Luận văn thạc sĩ: Hoạt động giám sát phản biện xã hội Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện Càng Long, tỉnh Trà Vinh - Bùi Thị Bé Ba

Nghiên cứu toàn diện về hoạt động giám sát phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện Càng Long, Trà Vinh. Phân tích thực trạng, vai trò và giải pháp

• Tác giả: Bùi Thị Bé Ba
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Khoa
• Trường học: Trường Đại học Trà Vinh
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Càng Long, tỉnh Trà Vinh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Trà Vinh

Tóm tắt

I. Tổng quan hoạt động giám sát phản biện xã hội Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện Càng Long

Hoạt động giám sát phản biện xã hội là chức năng quan trọng của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Càng Long, tỉnh Trà Vinh. Đây là cơ chế nhằm đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân, phát huy dân chủ và tăng cường sự đồng thuận xã hội. Ủy ban MTTQ huyện Càng Long thực hiện giám sát đối với cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân trong việc thực hiện chính sách, pháp luật. Hoạt động này góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân. Huyện Càng Long nằm ven Quốc lộ 53, cách thành phố Trà Vinh 21 km, là cửa ngõ giao lưu kinh tế - văn hóa - xã hội của tỉnh. Với đa dạng dân tộc Kinh - Khmer - Hoa cùng nhiều tôn giáo khác nhau, hoạt động giám sát phản biện xã hội tại địa phương mang tính đặc thù riêng. Nghiên cứu về chủ đề này giúp đánh giá thực trạng, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát, phản biện xã hội trong giai đoạn hiện nay.

1.1. Vị trí vai trò của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc huyện Càng Long

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Càng Long giữ vị trí quan trọng trong hệ thống chính trị địa phương. Tổ chức này là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, tập hợp sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Vai trò của MTTQ thể hiện rõ qua việc tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước. Tại huyện Càng Long, MTTQ phối hợp với các tổ chức thành viên triển khai nhiều chương trình hành động thiết thực. Tổ chức này đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, phản ánh tâm tư nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền. MTTQ huyện Càng Long còn tham gia xây dựng chính quyền vững mạnh, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

1.2. Cơ sở pháp lý của hoạt động giám sát phản biện xã hội

Hoạt động giám sát phản biện xã hội của MTTQ huyện Càng Long được thực hiện trên cơ sở hệ thống pháp luật đồng bộ. Hiến pháp năm 2013 quy định rõ quyền giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên. Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 cụ thể hóa quyền giám sát, phản biện xã hội của MTTQ. Nghị quyết liên tịch giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ và Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam hướng dẫn cụ thể quy trình giám sát. Tại tỉnh Trà Vinh, các quy định địa phương cũng được ban hành để triển khai hoạt động này. Hệ thống pháp lý này tạo hành lang pháp lý vững chắc cho MTTQ huyện Càng Long thực hiện nhiệm vụ giám sát, phản biện xã hội một cách hiệu quả và đúng quy định.

II. Phân tích thực trạng giám sát phản biện xã hội tại huyện Càng Long

Thực trạng hoạt động giám sát phản biện xã hội tại Ủy ban MTTQ huyện Càng Long cho thấy nhiều kết quả đạt được nhưng cũng tồn tại hạn chế cần khắc phục. Về kết quả, MTTQ huyện đã chủ động xây dựng chương trình giám sát hàng năm, tập trung vào các lĩnh vực được nhân dân quan tâm như đất đai, giáo dục, y tế, bảo hiểm xã hội. Số lượng cuộc giám sát tăng dần qua các năm, chất lượng giám sát từng bước được cải thiện. Tuy nhiên, hoạt động phản biện xã hội còn hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng. Năng lực cán bộ làm công tác giám sát ở cơ sở chưa đồng đều, một số nơi chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của hoạt động này. Kinh phí bố trí cho hoạt động giám sát còn eo hẹp, ảnh hưởng đến phạm vi và tần suất giám sát. Việc phối hợp giữa MTTQ với các tổ chức thành viên và cơ quan nhà nước đôi khi chưa chặt chẽ, dẫn đến hiệu quả giám sát chưa cao.

