Không gian sinh hoạt cộng đồng dành cho người cao tuổi sống tại chung cư ở thành phố hồ chí minh trường hợp nghiên cứu chung cư 109 nguyễn biểu phường 1 quận 5 thành phố hồ chí min

Khám phá không gian sinh hoạt cộng đồng cho người cao tuổi tại chung cư 109 Nguyễn Biểu, Quận 5, TP Hồ Chí Minh. Nghiên cứu chi tiết và thực tiễn.

• Tác giả: Dư Thị Mỹ Loan
• Người hướng dẫn: Th.S Trần Thị Ngọc Nhờ
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Đô Thị Học
• Đề tài: Không Gian Sinh Hoạt Cộng Đồng Dành Cho Người Cao Tuổi Tại Chung Cư Ở TP.HCM
• Loại tài liệu: Công Trình Nghiên Cứu Khoa Học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Không Gian Sinh Hoạt Cộng Đồng NCT

Nghiên cứu tập trung vào nhu cầu không gian sinh hoạt cộng đồng của người cao tuổi (NCT) tại chung cư TP.HCM. Đề tài này xem xét thực trạng sử dụng không gian, nhu cầu của NCT, và đề xuất giải pháp thiết kế phù hợp. Phương pháp nghiên cứu bao gồm phỏng vấn, khảo sát, và quan sát thực tế tại chung cư 109 Nguyễn Biểu, Quận 5. Kết quả cho thấy sự thiếu hụt và chưa được quan tâm đúng mức đến không gian cho NCT. Mục tiêu là tạo ra một mô hình sinh hoạt cộng đồng ngoài trời tiện nghi, an toàn, và tăng cường kết nối xã hội cho NCT. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tạo ra môi trường sống chất lượng cho NCT trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng. "Có lý khi nói rằng phần lớn đời sống của người dân đô thị diễn ra trong những cái hộp..." (PGS.TS Nguyễn Minh Hòa).

1.1. Bối Cảnh Lão Hóa Dân Số và Nhu Cầu An Sinh Xã Hội

Việt Nam đang bước vào giai đoạn lão hóa dân số, với tỷ lệ NCT ngày càng tăng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đảm bảo an sinh xã hội, đặc biệt là nhu cầu về môi trường sống phù hợp cho NCT. Chính sách nhà ở và quy hoạch đô thị cần chú trọng đến việc tạo ra các tiện ích chung cư đáp ứng nhu cầu đặc thù của NCT, bao gồm cả không gian sinh hoạt cộng đồng. Việc thiếu không gian này có thể dẫn đến sự cô lập và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe người cao tuổi.

1.2. Thực Trạng Thiếu Không Gian Cộng Đồng Tại Chung Cư

Nhiều chung cư TP.HCM hiện nay chỉ tập trung vào việc cung cấp chỗ ở mà chưa chú trọng đến thiết kế không gian công cộng, đặc biệt là cho NCT. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu các khu vực để NCT giao lưu, giao tiếp cộng đồng, tham gia hoạt động thể chất và hoạt động tinh thần. Khảo sát thực tế cho thấy NCT mong muốn có một không gian đa chức năng, kết hợp nhiều hoạt động khác nhau để tăng cường kết nối xã hội và cải thiện chất lượng cuộc sống.

II. Vấn Đề Tác Động Của Đô Thị Hóa Đến NCT Tại Chung Cư

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng tại TP.HCM mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng tạo ra những thách thức đối với NCT sống tại chung cư. Sự hạn hẹp về không gian sống, thiếu môi trường sống xanh, và sự gia tăng ô nhiễm ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe người cao tuổi. Ngoài ra, việc thiếu không gian sinh hoạt cộng đồng làm giảm khả năng giao tiếp cộng đồng và tham gia các hoạt động thể chất của NCT. Nghiên cứu tại chung cư 109 Nguyễn Biểu cho thấy nhiều NCT cảm thấy cô đơn và thiếu sự kết nối xã hội do không có không gian phù hợp để giao lưu và sinh hoạt chung. "Xã hội càng hiện đại con người ta càng trở nên cô độc và nhỏ bé..." (PGS.TS Nguyễn Minh Hòa).

