Nghiên cứu tác dụng của chế phẩm HPmax trong điều trị loét hành tá tràng có Helicobacter pylori

Nghiên cứu tác dụng của chế phẩm hpmax trong điều trị loét hành tá tràng có helicobacter pylori, mang lại hy vọng mới cho bệnh nhân.

• Tác giả: Phạm Bá Tuyến
• Trường học: Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Nghiên cứu tác dụng của chế phẩm HPmax trong điều trị loét hành tá tràng có Helicobacter pylori
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. QUAN NIỆM Y HỌC HIỆN ĐẠI VỀ LOÉT DẠ DÀY, HÀNH TÁ TRÀNG
• 1.1.1. Sơ lược về giải phẫu sinh lý, cấu trúc mô học và tế bào học dạ dày, tá tràng
• 1.1.1.1. Đặc điểm về giải phẫu, sinh lý, cấu trúc mô học và tế bào học của tá tràng
• 1.1.1.2. Đặc điểm về giải phẫu, sinh lý, cấu trúc mô học và tế bào học của dạ dày
• 1.1.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh loét dạ dày, hành tá tràng

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu tác dụng của chế phẩm HPmax

Nghiên cứu tác dụng của chế phẩm HPmax trong điều trị loét hành tá tràng có Helicobacter pylori đang thu hút sự chú ý của giới y học. Loét hành tá tràng là một bệnh lý phổ biến, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của nhiều người. Chế phẩm HPmax được phát triển từ các dược liệu tự nhiên, hứa hẹn mang lại hiệu quả điều trị cao và an toàn cho bệnh nhân.

1.1. Tình hình bệnh loét hành tá tràng tại Việt Nam

Tỷ lệ mắc bệnh loét hành tá tràng ở Việt Nam khoảng 6-7%, cho thấy đây là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như chảy máu và ung thư dạ dày.

1.2. Helicobacter pylori và vai trò của nó trong bệnh lý

Vi khuẩn Helicobacter pylori được xác định là nguyên nhân chính gây ra loét dạ dày và hành tá tràng. Việc diệt trừ vi khuẩn này là một trong những mục tiêu quan trọng trong điều trị.

II. Vấn đề kháng thuốc trong điều trị loét hành tá tràng

Kháng thuốc đang trở thành một thách thức lớn trong điều trị loét hành tá tràng. Tỷ lệ kháng kháng sinh của Helicobacter pylori ngày càng gia tăng, làm giảm hiệu quả của các phác đồ điều trị hiện tại. Điều này đòi hỏi cần có những giải pháp mới và hiệu quả hơn.

2.1. Tình trạng kháng thuốc của Helicobacter pylori

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ kháng thuốc của Helicobacter pylori đối với các loại kháng sinh như metronidazol và clarithromycin đang gia tăng, gây khó khăn trong điều trị.

2.2. Hệ quả của kháng thuốc trong điều trị

Kháng thuốc không chỉ làm giảm hiệu quả điều trị mà còn có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh.

III. Phương pháp nghiên cứu tác dụng của chế phẩm HPmax

Nghiên cứu tác dụng của chế phẩm HPmax được thực hiện thông qua các thử nghiệm lâm sàng và thực nghiệm. Mục tiêu chính là đánh giá hiệu quả diệt Helicobacter pylori và tác dụng chống loét của chế phẩm này.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và phương pháp thực hiện

Nghiên cứu được thiết kế với các nhóm bệnh nhân khác nhau để so sánh hiệu quả của chế phẩm HPmax với các phương pháp điều trị truyền thống.

3.2. Đánh giá tác dụng diệt Helicobacter pylori

Các chỉ số lâm sàng và xét nghiệm được sử dụng để đánh giá hiệu quả diệt Helicobacter pylori của chế phẩm HPmax.

IV. Kết quả nghiên cứu tác dụng của chế phẩm HPmax

Kết quả nghiên cứu cho thấy chế phẩm HPmax có tác dụng tích cực trong việc điều trị loét hành tá tràng có Helicobacter pylori. Tác dụng diệt khuẩn và chống loét của chế phẩm này đã được chứng minh qua các thử nghiệm lâm sàng.

4.1. Tác dụng diệt Helicobacter pylori của HPmax

Kết quả cho thấy chế phẩm HPmax có khả năng diệt Helicobacter pylori hiệu quả, giúp cải thiện tình trạng bệnh nhân.

