ĐẶT VẤN ĐỀ Thuốc là loại hàng hóa đặc biệt và có vai trò quan trọng trong công tác phòng bệnh, chữa bệnh và chẩn đoán bệnh của các cơ sở y tế, là mặt hàng trực tiếp ảnh hưởng đến an toàn, hiệu quả trong điều trị và nguồn tài chính của các cơ sở y tế. Trong những năm gần đây theo chủ trương hội nhập Quốc tế, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của ngành Dược trên thế giới, ngành Dược trong nước đã có sự quan tâm lớn và đạt được những thành tựu đáng kể giúp tạo ra số lượng danh mục các mặt hàng thuốc không ngừng tăng lên phục vụ nhu cầu khám chữa bệnh của nhân dân. Song song cùng với sự phát triển mạnh mẽ đó là tình trạng lạm dụng thuốc và bất hợp lý trong việc lựa chọn và sử dụng thuốc gây lãng phí, ảnh hưởng đến sức khỏe nhân dân và kéo theo gánh nặng về kinh phí chi trả cho hệ thống y tế. Theo thống kê của BHXH Việt Nam, tỉ lệ chi cho thuốc trên tổng chi khám chữa bệnh (KCB) BHYT có xu hướng gảm dần nhưng vẫn đang khá cao.
Năm 2017 tỉ lệ chi cho thuốc là 34,9% tổng chi KCB BHYT, tương ứng khoảng 35 nghìn tỷ đồng. Năm 2018, chi từ quỹ BHYT cho thuốc khoảng 39,6 nghìn tỉ đồng, chiếm 35,9%. Năm 2019 khoảng 41,8 nghìn tỉ đồng, chiếm 35,55% chi KCB BHYT. Theo đánh giá của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và một số tổ chức nghiên cứu về tài chính y tế, tại Việt Nam chi tiêu về thuốc chiếm tỷ lệ lớn trong tổng chi cho y tế, tỷ lệ chi thuốc trên tổng chi KCB nói chung và KCB BHYT nói riêng đều cao hơn so với các quốc gia có điều kiện tương đồng về kinh tế-xã hội [1].
Số liệu trên cho thấy tỷ lệ tiền thuốc cho chi phí khám chữa bệnh ở nước ta là rất lớn, tiềm ẩn nhiều sự bất hợp lý và lạm dụng thuốc trong quá trình sử dụng tại các cơ sở Y tế. Việc xây dựng và sử dụng danh mục thuốc tại các cơ sở y tế một cách hợp lý sẽ đem lại rất nhiều lợi ích, giúp tăng cường sự an toàn, hợp lý và hiệu quả trong công tác khám chữa bệnh, đồng thời giúp tiết kiệm nguồn kinh phí đầu tư 1 đáng kể cho việc phát triển các dịch vụ kỹ thuật nâng cao để chăm sóc sức khoẻ nhân dân. Trung tâm y tế thành phố Nam Định là trung tâm 2 chức năng có nhiệm vụ phòng bệnh và khám chữa bệnh cho nhân dân trong toàn thành phố và các vùng lân cận, là bệnh viện hạng 3, có 14 khoa, 5 phòng chức năng và các đơn vị trực thuộc, có số giường kế hoạch là 130 giường bệnh, trong những năm gần đây, chi phí sử dụng thuốc tại Trung tâm ngày một tăng do lưu lượng bệnh nhân đến khám và điều trị tại Trung tâm tăng.Với mô hình bệnh tật đa dạng, trung tâm có một danh mục thuốc với nhiều nhóm tác dụng dược lý và biệt dược khác nhau. Công tác cung ứng thuốc cũng gặp không ít những khó khăn.
Năm 2022 Trung tâm phải tự chủ về tài chính nên nguồn vốn dành cho mua thuốc bị hạn chế. Mặt khác trong những năm qua chưa có đề tài nào nghiên cứu về lĩnh vực dược trong bệnh viện. Vì vậy để góp phần tăng cường sử dụng thuốc hợp lý, an toàn và hiệu quả tại trung tâm, chúng tôi tiến hành đề tài “Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm y tế thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định năm 2022”. Với hai mục tiêu sau: 1.