2.1. Kết quả đạt được trong hoạt động giám sát

Ủy ban MTTQ huyện Càng Long đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận trong hoạt động giám sát. Hàng năm, MTTQ huyện xây dựng và triển khai chương trình giám sát với nội dung thiết thực, bám sát tình hình địa phương. Các cuộc giám sát tập trung vào việc thực hiện chính sách pháp luật về đất đai, chế độ chính sách cho người có công, công tác giảm nghèo bền vững. MTTQ huyện phối hợp tốt với HĐND, UBND huyện trong hoạt động giám sát, tạo sự đồng bộ trong hệ thống chính trị. Nhiều kiến nghị sau giám sát được các cơ quan tiếp thu và giải quyết, góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhân dân. Hoạt động giám sát bầu cử cũng được thực hiện nghiêm túc, đảm bảo dân chủ, công bằng, minh bạch trong quá trình bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp.

2.2. Hạn chế và nguyên nhân trong hoạt động phản biện xã hội

Hoạt động phản biện xã hội tại MTTQ huyện Càng Long còn bộc lộ nhiều hạn chế. Số lượng văn bản phản biện còn ít, nội dung phản biện chưa sâu, thiếu tính xây dựng. Một số cán bộ MTTQ cơ sở chưa nắm vững quy trình, phương pháp phản biện xã hội. Nguyên nhân chính bao gồm: nhận thức của một số cấp ủy, chính quyền về vai trò phản biện xã hội của MTTQ chưa đầy đủ. Năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ làm công tác Mặt trận ở xã, thị trấn còn hạn chế. Cơ chế phối hợp giữa MTTQ với các cơ quan liên quan chưa rõ ràng, thiếu chế tài cụ thể. Kinh phí dành cho hoạt động phản biện chưa được bố trí thỏa đáng. Tâm lý ngại va chạm của một số cán bộ cũng là rào cản khiến hoạt động phản biện chưa phát huy hết hiệu quả.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát phản biện xã hội huyện Càng Long

Để nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát phản biện xã hội của Ủy ban MTTQ huyện Càng Long, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cả hệ thống chính trị và nhân dân về vai trò, vị trí của giám sát, phản biện xã hội. Thứ hai, đào tạo bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ MTTQ các cấp, đặc biệt ở cơ sở. Thứ ba, đổi mới nội dung và phương thức giám sát, phản biện theo hướng thiết thực, hiệu quả, tập trung vào những vấn đề bức xúc của nhân dân. Thứ tư, tăng cường cơ chế phối hợp giữa MTTQ với HĐND, UBND và các tổ chức thành viên. Thứ năm, bố trí kinh phí phù hợp cho hoạt động giám sát, phản biện xã hội. Cuối cùng, ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động giám sát, tăng cường tiếp nhận ý kiến phản ánh của nhân dân qua các kênh trực tuyến.

3.1. Đào tạo nâng cao năng lực cán bộ Mặt trận

Đào tạo nâng cao năng lực cán bộ là giải pháp then chốt để nâng cao hiệu quả giám sát, phản biện xã hội tại huyện Càng Long. Cần xây dựng chương trình đào tạo bồi dưỡng chuyên sâu, thường xuyên cho cán bộ MTTQ các cấp. Nội dung đào tạo tập trung vào kỹ năng giám sát, phương pháp phản biện xã hội, kiến thức pháp luật liên quan. MTTQ huyện cần tổ chức các lớp tập huấn ngắn hạn, hội thảo chuyên đề để chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn. Việc luân chuyển, bổ nhiệm cán bộ có năng力 chuyên môn tốt vào vị trí công tác Mặt trận cũng cần được quan tâm. Hợp tác với trường đại học, viện nghiên cứu để nâng cao chất lượng đào tạo. Xây dựng đội ngũ cộng tác viên giám sát tại cơ sở, tận dụng người có uy tín trong cộng đồng tham gia giám sát.

3.2. Đổi mới nội dung và phương thức giám sát phản biện

Đổi mới nội dung và phương thức giám sát, phản biện xã hội là giải pháp quan trọng cần triển khai tại huyện Càng Long. Về nội dung, cần tập trung giám sát những vấn đề nhân dân bức xúc như đất đai, môi trường, chế độ chính sách xã hội, chất lượng giáo dục và y tế. Phương thức giám sát cần đa dạng hóa, kết hợp giữa giám sát chuyên đề và giám sát theo đơn thư khiếu nại của nhân dân. Ứng dụng công nghệ thông tin trong thu thập thông tin, xử lý dữ liệu giám sát. Tăng cường giám sát trực tiếp tại cơ sở, gặp gỡ đối thoại với nhân dân. Xây dựng cơ chế phản hồi kết quả giám sát, phản biện một cách công khai minh bạch. Phát huy vai trò của báo chí, mạng xã hội trong giám sát và phản biện xã hội.