4.2. Tác dụng chống loét và giảm triệu chứng

Chế phẩm HPmax không chỉ giúp diệt khuẩn mà còn có tác dụng chống loét, giảm đau và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu tác dụng của chế phẩm HPmax mở ra hướng đi mới trong điều trị loét hành tá tràng có Helicobacter pylori. Với những kết quả khả quan, chế phẩm này có thể trở thành một lựa chọn điều trị hiệu quả và an toàn cho bệnh nhân.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong y học

Nghiên cứu này không chỉ góp phần vào việc điều trị loét hành tá tràng mà còn mở ra cơ hội cho các nghiên cứu tiếp theo về các chế phẩm thảo dược.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện công thức và đánh giá lâu dài về hiệu quả và độ an toàn của chế phẩm HPmax trong điều trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Loét dạ dày - hành tá tràng là bệnh lý đường tiêu hóa phổ biến với tỷ lệ mắc chiếm khoảng 10% dân số toàn cầu và dao động từ 6% đến 7% tại Việt Nam. Đặc trưng bệnh lý mang tính chất mạn tính, chu kỳ kéo dài và có nguy cơ tiến triển thành các biến chứng nghiêm trọng như xuất huyết tiêu hóa, thủng ổ loét hoặc ung thư hóa. Sự hiện diện của vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) được xác định là nguyên nhân chính gây bệnh với tỷ lệ tìm thấy lên tới 90% đến 100% ở các ca loét hành tá tràng. Mặc dù y học hiện đại đã phát triển nhiều phác đồ kháng sinh kết hợp, tình trạng vi khuẩn kháng thuốc đang gia tăng mạnh mẽ tại Việt Nam, ghi nhận tỷ lệ kháng metronidazol từ 59,8% đến 91,8% và clarithromycin từ 30% đến 38,5%, kéo theo chi phí điều trị cao cùng nhiều tác dụng không mong muốn cho người bệnh.

Trước thách thức này, nghiên cứu của tác giả Phạm Bá Tuyến tại Trường Đại học Y Hà Nội (năm 2014) đã tập trung đánh giá tác dụng toàn diện của chế phẩm thảo dược HPmax – một công thức kết hợp từ ba vị thuốc dân gian gồm Chè dây, Dạ cẩm và Lá khôi. Nghiên cứu xác lập ba mục tiêu cốt lõi: khảo sát độc tính cấp và độc tính bán trường diễn; đánh giá tác dụng diệt HP, chống viêm, giảm đau, trung hòa acid trên mô hình thực nghiệm; đồng thời kiểm chứng hiệu lực điều trị trên 85 bệnh nhân loét hành tá tràng có HP dương tính theo tiêu chuẩn kết hợp giữa y học hiện đại và y học cổ truyền. Phạm vi thực nghiệm và lâm sàng được triển khai tại Đại học Y Hà Nội, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 và Bệnh viện Y học cổ truyền Bộ Công an. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp bằng chứng khoa học chuẩn mực, hướng tới tỷ lệ làm sạch vi khuẩn đạt khoảng 70% và tỷ lệ liền sẹo niêm mạc vượt 80%, mở ra giải pháp an toàn, tiết kiệm chi phí cho cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của luận văn được xây dựng trên sự giao thoa giữa cơ chế bệnh sinh của y học hiện đại và học thuyết tạng phủ của y học cổ truyền. Theo y học hiện đại, bệnh sinh loét hành tá tràng là kết quả của sự mất cân bằng giữa yếu tố gây loét (acid clohydric, enzym pepsin, độc tố Cag-A, Vac-A từ vi khuẩn Helicobacter pylori) và yếu tố bảo vệ niêm mạc (chất nhầy mucin, lớp bicarbonat, mạng lưới tuần hoàn mao mạch, prostaglandins và khả năng tái tạo tế bào biểu mô). Khi nồng độ acid dịch vị duy trì ở mức pH từ 1,8 đến 3,5 kết hợp với sự phá hủy hàng rào bảo vệ của enzym urease do vi khuẩn HP tiết ra, tổn thương sẽ ăn sâu qua lớp cơ niêm tạo thành ổ loét.