2.1. Ảnh Hưởng Của Môi Trường Sống Đến Sức Khỏe NCT

Môi trường sống tại chung cư TP.HCM thường thiếu không gian xanh, ô nhiễm tiếng ồn và không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người cao tuổi. Việc thiếu hoạt động thể chất do không có không gian phù hợp cũng làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính. Nghiên cứu kiến trúc cần tập trung vào việc tạo ra thiết kế không gian xanh, thoáng đãng và yên tĩnh để cải thiện môi trường sống cho NCT.

2.2. Hạn Chế Giao Tiếp Cộng Đồng và Kết Nối Xã Hội

Việc thiếu không gian sinh hoạt cộng đồng hạn chế khả năng giao tiếp cộng đồng và kết nối xã hội của NCT. Điều này dẫn đến cảm giác cô đơn, giảm hoạt động tinh thần, và ảnh hưởng tiêu cực đến yếu tố tâm lý của NCT. Cần có các giải pháp thiết kế không gian để khuyến khích sự tương tác giữa NCT và các thành viên khác trong cộng đồng dân cư.

2.3. Khả Năng Tiếp Cận Tiện Ích và Dịch Vụ Hạn Chế

Khả năng tiếp cận các tiện ích chung cư và dịch vụ công cộng của NCT thường bị hạn chế do thiết kế không gian không phù hợp. Việc thiếu thang máy, đường dốc, và các biện pháp hỗ trợ khác gây khó khăn cho NCT trong việc di chuyển và tham gia các hoạt động. Cần có các quy định về khả năng tiếp cận trong chính sách nhà ở để đảm bảo NCT có thể sử dụng các tiện ích chung cư một cách dễ dàng.

III. Giải Pháp Thiết Kế Không Gian Sinh Hoạt Cộng Đồng Đa Năng

Để giải quyết vấn đề thiếu không gian sinh hoạt cộng đồng cho người cao tuổi tại chung cư TP.HCM, cần có các giải pháp thiết kế không gian đa năng, đáp ứng nhu cầu đa dạng của NCT. Thiết kế không gian cần chú trọng đến tính linh hoạt, dễ sử dụng, và khuyến khích sự tương tác giữa NCT và các thành viên khác trong cộng đồng dân cư. Ngoài ra, cần có sự tham gia của NCT trong quá trình thiết kế không gian để đảm bảo đáp ứng đúng nhu cầu người cao tuổi và mong muốn của họ.

3.1. Tạo Không Gian Xanh và Thân Thiện Với Môi Trường

Thiết kế không gian cần tích hợp nhiều cây xanh, tạo môi trường sống trong lành và gần gũi với thiên nhiên. Sử dụng vật liệu thân thiện với tính bền vững và giảm thiểu tác động đến môi trường sống. Giải pháp thiết kế cần tạo ra các khu vực bóng mát, thoáng đãng để NCT có thể thư giãn và tận hưởng không khí trong lành.

3.2. Bố Trí Khu Vực Chức Năng Đa Dạng và Linh Hoạt

Thiết kế không gian cần bố trí các khu vực chức năng đa dạng, bao gồm khu vực tập thể dục, khu vực chơi cờ, khu vực đọc sách, và khu vực trò chuyện. Các khu vực này cần được thiết kế linh hoạt để có thể sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau. Giải pháp thiết kế cần tạo ra sự kết hợp hài hòa giữa các khu vực chức năng để khuyến khích sự tương tác và giao tiếp cộng đồng.