IV. Kết luận và định hướng ứng dụng thực tiễn giám sát phản biện xã hội

Hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Ủy ban MTTQ huyện Càng Long là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh, phát huy quyền làm chủ của nhân dân. Qua nghiên cứu, có thể khẳng định hoạt động này đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhân dân. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế cần khắc phục về năng lực cán bộ, kinh phí, cơ chế phối hợp. Định hướng trong thời gian tới, huyện Càng Long cần tiếp tục quán triệt sâu sắc đường lối, chủ trương của Đảng về giám sát, phản biện xã hội. Xây dựng mô hình giám sát, phản biện xã hội phù hợp với đặc thù địa phương đa dân tộc, đa tôn giáo. Tăng cường hợp tác, học hỏi kinh nghiệm từ các địa phương khác. Ứng dụng công nghệ số vào hoạt động giám sát để nâng cao tính minh bạch, hiệu quả. Phát huy vai trò của nhân dân trong giám sát, phản biện xã hội.

4.1. Định hướng phát triển hoạt động giám sát trong giai đoạn mới

Trong giai đoạn mới, hoạt động giám sát, phản biện xã hội của MTTQ huyện Càng Long cần có định hướng phát triển rõ ràng. Cần xây dựng chiến lược dài hạn với các mục tiêu cụ thể, đo lường được. Tăng cường tính chuyên nghiệp hóa trong hoạt động giám sát, từng bước chuẩn hóa quy trình, tiêu chí đánh giá. Mở rộng phạm vi giám sát sang các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, phát triển bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu. Xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả giám sát, phản biện xã hội một cách khoa học, khách quan. Tăng cường sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học trong hoạt động giám sát chuyên đề. Phát huy sáng kiến, kinh nghiệm hay từ cơ sở để nhân rộng mô hình hiệu quả.

4.2. Ứng dụng thực tiễn và kiến nghị cho địa phương

Từ kết quả nghiên cứu, có thể đề xuất một số kiến nghị cho huyện Càng Long. Huyện ủy, HĐND, UBND huyện cần quan tâm hơn nữa đến hoạt động giám sát, phản biện xã hội của MTTQ. Bố trí kinh phí thỏa đáng, tạo điều kiện thuận lợi cho MTTQ thực hiện nhiệm vụ. Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa MTTQ với các cơ quan, tổ chức liên quan. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và nhân dân. MTTQ huyện cần chủ động đổi mới nội dung, phương thức giám sát phù hợp với tình hình mới. Tăng cường giám sát việc thực hiện kiến nghị sau giám sát để đảm bảo tính hiệu quả. Xây dựng đội ngũ cộng tác viên giám sát tại cơ sở vững mạnh, phát huy vai trò người có uy tín trong cộng đồng dân tộc thiểu số.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Càng Long, tỉnh Trà Vinh giữ vị trí chiến lược ở cửa ngõ giao thương với quy mô dân số gần 145.000 người, sinh sống tại 14 đơn vị hành chính gồm 1 thị trấn và 13 xã. Cơ cấu dân cư đa dạng với đồng bào dân tộc Kinh chiếm 92,76%, dân tộc Khmer chiếm 7,07% và các dân tộc khác chiếm 0,17%, cùng hơn 30.840 tín đồ thuộc 4 tôn giáo chính đang sinh hoạt tại 34 cơ sở thờ tự. Trong bối cảnh quản lý công tại địa phương, hoạt động giám sát và phản biện xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đóng vai trò rường cột nhằm kiểm soát quyền lực nhà nước phi tài phán và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhân dân.