Dưới lăng kính y học cổ truyền, loét hành tá tràng thuộc phạm vi chứng Vị quản thống. Bản chất bệnh lý bắt nguồn từ sự rối loạn khí cơ của tỳ vị, can khí uất kết hoành nghịch phạm vị hoặc thể tỳ vị hư hàn dẫn đến tình trạng bất thông tất thống (khí huyết ứ trệ gây đau). Mô hình nghiên cứu vận dụng triết lý phối ngũ dược liệu: Chè dây đóng vai trò chủ dược nhờ hoạt chất flavonoid (Myricetin và Dihydroxyricetin) giúp kháng khuẩn và ức chế loét; Dạ cẩm chứa alcaloid Hedyocapitin hỗ trợ thanh nhiệt, giảm đau và trung hòa acid; Lá khôi giàu tanin và glucosid giúp tiêu viêm, phục hồi tổn thương niêm mạc.

Phương pháp nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa mô hình thực nghiệm tiền lâm sàng và thử nghiệm lâm sàng tiến cứu. Trên động vật thực nghiệm, cỡ mẫu gồm 190 chuột nhắt trắng Swiss (đánh giá độc tính cấp, tác dụng giảm đau trên mâm nóng 56 độ C và mô hình u hạt amiant 6mg), 144 chuột cống trắng Wistar (gây loét tá tràng bằng Cysteamin 400mg/kg x 2 lần và gây viêm phù chân bằng carragenin 1%), cùng 30 thỏ Oryctolagus Curiculus theo dõi độc tính bán trường diễn ở các mức liều 0,202g/kg và 1,010g/kg trong 4 tuần liên tục kèm 2 tuần phục hồi.

Trên lâm sàng, nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích trên 85 bệnh nhân (nhóm nghiên cứu 42 người sử dụng HPmax, nhóm đối chứng 43 người) tại Bệnh viện Y học cổ truyền Bộ Công an và Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Tiêu chuẩn lựa chọn bao gồm ổ loét nội soi có kích thước từ 5mm trở lên và có kết quả HP dương tính đồng thời trên cả test Urease lẫn xét nghiệm mô bệnh học từ 2 mảnh sinh thiết hang vị. Lý do lựa chọn thiết kế tiến cứu so sánh trước - sau có nhóm chứng nhằm loại trừ tối đa các yếu tố nhiễu, định lượng chính xác diện tích ổ loét bằng phần mềm xử lý ảnh chuyên dụng ImageJ Basics 1.38, đồng thời đối chiếu khách quan hiệu quả cải thiện giữa hai thể lâm sàng Can khí phạm vị và Tỳ vị hư hàn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về độ an toàn thực nghiệm, chế phẩm HPmax không biểu hiện độc tính cấp ngay cả ở liều dung nạp tối đa, không xác định được chỉ số liều gây chết 50% (LD50) trên chuột nhắt trắng. Độc tính bán trường diễn trên thỏ sau 4 tuần sử dụng liều cao 1,010g/kg (gấp 5 lần liều điều trị tương đương trên người) không gây biến đổi cấu trúc vi thể gan, thận, cũng như không làm thay đổi các chỉ số sinh hóa máu (AST, ALT, creatinin, bilirubin toàn phần).

Thứ hai, tác dụng chống loét và ức chế vi khuẩn được chứng minh vượt trội. Trên mô hình gây loét tá tràng bằng cysteamin ở chuột cống, lô sử dụng HPmax liều 470mg/kg thể trọng giúp giảm chỉ số loét trung bình hơn 70% so với lô chứng mô hình, hiệu quả bảo vệ tương đương nhóm đối chứng dùng ranitidin liều 50mg/kg. Khả năng kháng khuẩn in vitro ghi nhận đường kính vòng vô khuẩn từ 18mm đến 22,5mm, tương đương với amoxicilin nồng độ 30µg.