3.3. Đảm Bảo An Toàn và Khả Năng Tiếp Cận Cho NCT

Thiết kế không gian cần đảm bảo an toàn và khả năng tiếp cận cho NCT, bao gồm việc sử dụng vật liệu chống trơn trượt, bố trí tay vịn, và tạo đường dốc. Giải pháp thiết kế cần loại bỏ các rào cản vật lý để NCT có thể di chuyển và sử dụng các tiện ích chung cư một cách dễ dàng. Cần có hệ thống chiếu sáng đầy đủ và hệ thống an ninh đảm bảo để NCT cảm thấy an toàn khi sử dụng không gian sinh hoạt cộng đồng.

IV. Ứng Dụng Mô Hình Không Gian Cộng Đồng Tại Chung Cư Nguyễn Biểu

Nghiên cứu tại chung cư 109 Nguyễn Biểu, Quận 5, đã đề xuất một mô hình không gian sinh hoạt cộng đồng ngoài trời phù hợp với điều kiện thực tế. Mô hình này tập trung vào việc tạo ra một không gian đa chức năng, an toàn, và khuyến khích sự kết nối xã hội cho người cao tuổi. Đánh giá không gian hiện tại cho thấy cần cải thiện môi trường sống xanh, tăng cường khả năng tiếp cận, và bố trí các khu vực chức năng phù hợp với nhu cầu người cao tuổi.

4.1. Cải Tạo Mảng Xanh và Tạo Khu Vườn Thư Giãn

Mô hình đề xuất cải tạo mảng xanh hiện có, trồng thêm cây xanh, và tạo khu vườn thư giãn với ghế ngồi và lối đi bộ. Khu vườn này sẽ là nơi lý tưởng để NCT thư giãn, đọc sách, và trò chuyện với nhau. Giải pháp thiết kế cần lựa chọn các loại cây phù hợp với khí hậu địa phương và có tác dụng thanh lọc không khí.

4.2. Xây Dựng Khu Vực Tập Thể Dục và Chơi Cờ

Mô hình đề xuất xây dựng khu vực tập thể dục với các thiết bị phù hợp với sức khỏe người cao tuổi. Khu vực chơi cờ sẽ là nơi để NCT giao lưu, giải trí, và rèn luyện trí tuệ. Giải pháp thiết kế cần đảm bảo an toàn và khả năng tiếp cận cho NCT khi sử dụng các thiết bị và tham gia các hoạt động.

4.3. Tạo Không Gian Giao Lưu và Kết Nối Cộng Đồng

Mô hình đề xuất tạo không gian giao lưu với ghế ngồi, bàn trà, và khu vực tổ chức các sự kiện cộng đồng. Không gian này sẽ là nơi để NCT gặp gỡ, trò chuyện, và tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ. Giải pháp thiết kế cần tạo ra một môi trường sống thân thiện và khuyến khích sự kết nối xã hội giữa NCT và các thành viên khác trong cộng đồng dân cư.

V. Kết Luận Tầm Quan Trọng Của Không Gian Cộng Đồng Cho NCT

Nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của không gian sinh hoạt cộng đồng đối với người cao tuổi sống tại chung cư TP.HCM. Việc tạo ra một không gian phù hợp không chỉ cải thiện môi trường sống mà còn tăng cường sức khỏe người cao tuổi, giao tiếp cộng đồng, và kết nối xã hội. Chính sách nhà ở và quy hoạch đô thị cần chú trọng đến việc đảm bảo NCT có quyền được sống trong một môi trường sống chất lượng và được tham gia đầy đủ vào các hoạt động cộng đồng.

5.1. Đề Xuất Chính Sách và Quy Định Về Không Gian Cộng Đồng

Cần có các chính sách nhà ở và quy định cụ thể về diện tích và chất lượng không gian sinh hoạt cộng đồng trong các dự án chung cư. Quy hoạch đô thị cần ưu tiên việc tạo ra các không gian công cộng xanh, an toàn, và dễ tiếp cận cho NCT. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, chủ đầu tư, và cộng đồng dân cư trong việc thực hiện các chính sách và quy định này.

