Nghiên cứu miễn dịch và hiệu quả hỗ trợ điều trị bệnh zona bằng kem lô hội AL04

Nghiên cứu về miễn dịch và hiệu quả của kem lô hội trong điều trị bệnh zona, cung cấp thông tin hữu ích cho người bệnh và chuyên gia y tế.

• Tác giả: Nguyễn Lan Anh
• Người hướng dẫn: PTS. Bùi Thị Vân
• Trường học: Viện Nghiên Cứu Khoa Học Y Dược Lâm Sang
• Chuyên ngành: Da liễu
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Thay Đổi Miễn Dịch Và Hiệu Quả Hỗ Trợ Điều Trị Bệnh Zona Bằng Kem Lô Hội
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ y học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Bệnh zona: căn nguyên, cơ chế bệnh sinh, lâm sàng
• 1.2. Các yếu tố liên quan đến bệnh zona
• 1.3. Cơ chế bệnh sinh
• 1.4. Giai đoạn tiềm ẩn
• 1.5. Cơ chế bệnh sinh của đau
• 2. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.3.2. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 3.3.3. Các bước tiến hành
• 3.3.4. Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 3.3.5. Các chỉ số nghiên cứu
• 3.3.6. Phương pháp đánh giá kết quả
• 3.3.7. Xử lý số liệu
• 3.3.8. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3.9. Đạo đức nghiên cứu
• 3.3.10. Hạn chế của đề tài
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Các yếu tố liên quan và đặc điểm lâm sàng bệnh zona
• 4.2. Các thay đổi miễn dịch trong bệnh zona
• 4.2.1. Đặc điểm đối tượng của 2 nhóm
• 4.2.2. Thay đổi miễn dịch tế bào ở bệnh nhân zona
• 4.2.3. Thay đổi miễn dịch dịch thể
• 4.3. Kết quả điều trị hỗ trợ bệnh zona bằng kem lô hội AL-04
• 4.3.1. Đặc điểm đối tượng của 2 nhóm
• 4.3.2. Kết quả điều trị
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VÀ ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu miễn dịch và kem lô hội

Nghiên cứu miễn dịch và hiệu quả của kem lô hội trong điều trị bệnh zona đang thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng y học. Bệnh zona, do virus Varicella Zoster gây ra, có thể gây ra những triệu chứng đau đớn và khó chịu cho bệnh nhân. Kem lô hội, với các thành phần tự nhiên, được cho là có khả năng hỗ trợ điều trị bệnh này. Nghiên cứu này sẽ xem xét các thay đổi miễn dịch và tác dụng của kem lô hội AL-04 trong việc điều trị bệnh zona.

1.1. Bệnh zona và tác động của virus Varicella Zoster

Bệnh zona là một bệnh da do virus Varicella Zoster gây ra, thường gặp ở người lớn tuổi. Virus này có thể tái hoạt hóa sau khi nhiễm thủy đậu, gây ra các triệu chứng đau và tổn thương da. Việc hiểu rõ về cơ chế hoạt động của virus là rất quan trọng trong việc phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả.

1.2. Kem lô hội và các thành phần hoạt tính

Kem lô hội AL-04 chứa nhiều thành phần có lợi như Acemannan và Anthraquinon, giúp tăng cường miễn dịch và ức chế virus. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các thành phần này có thể hỗ trợ trong việc điều trị các bệnh da do virus, bao gồm cả bệnh zona.

II. Vấn đề và thách thức trong điều trị bệnh zona

Bệnh zona không chỉ gây ra đau đớn mà còn có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như đau sau zona (PHN). Việc điều trị bệnh zona thường gặp nhiều khó khăn do sự tái phát của virus và tình trạng suy giảm miễn dịch ở bệnh nhân. Các phương pháp điều trị hiện tại chưa hoàn toàn hiệu quả trong việc giảm đau và thời gian hồi phục.

2.1. Các triệu chứng và biến chứng của bệnh zona

Bệnh zona thường biểu hiện bằng các bọng nước và đau rát tại vùng da bị tổn thương. Biến chứng như đau sau zona có thể kéo dài nhiều tháng, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

2.2. Tình trạng miễn dịch và nguy cơ tái phát

Người có hệ miễn dịch yếu, đặc biệt là người cao tuổi, có nguy cơ cao hơn về việc tái phát bệnh zona. Việc hiểu rõ về tình trạng miễn dịch của bệnh nhân là cần thiết để đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.

III. Phương pháp nghiên cứu hiệu quả của kem lô hội trong điều trị zona

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp lâm sàng để đánh giá hiệu quả của kem lô hội AL-04 trong việc điều trị bệnh zona. Các chỉ số miễn dịch sẽ được theo dõi trước và sau khi điều trị để xác định tác động của kem lô hội đối với bệnh nhân.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và đối tượng tham gia

Nghiên cứu được thực hiện trên một nhóm bệnh nhân mắc bệnh zona, với các tiêu chí lựa chọn rõ ràng. Thiết kế nghiên cứu sẽ giúp đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả.

3.2. Các chỉ số miễn dịch được đánh giá

Các chỉ số miễn dịch như IgA, IgG, và các tế bào T sẽ được đo lường để đánh giá sự thay đổi trong hệ miễn dịch của bệnh nhân sau khi sử dụng kem lô hội.

IV. Kết quả nghiên cứu về kem lô hội trong điều trị zona

Kết quả nghiên cứu cho thấy kem lô hội AL-04 có tác dụng tích cực trong việc hỗ trợ điều trị bệnh zona. Các chỉ số miễn dịch cải thiện rõ rệt, đồng thời thời gian hồi phục của bệnh nhân cũng được rút ngắn.

4.1. Hiệu quả điều trị và cải thiện triệu chứng

Bệnh nhân sử dụng kem lô hội cho thấy sự giảm đau và thời gian hồi phục nhanh hơn so với nhóm đối chứng. Điều này cho thấy kem lô hội có thể là một lựa chọn điều trị hiệu quả cho bệnh zona.

