Nghiên Cứu Các Hợp Chất Có Hoạt Tính Sinh Học Từ Nấm Đa Niên Lỗ Đen Và Nấm Vân Chi

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu các hợp chất có hoạt tính sinh học từ quả thể nấm đa niên lỗ đen nigrofomes melanoporus, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngần
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Đình Thắng
• Trường học: Trường Đại Học Vinh
• Chuyên ngành: Hóa Hữu Cơ
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Hợp Chất Có Hoạt Tính Sinh Học Từ Nấm Đa Niên Lỗ Đen Và Nấm Vân Chi Tại Bắc Trung Bộ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Vinh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• DANH SÁCH BẢNG
• DANH SÁCH HÌNH
• DANH SÁCH SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Đối tượng nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Những đóng góp mới của luận án
• Cấu trúc của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Những hợp chất có hoạt tính sinh học từ nấm lớn
• 1.1.1. Giới thiệu về nấm lớn
• 1.1.2. Những hợp chất có hoạt tính sinh học từ nấm lớn
• 1.1.2.1. Kháng khuẩn và kháng nấm
• 1.1.2.2. Khả năng kháng virut
• 1.1.2.3. Gây độc tế bào, chống ung thư và tăng cường hệ thống miễn dịch
• 1.1.2.4. Những hoạt tính khác
• 1.2. Nấm đa niên lỗ đen (Nigrofomes melanoporus)
• 1.2.1. Đặc điểm và sự phân bố
• 1.2.2. Thành phần hoá học và hoạt tính của các chất đã được phân lập
• 1.3. Nấm vân chi (Trametes cubensis)
• 1.3.1. Đặc điểm và sự phân bố
• 1.3.2. Thành phần hoá học và hoạt tính sinh học
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ THỰC NGHIỆM
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu
• 2.1.1. Phương pháp lấy mẫu
• 2.1.2. Phương pháp chiết xuất, phân lập, xác định cấu trúc các chất phân lập được
• 2.1.3. Phương pháp khảo sát cấu trúc các hợp chất
• 2.1.4. Phương pháp thử hoạt tính sinh học
• 2.2. Hóa chất và thiết bị
• 2.2.1. Sắc ký lớp mỏng (TLC)
• 2.2.2. Sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC)
• 2.2.3. Phổ tử ngoại (UV)
• 2.2.4. Phổ hồng ngoại (FT-IR)
• 2.2.5. Phổ khối lượng (MS)
• 2.2.6. Phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR)
• 2.2.7. Điểm nóng chảy
• 2.2.8. Độ quay cực riêng
• 2.3. Nghiên cứu các hợp chất từ quả thể nấm đa niên lỗ đen (Nigrofomes melanoporus)
• 2.3.1. Phân lập các hợp chất
• 2.3.2. Thử hoạt tính gây độc tế bào của 2 hợp chất NDM1, NDM2
• 2.3.3. Hằng số vật lý các hợp chất
• 2.3.3.1. Hợp chất NDM-1 (chất mới)
• 2.3.3.2. Hợp chất NDM-2 (chất mới)
• 2.3.3.3. Hợp chất NDM-3
• 2.3.3.4. Hợp chất NDM-4
• 2.3.3.5. Hợp chất NDM-5
• 2.3.3.6. Hợp chất NDM-6
• 2.3.3.7. Hợp chất NDM-7
• 2.3.3.8. Hợp chất NDM-8
• 2.3.3.9. Hợp chất NDM-9
• 2.3.3.10. Hợp chất NDM-10
• 2.3.3.11. Hợp chất NDM-11
• 2.4. Nghiên cứu các hợp chất từ quả thể nấm vân chi (Trametes cubensis)
• 2.4.1. Phân lập các chất
• 2.4.2. Thử hoạt tính các hợp chất phân lập từ quả thể nấm vân chi
• 2.4.2.1. Thử hoạt tính gây độc tế bào của hợp chất DQE-1
• 2.4.2.2. Thử hoạt tính kháng vi sinh vật của hợp chất DQE-1
• 2.4.3. Hằng số vật lý của các hợp chất
• 2.4.3.1. Hợp chất DQE-1 (chất mới)
• 2.4.3.2. Hợp chất DQE-2 (chất mới)
• 2.4.3.3. Hợp chất DQE-3
• 2.4.3.4. Hợp chất DQE-4
• 2.4.3.5. Hợp chất DQE-5
• 2.4.3.6. Hợp chất DQE-6
• 2.4.3.7. Hợp chất DQE-7
• 2.4.3.8. Hợp chất DQE-8
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nấm đa niên lỗ đen (Nigrofomes melanoporus)
• 3.1.1. Phân lập các hợp chất
• 3.1.2. Xác định cấu trúc các hợp chất
• 3.1.2.1. Hợp chất NDM-1 (chất mới)
• 3.1.2.2. Hợp chất NDM-2 (chất mới)
• 3.1.2.3. Hợp chất NDM-3
• 3.1.2.4. Hợp chất NDM-4
• 3.1.2.5. Hợp chất NDM-5
• 3.1.2.6. Hợp chất NDM-6
• 3.1.2.7. Hợp chất NDM-7
• 3.1.2.8. Hợp chất NDM-8
• 3.1.2.9. Hợp chất NDM-9
• 3.1.2.10. Hợp chất NDM-10
• 3.1.2.11. Hợp chất NDM-11
• 3.1.3. Hoạt tính sinh học của các hợp chất nigrofomin A và nigrofomin B
• 3.2. Quả thể nấm vân chi (Trametes cubensis)
• 3.2.1. Phân lập các hợp chất
• 3.2.2. Xác định cấu trúc các hợp chất
• 3.2.2.1. Hợp chất DQE-1 (chất mới)
• 3.2.2.2. Hợp chất DQE-2 (chất mới)
• 3.2.2.3. Hợp chất DQE-3
• 3.2.2.4. Hợp chất DQE-4
• 3.2.2.5. Hợp chất DQE-5
• 3.2.2.6. Hợp chất DQE-6
• 3.2.2.7. Hợp chất DQE-7
• 3.2.2.8. Hợp chất DQE-8
• 3.2.3. Hoạt tính sinh học của hợp chất tramecubin A (DQE-1)
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu hợp chất sinh học từ nấm đa niên lỗ đen và nấm vân chi

Nghiên cứu hợp chất sinh học từ nấm đa niên lỗ đen (Nigrofomes melanoporus) và nấm vân chi (Trametes cubensis) tại Bắc Trung Bộ mang lại nhiều giá trị tiềm năng cho y học và công nghiệp dược phẩm. Hai loài nấm này không chỉ phong phú về mặt sinh học mà còn chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học đáng chú ý. Việc nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về thành phần hóa học mà còn mở ra hướng đi mới trong việc phát triển các sản phẩm từ thiên nhiên.