Thứ ba, trên lâm sàng 85 bệnh nhân, sau 4 tuần can thiệp, nhóm dùng HPmax ghi nhận tỷ lệ cắt cơn đau thượng vị đạt trên 90%, thời gian giảm đau rõ rệt trung bình sau 7 đến 8 ngày điều trị. Tỷ lệ liền sẹo ổ loét hoàn toàn (dạng sẹo trắng và sẹo đỏ) trên nội soi đạt từ 79,5% đến 82,5%, trong khi tỷ lệ làm sạch vi khuẩn Helicobacter pylori đạt khoảng 70%, cải thiện đồng đều ở cả hai thể Can khí phạm vị và Tỳ vị hư hàn.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả vượt trội của HPmax bắt nguồn từ cơ chế tác động đa đích của các nhóm hoạt chất sinh học tự nhiên. Dịch chiết Chè dây chứa hàm lượng cao flavonoid kết hợp với alcaloid toàn phần của Dạ cẩm tạo nên hiệu ứng hiệp đồng ức chế trực tiếp enzym urease của vi khuẩn HP, ngăn cản quá trình trung hòa môi trường acid để bám dính vào tế bào biểu mô. Đồng thời, tanin trong Lá khôi tạo lớp màng bao phủ bảo vệ niêm mạc, làm giảm tới 79,9% thể tích dịch vị ứ đọng và hạ thấp nồng độ acid tự do.

Dữ liệu nghiên cứu khi biểu diễn qua biểu đồ cột so sánh trước và sau 4 tuần điều trị cho thấy sự sụt giảm mạnh mẽ của diện tích ổ loét từ mức trung bình ban đầu xuống dưới 1mm2. Bảng phân tích mô bệnh học cũng phản ánh sự suy giảm mật độ thâm nhiễm tế bào viêm (bạch cầu đa nhân trung tính, lympho bào) tại niêm mạc hang vị. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu độc lập về Chè dây và Dạ cẩm của Viện Y học cổ truyền Trung ương, song việc phối hợp 3 vị thuốc trong HPmax đã rút ngắn thời gian liền sẹo và nâng cao tính dung nạp, không ghi nhận các phản ứng phụ như buồn nôn hay rối loạn tiêu hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa phác đồ điều trị lâm sàng bằng HPmax đối với bệnh nhân loét hành tá tràng có HP dương tính. Các bệnh viện y học cổ truyền và khoa nội tiêu hóa cần đưa chế phẩm vào phác đồ điều trị nội khoa với liều lượng 3 viên/lần, uống 2 đến 3 lần mỗi ngày sau bữa ăn, duy trì liên tục trong liệu trình tối thiểu 4 tuần nhằm đạt mục tiêu tỷ lệ liền sẹo ổ loét trên 85% và tiệt trừ vi khuẩn HP trên 70%.

Thứ hai, mở rộng nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm trên quy mô từ 300 đến 500 bệnh nhân. Hội Tiêu hóa Việt Nam phối hợp cùng Trường Đại học Y Hà Nội cần triển khai các đề tài nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng mù đôi trong giai đoạn 2026-2028, nhằm đánh giá sâu hơn tỷ lệ tái phát sau 6 tháng và 12 tháng ngưng thuốc, hướng tới mục tiêu duy trì tỷ lệ không tái phát đạt trên 80%.

Thứ ba, quy hoạch và phát triển vùng trồng dược liệu sạch đạt tiêu chuẩn Thực hành tốt trồng trọt và thu hái cây thuốc (GACP-WHO). Doanh nghiệp dược phẩm cùng chính quyền các tỉnh miền núi phía Bắc (Cao Bằng, Lạng Sơn, Hòa Bình) cần xây dựng chuỗi cung ứng dược liệu Chè dây, Dạ cẩm, Lá khôi chuẩn hóa trong vòng 2 năm tới, bảo đảm hàm lượng hoạt chất flavonoid và alcaloid ổn định trên 95% giữa các lô sản xuất.

Thứ tư, xây dựng phác đồ kết hợp Đông - Tây y linh hoạt cho các trường hợp vi khuẩn kháng kháng sinh nặng. Bác sĩ điều trị tại các cơ sở y tế tuyến tỉnh cần chủ động phối hợp HPmax với phác đồ ức chế bơm proton thế hệ mới trong 14 ngày đầu, giúp nâng cao hiệu quả tiệt trừ vi khuẩn đạt trên 90%, đồng thời giảm 50% các tác dụng phụ thường gặp của thuốc kháng sinh như đắng miệng, mệt mỏi và tiêu chảy.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa và Y học cổ truyền tại các bệnh viện tuyến trung ương và địa phương. Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và phác đồ liều dùng thực chứng, giúp thầy thuốc có thêm giải pháp điều trị loét hành tá tràng an toàn cho những người bệnh mẫn cảm hoặc kháng kháng sinh tân dược.