5.2. Nghiên Cứu và Phát Triển Các Mô Hình Không Gian Sáng Tạo

Cần tiếp tục nghiên cứu kiến trúc và phát triển các mô hình không gian sinh hoạt cộng đồng sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế của từng chung cư và nhu cầu người cao tuổi. Cần học hỏi kinh nghiệm từ các nước phát triển và áp dụng các giải pháp thiết kế tiên tiến để tạo ra các không gian chất lượng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm liên quan 1. Khái niệm người cao tuổi - Theo định nghĩa của Tổ chức y tế thế giới (WHO), người cao tuổi phải từ 70 tuổi trở lên. - Theo pháp lệnh người cao tuổi ở Việt Nam (số 23/2000/PL- UBTVQH, ra ngày 28/04/2000) nhận định: "Người cao tuổi có công sinh thành, nuôi dưỡng, giáo dục con cháu về nhân cách và vai trò quan trọng trong gia đình và xã hội".

- Tại Việt Nam quy định công dân nào 60 tuổi trở lên được gọi là người cao tuổi. Một số nước độ tuổi về già được quy định khi người đó có cống hiến gì cho xã hội và gia đình hay không. - Hiểu được khái niệm này, giúp giới hạn đối tượng mà bảng hỏi, khảo sát, việc phân tích cần phải hướng tới, là những người trên 60 tuổi. Ngoài ra, xác định được các yếu tố ảnh hưởng (tâm lý, sức khoẻ, sở thích, gia đình…) đến nhu cầu, khả năng tiếp cận các không gian sinh hoạt cộng đồng dành cho người cao tuổi hiện nay.

Khái niệm không gian - Theo triết học Mac-Lenin: không gian chỉ hình thức tồn tại của khách thể vật chất ở vị trí nhất định, kích thước nhất định và ở một khung cảnh nhất định trong tương quan với những khách thể khác. - Mặt khác, theo Gottfried Leibniz (1646-1716) quan niệm không gian là tập hợp các mối quan hệ về nơi, chỗ giữa các vật. - Việc đưa ra khái niệm không gian nhằm tạo tiền đề cho việc thiết kế mô hình không gian sinh hoạt cộng đồng dành cho người cao tuổi trong chung cư. Tạo nên sự hài hòa trong việc liên kết, phối hợp các yếu tố cùng tồn tại trong một không gian.

Khái niệm không gian mở 16 Không gian mở là khoảng trống không sử dụng vào mục đích xây dựng các công trình bất động sản, liền kề với không gian ở trong khu ở với nhiều cấp độ khác nhau trong khu ở, nó kết hợp với một hệ thống đường nội bộ có thiết kế hợp lý tạo ra được một khu vực có tính công cộng ở mọi cấp độ đô thị, từ cấp vùng cho đến cấp khu. Không gian mở được tạo nên thông qua ngôn ngữ biểu hiện của các công trình kiến trúc và cách tổ chức cảnh quan quy hoạch đô thị. Không gian mở đồng thời cũng thể hiện các yếu tố như: con người, các mối quan hệ xã hội, trình độ văn hóa, điều kiện kinh tế, cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật, thể chế chính trị của xã hội.2 Khái niệm này được áp dụng trong việc thiết kế một không gian sinh hoạt cộng đồng ngoài trời dành cho người cao tuổi. Thông qua việc kết hợp các yếu tố về vật chất, công trình, con người, cảnh quan theo những tiêu chuẩn nhất định.

Nhằm xây dựng và phát huy được các mối quan hệ giữa người cao tuổi và môi trường sống xung quanh bên trong chung cư. Khái niệm không gian sinh hoạt công cộng Không gian công cộng là không gian phục vụ chung cho nhu cầu của nhiều người. Có hai thể loại không gian công cộng chính: - Không gian "vật thể" ví dụ như quảng trường, đường phố, công viên… - Không gian "phi vật thể" ví dụ như các diễn đàn trên Internet, hay các cuộc đối thoại tranh luận trên báo chí, tivi… Sự hình thành, phát triển, và thay đổi của không gian công cộng phụ thuộc vào sự phát triển và đặc điểm của đời sống công cộng, vốn không giống nhau giữa các nền văn hóa khác nhau và ở các thời điểm khác nhau. Trong không gian công cộng, người sử dụng vừa là người quan sát, lại vừa là người tham gia các hoạt động chung.