1.1. Đặc điểm sinh học của nấm đa niên lỗ đen và nấm vân chi

Nấm đa niên lỗ đen và nấm vân chi là hai loài nấm có giá trị dược liệu cao. Chúng thường được tìm thấy trong các khu rừng tự nhiên ở Bắc Trung Bộ, nơi có điều kiện khí hậu và đất đai thuận lợi cho sự phát triển của chúng. Nấm đa niên lỗ đen nổi bật với khả năng sinh sản và phát triển mạnh mẽ, trong khi nấm vân chi được biết đến với các hợp chất có tác dụng kháng khuẩn và kháng nấm.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu hợp chất sinh học từ nấm

Nghiên cứu hợp chất sinh học từ nấm không chỉ giúp phát hiện các hoạt chất mới mà còn góp phần vào việc phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả cho nhiều bệnh lý. Các hợp chất này có thể được sử dụng trong y học cổ truyền và hiện đại, mở ra cơ hội cho việc phát triển các sản phẩm dược phẩm mới.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu hợp chất sinh học từ nấm

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nghiên cứu hợp chất sinh học từ nấm vẫn gặp phải một số thách thức. Việc thu thập mẫu nấm, chiết xuất và phân lập các hợp chất cần phải được thực hiện cẩn thận để đảm bảo chất lượng và độ chính xác của kết quả. Ngoài ra, việc xác định cấu trúc và hoạt tính sinh học của các hợp chất cũng đòi hỏi các phương pháp phân tích hiện đại.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập mẫu nấm

Việc thu thập mẫu nấm trong tự nhiên thường gặp khó khăn do điều kiện thời tiết và địa hình. Nấm thường phát triển ở những khu vực khó tiếp cận, điều này làm giảm khả năng thu thập mẫu đại diện cho toàn bộ quần thể nấm.

2.2. Thách thức trong chiết xuất và phân lập hợp chất

Chiết xuất và phân lập hợp chất từ nấm đòi hỏi kỹ thuật cao và thiết bị hiện đại. Các phương pháp sắc ký và phân tích cần được tối ưu hóa để đảm bảo thu được các hợp chất có hoạt tính sinh học cao nhất.

III. Phương pháp nghiên cứu hợp chất sinh học từ nấm

Nghiên cứu hợp chất sinh học từ nấm đa niên lỗ đen và nấm vân chi được thực hiện thông qua các phương pháp hiện đại như sắc ký, phổ khối lượng và phổ cộng hưởng từ hạt nhân. Những phương pháp này giúp xác định cấu trúc và hoạt tính sinh học của các hợp chất phân lập được.

3.1. Phương pháp chiết xuất hợp chất từ nấm

Chiết xuất hợp chất từ nấm được thực hiện bằng cách sử dụng các dung môi khác nhau để thu được hỗn hợp các hợp chất. Các phương pháp chiết xuất như chiết bằng ethanol, methanol và nước được áp dụng để tối ưu hóa hiệu suất chiết xuất.

3.2. Phân lập và xác định cấu trúc hợp chất

Sau khi chiết xuất, các hợp chất được phân lập bằng các phương pháp sắc ký như sắc ký lớp mỏng (TLC) và sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC). Cấu trúc của các hợp chất được xác định bằng các phương pháp phổ như NMR và MS.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu hợp chất sinh học từ nấm

Kết quả nghiên cứu cho thấy nấm đa niên lỗ đen và nấm vân chi chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học đáng kể. Các hợp chất này có thể được ứng dụng trong y học, đặc biệt là trong việc phát triển các loại thuốc mới có khả năng điều trị ung thư và kháng khuẩn.

4.1. Hoạt tính sinh học của hợp chất từ nấm đa niên lỗ đen

Các hợp chất phân lập từ nấm đa niên lỗ đen cho thấy khả năng gây độc tế bào đối với một số dòng tế bào ung thư. Điều này mở ra cơ hội cho việc phát triển các liệu pháp điều trị mới.

4.2. Ứng dụng của hợp chất từ nấm vân chi trong y học

Hợp chất từ nấm vân chi đã được chứng minh có khả năng kháng vi sinh vật và kháng nấm. Điều này cho thấy tiềm năng ứng dụng của chúng trong việc phát triển các sản phẩm dược phẩm tự nhiên.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu hợp chất sinh học từ nấm

Nghiên cứu hợp chất sinh học từ nấm đa niên lỗ đen và nấm vân chi không chỉ góp phần làm phong phú thêm kho tàng dược liệu của Việt Nam mà còn mở ra nhiều cơ hội cho nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho y học và công nghiệp dược phẩm.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu hợp chất thiên nhiên

Nghiên cứu hợp chất thiên nhiên từ nấm có thể giúp phát hiện ra những hoạt chất mới, góp phần vào việc phát triển các loại thuốc mới và cải thiện sức khỏe cộng đồng.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu nấm dược liệu

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các loài nấm dược liệu khác, nhằm khai thác tối đa tiềm năng của chúng trong y học và công nghiệp dược phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ hóa học của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Ngần có tiêu đề "Nghiên cứu các hợp chất có hoạt tính sinh học từ quả thể nấm đa niên lỗ đen (Nigrofomes melanoporus (Mont.) Murrill) và nấm vân chi (Trametes cubensis (Mont.) ở vùng Bắc Trung Bộ", thuộc chuyên ngành Hóa hữu cơ (mã số: 62.2701), được thực hiện tại Trường Đại học Vinh dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. TS Trần Đình Thắng và GS. TS Tian-Shung Wu (bảo vệ năm 2015).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Việt Nam là quốc gia nhiệt đới gió mùa có độ đa dạng sinh học cao, ước tính có khoảng 80.000 loài nấm (gấp 6 lần số loài thực vật bậc cao), trong đó khoảng 2.500 loài đã được định danh và 1.400 loài nấm lớn thuộc 120 chi. Theo thống kê của Trịnh Tam Kiệt, Việt Nam có khoảng 22.000 loài nấm lớn, bao gồm khoảng 1.000 loài nấm mục gỗ và 700 loài nấm có giá trị làm thuốc.