4.2. Tác động đến hệ miễn dịch của bệnh nhân

Nghiên cứu ghi nhận sự gia tăng nồng độ IgA và IgG sau khi điều trị bằng kem lô hội, cho thấy kem lô hội có khả năng kích thích hệ miễn dịch, giúp cơ thể chống lại virus hiệu quả hơn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng kem lô hội AL-04 có hiệu quả trong việc hỗ trợ điều trị bệnh zona. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để khẳng định tính hiệu quả và an toàn của sản phẩm này trong điều trị bệnh da do virus.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Việc tiếp tục nghiên cứu về kem lô hội và các phương pháp điều trị mới cho bệnh zona là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân và giảm thiểu biến chứng.

5.2. Hướng đi mới trong điều trị bệnh zona

Nghiên cứu có thể mở ra hướng đi mới trong việc sử dụng các sản phẩm tự nhiên như kem lô hội trong điều trị bệnh zona, đồng thời khuyến khích việc phát triển các liệu pháp điều trị an toàn và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Bệnh zona (Herpes Zoster) là bệnh da cấp tính do sự tái hoạt hóa của virus Varicella Zoster (VZV) tiềm ẩn trong các hạch thần kinh cảm giác sau khi người bệnh đã từng mắc bệnh thủy đậu. Bệnh có tỷ lệ mắc cao trong cộng đồng, chiếm khoảng 10% đến 20% dân số nói chung và có xu hướng gia tăng rõ rệt ở người cao tuổi, đạt khoảng 50% ở người trên 85 tuổi. Tại Việt Nam, các thống kê lâm sàng cho thấy bệnh zona chiếm 41,53% tổng số các bệnh da do virus và chiếm 5,33% tổng số bệnh nhân da liễu điều trị nội trú tại Viện Da liễu Quốc gia (giai đoạn 1994–1998). Biểu hiện đặc trưng của bệnh là các bọng nước mọc thành chùm dọc theo đường phân bố của dây thần kinh ngoại biên kèm theo cảm giác đau đớn dữ dội do tổn thương viêm dây thần kinh. Biến chứng đau sau zona (Postherpetic Neuralgia – PHN) kéo dài gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thể chất và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Căn nguyên tái hoạt hóa của VZV liên quan trực tiếp đến tình trạng suy giảm đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào. Mặc dù các phác đồ điều trị toàn thân bằng thuốc kháng virus (như acyclovir, valacyclovir, famciclovir) kết hợp thuốc giảm đau đã được áp dụng phổ biến, việc tìm kiếm các chế phẩm bôi ngoài da có nguồn gốc tự nhiên nhằm hỗ trợ làm nhanh lành tổn thương biểu mô, giảm đau cục bộ, chống bội nhiễm và hạn chế sẹo xấu vẫn là một yêu cầu thực tiễn trong chuyên ngành da liễu. Cây lô hội (Aloe vera) với các hoạt chất sinh học như acemannan, glucomannan, anthraquinone đã được chứng minh có hoạt tính kháng virus, chống viêm, giảm đau và kích thích tái tạo mô hạt. Tuy nhiên, việc đánh giá đồng bộ các biến đổi miễn dịch dịch thể, miễn dịch tế bào ở bệnh nhân zona nội trú cũng như kiểm chứng lâm sàng hiệu quả của dạng kem bôi lô hội AL-04 tại Việt Nam chưa được thực hiện đầy đủ.

Xuất phát từ thực tiễn đó, luận án tiến sĩ y học của nghiên cứu sinh Nguyễn Lan Anh, thực hiện tại Viện Nghiên cứu Khoa học Y Dược Lâm sàng 108 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Bùi Thị Vân, mang tên: “Nghiên cứu một số thay đổi miễn dịch và hiệu quả hỗ trợ điều trị bệnh zona bằng kem lô hội AL-04” (Chuyên ngành: Da liễu, Mã số: 62720152, bảo vệ năm 2020), được triển khai nhằm giải quyết ba mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Khảo sát một số yếu tố liên quan và đặc điểm lâm sàng của bệnh zona điều trị nội trú tại Khoa Da liễu dị ứng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 từ tháng 6/2015 đến tháng 6/2018.
2. Xác định một số thay đổi miễn dịch dịch thể (IgA, IgG và IgM) và miễn dịch tế bào (TCD3, TCD4, TCD8, CD19 và CD16+56) trong máu ngoại vi của bệnh nhân zona trước và sau điều trị.
3. Đánh giá hiệu quả hỗ trợ điều trị bệnh zona tại chỗ bằng kem lô hội AL-04 kết hợp phác đồ chuẩn so với phác đồ đối chứng.

Phạm vi nghiên cứu được tiến hành trên nhóm bệnh nhân zona điều trị nội trú tại Khoa Da liễu dị ứng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 trong giai đoạn từ tháng 6 năm 2015 đến tháng 6 năm 2018.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng hợp hệ thống các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế về virus học, cơ chế bệnh sinh, miễn dịch học và điều trị bệnh zona, cũng như các nghiên cứu dược lý thực nghiệm của cây lô hội:

• Lịch sử nghiên cứu và đặc điểm virus VZV: Luận án điểm lại phát hiện của Goodpasture và Anderson (1944) về các tế bào đa nhân khổng lồ trong dịch phỏng nước; công trình phân lập và nuôi cấy thành công VZV của Weller và Stoddard (1953). Cấu trúc bộ gen và các glycoprotein bề mặt (gB, gC, gE, gH, gL) của VZV đã được xác định vai trò trong việc xâm nhập tế bào, trung hòa kháng thể và trốn tránh hệ thống miễn dịch.
• Cơ chế bệnh sinh và dịch tễ học: Mô hình dịch tễ và sinh bệnh học của Hope-Simpson (1965) đã chứng minh mối liên hệ giữa sự suy giảm miễn dịch tế bào theo tuổi tác với sự tái hoạt động của VZV từ các hạch thần kinh cảm giác. Công trình của Agut (1991) đã mô tả chi tiết đường lây truyền hô hấp, sự vận chuyển của lympho bào mang virus qua máu đến hệ liên võng nội mô, gây nhiễm virus huyết hai đợt trước khi gây bệnh thủy đậu và tiềm ẩn trong rễ sau hạch thần kinh cảm giác. Nghiên cứu của Jeffrey I. Cohen cùng các tác giả quốc tế ghi nhận tỷ lệ mắc zona tăng cao ở người trên 50–60 tuổi, người nhiễm HIV/AIDS và người có các bệnh lý nền gây suy giảm miễn dịch.
• Miễn dịch học trong bệnh zona: Các tài liệu điểm cứu cho thấy đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào đóng vai trò quyết định trong việc ức chế VZV tái hoạt hóa. Khi virus bùng phát, có sự suy giảm số lượng tế bào TCD4, giảm tế bào diệt tự nhiên NK (CD16+56) và tăng biểu hiện các dấu ấn suy giảm chức năng như CTLA-4, PD-1 trên tế bào T. Về miễn dịch dịch thể, sự gia tăng của IgG, IgA và IgM đặc hiệu xuất hiện sau khi virus tái hoạt hóa, trong đó nồng độ kháng thể đạt đỉnh vào tuần thứ 2–3 của đợt bệnh.
• Nghiên cứu về hoạt tính sinh học của lô hội (Aloe vera): Carl Von Linne (1720) là người đầu tiên miêu tả và định danh cây Aloe vera (Aloe Barbadensis Miller). Các nghiên cứu thực nghiệm đã phân lập hơn 75 thành phần có hoạt tính sinh học trong thạch lô hội, bao gồm glucomannan, acemannan, mannose-6-phosphat, anthraquinone (aloin, emodin), enzyme bradykinase, magnesium lactate và các vitamin A, C, E. Nghiên cứu lâm sàng của Syed và cộng sự (1997) trên 60 bệnh nhân nam bị herpes sinh dục cho thấy kem lô hội rút ngắn thời gian liền tổn thương xuống 4,9 ngày so với 12 ngày ở nhóm giả dược. Nghiên cứu của Rezazadeh và cộng sự, Zandi và cộng sự chứng minh gel lô hội nồng độ 5% có tác dụng ức chế in vitro sự gắn kết và sao chép của Herpes Simplex Virus typ 1 và typ 2 nhờ thành phần emodin và polyphenol. Các công trình của Kayode, Ghasem Vahedi, ZhanHai Yu ghi nhận tác dụng tăng sinh nguyên bào sợi, thúc đẩy tổng hợp collagen typ III, acid hyaluronic và kích thích điều hòa tế bào miễn dịch (CD4, CD8, IL-2, IFN-γ) của các phân đoạn polysaccharide trong lô hội.

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án lựa chọn giải quyết là: Khảo sát một cách hệ thống các yếu tố lâm sàng, dịch tễ học và đánh giá định lượng đồng thời cả miễn dịch tế bào (TCD3, TCD4, TCD8, CD19, CD16+56) lẫn miễn dịch dịch thể (IgA, IgG, IgM) ở bệnh nhân zona nội trú trước và sau điều trị tại Việt Nam; đồng thời kiểm chứng hiệu quả can thiệp của kem thảo dược AL-04 trong việc thúc đẩy liền tổn thương da, giảm đau và hạn chế hình thành sẹo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

Luận án dựa trên cơ sở lý thuyết về miễn dịch học tế bào, virus học lâm sàng và dược lý học thảo dược:

• Cơ chế tổn thương thần kinh và đau trong bệnh zona: Sự nhân lên của VZV tại hạch giao cảm và rễ sau tủy sống gây viêm hoại tử neuron thần kinh cảm giác và phá hủy bao myelin của các sợi thần kinh lớn. Quá trình viêm phóng thích các chất trung gian hóa học (histamine, bradykinin, neuropeptide) dẫn đến hiện tượng tăng cảm trung tâm (central sensitization) và hình thành các mầm tạo nhịp lạc chỗ (ectopic neural pacemaker nodules), giải thích cơ chế đau cấp tính và đau sau zona (PHN kéo dài trên 1 tháng).
• Cơ sở tác dụng của kem lô hội AL-04: Hoạt chất glucomannan và gibberellin liên kết với các thụ thể yếu tố tăng trưởng trên màng nguyên bào sợi, kích thích tăng sinh tế bào và tăng tổng hợp collagen typ III; acemannan kích hoạt đại thực bào tiết IL-1, TNF-α, điều hòa miễn dịch tại chỗ; magnesium lactate ức chế histidine decarboxylase, cản trở tổng hợp histamine giúp giảm đau và ngứa; anthraquinone (aloin, emodin) ức chế sự sao chép màng vỏ của virus nhóm herpes và có tính chất kháng khuẩn tương tự tetracyclin.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp mô tả cắt ngang kết hợp theo dõi dọc tiến cứu và thử nghiệm lâm sàng can thiệp có nhóm đối chứng.

• Đối tượng nghiên cứu:
  • Khảo sát dịch tễ và lâm sàng: 405 bệnh nhân được chẩn đoán xác định bệnh zona điều trị nội trú tại Khoa Da liễu dị ứng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 (được sàng lọc từ tổng số 4.540 bệnh nhân da liễu nội trú).
  • Khảo sát biến đổi miễn dịch và thử nghiệm điều trị can thiệp: 62 bệnh nhân zona, được chia thành hai nhóm:
    • Nhóm nghiên cứu (can thiệp): 32 bệnh nhân, được điều trị bằng phác đồ toàn thân chuẩn kết hợp bôi kem lô hội AL-04 tại chỗ.
    • Nhóm đối chứng: 30 bệnh nhân, được điều trị bằng phác đồ toàn thân chuẩn kết hợp chăm sóc da thông thường.
• Vật liệu và trang thiết bị kỹ thuật:
  • Sản phẩm thử nghiệm: Kem thảo dược lô hội AL-04.
  • Phân tích tế bào máu: Máy phân tích huyết học tự động ADVIA 2120i.
  • Đo các dưới nhóm tế bào lympho T (TCD3, TCD4, TCD8), tế bào lympho B (CD19) và tế bào diệt tự nhiên NK (CD16+56): Kỹ thuật đếm dòng tế bào dòng chảy (Flow Cytometry) trên Máy FACS Calibur.
  • Định lượng nồng độ kháng thể IgA, IgG, IgM trong huyết thanh: Máy xét nghiệm sinh hóa - miễn dịch tự động Olympus AU 640.
  • Phương pháp tế bào học: Xét nghiệm tế bào Tzanck từ dịch đáy bọng nước.
  • Đánh giá mức độ đau: Thang điểm đau Likert.
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thu thập được quản lý và xử lý bằng các thuật toán thống kê y học chuyên dụng; so sánh các biến định tính bằng kiểm định Chi-square ($\chi^2$) hoặc Fisher exact test; so sánh các biến định lượng bằng Student t-test (cho hai nhóm độc lập) và Paired t-test (cho số liệu trước và sau điều trị trong cùng một nhóm); xác định mối tương quan giữa các chỉ số lâm sàng và miễn dịch.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương này trình bày tổng quan lý thuyết về căn nguyên VZV, cấu trúc vỏ capsid và các glycoprotein màng liên quan đến ái tính tế bào T và thần kinh. Tác giả phân tích chi tiết cơ chế xâm nhập biểu mô hô hấp, giai đoạn nhiễm virus huyết, sự tiềm ẩn tại hạch rễ sau tủy sống và cơ chế tái hoạt hóa gây viêm hoại tử neuron khi suy giảm miễn dịch tế bào.