Tuy nhiên, thực tiễn giai đoạn 2015–2020 cho thấy công tác này bộc lộ không ít điểm nghẽn: nhận thức của một bộ phận cấp ủy và chính quyền chưa đầy đủ dẫn đến tình trạng xem nhẹ phản biện, đội ngũ cán bộ cơ sở mỏng và kiêm nhiệm, quy trình xử lý kiến nghị sau giám sát còn mang tính hình thức với tỷ lệ phản hồi thỏa đáng chưa cao. Nhằm giải quyết các vấn đề trên, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý công của tác giả Bùi Thị Bé Ba, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Lê Văn Khoa, tập trung giải quyết 3 mục tiêu trọng tâm: hệ thống hóa lý luận và khung pháp lý về giám sát, phản biện xã hội; đánh giá thực trạng triển khai tại huyện Càng Long giai đoạn 2015–2020; và xác lập hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản trị công đến năm 2025. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ giải quyết kiến nghị sau giám sát lên trên 85%, củng cố niềm tin và đồng thuận xã hội cho gần 145.000 người dân trên địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận vấn đề dựa trên nền tảng lý thuyết kiểm soát quyền lực nhà nước và lý thuyết dân chủ xã hội chủ nghĩa, khẳng định bản chất quyền lực thuộc về nhân dân và sự cần thiết của cơ chế kiểm soát quyền lực từ bên ngoài bộ máy hành chính. Nghiên cứu cũng vận dụng lý thuyết quản trị công hiện đại về sự tham gia của công dân (Citizen Participation Theory), coi sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc là công cụ đo lường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của chính quyền.

Khung lý thuyết của đề tài làm sáng tỏ 5 khái niệm cốt lõi: giám sát xã hội, phản biện xã hội, hiệp thương dân chủ, quyền làm chủ của nhân dân và kiểm soát quyền lực công. Về cơ sở pháp lý, nghiên cứu dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và quy định của Đảng có hiệu lực cao: Điều 9 Hiến pháp năm 2013, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 (Luật số 75/2015/QH13), Quyết định số 217-QĐ/TW và Quyết định số 218-QĐ/TW ngày 12 tháng 12 năm 2013 của Bộ Chính trị, cùng Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2015.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết toàn dân tộc. Nhằm đảm bảo tính khoa học và phản ánh trung thực thực tiễn quản lý công, tác giả tiến hành khảo sát chọn mẫu thuận tiện kết hợp phân tầng ngẫu nhiên với cỡ mẫu 120 cán bộ Mặt trận và công chức quản lý trên địa bàn 14 xã, thị trấn cùng các phòng ban chuyên môn cấp huyện. Cỡ mẫu 120 được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện toàn diện cho cả hai nhóm chủ thể: cơ quan thực hiện giám sát và cơ quan chịu sự giám sát.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được khai thác từ hơn 50 báo cáo tổng kết năm, biên bản giám sát và văn bản phản biện giai đoạn 2015–2020 của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Càng Long. Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, logic - lịch sử và phân tích tài liệu thứ cấp. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp bóc tách từng mặt hoạt động, lượng hóa chính xác tỷ lệ thực thi nhiệm vụ và tìm ra quy luật vận động nội tại của công tác giám sát, phản biện xã hội ở cấp huyện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hoạt động giám sát được triển khai diện rộng trên toàn bộ 14 đơn vị hành chính cấp xã, đạt trung bình 15 đến 20 cuộc giám sát mỗi năm. Tuy nhiên, cơ cấu nội dung có sự chênh lệch lớn: hơn 65% tổng số cuộc tập trung vào các chính sách an sinh xã hội, giải quyết chế độ cho người có công và hộ nghèo, trong khi giám sát thực thi công vụ, đạo đức lối sống của cán bộ, công chức chỉ chiếm dưới 20%.

Thứ hai, công tác phản biện xã hội còn nhiều hạn chế, chỉ đạt khoảng 35% so với yêu cầu thực tiễn hoạch định chính sách tại địa phương. Về hình thức, phương thức gửi văn bản dự thảo lấy ý kiến chiếm thế áp đảo với hơn 75%, trong khi hình thức tổ chức hội nghị phản biện trực tiếp hoặc đối thoại chỉ chiếm chưa đầy 25%.

Thứ ba, hiệu lực kiến nghị sau giám sát chưa tương xứng với công sức triển khai. Tỷ lệ các cơ quan quản lý nhà nước tiếp thu, xử lý và phản hồi dứt điểm bằng văn bản chỉ dao động từ 55% đến 60%, còn lại hơn 40% kiến nghị bị rơi vào tình trạng chậm trễ hoặc giải trình chung chung, thiếu lộ trình khắc phục cụ thể.

