Luận văn nghiên cứu tình trạng dinh dưỡng và một số yếu tố liên quan ở người cao tuổi tại xã hương vinh thị xã hương trà tỉnh thừa thiên huế năm 2015

Nghiên cứu tình trạng dinh dưỡng và các yếu tố liên quan ở người cao tuổi tại xã Hương Vinh, thị xã Hương Trà, Thừa Thiên Huế năm 2015.

• Tác giả: Phạm Văn Hiền
• Người hướng dẫn: ThS. Hoàng Thị Bạch Yến
• Trường học: Đại học Y Dược Huế
• Chuyên ngành: Y học dự phòng
• Đề tài: Nghiên cứu tình trạng dinh dưỡng và một số yếu tố liên quan ở người cao tuổi tại xã Hương Vinh, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2015
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ TỰ VIẾT TẮT
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Dân số người cao tuổi trên thế giới và Việt Nam
• 1.3. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng dinh dưỡng
• 1.4. Một số nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.5. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp và kỹ thuật thu thập số liệu
• 2.5. Cách đánh giá và nhận định kết quả
• 2.6. Xử lý số liệu
• 2.7. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Tình trạng dinh dưỡng của đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng dinh dưỡng ở đối tượng nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Tình trạng dinh dưỡng ở đối tượng nghiên cứu
• 4.3. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng dinh dưỡng ở đối tượng nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình trạng dinh dưỡng ở người cao tuổi tại Hương Vinh

Tình trạng dinh dưỡng ở người cao tuổi là một vấn đề quan trọng, đặc biệt tại xã Hương Vinh, Thừa Thiên Huế. Theo nghiên cứu, người cao tuổi thường gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý do sự thay đổi về sinh lý và tâm lý. Việc hiểu rõ tình trạng dinh dưỡng của nhóm đối tượng này không chỉ giúp cải thiện sức khỏe mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho họ.

1.1. Định nghĩa và tầm quan trọng của dinh dưỡng ở người cao tuổi

Dinh dưỡng ở người cao tuổi không chỉ là việc cung cấp năng lượng mà còn là việc đảm bảo đủ vitamin và khoáng chất. Một chế độ dinh dưỡng hợp lý giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mãn tính và cải thiện sức khỏe tổng thể.

1.2. Tình trạng dinh dưỡng hiện tại của người cao tuổi tại Hương Vinh

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng ở người cao tuổi tại Hương Vinh vẫn còn cao. Nhiều người không đủ dinh dưỡng cần thiết, dẫn đến tình trạng sức khỏe kém và gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

II. Những thách thức trong tình trạng dinh dưỡng của người cao tuổi

Người cao tuổi tại Hương Vinh phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý. Những yếu tố như tình trạng sức khỏe, thói quen ăn uống và điều kiện kinh tế đều ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng của họ.

2.1. Các yếu tố sinh học ảnh hưởng đến dinh dưỡng

Sự thay đổi về cảm giác, tiêu hóa và chuyển hóa cơ bản là những yếu tố sinh học chính ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng của người cao tuổi. Những thay đổi này có thể làm giảm khả năng hấp thụ dinh dưỡng.

2.2. Tác động của yếu tố xã hội đến dinh dưỡng

Yếu tố xã hội như tình trạng kinh tế và sự hỗ trợ từ gia đình có thể ảnh hưởng lớn đến chế độ ăn uống của người cao tuổi. Những người sống một mình thường có chế độ dinh dưỡng kém hơn.

III. Phương pháp nghiên cứu tình trạng dinh dưỡng ở người cao tuổi

Nghiên cứu tình trạng dinh dưỡng ở người cao tuổi tại Hương Vinh được thực hiện thông qua các phương pháp khảo sát và phân tích số liệu. Việc áp dụng các chỉ số như BMI giúp đánh giá chính xác tình trạng dinh dưỡng.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và đối tượng tham gia

Nghiên cứu được thực hiện trên một mẫu người cao tuổi tại Hương Vinh, với các tiêu chí lựa chọn rõ ràng nhằm đảm bảo tính đại diện cho cộng đồng.

3.2. Phương pháp thu thập và phân tích số liệu

Số liệu được thu thập thông qua bảng hỏi và phỏng vấn trực tiếp. Phân tích số liệu được thực hiện bằng các phần mềm thống kê để đảm bảo độ chính xác.

IV. Kết quả nghiên cứu tình trạng dinh dưỡng ở người cao tuổi

Kết quả nghiên cứu cho thấy tình trạng dinh dưỡng của người cao tuổi tại Hương Vinh có nhiều vấn đề cần được cải thiện. Tỷ lệ suy dinh dưỡng và thừa cân đều cao, cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời.