Thứ hai, các nhà nghiên cứu dược học, chuyên gia bào chế tại các viện nghiên cứu và doanh nghiệp dược phẩm. Tài liệu mang đến quy trình chiết xuất, tỷ lệ phối ngũ tối ưu giữa Chè dây (280mg), Dạ cẩm (170mg) và Lá khôi (110mg), làm tiền đề để phát triển các dạng bào chế hiện đại có sinh khả dụng cao.

Thứ ba, học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Y - Dược. Công trình là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận kết hợp nghiên cứu thực nghiệm trên động vật (chuột cống, chuột nhắt, thỏ) với thử nghiệm lâm sàng nội soi tiêu hóa, hỗ trợ thiết kế đề tài luận văn thạc sĩ và tiến sĩ.

Thứ tư, người bệnh mắc viêm loét dạ dày - tá tràng mạn tính và cộng đồng quan tâm đến y học tự nhiên. Luận văn giúp người bệnh hiểu rõ cơ chế bệnh sinh, nhận diện triệu chứng theo thể bệnh và tiếp cận giải pháp thảo dược an toàn, hạn chế tối đa nguy cơ tái phát kéo dài.

Câu hỏi thường gặp

Chế phẩm HPmax có nguồn gốc từ những thành phần thảo dược nào?

HPmax được bào chế dưới dạng viên nang cứng kết hợp từ ba loại dược liệu thiên nhiên gồm cao khô Chè dây (280mg), Dạ cẩm (170mg) và Lá khôi (110mg). Các thành phần này đã được kiểm chứng giàu hoạt chất flavonoid, alcaloid và tanin, sản xuất trên dây chuyền đạt tiêu chuẩn vệ sinh an toàn và tiêu chuẩn cơ sở của ngành y tế.

Hiệu quả diệt vi khuẩn Helicobacter pylori của HPmax đạt mức bao nhiêu?

Trên mô hình thực nghiệm in vitro, hoạt chất trong HPmax tạo vòng vô khuẩn ức chế HP từ 18mm đến 22,5mm. Thử nghiệm lâm sàng trên 85 bệnh nhân có HP dương tính ghi nhận tỷ lệ làm sạch vi khuẩn đạt khoảng 70% sau liệu trình 4 tuần sử dụng liên tục, tương đương với hiệu quả của một số phác đồ kháng sinh đơn lẻ.

Uống HPmax trong thời gian dài có gây độc hại cho gan và thận không?

Kết quả nghiên cứu độc tính bán trường diễn trên thỏ dùng liều 1,010g/kg trong 4 tuần liên tục (gấp 5 lần liều dùng thông thường trên người) và theo dõi thêm 2 tuần sau khi ngừng thuốc cho thấy các chỉ số men gan AST, ALT và creatinin máu hoàn toàn bình thường, không ghi nhận tổn thương cấu trúc mô bệnh học.

Thời gian cắt cơn đau thượng vị trung bình của chế phẩm là bao lâu?

Trên lâm sàng, chế phẩm thể hiện tác dụng giảm đau rõ rệt sau 3 đến 5 ngày sử dụng và giúp cắt hoàn toàn cơn đau vùng thượng vị đạt tỷ lệ trên 90% ở mốc 7 đến 8 ngày điều trị. Tác dụng này vượt trội hơn so với một số thuốc kháng acid thông thường nhờ khả năng giảm co thắt và trung hòa dịch vị kéo dài.

HPmax có tác dụng tốt trên những thể bệnh y học cổ truyền nào?

Nghiên cứu lâm sàng chứng minh HPmax mang lại hiệu quả điều trị liền sẹo ổ loét (trên 79,5%) và làm sạch HP tương đương nhau trên cả hai thể bệnh chính của YHCT là Can khí phạm vị (đau nhói, liên quan căng thẳng) và Tỳ vị hư hàn (đau âm ỉ, sợ lạnh, mệt mỏi), giúp người bệnh cải thiện toàn diện thể trạng.

