CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổ ng quan tình hình nghiên cứu 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu nước ngoài Micheal Porter(1985) giới thiệu khái niệm "Competitive Advantage" và quan điểm để tạo ra lợi thế cạnh tranh, các doanh nghiệp cần phải định hình chiến lược của mình dựa trên các yếu tố đặc trưng của ngành và các đối thủ cạnh tranh. Ông cũng phân tích về cơ sở lợi thế cạnh tranh, bao gồm chi phí, phân phối sản phẩm, quy trình sản xuất và quản lý bán hàng.
Tác giả Micheal Porter tập trung vào vai trò của các yếu tố đặc trưng của ngành và mối liên hệ giữa các yếu tố này trong việc tạo ra lợi thế cạnh tranh. Tác phẩm của ông cung cấp các khái niệm và phương pháp để đánh giá và phân tích các đối thủ cạnh tranh, bao gồm phân tích Five Forces (Mô hình năm lực lượng cạnh tranh) và phân tích giá trị chuỗi cung ứng. Cuối cùng, Porter tập trung vào các chiến lược để tạo ra và duy trì lợi thế cạnh tranh, bao gồm chiến lược tập trung, chiến lược phân khúc, chiến lược chi phí dẫn đầu và chiến lược khác biệt. Langlois(2001) đưa ra một khung khái niệm mới về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Tác giả tập trung vào mối quan hệ giữa khả năng và cơ cấu quản trị trong việc xây dựng và duy trì lợi thế cạnh tranh. Ông nhấn mạnh rằng các khả năng của doanh nghiệp bao gồm kiến thức, kỹ năng và nguồn lực là yếu tố quan trọng trong việc đạt được lợi thế cạnh tranh. Ngoài ra, cơ cấu quản trị cũng đóng vai trò cần thiết trong việc tổ chức và quản lý các khả năng này để tạo ra giá trị và duy trì sự cạnh tranh của doanh nghiệp. Tác giả này nhấn mạnh sự liên kết giữa khả năng và cơ cấu quản trị và khám phá cách chúng tương tác để tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Al-Fasfous và S. Al-Fasfous (2016) đã đánh giá các yếu tố ảnh hưởng tới năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) tại Jordan. Kết quả cho thấy rằng việc đầu tư vào nghiên cứu phát triển, chính sách quản lý chất lượng, khả năng tài chính, quy trình sản xuất hiệu quả, và cạnh tranh giá cả đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường năng lực cạnh tranh của SMEs. Tuy nhiên, các yếu tố về truyền thông và quảng cáo, kinh nghiệm và kiến thức về thị trường và kinh doanh, cũng như khả năng quản lý nguồn nhân lực và quan hệ khách hàng, không được đánh giá là ảnh hưởng đáng kể đến năng lực cạnh tranh của SMEs tại Jordan.
Wang (2020) đã thực hiện một nghiên cứu nhằm mục đích xác định mối quan hệ giữa định hướng khởi nghiệp, năng lực động và hiệu suất kinh doanh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) tại Trung Quốc. Kết quả cho thấy rằng định hướng khởi nghiệp và năng lực động đều có tác động tích cực đến hiệu suất của SMEs. Ngoài ra, nghiên cứu này còn chỉ ra rằng sự tương tác giữa định hướng khởi nghiệp và năng lực động cũng ảnh hưởng đến hiệu suất của SMEs, với một mức độ tương tác tốt sẽ đem lại hiệu suất cao hơn. Ram Mudambi và Markus Pudelko (2019) đã viết một bài báo tập trung vào nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh và hiệu suất của các doanh nghiệp ở các thị trường mới nổi.
Các tác giả này nhấn mạnh rằng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp ở các thị trường mới nổi bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm sự phát triển của ngành công nghiệp và cạnh tranh của các đối thủ. Bên cạnh đó, bài viết này cũng chỉ ra rằng các doanh nghiệp cần tập trung vào các năng lực đặc thù của mình để tăng cường sức cạnh tranh của mình. Bài viết này cũng nhấn mạnh rằng việc đo lường năng lực cạnh tranh và hiệu suất của các doanh nghiệp ở các thị trường mới nổi là rất khó khăn do những thách thức về việc thu thập dữ liệu và đánh giá. Tác giả cũng chỉ ra rằng -7- các nghiên cứu cần phải sử dụng các phương pháp phù hợp để có thể hiểu được cách thức hoạt động của các doanh nghiệp tại các thị trường mới nổi.