4.1. Tình trạng dinh dưỡng và các chỉ số liên quan

Kết quả cho thấy tỷ lệ người cao tuổi bị suy dinh dưỡng chiếm khoảng 24%, trong khi tỷ lệ thừa cân là 15%. Điều này cho thấy sự mất cân bằng trong chế độ ăn uống.

4.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu chỉ ra rằng các yếu tố như thu nhập, tình trạng sức khỏe và thói quen ăn uống có ảnh hưởng lớn đến tình trạng dinh dưỡng của người cao tuổi.

V. Giải pháp cải thiện tình trạng dinh dưỡng cho người cao tuổi

Để cải thiện tình trạng dinh dưỡng cho người cao tuổi tại Hương Vinh, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền và cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức về dinh dưỡng và cung cấp thực phẩm hợp lý là rất cần thiết.

5.1. Tăng cường giáo dục dinh dưỡng cho người cao tuổi

Cần tổ chức các buổi hội thảo và chương trình giáo dục về dinh dưỡng cho người cao tuổi, giúp họ hiểu rõ hơn về nhu cầu dinh dưỡng của bản thân.

5.2. Hỗ trợ cung cấp thực phẩm cho người cao tuổi

Chính quyền địa phương cần có các chương trình hỗ trợ thực phẩm cho người cao tuổi, đặc biệt là những người có hoàn cảnh khó khăn.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai về dinh dưỡng ở người cao tuổi

Tình trạng dinh dưỡng của người cao tuổi tại Hương Vinh cần được cải thiện để nâng cao chất lượng cuộc sống. Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo sức khỏe cho nhóm đối tượng này.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tình trạng dinh dưỡng của người cao tuổi tại Hương Vinh còn nhiều vấn đề cần giải quyết, với tỷ lệ suy dinh dưỡng và thừa cân cao.

6.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng của người cao tuổi, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng già hóa dân số đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng trên phạm vi toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Báo cáo của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc cho thấy số người từ 60 tuổi trở lên trên thế giới dự kiến sẽ chạm mốc 2 tỷ người vào năm 2050. Tại Việt Nam, theo dự báo của Tổng cục Thống kê, tỷ lệ người cao tuổi chính thức vượt ngưỡng 10,0% tổng dân số từ năm 2017 và chỉ số già hóa sẽ tăng mạnh từ 35,5 năm 2009 lên hơn 100 vào năm 2032. Sự biến đổi nhân khẩu học này đặt ra thách thức to lớn cho hệ thống y tế công cộng, đặc biệt là sự xuất hiện của gánh nặng kép về dinh dưỡng khi tình trạng suy dinh dưỡng tồn tại song hành cùng tình trạng thừa cân, béo phì và béo nội tạng ở người cao tuổi.

Nghiên cứu được tiến hành nhằm khảo sát toàn diện thực trạng dinh dưỡng thông qua chỉ số khối cơ thể (BMI) và chỉ số vòng eo/vòng mông, đồng thời phân tích các yếu tố nhân khẩu, bệnh lý và thói quen sinh hoạt liên quan ở 325 người cao tuổi tại xã Hương Vinh, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế trong giai đoạn từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 4 năm 2016. Địa bàn Hương Vinh là xã vùng ven với 1.678 người cao tuổi, có điều kiện kinh tế đang chuyển dịch với thu nhập bình quân 22,9 triệu đồng/người/năm và tỷ lệ hộ nghèo chiếm 3,95%. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp hệ thống bằng chứng dịch tễ học thực địa giúp ngành y tế cơ sở thiết lập các can thiệp dinh dưỡng mục tiêu, hướng tới giảm thiểu tỷ lệ suy dinh dưỡng hiện ở mức 21,5% và kiểm soát hiệu quả tỷ lệ thừa cân béo phì 24,0% trong cộng đồng người cao tuổi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng thuyết lão hóa sinh học kết hợp với mô hình chuyển dịch dinh dưỡng và dịch tễ học của y tế công cộng. Quá trình lão hóa tự nhiên dẫn đến sự suy giảm cấu trúc niêm mạc miệng, thoái hóa các thụ thể vị giác, giảm tiết acid dạ dày và enzym tiêu hóa, đồng thời làm giảm khối cơ và tốc độ chuyển hóa cơ bản. Song song đó, sự thay đổi lối sống tĩnh tại và thói quen tiêu thụ thực phẩm nhiều năng lượng thúc đẩy sự tích tụ mô mỡ, hình thành mô hình bệnh tật kép.

