Nghiên Cứu Giải Phẫu Động Mạch Đùi Sâu Trên Người Việt Nam

Nghiên cứu về giải phẫu động mạch đùi sâu trên người Việt Nam là một lĩnh vực quan trọng trong y học. 86 trang · Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh · 2019.

• Tác giả: Vũ Tấn Thọ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoàng Vũ
• Trường học: Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Khoa Học Y Sinh
• Đề tài: Nghiên Cứu Giải Phẫu Động Mạch Đùi Sâu Trên Người Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Y Học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giải phẫu tổng quát động mạch đùi và động mạch đùi sâu
• 1.2. Giải phẫu ứng dụng của động mạch đùi sâu
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về giải phẫu động mạch đùi sâu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu
• 3.2. Nguyên ủy, kích thước của động mạch đùi sâu
• 3.3. Phân nhánh của động mạch đùi sâu
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Nguyên ủy, kích thước của động mạch đùi sâu
• 4.2. Phân nhánh của động mạch đùi sâu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Giải Phẫu Động Mạch Đùi Sâu

Nghiên cứu về giải phẫu động mạch đùi sâu trên người Việt Nam là một lĩnh vực quan trọng trong y học. Động mạch đùi sâu, nhánh lớn nhất của động mạch đùi, đóng vai trò chính trong việc cung cấp máu cho các cơ vùng đùi. Việc hiểu rõ về cấu trúc và chức năng của động mạch này không chỉ giúp trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh lý mà còn hỗ trợ trong các kỹ thuật phẫu thuật. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định nguyên ủy, kích thước và phân nhánh của động mạch đùi sâu, từ đó cung cấp thông tin hữu ích cho các bác sĩ và nhà nghiên cứu.

1.1. Động Mạch Đùi Sâu Đặc Điểm Và Vai Trò

Động mạch đùi sâu là nhánh chính cung cấp máu cho các cơ ở vùng đùi. Nó xuất phát từ động mạch đùi và có vai trò quan trọng trong việc duy trì tuần hoàn máu cho chi dưới. Các nhánh của động mạch này cũng có ý nghĩa trong việc cung cấp máu cho các cơ khép và cơ duỗi.

1.2. Tình Hình Nghiên Cứu Giải Phẫu Động Mạch Đùi Sâu

Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã được thực hiện về giải phẫu động mạch đùi sâu. Tuy nhiên, ở Việt Nam, các nghiên cứu còn hạn chế và chưa đầy đủ. Việc nghiên cứu này sẽ giúp làm rõ hơn về cấu trúc và chức năng của động mạch đùi sâu ở người Việt Nam.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Nghiên Cứu Động Mạch Đùi Sâu

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về động mạch đùi sâu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xác định chính xác vị trí nguyên ủy và các nhánh của động mạch này. Các yếu tố như sự khác biệt về giải phẫu giữa các cá nhân và sự thay đổi trong cấu trúc mạch máu có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu. Điều này đặt ra yêu cầu cần thiết phải có các nghiên cứu sâu hơn để làm rõ các vấn đề này.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Nguyên Ủy

Việc xác định chính xác nguyên ủy của động mạch đùi sâu là một thách thức lớn. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng vị trí xuất phát của động mạch này có thể thay đổi, gây khó khăn trong việc thực hiện các thủ thuật y tế.

2.2. Sự Biến Đổi Trong Cấu Trúc Mạch Máu

Sự biến đổi trong cấu trúc mạch máu giữa các cá nhân có thể dẫn đến những khác biệt trong kết quả nghiên cứu. Điều này cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của các kết quả nghiên cứu.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Giải Phẫu Động Mạch Đùi Sâu

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp hiện đại để xác định nguyên ủy, kích thước và phân nhánh của động mạch đùi sâu. Các phương pháp bao gồm giải phẫu học, siêu âm Doppler và chụp cộng hưởng từ. Những phương pháp này giúp cung cấp hình ảnh rõ nét về cấu trúc mạch máu, từ đó hỗ trợ trong việc chẩn đoán và điều trị.

3.1. Giải Phẫu Học Trong Nghiên Cứu

Giải phẫu học là phương pháp chính được sử dụng để nghiên cứu cấu trúc của động mạch đùi sâu. Phương pháp này cho phép xác định chính xác vị trí và kích thước của động mạch cũng như các nhánh của nó.