Thứ tư, nguồn nhân lực thực thi tại cơ sở gặp áp lực lớn: 100% cán bộ Mặt trận cấp xã phải kiêm nhiệm nhiều chức danh, và chỉ có khoảng 30% cán bộ được đào tạo bài bản về kỹ năng phân tích chính sách và phản biện xã hội.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ sự bất cập trong nhận thức của một bộ phận cấp ủy và lãnh đạo chính quyền cơ sở, đôi lúc còn tâm lý e ngại va chạm hoặc coi phản biện là hoạt động mang tính thủ tục. Khung pháp lý hiện hành dù đã có Quyết định số 217-QĐ/TW nhưng vẫn thiếu các chế tài pháp lý bắt buộc và thời hạn cụ thể buộc cơ quan hành chính phải giải trình kiến nghị của Mặt trận.

Khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu của Trần Văn Thi tại huyện Châu Thành (tỉnh An Giang) và Hoàng Đức Thắng tại tỉnh Quảng Trị, tình trạng lúng túng trong phản biện dự thảo và tỷ lệ tiếp thu kiến nghị dưới 60% là điểm nghẽn phổ biến ở cấp huyện tại các tỉnh phía Nam. Về mặt phân tích dữ liệu, các kết quả này có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ cột kép thể hiện tương quan giữa số lượng cuộc giám sát và tỷ lệ phản hồi của chính quyền qua các năm từ 2015 đến 2020, kết hợp biểu đồ tròn phân bổ cơ cấu hình thức phản biện để thấy rõ sự áp đảo của phương thức gửi văn bản thụ động so với đối thoại trực tiếp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc huyện Càng Long trong tình hình mới, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Hoàn thiện quy chế phối hợp và xác lập cơ chế giải trình bắt buộc: Ban Thường vụ Huyện ủy Càng Long chỉ đạo Ủy ban nhân dân huyện ban hành quy chế phối hợp sửa đổi, quy định rõ thời hạn tối đa 30 ngày để các cơ quan chuyên môn phải trả lời bằng văn bản đối với kiến nghị sau giám sát. Mục tiêu nâng tỷ lệ tiếp thu, giải quyết kiến nghị đạt từ 85% đến 90% trong giai đoạn 2023–2025.
• Chuẩn hóa và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ Mặt trận cơ sở: Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện Càng Long phối hợp với Trung tâm Chính trị huyện định kỳ tổ chức ít nhất 02 lớp tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng phản biện chính sách và giám sát đầu tư cộng đồng. Phấn đấu đạt 100% cán bộ chuyên trách cấp huyện và Chủ tịch Mặt trận 14 xã, thị trấn có chứng chỉ nghiệp vụ vào cuối năm 2024.
• Đổi mới quy trình và đa dạng hóa hình thức phản biện xã hội: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp trong huyện chủ động chuyển trọng tâm từ lấy ý kiến qua văn bản sang tổ chức hội nghị đối thoại trực tiếp, phấn đấu tăng tỷ lệ phản biện trực tiếp từ dưới 25% hiện nay lên mức tối thiểu 50% giai đoạn 2023–2026.
• Đẩy mạnh chuyển đổi số và công khai minh bạch kết quả giám sát: Ủy ban nhân dân huyện phối hợp với Mặt trận Tổ quốc số hóa toàn bộ hồ sơ giám sát, công khai 100% báo cáo kết quả và tiến độ giải quyết của chính quyền trên Cổng thông tin điện tử huyện Càng Long để hơn 145.000 người dân cùng theo dõi và tham gia kiểm tra.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội các cấp: Cung cấp bộ cẩm nang thực hành, quy trình bài bản từ khâu lập kế hoạch đến xử lý văn bản kiến nghị, giúp tháo gỡ điểm nghẽn nghiệp vụ cho cán bộ tại 14 xã, thị trấn.
• Lãnh đạo cấp ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp huyện, xã: Giúp người đứng đầu cơ quan quản lý nắm vững cơ chế phối hợp liên ngành, chuẩn hóa quy trình giải trình, từ đó nâng cao chỉ số hài lòng của hơn 145.000 người dân địa phương đối với sự phục vụ của cơ quan công quyền.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Quản lý công, Xây dựng Đảng và Luật học: Tài liệu tham khảo học thuật giá trị với chuỗi dữ liệu thực chứng 5 năm giai đoạn 2015–2020 về mô hình kiểm soát quyền lực nhà nước phi tài phán ở cấp cơ sở.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu tại các trường chính trị, cơ sở giáo dục đại học: Cung cấp nguồn tư liệu thực nghiệm phong phú từ 120 mẫu khảo sát thực địa để biên soạn bài giảng môn Quản lý nhà nước, Thể chế chính trị và Dân chủ cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Điểm khác biệt cốt lõi giữa giám sát của Mặt trận Tổ quốc và thanh tra nhà nước là gì?
Giám sát của Mặt trận mang tính xã hội và đại diện nhân dân, không mang tính quyền lực nhà nước và không trực tiếp áp dụng chế tài xử phạt mà thực hiện qua kiến nghị. Ngược lại, thanh tra nhà nước do cơ quan quyền lực thực hiện, mang tính bắt buộc và ban hành quyết định xử lý trực tiếp. Tại Càng Long, Mặt trận tiến hành 15 đến 20 cuộc giám sát mỗi năm để hỗ trợ phát hiện các sai sót cho bộ máy nhà nước.