Khung lý thuyết của đề tài vận hành dựa trên các khái niệm cốt lõi:

• Người cao tuổi: Được xác định là công dân Việt Nam từ đủ 60 tuổi trở lên theo quy định của Luật Người cao tuổi năm 2009.
• Tình trạng dinh dưỡng: Tập hợp các đặc điểm chức phận, cấu trúc và hóa sinh phản ánh mức đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng thực tế của cơ thể.
• Chỉ số khối cơ thể (BMI) theo chuẩn WPRO - WHO dành cho người châu Á: Đánh giá thể trạng qua 4 ngưỡng phân loại chính gồm suy dinh dưỡng (BMI dưới 18,5 kg/m2), bình thường (BMI từ 18,5 đến 22,99 kg/m2), thừa cân (BMI từ 23,0 đến 24,99 kg/m2) và béo phì (BMI từ 25,0 kg/m2 trở lên).
• Béo trung tâm: Xác định tình trạng tích lũy mỡ bụng nguy hiểm khi tỷ số vòng eo/vòng mông vượt quá 0,9 ở nam giới, vượt quá 0,8 ở nữ giới, hoặc khi chu vi vòng eo đạt từ 90 cm ở nam và từ 80 cm ở nữ theo chuẩn Viện Dinh dưỡng Quốc gia.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang định lượng. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp tại hộ gia đình bằng bộ câu hỏi cấu trúc kết hợp kỹ thuật đo nhân trắc học tiêu chuẩn.

Cỡ mẫu nghiên cứu được tính toán theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% (hệ số Z = 1,96), sai số tuyệt đối cho phép d = 0,05 và tỷ lệ suy dinh dưỡng tham chiếu p = 25,7%. Sau khi tính thêm 10% dự phòng sai số và từ chối tham gia, cỡ mẫu chính thức đạt 325 đối tượng. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn được áp dụng bằng cách trích xuất ngẫu nhiên trên phần mềm Excel 2007 từ danh sách quản lý gồm 1.678 người cao tuổi tại 8 thôn và 1 đội của xã Hương Vinh.

Kỹ thuật thu thập số liệu nhân trắc sử dụng cân sức khỏe Tanita có độ chính xác 0,1 kg, thước đo chiều cao Stanley chuyên dụng với độ chia milimet và thước dây không giãn 1,5 m để đo chu vi vòng eo và vòng mông. Toàn bộ dữ liệu được quản lý, làm sạch qua phần mềm EpiData 3.0 và phân tích thống kê trên phần mềm SPSS 22.0. Kiểm định Chi-square với mức ý nghĩa p dưới 0,05 được áp dụng để xác định các mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa tình trạng dinh dưỡng và các yếu tố nhân khẩu, hành vi, bệnh tật. Quá trình thực địa và xử lý dữ liệu hoàn thành trọn vẹn trong khoảng thời gian từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 4 năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát nhân khẩu học trên 325 đối tượng cho thấy nữ giới chiếm tỷ lệ 59,1% (192 người) và nam giới chiếm 40,9% (133 người). Về độ tuổi, nhóm 60-69 tuổi chiếm ưu thế với 45,5%, nhóm 70-79 tuổi chiếm 32,0% và nhóm từ 80 tuổi trở lên chiếm 22,5%. Đa số đối tượng có học vấn tiểu học và mù chữ (chiếm 79,4%), 61,5% có mức kinh tế trung bình và 91,1% sống cùng người thân.

Về nhân trắc và tình trạng dinh dưỡng, các phát hiện then chốt bao gồm:

• Tỷ lệ suy dinh dưỡng chung trong mẫu nghiên cứu là 21,5% (70 người), trong đó suy dinh dưỡng độ I chiếm 9,8%, độ II chiếm 7,3% và độ III chiếm 4,4%. Cân nặng trung bình của đối tượng là 50,9 ± 9,4 kg và chiều cao trung bình là 155 ± 9,3 cm.
• Tỷ lệ thừa cân - béo phì chiếm tới 24,0% (78 người), trong đó thừa cân chiếm 13,5%, béo phì độ I chiếm 8,9% và béo phì độ II chiếm 1,6%. Thể trạng bình thường chiếm tỷ lệ 54,5%.
• Tỷ lệ béo trung tâm qua chỉ số vòng eo/vòng mông đạt mức báo động 32,3% (105 người), với chu vi vòng eo trung bình là 76,3 ± 11,6 cm và vòng mông trung bình 87,3 ± 9,9 cm.
• Phân tích đa biến xác định 8 yếu tố liên quan có ý nghĩa thống kê (p dưới 0,05) tới thể trạng người cao tuổi: tuổi càng cao thì tỷ lệ suy dinh dưỡng càng lớn (nhóm từ 80 tuổi trở lên đạt đỉnh 32,9%, trong khi nhóm 60-69 tuổi chỉ là 14,2%); nữ giới có tỷ lệ thừa cân/béo phì (29,2%) cao gần gấp đôi nam giới (16,5%); người nghèo có tỷ lệ suy dinh dưỡng cao nhất (33,3%); người hút thuốc lá có tỷ lệ suy dinh dưỡng 34,0% so với 15,9% ở người không hút thuốc; người ăn dưới 3 bữa/ngày có tỷ lệ suy dinh dưỡng 25,0%; người có vấn đề răng miệng có tỷ lệ suy dinh dưỡng 27,7% so với 16,8% ở nhóm bình thường; thói quen ăn ngọt làm tăng tỷ lệ thừa cân béo phì lên 41,7%; và nhóm đang điều trị bệnh mạn tính có tỷ lệ thừa cân béo phì đạt 30,9%.