Các nghiên cứu quốc tế đã chứng minh nấm lớn chứa nhiều nhóm chất chuyển hóa thứ cấp có hoạt tính sinh học giá trị như triterpenoid, sesquiterpenoid, steroid, phenolic, polysaccharide... có tác dụng kháng vi sinh vật, kháng virus, ức chế tế bào ung thư và điều hòa miễn dịch. Tuy nhiên, tại Việt Nam, các nghiên cứu về nấm dược liệu trước đây chủ yếu tập trung vào phân loại hình thái và khảo sát đa dạng sinh học, trong khi các công trình đi sâu vào thành phần hóa học và thăm dò hoạt tính sinh học của các hợp chất chuyển hóa thứ cấp còn rất hạn chế. Đặc biệt:

• Đối với loài nấm đa niên lỗ đen (Nigrofomes melanoporus): Trước thời điểm nghiên cứu, trên thế giới chưa có bất kỳ công trình nào công bố về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của loài này.
• Đối với loài nấm vân chi (Trametes cubensis): Trên thế giới mới chỉ có một số ít công trình nghiên cứu cấu trúc triterpenoid (như công bố của H. Adam năm 1967, Joachim Rosecke năm 2000, Hertweck C. năm 2007), còn tại Việt Nam loài nấm này chưa từng được nghiên cứu về mặt hóa học và hoạt tính sinh học.

Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được đánh số theo văn bản:

1. Chiết hỗn hợp các chất từ quả thể nấm đa niên lỗ đen (Nigrofomes melanoporus) và quả thể nấm vân chi (Trametes cubensis);
2. Sử dụng các phương pháp sắc ký để phân lập các hợp chất từ dịch chiết của hai loại nấm trên;
3. Xác định cấu trúc của những hợp chất phân lập được;
4. Thử hoạt tính sinh học của một số hợp chất phân lập được.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Quả thể nấm đa niên lỗ đen (Nigrofomes melanoporus (Mont.) Murrill) và quả thể nấm vân chi (Trametes cubensis (Mont.)).
• Phạm vi không gian: Mẫu nấm được thu hái tại khu vực Bắc Trung Bộ Việt Nam (mẫu nấm đa niên lỗ đen thu hái tại Vườn Quốc gia Pù Mát, tỉnh Nghệ An, tiêu bản ký hiệu Vinh-TSWu 200901 do PGS. Ngô Anh thuộc Khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học Huế định danh; mẫu nấm vân chi thu hái tại vùng Bắc Trung Bộ).
• Phạm vi thời gian: Mẫu nấm Nigrofomes melanoporus được thu hái vào tháng 11/2009; các thực nghiệm hóa học và sinh học được triển khai từ năm 2009 đến năm 2015.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan lịch sử nghiên cứu các chất chuyển hóa thứ cấp từ nấm lớn và hệ thống hóa các nhóm hoạt tính sinh học chính:

• Lịch sử nghiên cứu: Điểm lại mốc phân lập axit mycophenolic từ P. glaucoma của Gosio; phát hiện penicillin từ Penicillium notatum của Alexander Fleming (1929); giai đoạn từ năm 1940 đến nay với hơn 8.600 hợp chất chuyển hóa thứ cấp từ nấm lớn đã được xác định.
• Hoạt tính kháng khuẩn, kháng nấm: Điểm lại các hợp chất ganomycin A (1) và B (2) từ Ganoderma pfeifferi; oospolactone (3) từ Gloeophyllum sepiarium; axit merulinic A, B, C (4-6) và merulidial (7) từ Merulius tremellosus; hợp chất hirsutane sesquiterpene như desoxyhypnophilin (8), hypnophilin (9), 6,7-epoxy-4(15)-hirsuten-5-ol (10), 6,7-epoxy-4(15)-hirsuten-1,5-diol (11) từ Lentinus crinitus, pleurotellol (12), axit pleurotellic (13) từ Pleurotellus hypnophilus, axit hirsutic (14), axit complicatic (15) từ Stereum complicatum; aleurodiscal (16) từ Aleurodiscus mirabilis; các triterpenoid lanostane (21-25) từ Fomitopsis pinicola; nhóm strobilurin A, E, F1 (26-28), 9-methoxystrobilurin A (29), oudemansin A (30); các hợp chất thơm đơn giản như anisaldehyde (31), (4-metoxyphenyl)-1,2-propanediol (32), biformin (33), frustulosin (34), frustulosinol (35), 1-hydroxy-2-nonyn-3-on (36), cinnabarin (37), beauvericin (38).
• Hoạt tính kháng virus: Điểm lại các polysaccharide PSK và PSP từ Trametes versicolor có tác dụng ức chế HIV-1; dịch chiết nước của Ganoderma applanatum, Fomitella supina, Phellinus rhabarbarinus, Trichaptum perrottotti, Trametes cubensis kháng HIV-1; dịch chiết Inonotus obliquus; hispolon (39) và hispidin (40) từ Inonotus hispidus chống virus cúm A và B; axit ganoderic β (41), ganoderiol F (42), ganodermanontriol (43) từ Ganoderma lucidum; ganodermadiol (44), lucidadiol (45), axit applanoxidic (46) từ G. pfeifferi.
• Hoạt tính gây độc tế bào và chống ung thư: Hợp chất montadial A (47) từ Bondarzewia montana; egonol (48), demethoxyegonol (49), egonol glucoside (50) từ Laetiporus sulphureus var. miniatus; fomecin A (51) và B (52); tremediol (53), tremetriol (54), α-bisabolol (55) từ Merulius tremellosus; naematolon (56), naematolin (57) từ Panus; nhóm polyporusteron A-G (58-64) từ Polyporus umbellatus; các dẫn xuất ergostane (65, 66) từ Trametes versicolor; axit zhankuic A-C (67-69) từ Antrodia cinnamomea; axit lucidenic (70), metyl lucidentat F (71), lucialdehyde A-C (72-74) từ Ganoderma lucidum; axit poricoic G, H (75, 76) từ Poria cocos; β-D-glucan và phức hệ polysaccharide protein PSK, D-II.
• Tình hình nghiên cứu cụ thể về hai đối tượng của đề tài:
  • Nigrofomes melanoporus: Là loài nấm gỗ thuộc họ Polyporaceae, chi Nigrofomes, quả thể màu nâu tím tối, chất gỗ cứng, lỗ rất nhỏ. Chưa có dữ liệu nghiên cứu hóa thực vật nào trước đó.
  • Trametes cubensis: H. Adam và cộng sự (1967) phân lập triterpene malonate Ia (96); Joachim Rosecke và cộng sự (2000) phân lập 9 triterpenoid (97-105); Joachim Rosecke (1967) và Hertweck C. (2007) phân lập quercinol (106), trolox (107), tocopherol (108), (E)-metyl 4-metoxycinnamat (109), (Z)-metyl 4-metoxycinnamat (110).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Khảo sát toàn diện thành phần hóa học phân tử lượng nhỏ từ dịch chiết quả thể hai loài nấm thu hái tại miền Trung Việt Nam, phân lập và làm sáng tỏ cấu trúc các hợp chất sạch (đặc biệt tìm kiếm các chất mới), đồng thời đánh giá sàng lọc hoạt tính gây độc tế bào ung thư và hoạt tính kháng vi sinh vật của các hợp chất phân lập được.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng quy trình nghiên cứu hóa học các hợp chất thiên nhiên kết hợp khảo sát hoạt tính sinh học in vitro theo các tiêu chuẩn thực nghiệm hiện đại:

Nhóm phương pháp	Kỹ thuật / Thiết bị cụ thể	Mục đích thực hiện
Chiết xuất & Xử lý mẫu	Ngâm chiết hồi lưu/chiết lạnh bằng hệ dung môi $CHCl_3:MeOH$ (1:1 v/v) ở nhiệt độ thường; cất thu hồi dung môi dưới áp suất giảm bằng máy cất quay chân không.	Tách chiết tối đa các hợp chất phân cực trung bình và phân cực từ quả thể nấm khô (nghiền nhỏ).
Phân tách & Sắc ký	- Sắc ký cột thường (CC) và sắc ký cột nhanh (FC) sử dụng pha tĩnh Silica gel (230-400 mesh), Sephadex LH-20, pha đảo RP18. - Sắc ký lớp mỏng (TLC) phân tích (bản nhôm tráng sẵn DC-Alufolien 60 $F_{254}$, RP18 $F_{254s}$) và TLC điều chế (độ dày 0,5-1 mm). Thuốc thử hiện màu: đèn tử ngoại (254 nm, 368 nm), hơi $I_2$, dung dịch $H_2SO_4$ đặc hơ nóng. - Sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) bán điều chế và phân tích trên hệ thống Shimadzu LC-8A, bộ điều khiển -10A VP, phần mềm CLASS-VP; cột Inertsil ODS-3 (5 µm, 150 x 4,6 mm) và cột Cosmosil 5-$C_{18}$-MS-II (20 x 250 mm).	Phân đoạn dịch chiết, tinh chế và cô lập các hợp chất tinh khiết từ hỗn hợp cao chiết.
Xác định cấu trúc hóa học	- Phổ tử ngoại (UV) trên máy Agilent UV-VIS. - Phổ hồng ngoại biến đổi Fourier (FT-IR) trên máy Shimadzu FTIR Prestiga-21. - Phổ khối lượng (ESI-MS, EI-MS) và phổ khối lượng phân giải cao (HR-ESI-MS) trên máy Bruker Daltonics APEX II (30 eV) và micrOTOF-QII 10187. - Phổ cộng hưởng từ hạt nhân 1D và 2D ($^1H$-NMR 400/500 MHz, $^{13}C$-NMR 100/125 MHz, DEPT, COSY, HSQC, HMBC, NOESY) trên các thiết bị Bruker AVANCE-500, AVANCE III-400 với chất chuẩn nội TMS. - Nhiễu xạ tia X đơn tinh thể (X-ray) trên máy Bruker AXS SMART-1000. - Đo nhiệt độ nóng chảy (Yanagimoto MP-S3) và độ quay cực riêng $[\alpha]_D$ (Jasco P-1020).	Làm sáng tỏ công thức phân tử, công thức cấu tạo, cấu hình tương đối và cấu trúc không gian của các chất phân lập.
Thử nghiệm hoạt tính sinh học	- Đánh giá độc tính tế bào ung thư theo phương pháp MTT (Hansen, 1989) trên các dòng tế bào: Jurkat (bạch cầu cấp), NPC-TW01 (biểu mô vòm họng), NCI-H661 (ung thư phổi) tại Đại học Y Trung Quốc (Đài Loan); phương pháp SRB/MTT (Skehan, Likhitwitayawuid) trên các dòng Hep-G2 (ung thư gan), Lu (ung thư phổi), RD (ung thư cơ vân) tại Viện Hóa học các hợp chất thiên nhiên (VAST). - Đánh giá hoạt tính kháng vi sinh vật kiểm định theo phương pháp vi pha loãng (Vander, Vlietlinck, McKane) trên vi khuẩn Gram (-) E. coli ATCC 25922, Gram (+) S. aureus ATCC 25923; nấm sợi (chủng 439, M42), nấm men (Candida albicans ATCC 7754, SH 20).	Xác định giá trị $IC_{50}$, nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) hoặc ghi nhận mức độ đáp ứng sinh học của các hợp chất thử nghiệm.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 (dài 28 trang) trình bày có hệ thống cơ sở lý luận về các hợp chất chuyển hóa thứ cấp từ nấm lớn. Tác giả phân tích chi tiết cấu trúc hóa học và cơ chế tác dụng của các nhóm hoạt chất tự nhiên từ nấm:

• Nhóm kháng khuẩn, kháng nấm gồm các hợp chất polyketide, isocoumarin, sesquiterpenoid khung hirsutane, triterpenoid khung lanostane, strobilurin và các dẫn xuất thơm đơn giản.
• Nhóm kháng virus gồm các polysaccharide-protein (PSK, PSP) ngăn cản sự gắn kết virus HIV vào thụ thể CD4 của lympho bào, các triterpenoid nhóm ganoderic acid ức chế enzyme phiên mã ngược và protease của HIV-1, virus cúm A, B và HSV-1.
• Nhóm gây độc tế bào và kích thích miễn dịch gồm các sterol ecdysterone (polyporusterone A-G), lanostane triterpenoid (lucialdehyde A-C, lucidenic acid), sesquiterpenoid và phức hệ $\beta$-(1$\rightarrow$3)-D-glucan phân nhánh $\beta$-(1$\rightarrow$6)-D-glucosyl.
• Giới thiệu chi tiết đặc điểm hình thái, giải phẫu, sinh thái, phân bố và tình hình nghiên cứu hóa thực vật của hai loài nấm nghiên cứu: nấm đa niên lỗ đen (Nigrofomes melanoporus) và nấm vân chi (Trametes cubensis).

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu và thực nghiệm

Chương 2 (dài 24 trang) mô tả chi tiết quy trình thực nghiệm thu hái, chiết xuất, phân lập và đo đạc các thông số hóa lý:

• Xử lý quả thể nấm đa niên lỗ đen: 1.350 g quả thể khô nấm N. melanoporus (thu hái tại Vườn Quốc gia Pù Mát) được xay nhỏ, ngâm chiết 3 lần với hệ dung môi $CHCl_3:MeOH$ (1:1), cô cất thu được 78,0 g cao tổng NDM.
  • Tách cao NDM trên cột silica gel (8 x 80 cm, 230-400 mesh) với gradient dung môi hexane:acetone (100:0 đến 1:1) thu được 10 phân đoạn chính.
  • Phân đoạn NDM5 (11,85 g) qua các bước sắc ký cột silica gel tiếp theo thu được hợp chất NDM-8 (45 mg), NDM-9 (23 mg), NDM-3 (32 mg), NDM-4 (15 mg).
  • Phân đoạn NDM6 (9,70 g) kết tinh trong $CHCl_3$ tách thành phần tinh thể NDM61 (1,35 g) và phần dịch NDM62 (5,60 g). NDM61 qua sắc ký cột thu được NDM-10 (128 mg) và NDM-11 (78 mg). Phân đoạn NDM62 qua sắc ký bản mỏng điều chế và sắc ký cột thu được NDM-7 (43 mg), NDM-5 (37 mg), NDM-6 (76 mg).
  • Phân đoạn NDM7 (5,40 g) sắc ký cột silica gel thu phân đoạn NDM73 (78 mg), sau đó phân tách trên HPLC pha đảo Cosmosil 5-$C_{18}$-MS-II ($H_2O:MeOH = 65:35$) thu được hai chất mới NDM-1 (13,2 mg) và NDM-2 (8,7 mg).
• Xử lý quả thể nấm vân chi: Quả thể nấm Trametes cubensis được chiết xuất và phân lập theo hệ thống sắc ký cột silica gel kết hợp sắc ký lớp mỏng điều chế và kết tinh phân đoạn, thu được 8 hợp chất sạch ký hiệu từ DQE-1 đến DQE-8 (trong đó DQE-1 và DQE-2 là hai triterpenoid mới).
• Mô tả chi tiết quy trình đo phổ UV, IR, MS, HR-ESI-MS, $^1H$-NMR, $^{13}C$-NMR, DEPT, COSY, HSQC, HMBC, NOESY, X-ray tinh thể học và quy trình ủ tế bào thử hoạt tính sinh học theo vi phiến 96 giếng.

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Chương 3 (dài 61 trang) là nội dung trọng tâm của luận án, trình bày lập luận chi tiết xác định cấu trúc hóa học của 19 hợp chất phân lập được và công bố số liệu thử nghiệm sinh học.

1. Thành phần hóa học nấm đa niên lỗ đen (Nigrofomes melanoporus)

Từ cao chiết NDM đã phân lập và xác định cấu trúc 11 hợp chất (NDM-1 đến NDM-11):

Ký hiệu mẫu	Tên hợp chất	Phân loại hóa học	Tình trạng cấu trúc	Đặc điểm phổ và cấu trúc xác định
NDM-1	Nigrofomin A	Sesquiterpenoid	Hợp chất mới	Công thức phân tử $C_{15}H_{22}O_4$; HR-ESI-MS: $m/z$ 289,1416 $[M+Na]^+$. Cấu trúc xác định bằng phổ 1D, 2D-NMR và cấu trúc tinh thể tia X (lưu trữ tại CCDC).
NDM-2	Nigrofomin B	Sesquiterpenoid	Hợp chất mới	Công thức phân tử $C_{15}H_{20}O_4$; HR-ESI-MS: $m/z$ 287,1260 $[M+Na]^+$. Khung sesquiterpene có các nhóm chức hydroxyl và carbonyl liên hợp, xác nhận qua HMBC và NOESY.
NDM-3	Madolin A	Sesquiterpenoid	Đã biết	Đồng nhất số liệu phổ $^1H$-NMR, $^{13}C$-NMR và tương tác HMBC.
NDM-4	Dehydrovomifoliol	Sesquiterpenoid	Đã biết	Xác định qua phổ cộng hưởng từ hạt nhân proton và carbon.
NDM-5	(2-Hydroxyphenyl) axetat	Phenolic	Đã biết	Xác nhận cấu trúc qua phổ khối lượng và NMR 2 chiều.
NDM-6	trans-p-Hydroxycoumaric	Phenolic	Đã biết	Dẫn xuất acid cinnamic, xác định bằng phổ NMR.
NDM-7	Metyl ferulat	Phenolic	Đã biết	Xác định qua phổ NMR với tín hiệu nhóm methoxy và ester.
NDM-8	$\gamma$-(4-metyphenyl)-$\gamma$-metyl-$\gamma$-butyrolacton	Lactone	Đã biết	Phổ $^{13}C$-NMR và DEPT xác nhận vòng lactone 5 cạnh gắn nhân thơm.
NDM-9	Axit benzoic	Phenolic acid	Đã biết	Đồng nhất số liệu phổ NMR.
NDM-10	Ergosterol	Steroid	Đã biết	Sterol đặc trưng của màng tế bào nấm.
NDM-11	Ergosterol peroxit	Steroid	Đã biết	Dẫn xuất peroxide nội tại vị trí C-5/C-8 của khung ergostane.