Tại sao hoạt động phản biện xã hội tại cấp cơ sở thường khó triển khai hơn hoạt động giám sát?
Phản biện xã hội đòi hỏi năng lực phân tích chính sách phức tạp ngay từ giai đoạn soạn thảo văn bản. Thực tế tại 14 xã, thị trấn huyện Càng Long cho thấy chỉ có khoảng 30% cán bộ Mặt trận được tập huấn chuyên sâu về kỹ năng thẩm định dự thảo, cộng thêm tâm lý e ngại va chạm với cơ quan soạn thảo, khiến số cuộc phản biện chỉ đạt khoảng 35% so với yêu cầu.

Căn cứ pháp lý quan trọng nhất bảo đảm cho hoạt động giám sát, phản biện hiện nay là gì?
Hoạt động này được bảo đảm cao nhất tại Điều 9 Hiến pháp năm 2013, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 và trực tiếp là Quyết định số 217-QĐ/TW, Quyết định số 218-QĐ/TW ngày 12 tháng 12 năm 2013 của Bộ Chính trị, quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc phối hợp với Mặt trận.

Làm thế nào để khắc phục tình trạng cơ quan nhà nước chậm xử lý kiến nghị sau giám sát?
Luận văn đề xuất giải pháp ban hành quy chế phối hợp liên ngành kèm chế tài bắt buộc cơ quan chức năng phải giải trình bằng văn bản trong vòng 30 ngày. Cơ chế này hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ xử lý dứt điểm kiến nghị từ 55% lên trên 85% trong giai đoạn 2023–2025.

Nghiên cứu đã sử dụng cỡ mẫu và nguồn dữ liệu nào để đánh giá thực trạng tại huyện Càng Long?
Tác giả đã tiến hành điều tra thực địa với cỡ mẫu 120 cán bộ Mặt trận và công chức quản lý trên địa bàn 14 đơn vị hành chính cấp xã của huyện Càng Long, đồng thời bóc tách dữ liệu thứ cấp từ hơn 50 báo cáo chuyên đề giai đoạn 2015–2020 để phân tích.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khung pháp lý về giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc trong nền quản trị công hiện đại.
• Đánh giá trung thực thực trạng giai đoạn 2015–2020 tại 14 xã, thị trấn của huyện Càng Long thông qua khảo sát thực địa 120 cán bộ và công chức.
• Làm rõ các nút thắt chủ yếu như tỷ lệ giải quyết kiến nghị sau giám sát mới đạt khoảng 55% đến 60% và kỹ năng phản biện chính sách còn hạn chế.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp đột phá, tập trung nâng tỷ lệ phản biện trực tiếp lên trên 50% trong giai đoạn 2023–2026.
• Thiết lập cơ chế công khai hóa kết quả kiểm soát quyền lực, phục vụ quyền làm chủ của gần 145.000 người dân địa phương.