3.2. Siêu Âm Doppler Và Chụp Cộng Hưởng Từ

Siêu âm Doppler và chụp cộng hưởng từ là những công cụ hữu ích trong việc đánh giá lưu lượng máu và cấu trúc mạch máu. Những công nghệ này giúp phát hiện sớm các bất thường trong động mạch đùi sâu.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Động Mạch Đùi Sâu

Kết quả nghiên cứu về giải phẫu động mạch đùi sâu có nhiều ứng dụng thực tiễn trong y học. Những thông tin này không chỉ giúp bác sĩ trong việc thực hiện các thủ thuật y tế mà còn hỗ trợ trong việc chẩn đoán và điều trị các bệnh lý liên quan đến động mạch. Việc hiểu rõ về cấu trúc và chức năng của động mạch đùi sâu sẽ giúp giảm thiểu tai biến và biến chứng cho bệnh nhân.

4.1. Ứng Dụng Trong Phẫu Thuật

Thông tin từ nghiên cứu giúp bác sĩ thực hiện các thủ thuật phẫu thuật một cách an toàn và hiệu quả hơn. Việc nắm rõ cấu trúc của động mạch đùi sâu là rất quan trọng trong các phẫu thuật liên quan đến chi dưới.

4.2. Ứng Dụng Trong Chẩn Đoán Hình Ảnh

Nghiên cứu cũng cung cấp thông tin quan trọng cho các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như siêu âm và chụp cộng hưởng từ. Những thông tin này giúp phát hiện sớm các bất thường trong động mạch đùi sâu.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Giải Phẫu Động Mạch Đùi Sâu

Nghiên cứu về giải phẫu động mạch đùi sâu trên người Việt Nam là một lĩnh vực quan trọng, góp phần nâng cao hiểu biết về cấu trúc và chức năng của động mạch này. Kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị trong việc chẩn đoán và điều trị mà còn hỗ trợ trong các kỹ thuật phẫu thuật. Tương lai của nghiên cứu này cần được tiếp tục mở rộng để cung cấp thêm thông tin hữu ích cho ngành y tế.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu cần được tiếp tục để làm rõ hơn về các nhánh của động mạch đùi sâu và các yếu tố ảnh hưởng đến cấu trúc của nó. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân.

5.2. Đề Xuất Các Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về động mạch đùi sâu, đặc biệt là trong các nhóm dân cư khác nhau. Những nghiên cứu này sẽ giúp cung cấp thông tin đầy đủ hơn về giải phẫu động mạch đùi sâu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ mạch máu chi dưới đóng vai trò then chốt trong việc duy trì tuần hoàn nuôi dưỡng cơ quan vận động, trong đó động mạch đùi sâu là nhánh cấp máu lớn nhất và quan trọng nhất cho toàn bộ khối cơ vùng đùi. Trên thực tế lâm sàng, động mạch đùi là vị trí tiếp cận mạch máu phổ biến thứ hai sau động mạch quay trong các thủ thuật tim mạch can thiệp, chụp mạch chẩn đoán và hồi sức cấp cứu. Tuy nhiên, sự biến đổi giải phẫu phức tạp về nguyên ủy và phân nhánh của động mạch đùi sâu tiềm ẩn nhiều rủi ro gây tổn thương mạch máu, hình thành khối máu tụ sau phúc mạc hoặc hoại tử vạt trong phẫu thuật tạo hình vi phẫu. Các thống kê quốc tế ghi nhận khoảng 23% trường hợp có vị trí phân nhánh động mạch đùi sâu xuất phát cao hơn mốc chỏm xương đùi, làm tăng nguy cơ tai biến khi chọc kim can thiệp mù.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện tại Bộ môn Giải phẫu học thuộc Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ tháng 8/2018 đến tháng 7/2019 nhằm xác định đặc điểm hình thái học, nguyên ủy, kích thước và phân nhánh của động mạch đùi sâu trên người Việt Nam trưởng thành. Nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu nhân trắc học chính xác, hỗ trợ tối ưu hóa tỷ lệ thành công của các can thiệp nội mạch, giảm tỷ lệ biến chứng thủng mạch dưới 1% và nâng cao độ an toàn khi bóc tách vạt cơ đùi trong phẫu thuật tái tạo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng giải phẫu học kinh điển của hệ động mạch chi dưới và nguyên lý huyết động học ứng dụng trong ngoại khoa. Các khái niệm và mô hình cấu trúc trọng tâm bao gồm:

• Động mạch đùi chung và động mạch đùi sâu: Động mạch chậu ngoài đổi tên thành động mạch đùi sau khi đi qua phía sau điểm giữa dây chằng bẹn. Đoạn mạch trước khi tách nhánh động mạch đùi sâu được gọi là động mạch đùi chung, sau đó tiếp tục đi xuống dưới thành động mạch đùi nông. Động mạch đùi sâu là nguồn cấp máu chính cho 3 nhóm cơ đùi thông qua 4 nhánh động mạch xuyên.
• Động mạch mũ đùi ngoài và động mạch mũ đùi trong: Hai phân nhánh lớn đảm nhiệm tưới máu cho chỏm và cổ xương đùi, khớp háng và các khối cơ lân cận.
• Hệ thống tuần hoàn bàng hệ: Mạng lưới tuần hoàn thay thế qua vòng nối mấu chuyển và vòng nối chữ thập tại mấu chuyển bé, kết nối động mạch chậu trong, động mạch chậu ngoài với động mạch khoeo khi xuất hiện tắc nghẽn động mạch đùi đoạn gốc.
• Điểm mốc định vị bề mặt: Điểm giữa dây chằng bẹn được xác định trên đường nối từ gai chậu trước trên đến khớp mu, là mốc quy chiếu chuẩn để đo khoảng cách và xác lập vị trí can thiệp an toàn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả hàng loạt ca trên các thi hài hiến tặng phục vụ công tác giảng dạy y khoa.

• Cỡ mẫu và quy trình chọn mẫu: Cỡ mẫu gồm 44 tiêu bản động mạch đùi trên 22 xác ướp người Việt Nam trưởng thành (9 nam chiếm 40,9% và 13 nữ chiếm 59,1%), tuổi trung bình tập trung nhiều nhất ở nhóm 61–70 tuổi (36,3%) và trên 80 tuổi (27,3%). Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng cho toàn bộ thi hài bảo quản đạt tiêu chuẩn, không có tiền sử chấn thương, phẫu thuật làm biến dạng tam giác đùi hoặc tổn thương phình mạch.
• Kỹ thuật thu thập dữ liệu: Phẫu tích tỉ mỉ bộc lộ tam giác đùi, cắt cơ may và mở bao mạch đùi. Các khoảng cách từ điểm giữa dây chằng bẹn đến nguyên ủy động mạch được định vị bằng kẹp Kelly và chỉ silk chuyên dụng, sau đó đo lại bằng thước kẹp cơ học Mitutoyo có độ chính xác 0,02 mm. Đường kính ngoài của mạch máu được đo tại vị trí cách gốc nguyên ủy 5,0 mm bằng phương pháp ép dẹt đo nửa chu vi để loại bỏ sai số do phình gốc động mạch.
• Phương pháp phân tích số liệu: Dữ liệu được mã hóa và xử lý trên phần mềm SPSS Statistics 16.0 và Microsoft Excel 2016. Các biến định lượng được biểu diễn dưới dạng trung bình và độ lệch chuẩn, so sánh bằng kiểm định Student's t-test. Biến định tính được phân tích qua phép kiểm Chi bình phương với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05. Việc kết hợp hai phương pháp thống kê này giúp đánh giá chính xác sự khác biệt về hình thái giải phẫu giữa hai bên đùi và giữa hai giới tính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phẫu tích 44 mẫu chi dưới cho thấy những đặc điểm hình thái quan trọng của hệ động mạch đùi sâu trên người Việt Nam:

• Nguyên ủy và vị trí xuất phát: 100% động mạch đùi sâu đều bắt nguồn trực tiếp từ động mạch đùi. Vị trí nguyên ủy xuất phát ở mặt sau ngoài chiếm tỷ lệ cao nhất với 40,9% (18 mẫu), tiếp theo là mặt ngoài với 25,0% (11 mẫu), mặt sau chiếm 15,9% (7 mẫu), mặt trước ngoài chiếm 9,1% (4 mẫu), mặt sau trong chiếm 6,8% (3 mẫu) và mặt trong chỉ chiếm 2,3% (1 mẫu). Tổng tỷ lệ xuất phát từ mặt ngoài và mặt sau ngoài đạt 65,9%.
• Khoảng cách đến điểm giữa dây chằng bẹn: Khoảng cách trung bình từ nguyên ủy động mạch đùi sâu đến điểm giữa dây chằng bẹn là 41,4 ± 9,9 mm (dao động từ 16,2 mm đến 56,6 mm). Phân bố theo khoảng cách cho thấy nhóm >40–50 mm chiếm đa số với 40,9%, nhóm >30–40 mm chiếm 27,3%, trong khi tỷ lệ xuất phát cao ở mức ≤20 mm chiếm 4,5%.
• Kích thước động mạch đùi sâu: Đường kính ngoài trung bình đo được là 4,9 ± 1,2 mm (ở nam là 5,2 ± 1,1 mm và ở nữ là 4,8 ± 1,2 mm), không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa bên phải (4,9 ± 1,0 mm) và bên trái (5,0 ± 1,3 mm) với p = 0,90.
• Đặc điểm các nhánh mũ đùi: Động mạch mũ đùi ngoài xuất phát từ động mạch đùi sâu chiếm 88,6% (đường kính trung bình 3,2 ± 0,9 mm, khoảng cách đến gốc động mạch đùi sâu trung bình 19,9 ± 7,8 mm), trong khi xuất phát từ động mạch đùi chiếm 11,4%. Động mạch mũ đùi trong xuất phát từ động mạch đùi sâu đạt tỷ lệ 93,2% (58,5% ở mặt trong), chỉ có 6,8% xuất phát trực tiếp từ động mạch đùi.