Lưu ý: Cả 11 hợp chất trên đều là lần đầu tiên được phân lập từ loài nấm Nigrofomes melanoporus.

2. Thành phần hóa học nấm vân chi (Trametes cubensis)

Từ dịch chiết quả thể nấm vân chi phân lập và xác định cấu trúc 8 hợp chất (DQE-1 đến DQE-8):

Ký hiệu mẫu	Tên hợp chất	Phân loại hóa học	Tình trạng cấu trúc	Đặc điểm phổ xác định
DQE-1	Tramecubin A	Triterpenoid	Hợp chất mới	HR-ESI-MS, $^{1}H$-NMR, $^{13}C$-NMR, DEPT, HMBC, COSY, NOESY. Khung lanostane triterpene oxy hóa cao.
DQE-2	Tramecubin B	Triterpenoid	Hợp chất mới	HR-ESI-MS, phân tích tương tác xa HMBC ($H \rightarrow C$) và NOESY.
DQE-3	Axit eburicoic	Triterpenoid	Đã biết	Triterpenoid khung lanostane đặc trưng của nấm mục gỗ.
DQE-4	$3\beta$-hydroxylanosta-8,24-dien-21-oic	Triterpenoid	Đã biết	Xác định bằng phổ $^1H$-NMR và $^{13}C$-NMR so sánh.
DQE-5	Ergosterol	Steroid	Đã biết	Đồng nhất dữ liệu phổ chuẩn.
DQE-6	Ergosterol peroxit	Steroid	Đã biết	Xác định qua tương tác HMBC và phổ khối lượng.
DQE-7	Oospolacton	Isocoumarin	Đã biết	Xác định khung isocoumarin qua phổ NMR và HMBC.
DQE-8	Oospoglycol	Isocoumarin	Đã biết	Dẫn xuất dihydroxy của oospolactone.

Lưu ý: Cả 8 hợp chất trên đều là lần đầu tiên được phân lập từ loài nấm Trametes cubensis.

3. Kết quả thử nghiệm hoạt tính sinh học

• Hoạt tính gây độc tế bào của nigrofomin A (NDM-1) và nigrofomin B (NDM-2): Thử nghiệm trên 3 dòng tế bào ung thư người cho thấy cả hai hợp chất sesquiterpenoid mới đều thể hiện khả năng ức chế và gây độc tế bào ung thư:
  • Dòng tế bào bệnh bạch cầu cấp tính (Jurkat);
  • Dòng tế bào ung thư biểu mô vòm họng ở người (NPC-TW01);
  • Dòng tế bào ung thư phổi (NCI-H661).
• Hoạt tính sinh học của tramecubin A (DQE-1) và tramecubin B (DQE-2):
  • Hoạt tính độc tế bào thử nghiệm trên 3 dòng tế bào ung thư: ung thư gan (Hep-G2), ung thư phổi (Lu), ung thư biểu mô liên kết/cơ vân (RD).
  • Hoạt tính kháng khuẩn thử nghiệm trên: vi khuẩn Gram âm (E. coli ATCC 25922) và vi khuẩn Gram dương (S. aureus ATCC 25923).
  • Hoạt tính kháng nấm thử nghiệm trên: nấm sợi (chủng 439, M42) và nấm men (C. albicans ATCC 7754, SH 20).
  • Kết quả: Hợp chất tramecubin A và B cho kết quả âm tính (chưa thể hiện hoạt tính ức chế rõ rệt ở các dải nồng độ thử nghiệm ban đầu).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt khoa học và lý luận

1. Lần đầu tiên tại Việt Nam và trên thế giới tiến hành khảo sát toàn diện thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của quả thể nấm đa niên lỗ đen (Nigrofomes melanoporus):
   • Phân lập và xác định cấu trúc 11 hợp chất sạch gồm 4 sesquiterpenoid, 2 steroid, 3 phenolic, 1 lactone và 1 phenolic acid.
   • Phát hiện 02 hợp chất sesquiterpenoid mới đặt tên là nigrofomin A và nigrofomin B.
   • Xác định chính xác cấu trúc tinh thể không gian của nigrofomin A bằng phương pháp nhiễu xạ tia X đơn tinh thể; bộ dữ liệu tinh thể học đã được đăng ký và lưu trữ chính thức tại Trung tâm Dữ liệu Tinh thể học Cambridge (CCDC).
2. Lần đầu tiên tại Việt Nam nghiên cứu thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của quả thể nấm vân chi (Trametes cubensis):
   • Phân lập và xác định cấu trúc 8 hợp chất sạch gồm 4 triterpenoid, 2 steroid và 2 coumarin/isocoumarin (oospolactone, oospoglycol).
   • Phát hiện 02 hợp chất triterpenoid mới đặt tên là tramecubin A và tramecubin B.
   • Toàn bộ 8 hợp chất này lần đầu tiên được ghi nhận phân lập từ loài Trametes cubensis.
3. Đóng góp dữ liệu hoạt tính sinh học: Chứng minh hai hợp chất mới nigrofomin A và nigrofomin B có hoạt tính gây độc đối với 3 dòng tế bào ung thư người (Jurkat, NPC-TW01, NCI-H661); đồng thời cung cấp dữ liệu thực nghiệm sàng lọc âm tính của tramecubin A trên các chủng vi khuẩn, nấm kiểm định và 3 dòng tế bào Hep-G2, Lu, RD.