Đóng góp khoa học then chốt của công trình là xây dựng mô hình nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Trong giai đoạn 2023–2025, cấp ủy và chính quyền huyện Càng Long cần sớm cụ thể hóa các khuyến nghị bằng quy chế giải trình bắt buộc và đẩy mạnh chuyển đổi số. Các nhà quản lý công và học viên học thuật hãy ứng dụng ngay khung phân tích của luận văn để nâng cao hiệu lực kiểm soát quyền lực và thúc đẩy dân chủ tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN, PHÁP LÝ VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT, PHẢN BIỆN XÃ HỘI CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM 1.1 KHÁI QUÁT VỀ MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM 1.1 Vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị Giữa lúc cao trào cách mạng đầu tiên do Đảng lãnh đạo mà đỉnh cao là phong trào Xô viết Nghệ tĩnh đang diễn ra sôi nổi và rầm rộ trong cả nước, ngày 18/11/1930, Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông dương ra chỉ thị về vấn đề thành lập Hội phản đế Đồng minh, hình thức đầu tiên của Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt nam. Từ đó tới nay, ở mỗi thời kỳ khác nhau có những hình thức và tên gọi tổ chức cụ thể khác nhau phù hợp với nhiệm vụ của từng thời kỳ cách mạng nhưng Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt nam nơi tập hợp các giai tầng trong xã hội vì những mục tiêu lớn của dân tộc luôn tồn tại và phát triển, Đảng Cộng sản Việt Nam - người chủ xướng việc hình thành Mặt trận Dân tộc thống nhất trong thời hiện đại - vừa là thành viên tích cực của Mặt trận vừa bằng sự sáng tạo, đúng dắn trong đường lối, chính sách, sự gương mẫu phấn đấu vì lợi ích chung của dân tộc đã được các thành viên của Mặt trận thừa nhận vai trò lãnh đạo. Đến nay vị trí, vai trò của MTTQVN được thừa nhận tại văn bản pháp luật có hiệu lực pháp lý cao nhất của nước ta là Hiến pháp, cụ thể tại Điều 9, Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 nêu rõ: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là bộ phận của hệ thống chính trị của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng, tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, nơi hiệp thương, phối hợp và thống nhất hành động của các thành viên.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có nhiệm vụ tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, tăng cường sự nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân dân; tuyên truyền, động viên nhân dân phát huy quyền làm chủ, thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, nghiêm chỉnh thi hành Hiến pháp và pháp luật, giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ công chức nhà nước; tập hợp ý 9 kiến, kiến nghị của nhân dân để phản ánh, kiến nghị với Đảng và Nhà nước; tham gia xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân; cùng Nhà nước chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân; tham gia phát triển tình hữu nghị, hợp tác giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân các nước trong khu vực và trên thế giới”11. Tại Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ IX thông qua ngày 20 tháng 9 năm 2019 đã nêu rất rõ về mối quan hệ, nhiệm vụ của MTTQVN cụ thể như sau: “MTTQVN là bộ phận cấu thành hệ thống chính trị của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân. Điều này xuất phát từ thực tiễn và yêu cầu khách quan của sự nghiệp cách mạng, xuất phát từ thể chế chính trị: Nước ta là nước dân chủ, mọi quyền lực thuộc về Nhân dân. Đây còn là vấn đề lịch sử, từ khi có Đảng là có Mặt trận.

Sau khi giành được chính quyền, Đảng, Nhà nước, Mặt trận là những bộ phận hợp thành hệ thống chính trị. Tuy vai trò, vị trí, chức năng và phương thức hoạt động khác nhau nhưng đều là công cụ thực hiện và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; đều có chung mục đích là phấn đấu xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, thống nhất, dân chủ, giàu mạnh, có vị trí xứng đáng trên trường quốc tế. Mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và Mặt trận là mối quan hệ hữu cơ, tác động lẫn nhau, vì mục tiêu chung”12. Về nhiệm vụ của MTTQVN là “cơ sở quần chúng của Đảng, góp phần phát huy sức mạnh bộ máy tổ chức Đảng, tăng cường mối liên hệ chặt chẽ giữa Đảng và Nhân dân.

Mặt trận phối hợp hành động của các tổ chức thành viên thực hiện tốt chủ trương, nghị quyết của Đảng; vận động Nhân dân phát huy tính tích cực chính trị trong xây dựng và bảo vệ Đảng; giám sát hoạt động của cấp ủy Đảng và đảng viên; góp phần xây dựng các chủ trương, nghị quyết của Đảng, đảm bảo tính đúng đắn, hiệu quả thực tiễn trong chủ trương, chính sách của Đảng thông qua hoạt động phản biện”13. Tại Điều 1, Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ IX thông qua ngày 20 tháng 9 năm 2019 quy định về thành viên của MTTQVN như sau: “Thành viên của MTTQVN các cấp bao gồm tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và các cá nhân tiêu biểu trong các giai 11 Điều 9, Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013. 12 Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ IX thông qua ngày 20 tháng 9 năm 2019. 13 Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ IX thông qua ngày 20 tháng 9 năm 2019.