Thảo luận kết quả

Khi đối chiếu với các công trình giải phẫu học trên thế giới, tỷ lệ nguyên ủy động mạch đùi sâu xuất phát ở mặt sau ngoài trong nghiên cứu này (40,9%) tương đồng với các công bố quốc tế như nghiên cứu của Dixit năm 2001 (35,4%), Nasr năm 2013 (42,3%) và Anjankar năm 2014 (47,5%). Tuy nhiên, một số tác giả tại Ấn Độ lại ghi nhận tỷ lệ xuất phát ở mặt ngoài chiếm ưu thế tuyệt đối lên đến 80%–86,7%. Tại Việt Nam, kết quả này hoàn toàn phù hợp với nghiên cứu của tác giả Lê Văn Cường với tỷ lệ mặt sau ngoài đạt 44,3% và đường kính mạch dao động từ 4,6 mm đến 5,0 mm.

Dữ liệu giải phẫu trong luận văn có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột thể hiện sự phân bố vị trí nguyên ủy trên chu vi mạch máu và bảng đối chiếu khoảng cách theo giới tính. Điểm cần lưu ý đặc biệt trên lâm sàng là tỷ lệ 4,5% trường hợp động mạch đùi sâu xuất phát cao (dưới 20 mm so với dây chằng bẹn). Trong các can thiệp tim mạch qua đường đùi, vị trí vào kim chuẩn là 10–20 mm dưới điểm giữa dây chằng bẹn nhằm lấy chỏm xương đùi phía sau làm điểm tựa cầm máu. Ở những bệnh nhân có biến thể xuất phát cao, việc chọc kim có nguy cơ đi xuyên vào động mạch đùi sâu hoặc đâm phía trên nền xương, làm mất điểm tỳ nén ép sau thủ thuật và tăng nguy cơ hình thành khối máu tụ lớn sau phúc mạc. Ngoài ra, việc xác định chính xác cuống động mạch mũ đùi ngoài cách nguyên ủy 19,9 mm có ý nghĩa sống còn giúp phẫu thuật viên thiết kế vạt da đùi trước ngoài an toàn, tránh đứt cuống nuôi.

Đề xuất và khuyến nghị

• Ứng dụng siêu âm Doppler mạch máu thường quy: Triển khai siêu âm Doppler hoặc chụp mạch số hóa xóa nền trước khi thực hiện các thủ thuật can thiệp tim mạch qua đường đùi nhằm xác định chính xác vị trí phân nhánh của động mạch đùi sâu, đặc biệt phát hiện sớm 4,5% trường hợp xuất phát cao để giảm biến chứng chảy máu xuống dưới 0,5%. Thời gian áp dụng: Quy trình thường quy ngay tại các trung tâm tim mạch can thiệp. Chủ thể: Bác sĩ can thiệp tim mạch và kỹ thuật viên chẩn đoán hình ảnh.
• Xác lập quy chuẩn định vị vạt da vi phẫu: Ứng dụng các chỉ số về đường kính (3,2 mm) và khoảng cách trung bình (19,9 mm) của động mạch mũ đùi ngoài để chuẩn hóa quy trình bóc tách vạt da đùi trước ngoài, nâng tỷ lệ sống của vạt ghép tự do lên trên 98% trong phẫu thuật tái tạo đầu mặt cổ và chi thể. Thời gian áp dụng: Tập huấn chuyên môn định kỳ hàng quý. Chủ thể: Phẫu thuật viên chấn thương chỉnh hình và tạo hình thẩm mỹ.
• Cập nhật dữ liệu vào giáo trình giảng dạy: Bổ sung các thông số nhân trắc học giải phẫu mạch máu của người Việt Nam vào hệ thống bài giảng lý thuyết và thực hành phẫu tích thay vì chỉ sử dụng số liệu dịch từ sách giáo khoa nước ngoài. Thời gian áp dụng: Hoàn thành trong niên khóa đào tạo tiếp theo. Chủ thể: Các bộ môn Giải phẫu học và Ngoại khoa tại các trường đại học y khoa.
• Phối hợp đèn soi huỳnh quang và kim thông minh: Áp dụng kỹ thuật soi huỳnh quang kết hợp đầu dò Doppler vi mạch khi chọc dò động mạch đùi ở những ca phẫu thuật phức tạp hoặc bệnh nhân có mạch đập yếu, đảm bảo vị trí vào ống thông luôn nằm đúng đoạn động mạch đùi chung trước chỏm xương đùi. Thời gian áp dụng: Triển khai ngay tại các đơn vị hồi sức cấp cứu và ngoại lồng ngực mạch máu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ Tim mạch can thiệp và Chẩn đoán hình ảnh: Cung cấp cơ sở hình thái học chuẩn xác để xác định vị trí mở đường vào mạch đùi an toàn, phòng ngừa tổn thương nhánh đùi sâu và hạn chế biến chứng giả phình động mạch.
• Phẫu thuật viên Tạo hình vi phẫu và Chấn thương chỉnh hình: Giúp nắm vững vị trí xuất phát, chiều dài cuống mạch và đường kính của động mạch mũ đùi ngoài, mũ đùi trong phục vụ bóc tách vạt vi phẫu và thay khớp háng nhân tạo.
• Giảng viên và Học viên sau đại học chuyên ngành Ngoại khoa - Giải phẫu học: Nguồn tài liệu tham khảo giàu giá trị khoa học với 44 tiêu bản phẫu tích thực nghiệm, hỗ trợ công tác giảng dạy và định hướng các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về biến thể mạch máu.
• Bác sĩ Ngoại Lồng ngực - Mạch máu: Hỗ trợ đánh giá hệ thống tuần hoàn bàng hệ trong bệnh lý tắc hẹp động mạch chi dưới mãn tính và phục vụ kỹ thuật bắc cầu mạch máu chủ - khoeo hoặc chạy thận nhân tạo.