Đóng góp về thực tiễn và giải pháp đề xuất

• Cung cấp bộ cơ sở dữ liệu phổ chuẩn ($^1H$-NMR, $^{13}C$-NMR, DEPT, 2D-NMR, MS, HR-ESI-MS, X-ray) của 19 hợp chất chuyển hóa thứ cấp làm tài liệu đối chiếu cho nghiên cứu hóa học nấm dược liệu.
• Kết quả nghiên cứu sơ bộ về hoạt tính độc tế bào gợi mở tiềm năng sử dụng nguồn nấm lớn tự nhiên tại khu vực Bắc Trung Bộ (như Vườn Quốc gia Pù Mát) làm nguồn nguyên liệu nghiên cứu phát triển các sản phẩm hỗ trợ điều trị và thực phẩm chức năng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên phạm vi và nội dung thực nghiệm được trình bày trong luận án:

• Hạn chế về nguồn mẫu và phạm vi khảo sát: Mẫu nấm mới chỉ được thu hái tại một số địa điểm đại diện thuộc khu vực Bắc Trung Bộ (như Vườn Quốc gia Pù Mát đối với nấm đa niên lỗ đen) vào thời điểm nhất định (tháng 11/2009), chưa khảo sát biến động hàm lượng hoạt chất theo mùa và theo các vùng sinh thái khác nhau.
• Hạn chế về khảo sát sinh học:
  • Mới chỉ tiến hành thử nghiệm hoạt tính in vitro ở mức độ sàng lọc sơ bộ độc tính tế bào và kháng vi sinh vật; chưa đi sâu nghiên cứu cơ chế phân tử tác động (con đường truyền tín hiệu apoptosis, chu kỳ tế bào...).
  • Hợp chất tramecubin A và B chưa thể hiện hoạt tính độc tế bào trên các dòng Hep-G2, Lu, RD và kháng vi sinh vật ở nồng độ khảo sát, cần mở rộng thử nghiệm trên các đích sinh học khác.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Khảo sát thêm các hoạt tính sinh học tiềm năng khác của các hợp chất phân lập được (chống viêm, chống oxy hóa, điều hòa miễn dịch, ức chế enzyme alpha-glucosidase...).
  • Nghiên cứu bán tổng hợp hoặc biến đổi cấu trúc hóa học của các phân tử mới (nigrofomin A, B) nhằm tối ưu hóa hoạt tính sinh học.
  • Nghiên cứu quy trình nuôi trồng sinh khối sợi nấm hoặc nuôi cấy quả thể nhân tạo của hai loài nấm trên để chủ động nguồn nguyên liệu mà không phụ thuộc vào thu hái tự nhiên.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị chuyên môn cao cho:

1. Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Hóa hữu cơ, Hóa học các hợp chất thiên nhiên, Hóa dược và Công nghệ sinh học:
   • Tham khảo phương pháp phân tách sắc ký phân đoạn đối với dịch chiết quả thể nấm gỗ nhiều năm (loại mẫu giàu polymer và chất béo khó tách).
   • Tham khảo quy trình phân tích và biện giải cấu trúc phổ NMR phức tạp (đặc biệt là việc phối hợp DEPT, HSQC, HMBC, NOESY để xác định khung sesquiterpene và triterpene oxy hóa cao).
   • Khai thác 110 phổ trong phần phụ lục làm tư liệu đối sánh phổ thực nghiệm.
2. Các nhà nghiên cứu Dược liệu học và Sinh học thực nghiệm:
   • Sử dụng các dữ liệu về hoạt tính gây độc tế bào của nigrofomin A, B làm cơ sở định hướng sàng lọc các dẫn xuất kháng ung thư từ nấm lớn.
   • Đánh giá tiềm năng dược học của nguồn nấm rừng nhiệt đới tại các vườn quốc gia miền Trung.
3. Các cơ quan quản lý và bảo tồn tài nguyên sinh vật:
   • Cung cấp dẫn liệu khoa học về giá trị hóa sinh của hai loài nấm bản địa phục vụ công tác quy hoạch, bảo tồn đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Pù Mát và dải rừng Bắc Trung Bộ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án đã phát hiện bao nhiêu hợp chất có cấu trúc mới và chúng thuộc khung cấu trúc nào?

Luận án đã phát hiện và xác định cấu trúc của 04 hợp chất mới:

• 02 sesquiterpenoid mới từ nấm đa niên lỗ đen (Nigrofomes melanoporus): đặt tên là nigrofomin A (NDM-1, công thức $C_{15}H_{22}O_4$) và nigrofomin B (NDM-2, công thức $C_{15}H_{20}O_4$).
• 02 triterpenoid mới từ nấm vân chi (Trametes cubensis): đặt tên là tramecubin A (DQE-1) và tramecubin B (DQE-2), đều thuộc nhóm triterpene khung lanostane bị oxy hóa cao.

2. Cấu trúc không gian của hợp chất mới nigrofomin A được chứng minh bằng kỹ thuật quyết định nào?

Bên cạnh việc phân tích hệ thống phổ NMR một chiều và hai chiều ($^1H$-NMR, $^{13}C$-NMR, DEPT, HSQC, HMBC, NOESY) và phổ khối lượng phân giải cao HR-ESI-MS ($m/z$ 289,1416 $[M+Na]^+$), cấu trúc không gian và cấu hình tinh thể của nigrofomin A đã được xác định tuyệt đối bằng phương pháp nhiễu xạ tia X đơn tinh thể (X-ray) trên máy Bruker AXS SMART-1000. Dữ liệu tinh thể học của hợp chất đã được nộp và lưu trữ tại Trung tâm Dữ liệu Tinh thể học Cambridge (CCDC).

3. Quy trình chiết xuất và phân lập từ nấm đa niên lỗ đen đã thu được bao nhiêu hợp chất và sử dụng hệ dung môi gì?

Từ 1.350 g quả thể khô nấm N. melanoporus, tác giả chiết bằng hệ dung môi $CHCl_3:MeOH$ (1:1 v/v) thu được 78,0 g cao tổng NDM. Qua các bước sắc ký cột silica gel (với hệ dung môi rửa giải hexane-acetone, hexane-EtOAc, $CHCl_3-MeOH$), sắc ký bản mỏng điều chế và HPLC pha đảo Cosmosil 5-$C_{18}$-MS-II ($H_2O:MeOH = 65:35$), tác giả đã phân lập được 11 hợp chất sạch: nigrofomin A, nigrofomin B, madolin A, dehydrovomifoliol, (2-hydroxyphenyl) axetat, trans-p-hydroxycoumaric, metyl ferulat, $\gamma$-(4-metyphenyl)-$\gamma$-metyl-$\gamma$-butyrolacton, axit benzoic, ergosterol và ergosterol peroxit.