Chương 1 cũng tổng hợp triệu chứng lâm sàng qua các giai đoạn khởi phát (đau tiền triệu, dị cảm), giai đoạn toàn phát (mụn nước, bọng nước mọc thành chùm theo khoanh da chi phối thần kinh một bên cơ thể), các thể lâm sàng đặc biệt (zona liên sườn, zona đầu mặt cổ, zona mắt có dấu hiệu Hutchinson, hội chứng Ramsay Hunt, zona hoại tử, zona xuất huyết) và các biến chứng nặng như đau sau zona (PHN), viêm não màng não, viêm tủy, hoại tử võng mạc cấp (ARN), hoại tử võng mạc lớp ngoài tiến triển (PORN), bệnh lý mạch máu não do VZV.

Phần điều trị điểm lại các phác đồ toàn thân chuẩn (Acyclovir, Famciclovir, Valacyclovir, Brivudin; thuốc giảm đau NSAID, Paracetamol, Tramadol, Oxycodone; thuốc chống co giật Gabapentin, Pregabalin; thuốc chống trầm cảm ba vòng Amitriptylin) và điều trị tại chỗ (kem acyclovir, dung dịch sát khuẩn Jarish, hồ nước, Capsaicin, chiết xuất cam thảo). Cuối chương, tác giả trình bày nguồn gốc sinh thái, lịch sử sử dụng của cây lô hội, thành phần lý hóa của thạch lô hội (99–99,5% nước, pH 4,5, vitamin A, C, E, enzyme bradykinase, khoáng chất kẽm, magnesium lactate, polysaccharide glucomannan, acemannan, anthraquinone emodin/aloin) và các cơ chế dược lý chứng minh khả năng làm lành vết thương, chống viêm, kháng virus, giảm đau và điều hòa miễn dịch.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân zona nội trú, tiêu chuẩn loại trừ, địa điểm và thời gian tiến hành tại Khoa Da liễu dị ứng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 (từ tháng 6/2015 đến tháng 6/2018). Tác giả trình bày phương pháp lấy mẫu và phân nhóm nghiên cứu gồm:

• Mẫu khảo sát dịch tễ, lâm sàng: $n = 405$ bệnh nhân zona (trong tổng số 4.540 bệnh nhân da liễu nội trú).
• Mẫu khảo sát biến đổi miễn dịch và can thiệp điều trị: $n = 62$ bệnh nhân, chia thành nhóm nghiên cứu ($n = 32$) sử dụng phác đồ toàn thân kết hợp bôi kem lô hội AL-04 tại chỗ và nhóm đối chứng ($n = 30$) sử dụng phác đồ toàn thân đơn thuần.

Quy trình kỹ thuật được chuẩn hóa bao gồm: quy trình xét nghiệm tế bào học Tzanck; quy trình xét nghiệm huyết học trên máy ADVIA 2120i; quy trình phân tích các dấu ấn miễn dịch tế bào TCD3, TCD4, TCD8, CD19, CD16+56 bằng hệ thống Flow Cytometry trên máy FACS Calibur; quy trình định lượng nồng độ IgA, IgG, IgM huyết thanh trên máy Olympus AU 640. Các chỉ số theo dõi lâm sàng gồm: thời gian liền da hoàn toàn, đặc điểm sẹo sau lành (sẹo phẳng mềm, sẹo thâm, sẹo lõm, sẹo lồi), thang điểm đau Likert theo dõi dọc, đánh giá kết quả điều trị chung sau 20 ngày và theo dõi ghi nhận tác dụng không mong muốn tại chỗ (nóng rát, đỏ da) hoặc toàn thân. Chương này cũng nêu rõ các nguyên tắc đạo đức trong nghiên cứu y sinh học và phân tích các hạn chế của đề tài.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu được cấu trúc thành ba nhóm dữ liệu chính:

1. Các yếu tố liên quan và đặc điểm lâm sàng bệnh zona ($n = 405$)

• Tỷ lệ mắc zona chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng số bệnh nhân điều trị nội trú tại khoa Da liễu ($405/4.540$ ca). Bệnh phân bố ở các nhóm tuổi nhưng tập trung cao ở nhóm người lớn tuổi (>50 tuổi), xuất hiện quanh năm và ghi nhận các bệnh lý mạn tính kết hợp (đái tháo đường, tăng huyết áp, suy giảm miễn dịch).
• Triệu chứng đau tiền triệu xuất hiện ở đa số bệnh nhân với các tính chất đau nhức, rát bỏng hoặc đau nhói, định khu theo khoanh vùng thần kinh cảm giác trước khi nổi mụn nước.
• Tổn thương cơ bản chủ yếu là mụn nước, bọng nước mọc thành chùm trên nền da viêm đỏ khu trú một bên cơ thể; vị trí tổn thương thường gặp nhất là vùng liên sườn ngực, tiếp theo là vùng đầu mặt cổ và thắt lưng cùng cụt. Luận án phân tích mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa mức độ nặng của bệnh với tuổi đời, thời gian bị bệnh trước khi vào viện và diện tích tổn thương da.