Câu hỏi thường gặp

• Vị trí nguyên ủy của động mạch đùi sâu trên người Việt Nam thường gặp nhất ở đâu? Theo kết quả nghiên cứu trên 44 mẫu chi dưới, động mạch đùi sâu xuất phát chủ yếu từ mặt sau ngoài (40,9%) và mặt ngoài (25,0%) của động mạch đùi, chiếm tổng tỷ lệ 65,9%.
• Khoảng cách trung bình từ nguyên ủy động mạch đùi sâu đến dây chằng bẹn là bao nhiêu? Khoảng cách trung bình từ điểm giữa dây chằng bẹn đến nguyên ủy động mạch đùi sâu là 41,4 ± 9,9 mm (nam là 42,1 ± 9,2 mm, nữ là 41,0 ± 10,6 mm), trong đó 68,2% tập trung ở đoạn 30–50 mm.
• Tỷ lệ động mạch mũ đùi ngoài xuất phát từ động mạch đùi sâu là bao nhiêu? Động mạch mũ đùi ngoài xuất phát từ động mạch đùi sâu chiếm tỷ lệ 88,6% với đường kính trung bình 3,2 ± 0,9 mm, trong khi 11,4% còn lại xuất phát trực tiếp từ động mạch đùi.
• Vì sao biến thể động mạch đùi sâu xuất phát cao lại nguy hiểm trong tim mạch can thiệp? Khoảng 4,5% trường hợp động mạch đùi sâu xuất phát cách dây chằng bẹn ≤20 mm. Khi đó, vị trí chọc kim có thể đâm nhầm vào nhánh sâu hoặc nằm trên nền khuyết xương, khiến việc băng ép cầm máu sau thủ thuật mất hiệu quả và dễ gây tụ máu sau phúc mạc.
• Đường kính trung bình của động mạch đùi sâu ở người Việt Nam là bao nhiêu? Đường kính ngoài trung bình đo tại vị trí cách nguyên ủy 5,0 mm là 4,9 ± 1,2 mm, trong đó kích thước ở nam giới đạt 5,2 ± 1,1 mm và nữ giới đạt 4,8 ± 1,2 mm.