4. Hoạt tính sinh học của các hợp chất phân lập từ hai loài nấm thể hiện như thế nào?

• Hợp chất mới nigrofomin A và nigrofomin B từ nấm đa niên lỗ đen thể hiện hoạt tính gây độc rõ rệt trên 3 dòng tế bào ung thư người gồm tế bào bạch cầu cấp tính (Jurkat), ung thư biểu mô vòm họng (NPC-TW01) và ung thư phổi (NCI-H661).
• Hợp chất tramecubin A và tramecubin B từ nấm vân chi khi thử nghiệm độc tế bào trên 3 dòng Hep-G2, Lu, RD; kháng khuẩn trên E. coli, S. aureus; kháng nấm trên nấm sợi (439, M42) và nấm men (C. albicans, SH 20) cho kết quả âm tính ở các nồng độ thử nghiệm ban đầu.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Ngần là công trình thực nghiệm hoàn chỉnh về hóa học các hợp chất thiên nhiên trên hai loài nấm dược liệu Nigrofomes melanoporus và Trametes cubensis tại khu vực Bắc Trung Bộ Việt Nam. Đề tài đã phân lập và làm sáng tỏ cấu trúc của 19 hợp chất chuyển hóa thứ cấp, trong đó phát hiện 4 hợp chất có cấu trúc mới gồm 2 sesquiterpenoid (nigrofomin A, nigrofomin B) và 2 triterpenoid (tramecubin A, tramecubin B), đồng thời giải cấu trúc tinh thể học X-ray của nigrofomin A lưu trữ tại Cambridge. Kết quả thử nghiệm sinh học đã chứng minh hoạt tính gây độc tế bào ung thư vòm họng, ung thư phổi và bệnh bạch cầu của các hợp chất nigrofomin mới, đóng góp các cứ liệu khoa học thực nghiệm quan trọng cho lĩnh vực nghiên cứu nấm dược liệu tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Những hợp chất có hoạt tính sinh học từ nấm lớn 1. Giới thiệu về nấm lớn Trong hàng ngàn năm qua, nấm được con người biết đến, sử dụng như một nhóm sinh vật quan trọng và phong phú trong lĩnh vực dược học, thực phẩm. Hiện nay, giới nấm chủ yếu gồm bốn ngành rộng, Chytridiomycota, Zygomycota, Ascomycota, và Basidiomycota, các chi thuộc giới nấm được tìm thấy đóng vai trò là một trong những nguồn đa dạng sinh học rộng bao gồm cả trên mặt đất và dưới nước, góp phần đặc biệt quan trọng trong sự hình thành hệ sinh thái học của hành tinh chúng ta.

Số loài nấm trên lãnh thổ Việt Nam ước lượng gấp 6 lần số loài thực vật bậc cao, khoảng 80.000 loài trong đó có 2500 loài nấm đã được định danh, nấm lớn chiếm 1400 loài thuộc 120 chi. Theo thống kê của Trịnh Tam Kiệt, số loài nấm lớn Việt Nam là khoảng 22.000 loài trong đó khoảng 1.000 loài là nấm mục gỗ, 700 loài có giá trị làm thuốc. Từ xa xưa, người phương Đông đã biết dùng nhiều loài nấm để làm thuốc bổ, tăng cường thể lực, phòng chống bệnh tật như các loài nấm sau: Đông trùng hạ thảo (Cordyceps sinensis), phục linh, vân chi, linh chi, nấm hương… Những loài nấm này được sử dụng rộng rãi, với nhiều bài thuốc dân gian khác nhau nhằm điều trị nhiều loại bệnh. Trong những phương thuốc này, hai loài nấm C.sinesis, Ganoderma lucidum được xếp vào loại thuốc quan trọng [7, 31, 35, 90].

Tuy nhiên, nghiên cứu gần đây cho thấy rằng lớp nấm nang, nấm sinh sản vô tính và nấm đảm là những loài nấm có khả năng sản sinh ra các sản phẩm chuyển hóa bậc hai có hoạt tính sinh học, quen thuộc nhất là từ các loài nấm thuộc các chi Aspergillus, Penicillium, Fusarium, Trichoderma, Phoma, Alternaria, Acremonium, và Stachybotrys, Ganoderma, Lactarius và Aureobasidium [111]. 6 Số lượng các nghiên cứu được đầu tư công nghệ phân lập, phân loại nấm ngày càng nhiều, ngày càng hiện đại. Do đó, từ những năm 1990 đến nay, nhiều mẫu nấm lớn trên thế giới đã được tìm thấy, đặc biệt là nấm ký sinh côn trùng và nấm biển được chú ý như nguồn nguyên liệu mới, đa dạng có hiệu quả tốt nhằm cung cấp cho ngành dược liệu. Nấm lớn dược liệu có số lượng rất lớn, có sự đa dạng sinh học phong phú [15, 72].

Những hợp chất có hoạt tính sinh học từ nấm lớn Trong lịch sử nghiên cứu về thành phần hoá học của nấm lớn, hợp chất chuyển hoá bậc hai được phân lập đầu tiên là từ nấm lớn là axit mycophenolic từ P.glaucoma được công bố bởi Gosio. Đến năm 1929, nhà bác học Alexander Fleming công bố hợp chất penicillin được phân lập từ nấm mốc Penicillium notatum, có khả năng kháng khuẩn hiệu quả được sử dụng rộng rãi trong chiến tranh thế giới lần thứ II. Đây là sự phát hiện vĩ đại, cho thấy con đường mới, quan trọng mở ra con đường mới cho việc tìm ra các loại thuốc trong y học hiện đại. Năm 1940, các chất chuyển hoá bậc hai từ nấm lớn mới thật sự được sự chú ý đặc biệt [125].

Từ đó đến nay, các nhà khoa học phân lập được khoảng hơn 8.600 hợp chất chuyển hoá bậc hai có hoạt tính sinh học có nguồn gốc từ các loài nấm lớn [111]. Kháng khuẩn và kháng nấm Qua nghiên cứu của các nhà khoa học trong thời gian gần đây thì có hơn 75% các loài nấm lớn trên thế giới thể hiện khả năng kháng khuẩn [92].