Mô tả cơ cấu danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm y tế thành phố Nam Định, tỉnh Nam Định năm 2022. Phân tích danh mục thuốc sử dụng tại Trung tâm y tế thành phố Nam Định tỉnh Nam Định năm 2022 theo phương pháp ABC,VEN và ma trận ABC/VEN. Trên cơ sở các kết quả thu được, giúp chỉ ra những vấn đề bất hợp lý trong quá trình sử dụng thuốc tại đơn vị, đóng góp ý kiến cho Hội đồng thuốc và điều trị có những thay đổi phù hợp cho những năm tiếp theo để danh mục thuốc sử dụng đảm bảo tính hợp lý, an toàn và hiệu quả. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỬ DỤNG THUỐC 1.Danh mục thuốc sử dụng Danh mục thuốc (DMT) sử dụng là một danh sách các thuốc đã được lựa chọn, phê duyệt và đã được sử dụng phục vụ công tác phòng bệnh và chữa bệnh tại trung tâm.
Danh mục thuốc sử dụng phải đảm bảo các nguyên tắc và tiêu chí như sau: * Nguyên tắc xây dựng danh mục: a) Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng điều trị trong bệnh viện; b) Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; c) Căn cứ vào các hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã được xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; d) Đáp ứng với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị; đ) Phù hợp với phạm vi chuyên môn của bệnh viện; e) Thống nhất với danh mục thuốc thiết yếu, danh mục thuốc chủ yếu do Bộ Y tế ban hành; g) Ưu tiên thuốc sản xuất trong nước[2]. * Tiêu chí lựa chọn thuốc: a) Thuốc có đủ bằng chứng tin cậy về hiệu quả điều trị, tính an toàn thông qua kết quả thử nghiệm lâm sàng. Mức độ tin cậy của các bằng chứng được thể hiện tại Phụ lục 1 ban hành kèm theo Thông tư 21/2013/TT-BYT ngày 08/8/2013 của Bộ Y tế; b) Thuốc sẵn có ở dạng bào chế thích hợp bảo đảm sinh khả dụng, ổn định về chất lượng trong những điều kiện bảo quản và sử dụng theo quy định; c) Khi có từ hai thuốc trở lên tương đương nhau về hai tiêu chí thì phải lựa chọn trên cơ sở đánh giá kỹ các yếu tố về hiệu quả điều trị, tính an toàn, chất lượng, giá và khả năng cung ứng; 3 d) Đối với các thuốc có cùng tác dụng điều trị nhưng khác về dạng bào chế, cơ chế tác dụng, khi lựa chọn cần phân tích chi phí - hiệu quả giữa các thuốc với nhau, so sánh tổng chi phí liên quan đến quá trình điều trị, không so sánh chi phí tính theo đơn vị của từng thuốc; đ) Ưu tiên lựa chọn thuốc ở dạng đơn chất. Đối với những thuốc ở dạng phối hợp nhiều thành phần phải có đủ tài liệu chứng minh liều lượng của từng hoạt chất đáp ứng yêu cầu điều trị trên một quần thể đối tượng người bệnh đặc biệt và có lợi thế vượt trội về hiệu quả, tính an toàn hoặc tiện dụng so với thuốc ở dạng đơn chất; e) Ưu tiên lựa chọn thuốc generic hoặc thuốc mang tên chung quốc tế, hạn chế tên biệt dược hoặc nhà sản xuất cụ thể; g) Trong một số trường hợp, có thể căn cứ vào một số yếu tố khác như các đặc tính dược động học hoặc yếu tố thiết bị bảo quản, hệ thống kho chứa hoặc nhà sản xuất, cung ứng [2].