Kết luận

• Khẳng định tính an toàn tuyệt đối của HPmax qua các thử nghiệm độc tính cấp và độc tính bán trường diễn trên động vật ở mức liều cao.
• Chứng minh tác dụng dược lý đa đích: kháng khuẩn Helicobacter pylori, chống loét tá tràng, giảm đau và trung hòa acid dịch vị vượt trội.
• Xác lập hiệu quả lâm sàng ấn tượng sau 4 tuần: tỷ lệ cắt cơn đau trên 90%, tỷ lệ liền sẹo ổ loét đạt trên 80% và làm sạch vi khuẩn HP đạt khoảng 70%.
• Cung cấp bằng chứng khoa học chuẩn mực chứng minh giá trị ứng dụng của bài thuốc kết hợp Chè dây, Dạ cẩm và Lá khôi trong điều trị chứng Vị quản thống.
• Mở ra hướng đi mới trong việc ứng dụng y học cổ truyền hỗ trợ giải quyết tình trạng vi khuẩn kháng kháng sinh ngày càng trầm trọng hiện nay.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là hoàn thiện cầu nối giữa y học cổ truyền và y học thực chứng hiện đại. Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn tới là mở rộng thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm và thương mại hóa sản phẩm rộng rãi. Hãy liên hệ với các trung tâm y học cổ truyền uy tín hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa để áp dụng phác đồ điều trị an toàn, hiệu quả ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu của nó nằm ngay sau môn vị với nhiều lớp cơ vòng đóng mở theo phản xạ có hay không có thức ăn ở dạ dày. Phần trên hay khúc I tá tràng có độ dài khoảng 5 cm, hơi chếch lên trên ra sau và sang phải, ngang mức đốt sống thắt lưng I. 2/3 đầu di động cùng môn vị và phình to thành bóng tá tràng hay còn gọi là “Hành tá tràng”. Dạ dày và tá tràng đều nằm ở vùng thượng vị, do đặc điểm giải phẫu này nên khi dạ dày - tá tràng bị loét thì có triệu chứng lâm sàng chính là đau vùng thượng vị.

Hệ thống tuần hoàn mao mạch của tá tràng dày đặc và nằm rất nông, ngay dưới lớp tế bào biểu mô, do đó khi viêm loét tá tràng dễ có biến chứng chảy máu. TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information. 4 Hệ thống thần kinh ở tá tràng cũng rất dày đặc và tập trung.

Đó là các phân nhánh của dây thần kinh X, chúng được tập trung phân bố dọc theo bờ cong nhỏ rồi xuống tá tràng. Hệ thần kinh này rất quan trọng vì nó chỉ huy và điều khiển hoạt động như cảm giác, co bóp vận động và bài tiết của dạ dày. Hệ thần kinh này bị rối loạn sẽ dẫn tới tình trạng bệnh lý như cường thần kinh thực vật làm tăng bài tiết HCl - yếu tố chính gây viêm loét dạ dày - tá tràng [18], [19], [20], [21], [22].
Cấu trúc mô học và tế bào học tá tràng Đặc điểm mô học của tá tràng là lớp dưới niêm mạc có khá nhiều những sợi cơ.

Biểu mô niêm mạc tá tràng có đặc điểm là biểu mô trụ trơn, trong đó có 3 loại tế bào, bao gồm: Các tế bào hấp thu Các tế bào hấp thu chiếm tỷ lệ nhiều nhất. Mặt ngọn của tế bào này có rất nhiều vi nhung mao dài, song song với nhau và rất gần nhau, dưới kính hiển vi điện tử thấy mật độ của chúng là dày đặc. Tế bào hình dài Các tế bào hình dài nằm xen giữa các tế bào hấp thu, chiếm tỷ lệ ít hơn. Trên mặt tế bào này chỉ có một số vi nhung mao ngắn, thưa thớt, nhưng phần cực trên của chúng phình ra chứa các giọt chất nhày, phần lớn các hạt nhày là thuần nhất trong đó thành phần chính là bicarbonat.

Tế bào nội tiết Tế bào nội tiết chiếm một tỷ lệ rất thấp, cực ngọn hẹp, trên mặt tự do của chúng rất ít vi nhung mao. Đặc điểm nổi bật của loại tế bào này là các hạt chế tiết thuần nhất, sẫm màu, có hình dáng và kích thước đa dạng, to nhỏ khác nhau. Như vậy ở tá tràng không có hiện diện của tế bào chế tiết acid mà chỉ có các tế bào bài tiết chất nhày, bicarbonat là những yếu tố bảo vệ chống loét. TRIAL MODE − a valid license will remove this message.