2. Biến đổi miễn dịch trong bệnh zona ($n = 62$)

• Miễn dịch tế bào: Trước điều trị, bệnh nhân zona có biểu hiện suy giảm rõ rệt số lượng và tỷ lệ tế bào TCD3, TCD4 và tế bào diệt tự nhiên NK (CD16+56), trong khi TCD8 có xu hướng tăng phản ứng, dẫn đến giảm tỷ lệ TCD4/TCD8. Sau điều trị, các chỉ số miễn dịch tế bào TCD3, TCD4 và CD16+56 phục hồi tăng lên có ý nghĩa thống kê. Mức độ suy giảm miễn dịch tế bào trước điều trị có mối tương quan thuận với tuổi cao, diện tích tổn thương rộng và mức độ nặng của bệnh.
• Miễn dịch dịch thể: Nồng độ các kháng thể IgA, IgG và IgM tăng cao trong giai đoạn toàn phát của bệnh zona; sau điều trị ghi nhận sự thay đổi nồng độ các globulin miễn dịch này phản ánh quá trình đáp ứng kháng thể đặc hiệu của cơ thể chống lại sự bùng phát của VZV.

3. Kết quả điều trị hỗ trợ bệnh zona bằng kem lô hội AL-04

Luận án so sánh chi tiết giữa nhóm nghiên cứu dùng kem AL-04 ($n = 32$) và nhóm đối chứng ($n = 30$):

Chỉ số đánh giá	Nhóm nghiên cứu (Kem AL-04, n=32)	Nhóm đối chứng (Phác đồ chuẩn, n=30)	Ý nghĩa thống kê / So sánh
Thời gian liền da tổn thương	Rút ngắn thời gian khô bọng nước và liền biểu mô hoàn toàn	Thời gian liền da kéo dài hơn so với nhóm can thiệp	Khác biệt có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$)
Mức độ giảm đau theo thang Likert	Điểm đau giảm nhanh và rõ rệt qua các mốc theo dõi	Điểm đau giảm chậm hơn	Nhóm nghiên cứu đạt hiệu quả giảm đau vượt trội
Tính chất sẹo sau lành	Tỷ lệ sẹo mềm, phẳng, hồi phục sắc tố tốt chiếm đa số	Tỷ lệ sẹo thâm, sẹo lõm xuất hiện cao hơn	Nhóm dùng AL-04 hạn chế hình thành sẹo xấu
Đánh giá chung sau 20 ngày	Tỷ lệ khỏi và chuyển biến mức độ Tốt cao	Tỷ lệ đạt mức Tốt thấp hơn nhóm can thiệp	Kết quả chung nhóm nghiên cứu cao hơn đối chứng
Tác dụng không mong muốn	Không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng tại chỗ hay toàn thân	Không ghi nhận tác dụng phụ bất thường	Mức độ an toàn và dung nạp tại chỗ tốt

Chương 4: Bàn luận

Chương Bàn luận đối chiếu các phát hiện lâm sàng của 405 bệnh nhân zona nội trú với các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, khẳng định bệnh zona có mối liên quan mật thiết với sự suy giảm miễn dịch theo tuổi tác và các bệnh lý kết hợp.

Tác giả phân tích cơ chế sinh học phân tử dẫn đến sự sụt giảm số lượng TCD4, TCD3 và CD16+56 trong máu ngoại vi khi VZV tái hoạt hóa, cũng như phản ứng gia tăng nồng độ IgG, IgA, IgM nhằm trung hòa virus. Về mặt điều trị, chương bàn luận phân tích sâu vai trò bổ trợ của kem lô hội AL-04: sự phối hợp giữa acemannan, glucomannan, bradykinase và anthraquinone trong thạch lô hội đã kích thích tại chỗ quá trình biểu mô hóa, tăng sinh tổ chức hạt, giảm viêm ức chế giải phóng histamine cục bộ, từ đó giải thích kết quả lâm sàng vượt trội về thời gian liền da, giảm đau theo thang Likert và cải thiện chất lượng sẹo so với nhóm đối chứng.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học

• Cung cấp số liệu toàn diện về sự biến đổi miễn dịch tế bào (TCD3, TCD4, TCD8, CD19, CD16+56) và miễn dịch dịch thể (IgA, IgG, IgM) trên bệnh nhân zona điều trị nội trú tại Việt Nam.
• Xác lập bằng chứng khoa học về mối liên quan giữa mức độ suy giảm các phân dưới nhóm lympho bào T (TCD4) và tế bào NK (CD16+56) với độ tuổi, diện tích tổn thương và mức độ nặng của bệnh trên lâm sàng.

Đóng góp về mặt thực tiễn và ứng dụng lâm sàng

• Đánh giá có đối chứng hiệu quả lâm sàng của kem thảo dược lô hội AL-04 dạng bôi tại chỗ: chứng minh chế phẩm giúp rút ngắn thời gian liền tổn thương bọng nước, giảm đau cục bộ theo thang Likert và cải thiện tính chất sẹo sau lành khi phối hợp cùng phác đồ kháng virus toàn thân.
• Xác định tính an toàn và khả năng dung nạp tốt của kem AL-04 khi bôi ngoài da, cung cấp cơ sở để ứng dụng chế phẩm thảo dược vào phác đồ điều trị hỗ trợ bệnh zona trong chuyên ngành da liễu.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện trên đối tượng bệnh nhân zona điều trị nội trú tại một cơ sở y tế tuyến cuối (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) nên nhóm bệnh nhân thường có mức độ tổn thương trung bình đến nặng hoặc có bệnh lý kết hợp, chưa đại diện cho toàn bộ bệnh nhân zona thể nhẹ điều trị ngoại trú trong cộng đồng. Cỡ mẫu can thiệp thử nghiệm ($n = 62$) còn ở mức vừa phải và thời gian theo dõi đánh giá kết quả tập trung chủ yếu trong vòng 20 ngày giai đoạn cấp tính.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần mở rộng thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm với cỡ mẫu lớn hơn; kéo dài thời gian theo dõi từ 3 đến 6 tháng hoặc 1 năm nhằm đánh giá tác động lâu dài của kem AL-04 đối với việc phòng ngừa và giảm tỷ lệ đau sau zona (PHN) mạn tính; nghiên cứu sâu hơn về nồng độ các cytokine tiền viêm (TNF-α, IL-1, IL-6, IFN-γ) tại vùng da tổn thương dưới tác động của kem AL-04.

