hình thực tế, mang lại tính chính xác cao, góp phần trong việc sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả hơn. Tổng quan về danh mục thuốc đã sử dụng tại Trung tâm Y tế 1. Khái niệm danh mục thuốc sử dụng Danh mục thuốc đã sử dụng của bệnh viện chính là kết quả của các hoạt động trong chu trình cung ứng thuốc của bệnh viện, đó là danh mục các thuốc được sử dụng thực tế hàng năm tại bệnh viện. Sử dụng thuốc là khâu chủ chốt trong chu trình cung ứng thuốc thể hiện kết quả của một chuỗi hoạt động đưa thuốc đến người bệnh.
Hoạt động sử dụng thuốc trong bệnh viện là một trong bốn bước của chu trình cung ứng thuốc. Hoạt động sử dụng thuốc là một chu trình khép kín gồm bốn hoạt động chính là chẩn đoán, kê đơn, cấp phát và tuân thủ điều trị. Mục tiêu của bất kỳ một hệ thống quản lý dược phẩm nào cũng là nhằm cung cấp cho bệnh nhân đúng thuốc mà họ cần. Tất cả các hoạt động lựa chọn, mua thuốc, cấp phát đều là những tiền đề cần thiết cho sử dụng thuốc hợp lý.
Danh mục thuốc sử dụng tại bệnh viện sẽ phản ánh chính xác nhất thực trạng sử dụng thuốc thực tế tại bệnh viện. Qua đó giúp Hội đồng thuốc và điều trị nắm bắt được những thông tin mới nhất về tình hình sử dụng thuốc trong bệnh viện để có thể đưa ra kế hoạch xây dựng, lựa chọn thuốc phù hợp, giúp cho chu trình cung ứng thuốc kỳ sau đạt hiệu quả tốt hơn. Một số văn bản hướng dẫn thực hiện sử dụng thuốc Thông tư 22/2011/TT-BYT ngày 10/6/2011 của Bộ Y tế quy định về tổ chức và hoạt động của khoa dược bệnh viện: “Khoa Dược là khoa chuyên môn chịu sự lãnh đạo trực tiếp của Giám đốc bệnh viện. Khoa Dược có chức năng quản lý và tham mưu cho giám đốc bệnh viện về toàn bộ công tác dược trong bệnh viện nhằm đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời thuốc có chất lượng và tư vấn, giám sát việc thực hiện sử dụng thuốc an toàn, hợp lý”.
Như vậy Khoa dược có vai trò chủ đạo, đầu mối trong việc quản lý sử dụng thuốc tại bệnh viện [1]. Thông tư 23/2011/TT-BYT ban hành ngày 10/6/2011 của Bộ Y tế về hướng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh. Theo đó, bệnh viện căn 3 cứ vào tình trạng người bệnh, mức độ bệnh lý để lựa chọn đường dùng thuốc thích hợp. Bệnh nhân chỉ dùng đường tiêm khi không uống được hoặc khi sử dụng thuốc đường uống không đáp ứng yêu cầu điều trị [2].
Thông tư 21/2013/TT-BYT ngày 08/8/2013 của Bộ Y tế quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng thuốc và điều trị trong bệnh viện. Thông tư hướng dẫn cụ thể các phương pháp phân tích được áp dụng để phát hiện các vấn đề về sử dụng thuốc, nguyên tắc xây dựng danh mục, trong đó chỉ rõ ưu tiên thuốc sản xuất trong nước; ưu tiên lựa chọn thuốc ở dạng đơn chất; ưu tiên lựa chọn thuốc generic hoặc thuốc mang tên chung quốc tế, hạn chế tên biệt dược hoặc nhà sản xuất cụ thể [3]. - Quy định về ưu tiên sử dụng thuốc sản xuất trong nước Khoản 2 Điều 5 Thông tư 21/2013/TT-BYT ngày 08/08/2013 của Bộ Y tế quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng thuốc và điều trị trong bệnh viện, quy định ưu tiên thuốc sản xuất trong nước [3]. Thông tư 03/2019/TT-BYT ngày 28/03/2019 Bộ Y tế ban hành danh mục thuốc sản xuất trong nước đáp ứng yêu cầu về điều trị, giá thuốc và khả năng cung ứng.