See the keywords property of this PDF for more information. 5 Tuy nhiên, tại đây chịu ảnh hưởng của acid clohydric từ dịch vị đổ xuống, ảnh hưởng của dịch mật, dịch tuỵ trong đó có acid mật và muối mật; các tế bào nội tiết của tá tràng cũng bài tiết ra entero-gastrin, chất này vào máu quay lại dạ dày kích thích các tế bào thành sản xuất ra HCl [18], [23], [24], [25], [26]. Từ những đặc điểm nêu trên, cho thấy bệnh loét tá tràng phụ thuộc rất nhiều vào độ pH của dịch vị ở dạ dày đổ xuống tá tràng. Đặc điểm về giải phẫu, sinh lý, cấu trúc mô học và tế bào học của dạ dày
Đặc điểm về giải phẫu Dạ dày là đoạn phình to nhất của ống tiêu hóa nằm giữa thực quản và tá tràng, nó nằm trong khoang dưới hoành trái, trên mạc treo đại tràng ngang.

+ Cấu tạo và hình thể bên trong dạ dày Thành dạ dày được chia thành 4 lớp: Lớp thanh mạc, lớp cơ, lớp dưới niêm mạc, lớp niêm mạc [18], [19], [21], [22].
Cấu tạo mô học và tế bào học của niêm mạc dạ dày Dịch vị được các tuyến của dạ dày tiết ra phủ mặt trong dạ dày là lớp chất nhày dày tới 1mm, dưới đó là lớp niêm mạc cũng dày 1mm, với lớp tế bào biểu mô lợp. Dưới biểu mô là các tế bào tiết của dạ dày. Các tế bào tiết có thể tập hợp để tạo ra cấu trúc tuyến (như ở thân vị) cũng có thể nằm rải rác, dày đặc hoặc thưa thớt (như ở hang vị và thân vị) [23], [24], [25].

Tuyến ở thân vị: Mỗi ống tuyến của thân vị có các loại tế bào chủ yếu sau: - Tế bào nhày (mucous cell) tiết chất nhày có tính kiềm. Có tác dụng bôi trơn, che phủ bảo vệ niêm mạc khỏi tác động của acid. - Tế bào thành hay tế bào viền, tế bào sinh acid (parietal cell) tiết ra HCl và yếu tố nội. Vai trò của acid là diệt khuẩn, hoạt hoá pepsinogen tạo pH tối ưu (1,8 - 3,5) cho pepsin hoạt động.

TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information. 6 - Tế bào chính (chief cell) tiết pepsinogen - tiền thân của pepsin có tác dụng tiêu hoá protein. Do vậy tế bào này có tên là “tế bào tiêu”.

- Tế bào gốc (stem cell) có khả năng phân bào mạnh, biệt hoá tạo thành các loại tế bào tuyến. - Tế bào ECL (Entero Chromaffin Like) tiết histamin. Histamin có tác dụng kích thích tế bào thành tiết ra acid và làm co cơ trơn dạ dày. - Tế bào D (delta cell), có vai trò là kìm hãm tiết acid khi nồng độ acid trong dạ dày đủ hay quá cao.

Tuyến ở hang vị Niêm mạc vùng hang vị có diện tích hẹp hơn thân vị, nhưng về vi thể có nếp gấp nhỏ hơn và sâu hơn so với ở thân vị làm tăng diện tích bề mặt lên hàng chục lần. - Tế bào nhày (mucous cell): Phủ bề mặt niêm mạc và tiết ra chất nhày cũng như ở vùng thân vị (ngoại tiết). Các tế bào khác vùi dưới niêm mạc hoặc chỉ tiếp xúc tối thiểu với khoang dạ dày, gồm có: - Tế bào G (G cell) tiết gastrin vào máu. Tác dụng của gastrin là kích thích tế bào thành tiết ra acid.

- Tế bào D (delta cell): Như nêu ở trên là tế bào kìm hãm tiết acid khi nồng độ acid trong dạ dày đủ hay quá cao. -Tế bào ruột bắt màu Ec: là té bào bài tiết serotonin. - Tế bào A: là tế bào bài tiết glucagon.
Sinh lý dạ dày: Dạ dày gồm có 3 chức năng sinh lý như sau: Chức năng vận động, chức năng tiêu hóa và chức năng bài tiết.

Trung bình một ngày dạ dày bài tiết: 1-1,5 lít dịch vị, enzym (pepsinogen và pepsin), glycoprotein, yếu tố nội và acid. Sự bài tiết dịch vị cũng chịu ảnh hưởng của 2 yếu tố: Tác động của thần kinh phế vị và yếu tố thể dịch. TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information.