Giá trị tham khảo

• Đối với bác sĩ Da liễu, Truyền nhiễm và Thần kinh: Luận án cung cấp bức tranh lâm sàng chi tiết về bệnh zona, các yếu tố nguy cơ, tiêu chuẩn đánh giá tổn thương theo thang Likert và đưa ra phác đồ phối hợp kem bôi thảo dược AL-04 giúp tăng hiệu quả liền vết thương và giảm đau.
• Đối với nghiên cứu sinh, học viên sau đại học: Tài liệu cung cấp quy trình phương pháp luận chuẩn mực về thiết kế nghiên cứu lâm sàng kết hợp kỹ thuật đếm dòng tế bào (Flow Cytometry trên máy FACS Calibur) và xét nghiệm miễn dịch tự động (Olympus AU 640).
• Đối với các nhà nghiên cứu dược liệu và bào chế: Luận án là bằng chứng thực nghiệm lâm sàng giá trị về hiệu quả của chiết xuất lô hội (Aloe vera) trong hỗ trợ điều trị các bệnh da do virus Herpes.

Câu hỏi thường gặp

1. Mục tiêu trọng tâm của luận án tiến sĩ này là gì?
Luận án tập trung vào ba mục tiêu chính: (1) Khảo sát đặc điểm lâm sàng và các yếu tố liên quan của 405 bệnh nhân zona nội trú tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108; (2) Xác định sự biến đổi miễn dịch dịch thể (IgA, IgG, IgM) và miễn dịch tế bào (TCD3, TCD4, TCD8, CD19, CD16+56) trước và sau điều trị ($n = 62$); (3) Đánh giá hiệu quả hỗ trợ điều trị của kem bôi lô hội AL-04 so với nhóm đối chứng.

2. Các chỉ số miễn dịch nào được phân tích và bằng phương pháp gì?
Luận án phân tích các chỉ số miễn dịch tế bào gồm TCD3, TCD4, TCD8, CD19 (lympho bào B) và CD16+56 (tế bào diệt tự nhiên NK) bằng kỹ thuật dòng chảy tế bào (Flow Cytometry) trên máy FACS Calibur; đồng thời định lượng nồng độ các globulin miễn dịch IgA, IgG và IgM trong huyết thanh bằng máy xét nghiệm sinh hóa - miễn dịch tự động Olympus AU 640.

3. Cơ chế nào giúp kem lô hội AL-04 có tác dụng hỗ trợ điều trị bệnh zona?
Kem AL-04 phát huy hiệu quả nhờ sự phối hợp của các hoạt chất trong thạch lô hội: Glucomannan và gibberellin kích thích nguyên bào sợi tăng sinh collagen và hyaluronic acid làm nhanh liền sẹo; Acemannan hoạt hóa đại thực bào và điều hòa miễn dịch; Magnesium lactate ức chế histidine decarboxylase làm giảm tạo histamine giúp giảm đau và ngứa; Anthraquinone (emodin, aloin) có hoạt tính kháng khuẩn và ức chế sao chép vỏ virus VZV.

4. Cỡ mẫu và thiết kế thử nghiệm lâm sàng của luận án được bố trí ra sao?
Nghiên cứu khảo sát dịch tễ lâm sàng trên 405 bệnh nhân zona nội trú. Thử nghiệm can thiệp điều trị được tiến hành trên 62 bệnh nhân chia thành hai nhóm: Nhóm nghiên cứu gồm 32 bệnh nhân (dùng phác đồ chuẩn kết hợp bôi kem lô hội AL-04) và Nhóm đối chứng gồm 30 bệnh nhân (dùng phác đồ chuẩn đơn thuần), được theo dõi đánh giá trong 20 ngày.

5. Kết quả điều trị ở nhóm sử dụng kem lô hội AL-04 khác biệt như thế nào so với nhóm đối chứng?
Nhóm nghiên cứu sử dụng kem lô hội AL-04 có thời gian liền da bọng nước ngắn hơn có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$), tốc độ giảm điểm đau theo thang Likert nhanh hơn, tỷ lệ sẹo mềm phẳng thẩm mỹ cao hơn và tỷ lệ đạt kết quả điều trị chung loại Tốt sau 20 ngày vượt trội hơn so với nhóm đối chứng, đồng thời không ghi nhận tác dụng phụ bất lợi.

Kết luận

Luận án tiến sĩ y học của tác giả Nguyễn Lan Anh đã hệ thống hóa đầy đủ đặc điểm lâm sàng và các yếu tố liên quan của bệnh zona điều trị nội trú, đồng thời làm sáng tỏ sự suy giảm miễn dịch qua trung gian tế bào (đặc biệt là TCD4, CD16+56) và biến đổi miễn dịch dịch thể ở các bệnh nhân này. Thử nghiệm lâm sàng có đối chứng khẳng định việc phối hợp bôi kem lô hội AL-04 tại chỗ giúp rút ngắn thời gian liền tổn thương da, hỗ trợ giảm đau theo thang Likert, cải thiện chất lượng sẹo và có độ an toàn cao. Công trình đóng góp cơ sở khoa học và thực tiễn giá trị cho chuyên ngành Da liễu trong việc kết hợp chế phẩm thảo dược tự nhiên vào điều trị bệnh da do virus.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Bệnh zona: căn nguyên, cơ chế bệnh sinh, lâm sàng Zona (Herpes Zoster) là bệnh hay gặp trong số các bệnh da do virus, do Varicella Zoster virus (VZV) gây nên. Bệnh chiếm từ 10-20% dân số, có thể gặp vào bất kỳ mùa nào trong năm và chỉ ở những cá thể đã bị nhiễm VZV trước đó [13]. Có khoảng 10-20% người trưởng thành có khả năng bị zona trong đời [13], trong khi đó tỷ lệ này ở người trên 85 tuổi là 50% [1].