Bên cạnh đó, bài viết này còn nhấn mạnh rằng việc đầu tư vào các năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp tại các thị trường mới nổi là rất quan trọng để đạt được hiệu quả kinh doanh cao. Điều này cần sự đầu tư vào nghiên cứu và phát triển sản phẩm, tiếp thị và quản lý nguồn nhân lực. Cuối cùng, bài viết này cũng chỉ ra rằng việc tăng cường năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp tại các thị trường mới nổi là rất quan trọng để đạt được sự bền vững và phát triển trong tương lai. Việc đầu tư vào năng lực cạnh tranh sẽ giúp các doanh nghiệp cải thiện hiệu suất của mình và tăng cường sức mạnh cạnh tranh của mình trong thị trường quốc tế.
Tổng quan tài liệu nghiên cứu trong nước Lê Thị Thu Hằng (2010) đã thực hiện một nghiên cứu nhằm đánh giá năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam. Kết quả cho thấy, các doanh nghiệp này ở Việt Nam vẫn đang gặp nhiều khó khăn trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của mình. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp vừa và nhỏ bao gồm: khả năng tiếp cận thông tin thị trường, kỹ năng quản trị, khả năng phân tích và đưa ra quyết định, khả năng tạo ra sản phẩm và dịch vụ chất lượng cao, khả năng tiếp cận vốn đầu tư, và khả năng tìm kiếm và thu hút nhân tài. Để nâng cao năng lực cạnh tranh, các doanh nghiệp vừa và nhỏ cần tập trung vào việc đào tạo nhân lực chất lượng cao, xây dựng hệ thống quản trị chuyên nghiệp và tận dụng các nguồn lực hiện có.
Ngoài ra, chính phủ cũng cần đưa ra các chính sách hỗ trợ để giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của mình. -8- Nguyễn Thị Thanh Hương (2016): Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất tại tỉnh Bắc Ninh trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Bài luận này được phát triển từ nghiên cứu thực tế với việc sử dụng phương pháp phỏng vấn và bảng câu hỏi để thu thập dữ liệu từ các doanh nghiệp sản xuất trong khu vực. Tác giả đưa ra những phân tích chi tiết về tình hình sản xuất, tiêu thụ, tài chính và quản lý của các doanh nghiệp, đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong khu vực.
Kết quả cho thấy rằng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm cả quản lý, tài chính, chất lượng sản phẩm và đội ngũ nhân viên. Luận văn đưa ra những khuyến nghị về cách cải thiện năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất trong khu vực, bao gồm việc tăng cường quản lý, đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, tăng cường hợp tác với đối tác trong và ngoài nước, cải thiện chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của thị trường. Tác giả cung cấp một cái nhìn tổng thể về năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất tại tỉnh Bắc Ninh và có thể cung cấp thông tin hữu ích cho các nghiên cứu sau này về định hướng phát triển dành cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Srikanta Chatterjee và Trần Thị Thu Hà (2019) tập trung vào nghiên cứu và đề xuất các giải pháp để phát triển năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) trong lĩnh vực nông nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam.
Tác giả sử dụng phương pháp trường hợp nghiên cứu(a bounded system) để thu thập dữ liệu từ 16 doanh nghiệp xuất khẩu nông sản và phân tích dữ liệu bằng phương pháp phân tích hồi quy đa biến. Kết quả nghiên cứu cho thấy các yếu tố như đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, đổi mới sản phẩm và công nghệ, quản lý chuỗi cung ứng, tư vấn và hỗ trợ của nhà nước có tác động tích cực đến năng lực cạnh tranh của SMEs nông nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam. Các giải -9- pháp đề xuất bao gồm tăng cường đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực, xây dựng mạng lưới cung ứng, cải thiện quy trình sản xuất và tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm, nâng cao khả năng quản lý và tăng cường hỗ trợ từ nhà nước và các tổ chức liên quan. Trần Thị Phương Thảo (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, 2020) nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất dược phẩm tại Việt Nam.
Luận văn tập trung vào đánh giá năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành sản xuất dược phẩm. Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu đánh giá năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp dựa trên các chỉ tiêu về cơ cấu sản phẩm, chất lượng sản phẩm, quy trình sản xuất và quản lý chất lượng. Từ đó, luận văn đưa ra kết luận rằng năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất dược phẩm tại Việt Nam chưa đạt được mức cao và cần được cải thiện. Tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp, bao gồm tăng cường đầu tư nghiên cứu và phát triển sản phẩm, đẩy mạnh quản lý chất lượng và đào tạo nhân lực chuyên môn cao.
Ngoài ra, luận văn cũng đề cập đến việc tăng cường hợp tác giữa các doanh nghiệp sản xuất dược phẩm để cùng nhau phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh. Với sự phân tích, đánh giá và đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất dược phẩm tại Việt Nam, luận văn này đóng góp ý nghĩa cho việc phát triển ngành sản xuất dược phẩm của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Phạm Huyền Trang (2020) tập trung vào việc nghiên cứu về năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam. Tác giả phân tích tình hình và xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam, đồng thời đề cập đến sự quan trọng của SMEs trong - 10 - việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế đất nước.