Thảo luận kết quả

Thực trạng suy dinh dưỡng gia tăng mạnh ở nhóm trên 80 tuổi (32,9%) phản ánh rõ tác động thoái hóa sinh học của hệ tiêu hóa và sự suy giảm vị giác, khứu giác kết hợp chứng kém hấp thu ở người đại thọ. Hiện tượng này hoàn toàn tương đồng với các công bố khoa học của nhiều tác giả trong nước, như nghiên cứu tại An Giang của Phạm Thị Tâm (nhóm trên 80 tuổi suy dinh dưỡng 33,7%) hay nghiên cứu tại Bến Tre của Hà Thị Ninh (suy dinh dưỡng ở nhóm trên 80 tuổi đạt 38,1%). Ngược lại, tỷ lệ thừa cân béo phì tập trung cao nhất ở nhóm 60-69 tuổi (27,7%) và ở nữ giới (29,2%) do sự suy giảm chuyển hóa sau mãn kinh, lối sống ít vận động khi nghỉ hưu và thói quen tiêu thụ nhiều carbohydrate tinh chế.

Tỷ lệ suy dinh dưỡng 21,5% tại xã Hương Vinh tương đương với kết quả của Nguyễn Đỗ Huy tại Hải Dương (21,5%) và Trần Thị Minh Hạnh tại Thành phố Hồ Chí Minh (21,4%), nhưng thấp hơn mức 27,5% tại Bến Tre và 25,7% tại Nam Định. Đồng thời, tỷ lệ thừa cân béo phì 24,0% tại địa bàn nghiên cứu cao hơn đáng kể so với Thái Bình (20,6%) và An Giang (14,4%), minh chứng cho quá trình đô thị hóa ven đô đang làm thay đổi nhanh chóng lối sống và khẩu phần của người dân nông thôn.

Về mặt biểu diễn dữ liệu khoa học, các mối tương quan nghịch đảo giữa tuổi tác và thể trạng dinh dưỡng có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ cột ghép hai trục, thể hiện đường xu hướng suy dinh dưỡng đi lên dốc từ 14,2% lên 32,9% cùng lúc với đường xu hướng thừa cân béo phì đi xuống từ 27,7% về 16,4%. Cùng với đó, cấu trúc béo trung tâm 32,3% và các yếu tố hành vi (hút thuốc lá, số lượng bữa ăn, tiêu thụ đồ ngọt) được trình bày tối ưu qua biểu đồ tròn phân bố tỷ lệ và bảng phân tích chéo kèm chỉ số p-value, giúp làm nổi bật ý nghĩa dịch tễ học của các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, đề tài xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp can thiệp y tế công cộng trọng điểm:

• Thiết lập chương trình khám sàng lọc và giám sát dinh dưỡng định kỳ: Giao Trạm Y tế xã Hương Vinh chủ trì phối hợp với mạng lưới cộng tác viên dân số tổ chức đo chỉ số BMI và chu vi vòng eo định kỳ 6 tháng một lần cho 100% người cao tuổi trên địa bàn. Mục tiêu hành động là phát hiện sớm nguy cơ suy kiệt, phấn đấu giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng từ 21,5% hiện nay xuống dưới 17,0% và khống chế tỷ lệ béo phì dưới 8,0% vào năm 2020.
• Triển khai mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng và thay đổi hành vi: Hội Người cao tuổi xã kết hợp Trung tâm Y tế dự phòng thị xã Hương Trà tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề hàng tháng về "Dinh dưỡng hợp lý cho tuổi vàng". Hướng dẫn cụ thể người dân duy trì tối thiểu 3 bữa ăn cân đối mỗi ngày, cắt giảm lượng đường ngọt bổ sung xuống dưới 20g/ngày đối với nhóm có nguy cơ thừa cân, đồng thời khuyến khích người già trên 80 tuổi bổ sung các thực phẩm giàu đạm dễ tiêu hóa.
• Tăng cường chăm sóc sức khỏe răng miệng học đường và người già: Trạm Y tế xã phối hợp cùng các cơ sở chuyên khoa Răng Hàm Mặt tuyến trên triển khai chương trình khám và phục hình răng miệng lưu động hàng quý. Mục tiêu nhằm hỗ trợ điều trị sâu răng, viêm nha chu và lắp răng giả cho các cụ cao tuổi, giúp hạ tỷ lệ người cao tuổi gặp trở ngại ăn nhai từ 43,4% xuống dưới 25,0% trong vòng 2 năm.
• Phát động phong trào rèn luyện thể lực và tư vấn cai nghiện thuốc lá: Ủy ban nhân dân xã Hương Vinh chỉ đạo thành lập các câu lạc bộ dưỡng sinh tại từng thôn xóm, vận động hội viên duy trì đi bộ hoặc tập thể dục nhẹ nhàng ít nhất 30 phút mỗi ngày trong 5 ngày mỗi tuần. Đồng thời, lồng ghép dịch vụ tư vấn cai thuốc lá vào các đợt khám bệnh mạn tính định kỳ tại trạm y tế nhằm giảm thiểu tỷ lệ suy dinh dưỡng nặng (34,0%) ở nhóm đối tượng hút thuốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính trong xã hội:

• Cán bộ quản lý y tế dự phòng và nhà hoạch định chính sách công: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng chuẩn xác về dịch tễ học dinh dưỡng người cao tuổi vùng nông thôn ven đô, hỗ trợ đắc lực cho việc xây dựng Chiến lược Dinh dưỡng Quốc gia và phân bổ nguồn lực y tế tuyến cơ sở hiệu quả hơn.
• Bác sĩ gia đình và nhân viên y tế tại các trạm y tế xã phường: Luận văn là cẩm nang lâm sàng thực địa giúp chuẩn hóa quy trình đo đạc nhân trắc học, nhận diện nhanh các yếu tố nguy cơ như tổn thương răng miệng, thói quen ăn ngọt hay hút thuốc lá để đưa ra phác đồ tư vấn dinh dưỡng cá thể hóa cho từng bệnh nhân cao tuổi.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Y tế công cộng, Dinh dưỡng học: Đề tài là tài liệu tham khảo mẫu mực về phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang, cách áp dụng công thức chọn mẫu ngẫu nhiên đơn trên phần mềm Excel và quy trình xử lý số liệu định lượng nâng cao bằng phần mềm SPSS.
• Người chăm sóc trong gia đình và ban chủ nhiệm các câu lạc bộ người cao tuổi: Nguồn thông tin hữu ích giúp gia đình hiểu rõ nguyên nhân sụt cân hoặc tích mỡ ở người già, từ đó thiết kế thực đơn khoa học, hỗ trợ người thân chăm sóc răng miệng và duy trì thói quen tập luyện dưỡng sinh an toàn tại nhà.

Câu hỏi thường gặp

• Tiêu chuẩn phân loại thể trạng nào được áp dụng trong luận văn và tại sao lại phù hợp với người Việt Nam? Nghiên cứu sử dụng thang phân loại BMI của WPRO - WHO dành riêng cho người châu Á với ngưỡng thừa cân từ 23,0 kg/m2 và béo phì từ 25,0 kg/m2. Tiêu chuẩn này phản ánh chính xác nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đái tháo đường typ 2 xuất hiện ở ngưỡng khối lượng mỡ thấp hơn so với người da màu hay người châu Âu.

• Tại sao tỷ lệ suy dinh dưỡng ở người cao tuổi từ 80 tuổi trở lên lại cao vượt trội tới 32,9%? Ở nhóm đại thọ từ 80 tuổi trở lên, quá trình lão hóa làm suy giảm mạnh chức năng tiết dịch vị dạ dày, teo niêm mạc ruột và rụng răng tự nhiên khiến khả năng nhai nghiền thực phẩm sút giảm nghiêm trọng. Kết hợp với việc sống cô đơn hoặc bệnh tật mạn tính kéo dài, các cụ thường ăn qua loa dưới 3 bữa mỗi ngày dẫn đến thiếu hụt năng lượng và vi chất.

• Béo trung tâm chiếm 32,3% trong nghiên cứu có ý nghĩa cảnh báo sức khỏe như thế nào? Chỉ số béo trung tâm qua tỷ số vòng eo/vòng mông là thước đo chuẩn xác về mức độ tích lũy mỡ nội tạng quanh các cơ quan trọng yếu. Lượng mỡ này làm gia tăng phản ứng viêm hệ thống, kháng insulin và là tác nhân trực tiếp thúc đẩy biến cố tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim cùng rối loạn lipid máu ở người già.

• Thói quen hút thuốc lá gây tác động tiêu cực gì đến thể trạng dinh dưỡng của người cao tuổi? Hút thuốc lá kích thích hoạt chất nicotine làm mất cảm giác thèm ăn và làm tiêu hao thêm khoảng 200 kcal năng lượng chuyển hóa mỗi ngày. Dữ liệu luận văn chỉ ra người đang hút thuốc có tỷ lệ suy dinh dưỡng lên tới 34,0%, cao hơn 2,1 lần so với nhóm không hút thuốc (15,9%).