Nguồn kinh phí mua sắm thuốc tại trung tâm từ nguồn thanh toán bảo hiểm y tế và các nguồn kinh phí hợp pháp khác của đơn vị. Vì vậy, tất cả các hoạt động lựa chọn thuốc, cung ứng, sử dụng thuốc đều phải cân đối để đảm bảo phù hợp với nguồn kinh phí của cơ sở y tế. Một số văn bản pháp luật liên quan đến sử dụng thuốc tại các cơ sở y tế có giường bệnh Luật Dược số 105/2016/QH13 ngày 06 tháng 04 năm 2016 của Quốc Hội. Nghị định số 54/2017/NĐ-CP ngày 08 tháng 05 năm 2017 của Chính Phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành luật dược.
Thông tư 21/2013/TT-BYT do Bộ Y Tế ban hành ngày 08/8/2013 quy định về tổ chức và hoạt động của hội đồng thuốc và điều trị trong Bệnh viện. Thông tư số 22/2011/TT-BYT ngày 10/6/2011 của Bộ Y Tế Quy định tổ chức và hoạt động của khoa Dược Bệnh viện. Thông tư số 23/2011/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành ngày 10/6/2011 Hướng dẫn sử dụng thuốc trong các cơ sở y tế có giường bệnh. 4 Thông tư số 52/2017/TT-BYT do Bộ Y Tế ban hành ngày 29/12/2017 Quy định về đơn thuốc và việc kê đơn thuốc hóa dược, sinh phẩm trong điều trị ngoại trú.
Thông tư số 31/2012/TT-BYT ngày 20/12/2012 của Bộ Y Tế ban hành Hướng dẫn hoạt động Dược lâm sàng trong bệnh viện. Nghị định số 131/2020/NĐ-CP ban hành ngày 02/11/2020 của Chính phủ Quy định về tổ chức, hoạt động Dược lâm sàng của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Thông tư số 19/2018/TT-BYT ngày 30/8/2018 của Bộ Y tế về việc Ban hành danh mục thuốc thiết yếu. Thông tư số 30/2018/TT-BYT do Bộ Y tế ban hành ngày 30/10/2018 về danh mục và tỷ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế.
Thông tư số 05/2015/TT-BYT do Bộ y tế ban hành ngày 17/3/2015 về danh mục thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu và vị thuốc y học cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của quỹ bảo hiểm y tế. Thông tư số 01/2016/TT-BYT ngày 05/01/2016 cuat Bộ y tế Quy định về kê đơn thuốc YHCT, kê đơn thuốc YHCT kết hợp với thuốc hóa dược trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Thông tư số 01/2020/TT-BYT do Bộ y tế ban hành ngày 16/1/2020 sửa đổi, bổ sung Thông tư số 30/2018/TT-BYT ngày 30/10/2018 của Bộ trưởng Bộ y tế ban hành danh mục và tỉ lệ, điều kiện thanh toán đối với thuốc hóa dược, sinh phẩm, thuốc phóng xạ và chất đánh dấu thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia bảo hiểm y tế. Thông tư số 15/2019/TT-BYT do Bộ y tế ban hành ngày 11/7/2019 Quy định việc đấu thầu thuốc tại các cơ sở công lập.
Thông tư số 03/2019/TT-BYTdo Bộ y tế ban hành ngày 28/3/2019 về danh mục thuốc sản xuất trong nước đáp ứng yêu cầu về điều trị, giá thuốc và khả năng cung cấp. 5 Thông tư số 15/2020/TT-BYT do Bộ y tế ban hành ngày 10/8/2020 quy định danh mục thuốc đấu thầu, danh mục thuốc đấu thầu tập trung, danh mục thuốc được áp dụng hình thức đàm phán giá. Một số phương pháp phân tích được áp dụng để phát hiện các vấn đề về sử dụng thuốc Theo Thông tư 21/2013/TT-BYT ngày 08/8/2013 của Bộ Y tế Quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và điều trị trong bệnh viện.