Quy định các cơ sở y tế khi lập hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu phải quy định rõ không được chào thầu thuốc nhập khẩu cùng nhóm tiêu chí kỹ thuật với thuốc sản xuất trong nước [4]. Thông tư 15/2019/TT-BYT ngày 11/7/2019 của Bộ Y tế quy định khi lập hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu các cơ sở y tế phải quy định rõ không được chào thầu thuốc nhập khẩu cùng nhóm tiêu chí kỹ thuật [5]. Luật Dược 105/2016/QH13 ngày 06/4/2016 quy định đối với việc đấu thầu thuốc, không chào thuốc nhập khẩu thuộc danh mục do BYT ban hành trên cơ sở nhóm tiêu chí kỹ thuật khi thuốc sản xuất trong nước đáp ứng yêu cầu về điều trị, giá thuốc và khả năng cung cấp, ưu tiên mua thuốc generic [6]. - Quy định sử dụng thuốc đơn thành phần, thuốc đa thành phần Khoản 2 Điều 5 Thông tư 21/2013/TT-BYT ban hành ngày 08/8/2013 của Bộ Y tế quy định ưu tiên lựa chọn thuốc ở dạng đơn chất [3].
4 Thông tư 52/2017/TT-BYT ban hành ngày 29/12/2017 của Bộ Y tế quy định việc kê đơn thuốc phải đạt được mục tiêu an toàn, hợp lý và hiệu quả. Ưu tiên kê đơn thuốc dạng đơn chất hoặc thuốc generic [7]. Khoản 2, Điều 2 Thông tư 19/2018/TT-BYT Ngày 30/8/2018 của Bộ Y tế ban hành ban hành danh mục thuốc thiết yếu. Thuốc hóa dược, sinh phẩm: ưu tiên lựa chọn các thuốc đơn thành phần, nếu là đa thành phần phải chứng minh được sự kết hợp đó có lợi hơn khi dùng từng thành phần riêng rẽ về tác dụng và độ an toàn [8].
- Quy định về lựa chọn đường dùng thuốc cho người bệnh Thông tư số 23/2011/TT-BYT ban hành ngày 10/6/2011 của Bộ Y tế hướng dẫn sử dụng thuốc trong cơ sở y tế có giường bệnh quy định: căn cứ vào tình trạng người bệnh, mức độ bệnh lý, đường dùng của thuốc để ra y lệnh đường dùng thuốc thích hợp. Chỉ dùng đường tiêm khi người bệnh không uống được thuốc hoặc khi sử dụng thuốc theo đường uống không đáp ứng được yêu cầu điều trị hoặc với thuốc chỉ dùng đường tiêm [2]. - Quy định về số lượng thuốc mua sắm theo kết quả trúng thầu. Thông tư 15/2019/TT-BYT ngày 11/7/2019 của Bộ Y tế quy định phải thực hiện tối thiểu 80% giá trị của từng phần trong hợp đồng đã ký kết.
Đối với thuốc cấp cứu, thuốc giải độc, thuốc hiếm, thuốc kiểm soát đặc biệt, dịch truyền và những tình huống khác sau khi báo cáo cơ quan có thẩm quyền, cơ sở y tế bảo đảm thực hiện tối thiểu 50% giá trị của từng phần trong hợp đồng đã ký kết [5]. - Quy định xây dựng danh mục thuốc phải phù hợp phân tuyến chuyên môn kỹ thuật. Thông tư 30/2018/TT-BYT ngày 30/10/2018 của Bộ y tế về danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế [9]. Thông tư 05/2015/TT-BYT ngày 17/03/2015 của Bộ y tế về danh mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế [10].
5 - Quy định sử dụng thuốc generic Thông tư 21/2013/TT-BYT ban hành ngày 8/8/2013 điều 5 quy định ưu tiên lựa chọn thuốc generic hoặc thuốc mang tên chung quốc tế, hạn chế tên biệt dược hoặc nhà sản xuất cụ thể [3]. Công văn 3968/BHXH-DVT ngày 8/9/2017 của Cục quản lý Dược, Bộ Y tế, về việc thống nhất tỷ lệ sử dụng BDG tại các cơ sở KCB theo chỉ đạo của Chính phủ. Trong đó quy định bệnh viện hạng 2 trực thuộc Sở Y tế các tỉnh, thành phố và các cơ sở khám chữa bệnh tương đương: tỷ lệ sử dụng BDG không quá 15% so với tổng chi thuốc [11]. Một số phương pháp phân tích sử dụng thuốc.