Hình thức hay hoạt động của mỗi người trong không gian công cộng thường gây ảnh hưởng tới những người 2 Theo bách khoa tòan thư Wikipedia 17 khác. Vì thế, không gian công cộng được coi là nơi diễn ra các xung đột xã hội cũng như là nơi của các hòa giải xã hội giữa các tổ chức cá nhân.3 Thông qua khái niệm này, sẽ góp phần làm tiền đề, cơ sở cho việc phân biệt các loại không gian, tìm hiểu và xác định được vai trò của không gian sinh hoạt cộng đồng đối với mọi người, đặc biệt đối với người cao tuổi trong bối cảnh đô thị hoá hiện nay 1. Khái niệm chung cư Định nghĩa “chung cư” theo Encyclopedia Britanica 2006: Trong tiếng Anh hiện đại, từ “condominium” (được viết tắt là “condo”), là từ được sử dụng phổ biến để chỉ một công trình chung cư thay thế cho từ “apartment”. Khái niệm “chung cư” (condominium) là một khái niệm cổ đã được người La Mã cổ đại sử dụng từ thế kỷ thứ 6 trước CN, trong tiếng Latin “con” có nghĩa là “của chung” và “dominium” là “quyền sở hữu” hay “sử dụng”.

Ngày nay, condominium là một hình thức quyền sở hữu chứ không phải là hình thức tài sản nguyên vẹn. Theo Điều 70 của Luật Nhà ở 2005: Nhà chung cư là nhà ở có từ hai tầng trở lên, có lối đi, cầu thang và hệ thống công trình hạ tầng sử dụng chung cho nhiều hộ gia đình, cá nhân. Nhà chung cư có phần sở hữu riêng của từng hộ gia đình, cá nhân và phần sở hữu chung của tất cả các hộ gia đình, cá nhân sử dụng nhà chung cư. - Phần sở hữu riêng trong nhà chung cư bao gồm: a) Phần diện tích bên trong căn hộ, bao gồm cả diện tích ban công, lô gia gắn liền với căn hộ đó.

b) Phần diện tích khác trong nhà chung cư được công nhận là sở hữu riêng theo quy định của pháp luật. c) Hệ thống trang thiết bị kỹ thuật sử dụng riêng gắn liền với căn hộ, phần diện tích thuộc sở hữu riêng. - Phần sở hữu chung trong nhà chung cư bao gồm: 3 Theo bách khoa tòan thư Wikipedia 18 a) Phần diện tích nhà còn lại của nhà chung cư ngoài phần diện tích thuộc sở hữu riêng quy định tại khoản 2 điều này. b) Không gian và hệ thống kết cấu chịu lực, trang thiết bị kỹ thuật dùng chung trong nhà chung cư, gồm khung, cột, tường chịu lực, tường bao ngôi nhà, tường phân chia các căn hộ, sàn, mái, sân thượng, hành lang, cầu thang bộ, thang máy, đường thoát hiểm, lồng xả rác, hộp kỹ thuật, nơi để xe, hệ thống cấp điện, nước, ga, thông tin liên lạc, phát thanh, truyền hình, thoát nước, bể phốt, thu lôi, cứu hoả và các phần khác không thuộc sở hữu riêng của căn hộ nào.

c) Hệ thống hạ tầng kỹ thuật bên ngoài nhưng được kết nối với nhà chung cư đó. Qua việc nắm rõ khái niệm chung cư cũng như xác định các không gian sở hữu chung, riêng để có thể nhận thấy được thực trạng sử dụng, tình hình sử dụng các khoảng không gian dành cho sinh hoạt chung, sự tác động của các nhu cầu sinh hoạt cá nhân. Từ thực trạng đó, có được cái nhìn tổng thể, nắm rõ quy định nhằm đề ra phương án xây dựng một không gian sinh hoạt cộng đồng dành cho người cao tuổi trong từng trường hợp cụ thể tại chung cư tiến hành nghiên cứu. Phân loại chung cư - Căn cứ Nghị định số 17/2008/NĐ-CP ngày 04 tháng 02 năm 2008 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Xây dựng.