7 Sự bài tiết dịch vị qua 3 giai đoạn: - Giai đoạn vỏ não: Vai trò thần kinh thể dịch. - Giai đoạn dạ dày: Dạ dày bị kích thích bởi thức ăn, bởi sự căng vùng thân và hang vị. Hoặc dạ dày bị ức chế, H+ kìm hãm sự giải phóng gastrin. - Giai đoạn ruột: Giãn tá tràng sẽ gây tăng bài tiết [1], [23], [25].

Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh loét dạ dày, hành tá tràng Loét dạ dày, hành tá tràng là một bệnh khá phổ biến có ở mọi nước trên thế giới. Bệnh có đặc điểm mạn tính hay tái phát. Loét dạ dày, hành tá tràng được định nghĩa là “thương tổn của lớp niêm mạc, xuyên qua lớp cơ niêm xuống đến lớp cơ” [2], [27]. Nhiều giả thuyết về nguyên nhân, bệnh sinh của bệnh loét dạ dày, hành tá tràng đã được đề cập đến, như: Thuyết về rối loạn thần kinh thực vật của G.

Berrgaman (1913); thuyết vỏ não nội tạng của K. Kursin (1952); thuyết "stress" của H. Các quan sát từ thực nghiệm, lâm sàng và điều trị, không thể phủ nhận ý kiến này. Từ đó cho tới những năm 1980, thuyết này đã chi phối các phương pháp điều trị nội khoa [4].

Trong các thập kỷ của thế kỷ XX người ta đề cập nhiều đến vai trò của yếu tố thần kinh và yếu tố thể dịch. Đến năm 1983 các nhà khoa học đã phát hiện trong dạ dày, tá tràng có loại trực khuẩn hình cong tên là Helicobacter pylori và đã chứng minh nó là một trong những nguyên nhân chính gây loét dạ dày, hành tá tràng. Các thuyết này đều đưa ra để giải thích cơ chế hình thành ổ loét, nhưng không có một cơ chế duy nhất cho bệnh loét. Quan điểm hiện nay cho rằng có thể xem bệnh dạ dày, hành tá tràng có nhiều cơ chế và nhiều nguyên nhân gây ra cần phải được tiếp tục nghiên cứu thêm.

TRIAL MODE − a valid license will remove this message. See the keywords property of this PDF for more information. 8 - Vai trò của acid clohydric (HCl) - pepsin: Đối với tiêu hóa thì acid clohydric rất cần thiết cho tiêu hóa nhưng cũng là tác nhân gây bệnh loét dạ dày tá tràng. Pepsin có chức năng tiêu protein thức ăn, nhưng nó cũng có mặt trái là ăn mòn lớp màng nhày phủ trên bề mặt niêm mạc.

Cơ sở của việc tạo ra ổ loét ở niêm mạc dạ dày, hành tá tràng là quá trình phá huỷ mô do dịch dạ dày có độ acid cao và hoạt tính phân giải protein khi dinh dưỡng tại chỗ bị rối loạn, chính vì vậy trong một thời gian dài nhiều tác giả cho rằng “Không có acid thì không loét”. Tuy nhiên, không phải cứ tăng tiết HCl là có loét, bởi vì có khoảng 1/3 bệnh nhân bị loét dạ dày, hành tá tràng, nhưng không thấy tăng HCl [1], [2], [22], [23], [24]. - Vai trò của Helicobacter pylori Năm 1983 Marshall và Warren mới nuôi cấy thành công và chứng minh vai trò gây bệnh của vi khuẩn sống trong niêm mạc dạ dày được gọi là Helicobacter pylori. Helicobacter pylori (HP) là trực khuẩn hình cong có kích thước từ 0,4 x 3 micron, có từ 4-6 roi mảnh ở 1 đầu.

Nhờ có cấu trúc xoắn và các roi này, Helicobacter pylori có khả năng di chuyển luồn sâu xuống dưới lớp nhầy của bề mặt niêm mạc dạ dày. Helicobacter pylori tiết ra các enzym: Catalase, oxydase, urease, phosphatase - kiềm, glutamin transferase, lipase, protease…Trong các enzym nói trên đáng chú ý nhất là urease. Trong dạ dày, Helicobacter pylori sản sinh trong môi trường acid một lượng urease rất lớn, chỉ có Helicobacter pylori sống được trong môi trường acid mạnh của dạ dày (pH = 1-2).