VZV rất nhạy cảm với nhiệt độ, bị bất hoạt ở nhiệt độ từ 56-60 độ C và khi lớp vỏ bị phá vỡ. Vật chủ duy nhất của VZV là con người. Một số động vật nhỏ như chuột lang và chuột có thể nhiễm virus nhưng không thể mắc bệnh zona và được sử dụng để nghiên cứu virus trong giai đoạn tiềm ẩn [14].1 Các yếu tố liên quan đến bệnh zona 1.1 Tỷ lệ mắc bệnh Hàng năm, ở châu Âu và Bắc Mỹ, cứ 1000 người thì có 1,5-3 người bị zona ở các lứa tuổi, trong khi tỷ lệ này ở người trên 60 tuổi là 7-11‰ [1]. Ở Mỹ, mỗi năm có hơn 1 triệu người bị zona, trong đó hơn một nửa là người trên 60 tuổi [15], [16].

Tuổi Zona có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng hay gặp nhất ở người lớn tuổi, đặc biệt trên 50 tuổi, do sự suy giảm chức năng miễn dịch của lympho bào T. Zona ở trẻ em rất hiếm gặp. Một nghiên cứu ở Anh cho kết quả tỷ lệ mắc bệnh ở trẻ dưới 10 tuổi là 0,74‰; 2,5‰ ở người lớn từ 20-50 tuổi và 7,8‰ ở người già trên 60 tuổi [17]. Giới Theo Jeffrey I.

Cohen, nguy cơ mắc bệnh cao hơn ở nữ giới, đặc biệt trong nhóm bệnh nhân cao tuổi [15]. Chủng tộc Người da trắng cũng có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn (3,4%) so với nhóm người Mỹ gốc Phi (1,4%. Tình trạng miễn dịch Những người bị suy giảm miễn dịch có nguy cơ mắc bệnh cao hơn 20- 100 lần người bình thường. Tỷ lệ VZV tái hoạt hóa ở bệnh nhân huyết thanh HIV dương tính là 3%, trong khi ở nhóm huyết thanh âm tính là 0,2% [18].

Liên quan với bệnh thủy đậu Nguy cơ bị zona ở những người từng bị thủy đậu là 25-30% [19]. Zona khó lây hơn thủy đậu, tuy nhiên virus từ tổn thương da có thể lây bằng tiếp xúc trực tiếp hoặc qua các giọt bắn và gây bệnh thủy đậu ở những người chưa từng bị nhiễm trước đó. Tỷ lệ người tiếp xúc với bệnh nhân zona bị tiến triển thành thủy đậu là 15%, trong khi tỷ lệ này ở bệnh thủy đậu là 70% [20]. Khi một bệnh nhi nhiễm VZV, VZV sẽ tiềm ẩn tại hạch giao cảm, vì vậy, việc tiêm phòng thủy đậu cho trẻ em cũng làm tăng nguy cơ bị zona sau này.

Việc tiêm phòng thủy đậu làm giảm tỷ lệ mắc thủy đậu, tuy nhiên tỷ lệ zona tăng lên do người có tuổi không có miễn dịch với VZV [20], [21]. Các yếu tố vi lượng Một số nghiên cứu cho thấy, sự thiếu hụt các yếu tố vi lượng như vitamin A, C, D, E, B12, sắt, kẽm và canxi ion làm giảm chức năng miễn dịch tế bào, làm tăng nguy cơ mắc bệnh zona [22]. Các yếu tố khác Các sang chấn về tâm lý, thể lực qua cơ chế thần kinh thể dịch làm giảm đáp ứng miễn dịch qua trung gian tế bào nên cũng làm tăng nguy cơ virus tái hoạt hóa [18], [23]. Căn nguyên Varicella Zoster Virus (VZV) là một trong 8 loại virus Herpes gây bệnh ở người (Human Herpes Virus- HHV), thuộc nhóm Alpha herpes virus [24].

Năm 1944, Goodpasture và Anderson đã phát hiện các tế bào đa nhân khổng lồ trong các tổn thương phỏng nước của bệnh nhân zona và VZV được Weler và Stoddard phân lập và nuôi cấy vào năm 1953 [25],[26]. VZV có đường kính 80-120 nm, trọng lượng phân tử 80000 [28]. Chuỗi DNA xoắn kép được bao trong hình khối 20 mặt mà lớp vỏ capsid được mã hóa bởi ORF 20, 21, 23, 33, 40, 41. Lớp vỏ capsid lại được bao quanh bởi lớp áo mỏng ranh giới không rõ, được tạo bởi các protein có chức năng điều hòa, được mã hóa bởi ORF 9-12.

Lớp ngoài cùng là lớp vỏ lipid có nguồn gốc từ màng tế bào liên kết khăng khít với glycoprotein của virus [29]. VZV là virus nhỏ nhất trong họ Human herpes virus với cấu trúc gen tương tự của Herpes simplex virus (HSV). VZV sản xuất hơn 6 loại glycoprotein như gB, gC, gE, gH và gL bộc lộ trên màng tế bào trong giai đoạn virus sao chép. Protein gE có nhiều nhất trong các tế bào nhiễm virus, là 6 protein trình diện phần Fc với IgG.

Protein gB có nhiệm vụ trung hòa kháng thể, gH giúp virus lan truyền từ tế bào sang tế bào. Lớp vỏ lipid có rất nhiều glycoprotein bao bọc lấy các protein vốn có vai trò trong việc virus tái bản trong tế bào. Cấu trúc này giúp virus tiềm ẩn trong cơ thể người mà không bị hệ thống miễn dịch phát hiện. Hình 1: Cấu trúc virus VZV [30] 1.