Kết luận

• Nguyên ủy mạch máu: 100% động mạch đùi sâu bắt nguồn từ động mạch đùi, tập trung chủ yếu ở mặt sau ngoài (40,9%) và mặt ngoài (25,0%).
• Kích thước và khoảng cách định vị: Khoảng cách trung bình từ điểm giữa dây chằng bẹn đến nguyên ủy là 41,4 ± 9,9 mm và đường kính ngoài trung bình đạt 4,9 ± 1,2 mm.
• Quy luật phân nhánh: Tỷ lệ động mạch mũ đùi ngoài và mũ đùi trong xuất phát từ động mạch đùi sâu chiếm ưu thế tuyệt đối, lần lượt đạt 88,6% và 93,2%.
• Đóng góp khoa học: Đề tài đã hoàn thiện hệ thống dữ liệu nhân trắc giải phẫu chi tiết về hệ mạch đùi sâu trên người Việt Nam trưởng thành, bổ sung khoảng trống nghiên cứu về các nhánh mạch nuôi.
• Định hướng phát triển: Tiếp tục mở rộng nghiên cứu giải phẫu động mạch xuyên trên kích thước mẫu lớn hơn từ 100 tiêu bản trở lên kết hợp khảo sát hình ảnh cắt lớp vi tính mạch máu (CTA) đa lát cắt để nâng cao hiệu quả ứng dụng lâm sàng trong thời gian 12 tháng tới. Các chuyên gia y tế và phẫu thuật viên có thể liên hệ bộ môn Giải phẫu học để tra cứu cơ sở dữ liệu chi tiết phục vụ điều trị và nghiên cứu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giải phẫu tổng quát động mạch đùi và động mạch đùi sâu 1. Động mạch đùi Động mạch chậu ngoài khi đi qua điểm giữa phía sau dây chằng bẹn thì đổi tên thành ĐMĐ. Trên bề mặt da, ta có thể xác định điểm bắt đầu của ĐMĐ là điểm giữa đường nối từ gai chậu trước trên đến khớp mu.

Ta cũng có thể sờ được nhịp đập của ĐMĐ tại vị trí này. ĐMĐ đi ở phần trước trong của đùi, trong tam giác đùi, cấp máu cho đùi rồi vào ống cơ khép và trở thành động mạch khoeo khi đi qua vòng gân cơ khép. Khoảng 3-4cm đầu tiên, động mạch đùi cùng tĩnh mạch đùi nằm trong bao đùi [2], [14]. Trên lâm sàng, người ta gọi đoạn động mạch đùi trước khi cho động mạch đùi sâu là động mạch đùi chung và đoạn còn lại, sau khi cho động mạch đùi sâu là động mạch đùi nông [2], [14].

Về liên quan, ĐMĐ được mô tả thành ba đoạn là đoạn sau dây chằng bẹn, đoạn trong tam giác đùi và đoạn trong ống cơ khép. Ở đoạn sau dây chằng bẹn, ĐMĐ đi trong ngăn mạch máu. Ở đây, ĐMĐ nằm ngoài cùng, đến TMĐ và trong cùng là các hạch bạch huyết bẹn sâu. ĐMĐ, TMĐ, hạch bạch huyết nằm trong một bao chung gọi là bao đùi.

Đoạn trong tam giác đùi: Phía trước động mạch đùi là da, mạc nông, hạch bạch huyết nông vùng bẹn, mạc đùi, lá trước bao đùi, các tĩnh mạch mũ chậu nông, các nhánh đùi của thần kinh sinh dục đùi. Gần đỉnh tam giác đùi, thần kinh bì đùi trong đi từ ngoài vào trong, bắt chéo phía trước động mạch đùi. Ở phía sau, ĐMĐ liên quan với các cơ vùng đùi trong và khớp háng. Đoạn trong ống cơ khép: Ở phía trước, ĐMĐ được phủ bởi da, mạc nông, mạc sâu, cơ may.

Thần kinh hiển lúc đầu ở phía ngoài, sau đó bắt chéo phía trước và vào trong ĐMĐ. Phía sau ĐMĐ là cơ khép dài và cơ khép [2], [14]. ĐMĐ cho các nhánh bên như cấp máu cho vùng bẹn đùi như ĐM thượng vị nông, ĐM mũ chậu nông, các ĐM thẹn ngoài, ĐMĐS và cuối cùng là ĐM gối xuống. Trong đó, ĐMĐS là ĐM lớn nhất và là ĐM chính cấp máu cho các cơ vùng đùi.

Động mạch đùi sâu 1. Nguyên ủy, đường đi, liên quan Động mạch đùi sâu là nhánh lớn nhất xuất phát từ động mạch đùi và cấp máu cho hầu hết cơ ở vùng đùi [40]. Động mạch xuất phát dưới điểm giữa dây chằng bẹn khoảng 3,5-4 cm. Lúc đầu, động mạch đùi sâu ở phía ngoài nhưng sau đó quặt ra sau động mạch đùi và tĩnh mạch đùi để đi vào trong.

Nó đi qua giữa cơ lược và cơ khép dài, rồi đi xuống giữa cơ khép dài và cơ khép ngắn, sau đó tiếp tục đi xuống giữa cơ khép dài và cơ khép lớn [2]. ĐMĐS là động mạch chính cung cấp máu cho các cơ vùng đùi, thông nối với động mạch chậu ngoài, động mạch chậu trong ở trên và với động mạch khoeo ở dưới. Đôi khi ĐMĐS xuất phát từ mặt trong, thậm chí từ mặt sau của ĐMĐ. Phía sau ĐMĐS, từ trên xuống dưới là cơ chậu, cơ lược, cơ khép ngắn và cơ khép lớn.