• Vì sao các vấn đề răng miệng lại liên quan trực tiếp đến tình trạng suy dinh dưỡng ở người già? Khi bị mất răng, đau nhức nha chu hoặc mang hàm giả không vừa vặn, người cao tuổi có xu hướng né tránh các loại thực phẩm cứng, nhiều chất xơ như rau củ tươi và các loại thịt giàu đạm. Hệ quả là tỷ lệ suy dinh dưỡng ở nhóm có vấn đề răng miệng đạt 27,7%, cao hơn đáng kể so với mức 16,8% ở nhóm có răng miệng bình thường.

Kết luận

• Luận văn hoàn thành việc đánh giá toàn diện tình trạng dinh dưỡng của 325 người cao tuổi tại xã Hương Vinh với tỷ lệ suy dinh dưỡng là 21,5%, tỷ lệ thừa cân béo phì là 24,0% và tỷ lệ béo trung tâm chiếm 32,3%.
• Nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa thể trạng dinh dưỡng với 8 yếu tố nguy cơ: nhóm tuổi, giới tính, điều kiện kinh tế, tình trạng hút thuốc lá, số bữa ăn hàng ngày, sức khỏe răng miệng, thói quen ăn ngọt và điều trị bệnh mạn tính.
• Công trình khẳng định sự tồn tại song hành của gánh nặng kép dinh dưỡng tại địa bàn nông thôn ven đô, đòi hỏi sự chuyển hướng can thiệp y tế từ tập trung điều trị đơn thuần sang kết hợp sàng lọc dinh dưỡng chủ động.
• Kế hoạch tiếp theo cần tập trung triển khai chương trình can thiệp nha khoa phục hồi kết hợp quản lý chế độ ăn theo tháp dinh dưỡng người cao tuổi tại toàn bộ các trạm y tế trên địa bàn thị xã Hương Trà giai đoạn 2016-2020.
• Hãy chủ động phối hợp cùng các chuyên gia y tế công cộng và cơ sở y tế địa phương thực hiện cân đo định kỳ, xây dựng bữa ăn hợp lý và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Dinh dưỡng là chức năng mà các cá thể sử dụng thức ăn để duy trì sự sống, nghĩa là thực hiện các hoạt động sống như: sinh trưởng, phát triển, vận động. Theo thời gian, sự gia tăng tuổi tác cùng với quá trình lão hóa, suy giảm chức năng và hoạt động của các hệ cơ quan khác thì chức năng dinh dưỡng này cũng bắt đầu thay đổi [27], [57]. Lão hóa tác động đến toàn bộ hệ thống tiêu hóa ở người cao tuổi. Khi tuổi càng cao niêm mạc miệng ngày càng mỏng đi, số lượng thần kinh vị giác trên lưỡi cũng mất dần, kèm theo đó là giảm tiết dịch vị của dạ dày và lượng men tiêu hóa ở gan góp phần làm ảnh hưởng lên quá trình tiêu hóa và hấp thụ thức ăn [43].

Bên cạnh sự suy giảm chức năng, hoạt động của các hệ cơ quan thì người cao tuổi thường hay mắc các bệnh mãn tính [22]. Một chế độ dinh dưỡng tốt bao gồm cung cấp đầy đủ năng lượng, protein, vitamin, khoáng chất, chất xơ và nước là cần thiết cho người cao tuổi, làm giảm được nguy cơ mắc các bệnh mãn tính liên quan đến quá trình lão hóa như bệnh tim mạch, loãng xương và tiểu đường [41]. Già hóa dân số đang diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam, theo dự báo dân số của Tổng cục Thống kê năm 2010 cho thấy tỉ lệ dân số từ 60 tuổi trở lên ở Việt Nam sẽ chạm ngưỡng 10,0% tổng dân số vào năm 2017, tức là dân số Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn “già hóa” từ năm 2017. Tiếp đó, cũng theo dự báo này thì chỉ sau hai thập kỷ nữa dân số Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn “già” khi mà chỉ số già hóa tăng từ 35,5 năm 2009 lên hơn 100 vào năm 2032 [16].