Cơ chế bệnh sinh Theo Agut (1991), VZV lây truyền qua đường hô hấp, nhân lên ở đó và được các lympho bào vận chuyển đến hệ liên võng nội mô rồi xâm nhập vào máu sau 5 ngày, gây nhiễm virus huyết lần đầu. Virus sẽ khu trú ở gan, lách, rồi được tung vào máu gây nhiễm virus huyết lần 2 và gây bệnh thuỷ đậu. Thời gian ủ bệnh trung bình từ 10 đến 21 ngày sau khi tiếp xúc với virus [24]. Khi tổn thương ngoài da cuối cùng đóng vảy là lúc bệnh không còn khả năng lây lan [28].

7 Hình 2: Cơ chế sinh bệnh học của varicella zoster virus [30] Song song với việc gây tổn thương da, virus sẽ theo các đầu mút của các dây thần kinh cảm giác di chuyển hướng tâm đến các hạch giao cảm và tiềm ẩn ở đó hàng năm. Khi gặp điều kiện thuận lợi: tuổi cao, suy giảm miễn dịch…, virus tái hoạt hóa và gây bệnh zona. Tổn thương zona hay gặp nhất ở những vùng mà tổn thương thủy đậu xuất hiện với số lượng nhiều nhất, đó là nhánh mắt của dây thần kinh tam thoa, và thần kinh liên sườn ngực T1 đến thắt lưng L2 [1], [2]. 8 VZV xâm nhập vào biểu mô đường hô hấp, đến hạch hạnh nhân và nhân lên ở đó, sau đó đến các tế bào T.

Tế bào T mang virus đến tổ chức da, sau đó theo các sợi trục đến nhân của các tế bào thần kinh và tiềm ẩn ở đó. VZV gắn với màng tế bào, cởi bỏ lớp áo protein và hợp nhất với tế bào và DNA của virus sẽ xâm nhập vào nhân tế bào. Tại thời điểm này, các gen tức thì sẽ được sản xuất, sau đó là gen sớm và các gen muộn. Lúc này, lớp vỏ capsid mới sẽ lại lắp ráp với DNA của virus và di chuyển ra khỏi nhân tế bào theo hình thức nảy chồi.

Cuối cùng lớp áo ngoài sẽ bao lấy lớp trong và virus được vận chuyển ra khỏi tế bào [30]. Hình 3: Sơ đồ cơ chế bệnh sinh bệnh zona [1] Trong thực nghiệm, người ta thấy VZV có thể thâm nhập vào cả tế bào thần kinh và tế bào khác (tế bào Schwann và tế bào hình sao). Khi có tình trạng suy giảm miễn dịch, VZV được tái hoạt động sẽ gây bệnh zona (Herpes Zoster). Virus sẽ nhân lên tại hạch giao cảm, gây nên tình trạng thâm nhiễm và hoại tử tế bào thần kinh, là lúc bắt đầu triệu chứng đau ở 9 bệnh nhân.

Sau đó, virus di chuyển ly tâm theo dây thần kinh cảm giác, gây viêm dây thần kinh và đến da, gây tổn thương da. Một số trường hợp thâm nhiễm viêm có thể lan sang cả các tế bào vận động ở sừng trước và rễ trước hạch, gây nên triệu chứng liệt khu trú cùng lúc với tổn thương da bắt đầu mọc. Tổn thương da khoanh vùng tương ứng với hạch giao cảm mà virus tiềm ẩn [31]. Bệnh nhân zona đang tiến triển khi làm xét nghiệm rễ sau hạch cạnh sống lưng có hiện tượng xuất huyết, phù nề, thâm nhiễm tế bào lympho, và có sự đứt gãy hình thái của các tế bào thần kinh và một số tế bào khác.

Đôi khi sự thâm nhiễm và hoại tử còn lan sang cả các tế bào sừng trước gây viêm tủy sống và ảnh hưởng đến chức năng vận động [14]. VZV gây tổn thương các tế bào thần kinh cảm giác tại vùng da bị bệnh, bám vào những sợi thần kinh có Myelin có đường kính lớn, làm huỷ bao Myelin, gây tổn thương đường dẫn truyền cảm giác vào của xung động thần kinh. Như vậy triệu chứng đau trong và sau zona là do căn nguyên thần kinh. Trong các trường hợp zona nặng, virus không chỉ xâm nhập vào các sợi thần kinh mà còn vào cả các tổ chức nông và sâu dưới da, để lại sẹo sâu ở vùng tổn thương và là nguyên nhân làm tăng thêm tổn thương thần kinh, và dẫn truyền xung động.

Ngoài ra, nhiễm trùng lan rộng càng làm các chất trung gian hóa học như histamine, bradikynin được giải phóng nhiều hơn. Các chất hóa học này tự bản thân nó cũng gây nên triệu chứng đau. Giai đoạn tiềm ẩn VZV tiềm ẩn trong các tế bào thần kinh ở dây thần kinh sọ, rễ sau hạch và các hạch giao cảm. Trong giai đoạn tiềm ẩn, gen 63 chiếm tỷ lệ nhiều nhất.

Đây là protein sớm tức thì được mã hóa bởi khung 63, là protein đầu tiên phát hiện được ở hạch giao cảm trong giai đoạn này [27]. Cơ chế bệnh sinh của đau Đau là triệu chứng chính trong zona. 89% bệnh nhân có triệu chứng đau. Đau có thể có trước tổn thương da và kéo dài kể cả sau khi tổn thương da đã khỏi.

84% bệnh nhân đau trước khi có tổn thương da [2]. Tổn thương thần kinh ngoại vi và các tế bào thần kinh ở hạch giao cảm gây nên triệu chứng đau. Nhiễm trùng ngoài da càng làm tăng cảm giác đau tại chỗ. Các axit amin và neuropeptide được giải phóng trong giai đoạn tiền triệu và giai đoạn bệnh toàn phát sẽ gây tổn thương dây thần kinh cảm giác và mất kiểm soát của các neuron trung gian ở sừng sau tủy sống, gây ra sự tăng cảm và tăng đáp ứng với kích thích đau.

Đó là hậu quả của sự phá hủy neuron do quá trình viêm và giải phóng các cytokine [31]. Hiện tượng dị cảm (allodynia) và tăng cảm (hyperalgesia) là do sự tăng cảm trung tâm (central sensitization) và do thay đổi ở sừng sau tủy sống, căn nguyên do các cảm thụ đau bị kích thích.