Phía trước ĐMĐS là ĐMĐ, tĩnh mạch đùi sâu. Cơ khép dài nằm giữa ĐMĐS và các nhánh bên của ĐMĐ. Cơ rộng trong nằm phía ngoài đoạn đầu của ĐMĐS [2]. Phân nhánh ĐMĐS cho các nhánh cấp máu cho các cơ vùng đùi như ĐMMĐN, ĐMMĐT và các động mạch xuyên.

Động mạch mũ đùi ngoài ĐMMĐN thường xuất phát ở mặt ngoài, gần nguyên ủy của ĐMĐS. Sau đó, ĐMMĐN đi giữa các nhánh của thần kinh đùi, sau cơ may và cơ thẳng đùi rồi vòng lấy đầu trên xương đùi sau đó chia thành các nhánh lên, nhánh xuống, nhánh ngang. Nhánh lên đi dọc theo đường gian mấu, nằm sâu hơn cơ căng mạc đùi, phía ngoài khớp háng. Nhánh lên nối với động mạch mông trên và động mạch mũ chậu sâu, cung cấp máu cho mấu chuyển lớn xương đùi và nối với ĐMMĐT, hình thành vòng nối quanh cổ xương đùi, cấp máu cho chỏm và cổ xương đùi.

Nhánh xuống chạy xuống ở sau cơ thẳng đùi, dọc theo bờ trước cơ rộng ngoài, cùng tới thần kinh cho cơ rộng ngoài và cho nhánh nối với nhánh động mạch gối trên ngoài của động mạch khoeo, góp phần tạo nên mạng mạch khớp gối. Nhánh ngang là nhánh nhỏ nhất, đi ra phía trước cơ rộng giữa, chạy ra ngoài, xuyên qua cơ rộng ngoài rồi quấn quanh cổ xương đùi và tận hết ở mấu chuyển lớn. Nhánh ngang tiếp nối với các động mạch mũ đùi trong, động mạch mông dưới và nhánh xuyên thứ nhất tạo nên vòng nối chữ thập [2], [14]. Động mạch mũ đùi trong ĐMMĐT xuất phát từ mặt sau trong của động mạch đùi sâu.

ĐMMĐT cấp máu cho các cơ khép, sau đó uốn vào trong, đi giữa cơ lược và cơ thắt lưng lớn, rồi đi giữa cơ bịt ngoài và cơ khép ngắn. Cuối cùng, đến giữa cơ vuông đùi và bờ trên cơ khép lớn, nó cho các nhánh lên và nhánh ngang. Nhánh ngang nối với các nhánh ngang của động mạch mũ đùi ngoài, động mạch mông dưới trong vòng nối chữ thập. Nhánh lên đi trước cơ vuông đùi đến hố mấu chuyển và cũng nối với các nhánh của động mạch mũ đùi ngoài.

Có một nhánh ổ cối, đi ở bờ trên cơ khép ngắn vào khớp hông, dưới dây chằng ngang ổ cối và nối với. nhánh của động mạch bịt. Nó cung cấp máu cho mô mỡ trong hố ổ cối và đi dọc theo dây chằng chỏm đùi đến chỏm xương đùi [2], [14]. ĐM đùi ĐM mũ đùi ngoài ĐM mũ đùi ĐM đùi ngoài ĐM đùi sâu ĐM đùi sâu ĐM đùi ĐM khoeo Hình 1.

Hình ảnh các nhánh của động mạch đùi sâu “Nguồn: Netter’s Concise Radiologic Anatomy 2nd Edition” [60] Các động mạch xuyên Thông thường, ĐMĐS cho bốn động mạch xuyên đi xuyên qua cơ khép lớn để đi ra mặt sau đùi. Các động mạch xuyên đi sâu vào đầu ngắn cơ nhị đầu đùi (nhưng động mạch xuyên thứ nhất thường đi qua gân cơ mông lớn), ngang qua vách gian cơ ngoài và đến cơ rộng ngoài. Động mạch xuyên thứ nhất thường xuất phát gần đầu trên cơ khép ngắn, đi ra sau, giữa cơ lược và cơ khép ngắn (có khi xuyên qua cơ khép ngắn) rồi xuyên qua cơ khép lớn, gần đường ráp. Động mạch này cấp máu cho cơ khép ngắn, cơ khép lớn, cơ nhị đầu đùi, cơ mông lớn và cho nhánh nối với động.

mạch mông dưới, động mạch mũ đùi trong, động mạch mũ đùi ngoài, động mạch xuyên thứ hai. Động mạch xuyên thứ hai, thường lớn hơn, xuất phát phía trước cơ khép ngắn. Sau đó, động mạch đi xuyên qua gân cơ này và gân cơ khép lớn, cho nhánh lên và nhánh xuống để cấp máu cho các cơ vùng đùi sau và nối với động mạch xuyên thứ nhất và thứ ba. Động mạch nuôi xương đùi cũng thường xuất phát từ động mạch xuyên thứ hai.