Mặc dù vấn đề dinh dưỡng đối với người cao tuổi là hết sức cần thiết nhưng ở Việt Nam chưa được quan tâm đúng mức, theo kết quả của một số 2 nghiên cứu về tình trạng dinh dưỡng người cao tuổi ở một số tỉnh thành gần đây cho thấy tỉ lệ suy dinh dưỡng ở người cao tuổi vẫn chiếm tỉ lệ cao: 24,2% tại An Giang (2009), 27,5% tại Bến Tre (2011) và Nam Định (2012) là 25,7%, cùng song hành với tình trạng suy dinh dưỡng thì tình trạng thừa cân - béo phì ở người cao tuổi cũng tăng cao một cách đáng ngại, theo các nghiên cứu trên thì tỉ lệ thừa cân - béo phì tương ứng là 14,4%, 28,0% và 9,2% [19], [21], [25]. Điều kiện kinh tế hộ gia đình người cao tuổi nước ta còn khó khăn, theo thống kê năm 2008 khoảng 43% người cao tuổi nước ta vẫn đang làm việc với các công việc khác nhau, nhưng đa số vẫn trong lĩnh vực nông nghiệp với mức thu nhập còn thấp và bấp bênh. Đời sống gia đình, đời sống tinh thần và văn hóa của người cao tuổi thay đổi nhanh chóng. Tỉ lệ người cao tuổi sống với con cái đã giảm nhanh, trong khi tỉ lệ hộ gia đình người cao tuổi sống cô đơn hoặc chỉ có vợ chồng người cao tuổi tăng lên đáng kể.

Có thể chính những yếu tố trên đây đã tác động đến tình trạng dinh dưỡng ở người cao tuổi [16]. Xuất phát từ những vấn đề trên nên chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Tình trạng dinh dưỡng và một số yếu tố liên quan ở người cao tuổi tại xã Hương Vinh, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2015” với những mục tiêu sau: 1. Khảo sát tình trạng dinh dưỡng của người cao tuổi tại xã Hương Vinh, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2015. Tìm hiểu một số yếu tố liên quan đến tình trạng dinh dưỡng ở đối tượng nghiên cứu.

3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM 1. Khái niệm về ngƣời cao tuổi Có rất nhiều khái niệm khác nhau về người cao tuổi (NCT). Trước đây, người ta thường dùng thuật ngữ người già để chỉ những người có tuổi, hiện nay “người cao tuổi” ngày càng được sử dụng nhiều hơn.

Hai thuật ngữ này tuy không khác nhau về mặt khoa học song về tâm lý, “người cao tuổi” là thuật ngữ mang tính tích cực và thể hiện thái độ tôn trọng. Theo quan điểm y học: Người cao tuổi là người ở giai đoạn già hóa gắn liền với việc suy giảm các chức năng của cơ thể [10]. Về mặt pháp luật: Luật người cao tuổi Việt Nam do Quốc Hội thông qua ngày 23/11/2009 đã nêu rõ: “Người cao tuổi là tất cả các công dân Việt Nam từ 60 tuổi trở lên” [23]. Khái niệm về tình trạng dinh dƣỡng Tình trạng dinh dưỡng (TTDD) là tập hợp các đặc điểm chức phận, cấu trúc và hoá sinh phản ánh mức đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể.

Tình trạng dinh dưỡng của các cá thể là kết quả của ăn uống và sử dụng các chất dinh dưỡng của cơ thể. Tình trạng dinh dưỡng tốt phản ảnh sự cân bằng giữa thức ăn ăn vào và tình trạng sức khoẻ, khi cơ thể thiếu hoặc thừa dinh dưỡng là thể hiện có vấn đề về sức khoẻ hoặc vấn đề về dinh dưỡng [30].DÂN SỐ NGƢỜI CAO TUỔI TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM 1. Trên thế giới Theo số liệu của Quỹ dân số Liên hợp quốc năm 1980, số người từ độ tuổi 60 trở lên trên thế giới là 378 triệu. Sau 30 năm, con số này đã tăng lên gấp đôi (759 triệu) và ước tính đến năm 2050 con số này là 2 tỷ người.

4 Trên toàn cầu, phụ nữ chiếm đa số trong dân số cao tuổi, cứ 100 phụ nữ từ 60 tuổi trở lên thì chỉ có 84 nam giới. Cứ 100 phụ nữ từ 80 tuổi trở lên thì chỉ có 61 nam giới [24]. Tại Việt Nam Dự báo dân số của Tổng cục Thống kê năm 2010 cho thấy tỉ lệ dân số từ 60 tuổi trở lên ở Việt Nam sẽ chạm ngưỡng 10% tổng dân số vào năm 2017 (Kết quả Tổng điều tra Dân số và Nhà ở năm 2009 cho thấy tỉ lệ dân số cao tuổi ở Việt Nam là 9%.), tức là dân số Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn “già hóa” từ năm 2017. Tiếp đó, cũng theo dự báo này thì chỉ sau hai thập kỷ nữa dân số Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn “già” khi mà chỉ số già hóa tăng từ 35,5 năm 2009 lên hơn 100 vào năm 2032 [16].