- Căn cứ Nghị định số 90/2006/NĐ-CP ngày 06 tháng 9 năm 2006 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Nhà ở. - Căn cứ Nghị định số 153/2007/NĐ-CP ngày 15 tháng 10 năm 2007 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Kinh doanh bất động sản. - Căn cứ vào Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về Quy hoạch xây dựng (QCXDVN 01:2008/BXD) và Tiêu chuẩn thiết kế (TCXDVN 323: 2004). - Căn cứ vào nhu cầu thực tế và góp phần tạo điều kiện để các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức, cá nhân có cơ sở phân hạng nhà chung cư 19 khi tham gia giao dịch trên thị trường bất động sản; Bộ Xây dựng hướng dẫn các tiêu chí để phân hạng chất lượng sử dụng nhà chung cư như sau: a) Nhà chung cư hạng 1 (cao cấp) là hạng có chất lượng sử dụng cao nhất; đảm bảo yêu cầu về quy hoạch, kiến trúc, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, chất lượng hoàn thiện, trang thiết bị và điều kiện cung cấp dịch vụ quản lý sử dụng đạt mức độ hoàn hảo.

b) Nhà chung cư hạng 2 là hạng có chất lượng sử dụng cao; đảm bảo yêu cầu về quy hoạch, kiến trúc, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, chất lượng hoàn thiện, trang thiết bị và điều kiện cung cấp dịch vụ quản lý sử dụng đạt mức độ tương đối hoàn hảo. c) Nhà chung cư hạng 3 là hạng có chất lượng sử dụng khá cao; đảm bảo yêu cầu về quy hoạch, kiến trúc, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, chất lượng hoàn thiện, trang thiết bị và điều kiện cung cấp dịch vụ quản lý sử dụng đạt mức độ khá. d) Nhà chung cư hạng 4 là hạng có chất lượng sử dụng trung bình; đảm bảo yêu cầu về quy hoạch, kiến trúc; hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, chất lượng hoàn thiện, trang thiết bị và điều kiện cung cấp dịch vụ quản lý sử dụng đạt tiêu chuẩn, đủ điều kiện để đưa vào khai thác sử dụng. e) Trong bài nghiên cứu này, chúng tôi tiến hành nghiên cứu ở chung cư hạng 3, thuộc dạng chung cư tái định cư.

Đây cũng là dạng chung cư và loại hình chung cư phổ biến hiện nay tại thành phố Hồ Chí Minh, cũng là đối tượng chung cư mà nhóm nghiên cứu. Khái niệm tổ chức không gian sinh hoạt cộng đồng cho người cao tuổi. “Tổ chức không gian được sử dụng trong đô thị chỉ sự phân bố, sắp đặt các khu dân cư, công sở, nhà máy, cảnh quan môi trường trên tổng bề mặt thành phố và theo ý đồ nhất định.” Bên cạnh đó, tổ chức không gian sinh hoạt cộng đồng cho người cao tuổi nhằm chỉ sự phân bố, sắp đặt các khu vực sao cho phù hợp với cảnh quan, kiến trúc của khu chung cư. Đồng thời đáp ứng được các nhu cầu thiết yếu về 20 sinh hoạt, cố kết cộng đồng của người cao tuổi.”4 Thông qua đó, thể hiện được sự quan trọng trong việc tạo nên một không gian sinh hoạt cộng đồng dành cho người cao tuổi trong tổng thể sắp xếp và cân bằng trong xây dựng các công trình đô thị.

Ngoài ra, không gian sinh hoạt cộng đồng cần tạo điều kiện, đáp ứng nhu cầu song song với việc cố kết với cộng đồng dân cư.