10 cấp, các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo, người Việt Nam ở nước ngoài. Tổ chức và hoạt động của MTTQVN được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện, hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động. Khi phối hợp và thống nhất hành động, các thành viên của MTTQVN tuân theo điều lệ MTTQVN; đồng thời vẫn giữ tính độc lập của tổ chức mình”14. Tại Điều 30, Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ IX thông qua ngày 20 tháng 9 năm 2019 xác định mối quan hệ giữa MTTQVN với Nhà nước là mối quan hệ phối hợp để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mỗi bên theo quy định của Hiến pháp và pháp luật và quy chế phối hợp công tác do UBMTTQ và cơ quan nhà nước có liên quan ở từng cấp ban hành15.

Sự phối hợp giữa MTTQVN và Nhà nước là một tất yếu và xuất phát từ nhu cầu tự thân của cả MTTQVN lẫn Nhà nước. Đối với Nhà nước, MTTQVN tham gia xây dựng, giám sát và bảo vệ Nhà nước, góp phần phát huy sức mạnh tổ chức và hoạt động của Nhà nước, theo đó: Đây là mối quan hệ giữa một bên là Mặt trận Tổ quốc là cơ sở chính trị của nhà nước, đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân và có trách nhiệm tham gia xây dựng nhà nước. Và bên kia là nhà nước nói chung và các cán bộ, công chức nhà nước nói riêng, có trách nhiệm và tạo điều kiện cho MTTQVN hoạt động theo quy định của pháp luật. MTTQVN là cơ sở nòng cốt để tập hợp quần chúng Nhân dân, tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân tộc tham gia thực hiện quyền làm chủ của mình trên nguyên tắc “phát triển đa dạng các hình thức tổ chức, hoạt động để tập hợp, đoàn kết mọi người Việt Nam ở trong nước và ở nước ngoài, không phân biệt thành phần giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, quá khứ nhằm động viên mọi nguồn lực góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”16 MTTQVN đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân bằng cách hình thức như phối hợp với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, phối hợp với đại biểu Quốc Hội, đại biểu HĐND các cấp tiếp xúc, gặp gỡ cử tri để lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của quần chúng Nhân dân từ đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của 14 Điều 1, Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ IX thông qua ngày 20 tháng 9 năm 2019.

15 Điều 30, Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ IX thông qua ngày 20 tháng 9 năm 2019. 16 Điều 12, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 (Luật số 75/2015/QH13, ngày 09/6/2015). 11 Nhân dân thông qua việc kiến nghị bằng văn bản đến cơ quan Nhà nước. Ngoài ra, MTTQVN tuyên truyền, phổ biển pháp luật đến quần chúng Nhân dân, làm cho Nhân dân tích cực tham gia, tin tưởng vào công cuộc đấu tranh chống tham ô, tham nhũng, của Đảng, Nhà nước.

Tham gia xây dựng Nhà nước thông qua việc tham gia vào các giám sát các hoạt động hành pháp của Nhà nước. Thông qua MTTQVN và các tổ chức đoàn thể của MTTQVN đưa các chính sách, pháp luật của Nhà nước vào quần chúng Nhân dân, từ đó thúc đẩy hoạt động quản lý của Nhà nước mang tính tập trung, phát huy tính hiệu quả và cũng là một trong những cơ sở để đánh giá, sửa đổi, bổ sung hoặc thay đổi các chính sách của Nhà nước. Có thể nói, MTTQVN là thành viên chiến lược của hệ thống chính trị, trung tâm của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Hệ thống chính trị chỉ có thể hoạt động một cách hiệu lực, hiệu quả trên cơ sở phát huy được tính tiên phong của MTTQVN và các tổ chức đoàn thể của MTTQVN vào các hoạt động quản lý Nhà nước, tạo sự ổn định của các quan hệ chính trị, kinh tế - xã hội, góp phần củng cố, nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.2 Cơ cấu tổ chức, chức năng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Về cơ cấu tổ chức của MTTQVN hiện nay đã cơ bản hoàn chỉnh và được ghi nhận tại Điều 6, Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam năm 2015 như sau: “1.