Nhưng nếu tồn tại hai động mạch nuôi xương thì chúng thường xuất phát từ động mạch xuyên thứ nhất và thứ ba. Động mạch xuyên thứ ba xuất phát gần đầu dưới cơ khép ngắn, xuyên qua gân cơ khép lớn và cung cấp máu cho các cơ vùng đùi sau. Nó cho nhánh nối với động mạch đùi sâu, động mạch xuyên thứ tư và với các nhánh cơ của động khoeo. Ngoài các động mạch trên, ĐMĐS còn cho các nhánh cơ.

Một số nhánh tận hết trong các cơ khép, một số xuyên qua cơ khép lớn để ra sau cung cấp máu cho các vùng đùi sau và nối với động mạch mũ đùi trong, các nhánh cơ của động mạch khoeo. Vì vậy, động mạch đùi sâu là động mạch chính cung cấp máu cho các cơ ở đùi [2], [14]. ĐM mông dưới ĐM mũ ĐM đùi đùi ngoài ĐM mũ đùi trong ĐM đùi sâu ĐM xuyên Hình 1. Các nhánh xuyên của ĐMĐS ở mặt trước và mặt sau đùi “Nguồn: Sobotta Atlas of Human Anatomy 15th ” [46] 1.

Giải phẫu ứng dụng của động mạch đùi sâu 1. Các vòng nối động mạch Mặt sau đùi có một hệ thống nối động mạch khá quan trọng kéo dài từ vùng mông đến khoeo. Hệ thống vòng nối này được hình thành từ sự thông nối giữa: - Các động mạch vùng mông với các nhánh tận của động mạch mũ đùi trong. - Các động mạch mũ đùi trong, mũ đùi ngoài với các nhánh của động mạch xuyên thứ nhất.

- Bản thân các động mạch xuyên nối với nhau. - Động mạch xuyên thứ tư nối với các nhánh cơ của đoạn trên động mạch khoeo. Vòng nối mấu chuyển: nằm gần hố mấu chuyển xương đùi, do các nhánh lên của động mạch mũ đùi trong nối với các nhánh xuống của động mạch mông trên và động mạch mông dưới. Động mạch mũ đùi ngoài và động mạch xuyên thứ nhất cũng góp phần tạo nên vòng nối ngoài bao khớp, từ đó các nhánh xuyên qua bao khớp rồi đi dọc theo cổ xương đùi cung cấp máu cho cổ và chỏm xương đùi.

Vòng nối chữ thập: nằm ngang mấu chuyển bé, gần bờ dưới gân cơ vuông đùi, do các nhánh ngang của động mạch mũ đùi trong và động mạch mũ đùi ngoài nối với các nhánh xuống của động mạch mông dưới và nhánh lên của động mạch xuyên thứ nhất [2], [14]. Hệ thống tuần hoàn bàng hệ của động mạch đùi sâu khi tắc động mạch đùi Khi động mạch đùi bị tắc ở đoạn đầu, phía trên nơi xuất phát của động mạch đùi sâu, các hệ thống tuần hoàn phụ sau đây có thể phát huy tác dụng: - Các nhánh của động mạch mông trên, động mạch mông dưới, các nhánh của động mạch mũ đùi trong và ngoài nối với động mạch xuyên thứ nhất. - Nhánh bịt của động mạch chậu trong nối với động mạch mũ đùi trong. - Nhánh thẹn trong của động mạch chậu trong nối với nhánh thẹn ngoài nông và sâu của động mạch đùi.

- Nhánh mũ chậu sâu của động mạch chậu ngoài, nhánh mũ đùi ngoài của động mạch đùi sâu nối với nhánh mũ chậu nông của động mạch đùi. - Nhánh mông dưới của động mạch chậu trong nối với các nhánh xuyên của động mạch đùi sâu [2], [14]. Ý nghĩa lâm sàng của vị trí nguyên ủy ĐMĐS Các kỹ thuật can thiệp tim mạch (chụp động mạch, thông tim chẩn đoán, bít ống động mạch, bít lỗ thông liên nhĩ, nong hẹp eo động mạch chủ, đặt stent. động mạch, siêu âm trong lòng mạch vành, đặt stent phình động mạch chủ, thay van động mạch chủ qua da.) đang ngày càng phát triển và sử dụng rộng rãi.