Chỉ số giới tính ngƣời cao tuổi tại Việt Nam Nhóm tuổi 60-69 70 -79 ≥ 80 Số cụ bà so với 100 cụ ông 131 149 200 Chỉ số giới tính ở NCT Việt Nam cũng có những đặc điểm tương tự như các quốc gia khác trên thế giới cụ thể là chỉ số giới tính nghiêng về nữ giới khi độ tuổi ngày càng cao (Bảng 1. Nguyên nhân có thể lý giải cho xu hướng này là nam giới cao tuổi thường có tỉ suất chết cao hơn nữ giới cao tuổi ở cùng nhóm tuổi [16]. ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG DINH DƢỠNG Ở NGƢỜI CAO TUỔI 1. Phân loại tình trạng dinh dƣỡng theo Tổ chức Y tế Thế giới Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Tổ chức Lương nông của Liên hợp quốc (FAO) đều khuyến nghị dùng Chỉ số khối cơ thể (Body Mass Index = BMI) để đánh giá TTDD ở người trưởng thành [30].

Chỉ số khối cơ thể (BMI) là một chỉ số đơn giản thể hiện cân nặng theo chiều 5 cao thường được sử dụng để phân loại tình trạng suy dinh dưỡng (SDD), thừa cân (TC) và béo phì (BP) ở người trưởng thành. BMI của một người được tính bằng trọng lượng tính bằng kg chia cho bình phương chiều cao tính bằng mét (kg/m2). Ví dụ, một người lớn nặng 70 kg và có chiều cao là 1,75 mét sẽ có chỉ số BMI là 22,9 [55]. Phân loại tình trạng dinh dƣỡng theo Tổ chức Y tế Thế giới.

Phân loại Khoảng BMI Độ I <16 Suy dinh dưỡng Độ II 16- 16,99 Độ III 17- 18,49 Bình thường 18,5 - 24,99 Thừa cân 25- 25,99 Độ I 30- 34,99 Béo phì Độ II 35- 39,99 Độ III ≥40 1. Phân loại tình trạng dinh dƣỡng theo cơ quan của Tổ chức Y tế Thế giới khu vực Tây Thái Bình Dƣơng (WPRO - WHO) Một số chuyên gia của Tổ chức Y tế Thế giới xem xét các bằng chứng khoa học cho thấy rằng các nước châu Á có nhiều nguy cơ về sức khỏe hơn so với người châu Âu khi cùng chỉ số khối cơ thể. Tỉ lệ người dân châu Á có nguy cơ cao đối với bệnh tiểu đường type 2 và bệnh tim mạch là đáng kể ở chỉ số khối cơ thể thấp hơn 25 kg/m2 tức là chưa bị thừa cân theo thang phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới [56]. Do đó đã đề nghị thang phân loại sau: 6 Bảng 1.

Phân loại tình trạng dinh dƣỡng dành cho ngƣời châu Á Phân loại Khoảng BMI Độ I <16 Suy dinh dưỡng Độ II 16 - 16,99 Độ III 17 - 18,49 Bình thường 18,5 - 22,99 Thừa cân 23 - 24,99 Độ I 25 - 29,99 Béo phì Độ II 30 - 34,99 Độ III ≥35 Tỉ số vòng eo/vòng mông cũng có giá trị để đánh giá sự phân bố mỡ. Do đó chỉ số này được sử dụng để đánh giá tình trạng béo phì. Khi tỉ số vòng eo/vòng mông vượt quá 0,9 ở nam giới và 0,8 ở nữ giới thì được coi là béo trung tâm. Người ta còn nhận thấy số đo vòng eo thường không liên quan đến chiều cao, có liên quan chặt chẽ đến BMI và tỉ số vòng eo/vòng mông và vì thế được coi như là một tiêu chuẩn đơn giản để đánh giá khối lượng mỡ bụng và khối lượng mỡ của toàn cơ thể.

Người ta nhận thấy các nguy cơ tăng lên khi vòng eo ≥ 90 cm đối với nam và ≥ 80 cm đối với nữ [30]. MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN TÌNH TRẠNG DINH DƢỠNG 1. Yếu tố sinh học - Thay đổi về cảm giác Những thay đổi cảm giác bao gồm suy giảm thị lực, tai nghe kém, giảm cảm nhận về mùi vị và hương vị. Những thay đổi tổng thể diễn ra trong thời gian dài, không những ảnh hưởng đến chế độ dinh dưỡng mà còn ảnh hưởng đến tình trạng sức khỏe của NCT.

Những thay đổi về khứu giác và vị giác có thể ảnh hưởng đến sở thích 7 tiêu thụ các loại thực phẩm ở NCT. Nếu thực phẩm có hương vị kém hấp dẫn sẽ làm NCT cảm thấy khó tiếp nhận với loại thực phẩm đó. Khi có những thay đổi trong chế độ ăn uống như hạn chế lượng muối ăn, đường hoặc chất béo trong món ăn cũng có thể dẫn đến giảm lượng thức ăn ở NCT [45].