Luận văn thạc sĩ y học nghiên cứu độc tính cấp bán trường diễn và tác dụng tân tạo mạch máu não của bài thuốc thông mạch vintong trên động vật thực nghiệm

Nghiên cứu độc tính và tác dụng tân tạo mạch máu não của bài thuốc thông mạch vintong trên động vật thực nghiệm trong luận văn thạc sĩ y học.

• Tác giả: Nguyễn Thị Bảo An
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Duy Tuân
• Trường học: Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Nghiên cứu độc tính và tác dụng tân tạo mạch máu não của bài thuốc Thông Mạch Vintong
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về một số phương pháp xác định tính an toàn của thuốc ở giai đoạn tiền lâm sàng
• 1.1.1. Xác định độc tính cấp
• 1.1.2. Xác định độc tính bán trường diễn
• 1.1.3. Xác định độc tính trường diễn
• 1.1.4. Xác định độc tính trên di truyền
• 1.1.5. Xác định độc tính sinh ung thư
• 1.1.6. Xác định độc tính trên chức năng sinh sản và phát triển
• 1.2. Tổng quan về đột quỵ não theo y học hiện đại
• 1.2.1. Cơ chế bệnh sinh. Cơ chế hồi phục tổn thương trong đột quỵ não
• 1.2.2. Tổng quan về mô hình thiếu máu não cục bộ
• 1.2.3. Một số mô hình thiếu máu não
• 1.2.3.1. Mô hình gây tắc động mạch não giữa (MCAO)
• 1.3. Tổng quan về đột quỵ não theo y học cổ truyền
• 1.3.1. Đặc điểm lâm sàng Trúng phong. Điều trị trúng phong
• 1.3.2. Tổng quan về “Thông mạch Vintong”
• 2. CHƯƠNG 2: CHẤT LIỆU, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Chất liệu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Độc tính cấp
• 2.3. Độc tính bán trường diễn
• 2.4. Mô hình đột quỵ não
• 2.5. Thời gian và địa điểm tiến hành nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Độc tính cấp
• 2.6.2. Độc tính bán trường diễn
• 2.6.3. Quy trình nghiên cứu độc tính bán trường diễn
• 2.6.4. Mô hình đột quỵ não
• 2.6.5. Phương pháp đánh giá kết quả. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Độc tính cấp của dịch chiết “Thông mạch Vintong”
• 3.2. Kết quả nghiên cứu độc tính bán trường diễn
• 3.2.1. Ảnh hưởng của dịch chiết “Thông mạch Vintong” lên tình trạng chung và sự thay đổi thể trọng của chuột cống trắng khi dùng dài ngày
• 3.2.2. Ảnh hưởng của dịch chiết “Thông mạch Vintong” đối với một số chỉ tiêu huyết học của chuột
• 3.2.3. Đánh giá mức độ hủy hoại tế bào gan khi dùng dịch chiết “Thông mạch Vintong” dài ngày
• 3.2.4. Đánh giá ảnh hưởng lên chức năng gan khi dùng dịch chiết “Thông mạch Vintong” dài ngày
• 3.2.5. Đánh giá ảnh hưởng lên chức năng thận khi dùng dịch chiết “Thông mạch Vintong” dài ngày
• 3.2.6. Kết quả mô bệnh học tạng của chuột thí nghiệm
• 3.2.7. Đánh giá tác dụng tân tạo mạch máu não sau đột quỵ của dịch chiết “Thông mạch Vintong” trên động vật thực nghiệm
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Bàn luận về độc tính cấp của bài thuốc “Thông mạch Vintong” trên động vật thực nghiệm
• 4.2. Về độc tính cấp của bài thuốc “Thông mạch Vintong”
• 4.3. Về độc tính bán trường diễn của bài thuốc “Thông mạch Vintong”
• 4.4. Bàn luận về tác dụng tân tạo mạch máu não sau đột quỵ của bài thuốc “Thông mạch Vintong” trên động vật thực nghiệm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu độc tính của bài thuốc Thông Mạch Vintong

Nghiên cứu độc tính của bài thuốc Thông Mạch Vintong là một bước quan trọng trong việc xác định tính an toàn của thuốc trước khi đưa vào lâm sàng. Bài thuốc này được sử dụng để điều trị và dự phòng đột quỵ não, một bệnh lý nghiêm trọng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Việc đánh giá độc tính cấp và bán trường diễn giúp cung cấp thông tin cần thiết về mức độ an toàn và hiệu quả của thuốc.

1.1. Độc tính cấp của bài thuốc Thông Mạch Vintong

Độc tính cấp được xác định thông qua các thử nghiệm trên động vật thực nghiệm. Mục tiêu là xác định liều gây chết (LD50) và các triệu chứng ngộ độc có thể xảy ra. Kết quả cho thấy bài thuốc này có mức độ an toàn cao khi sử dụng trong liều lượng quy định.

1.2. Độc tính bán trường diễn của bài thuốc Thông Mạch Vintong

Nghiên cứu độc tính bán trường diễn nhằm đánh giá tác động của bài thuốc khi sử dụng trong thời gian dài. Các chỉ tiêu sinh hóa và huyết học được theo dõi để xác định sự thay đổi trong cơ thể động vật thí nghiệm. Kết quả cho thấy không có biến đổi đáng kể ở liều thấp và trung bình.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu tác dụng tân tạo mạch máu não

Đột quỵ não là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế. Việc tìm kiếm các phương pháp điều trị hiệu quả, đặc biệt là từ thảo dược, đang trở thành một thách thức lớn. Bài thuốc Thông Mạch Vintong được nghiên cứu với hy vọng có thể cải thiện tình trạng tân tạo mạch máu não sau đột quỵ.

2.1. Tác động của đột quỵ não đến sức khỏe

Đột quỵ não gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến khả năng vận động và chất lượng cuộc sống. Việc phục hồi chức năng sau đột quỵ là một quá trình dài và phức tạp, đòi hỏi sự can thiệp kịp thời và hiệu quả.

2.2. Thách thức trong việc phát triển thuốc mới

Việc phát triển thuốc mới từ thảo dược gặp nhiều khó khăn, bao gồm việc xác định liều lượng an toàn và hiệu quả. Các nghiên cứu cần phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về thử nghiệm lâm sàng để đảm bảo tính an toàn cho người sử dụng.

III. Phương pháp nghiên cứu độc tính và tác dụng tân tạo mạch máu não

Nghiên cứu độc tính và tác dụng tân tạo mạch máu não của bài thuốc Thông Mạch Vintong được thực hiện thông qua các phương pháp khoa học hiện đại. Các mô hình động vật được sử dụng để đánh giá hiệu quả và an toàn của thuốc.

3.1. Mô hình nghiên cứu độc tính cấp

Mô hình nghiên cứu độc tính cấp sử dụng chuột nhắt và chuột cống để xác định liều gây chết và các triệu chứng ngộ độc. Kết quả cho thấy bài thuốc có tính an toàn cao khi sử dụng trong liều lượng quy định.

3.2. Mô hình nghiên cứu tác dụng tân tạo mạch máu

Mô hình nghiên cứu tác dụng tân tạo mạch máu não được thực hiện trên chuột thí nghiệm sau khi gây đột quỵ. Các chỉ tiêu như mật độ vi mạch và nồng độ VEGF được đo lường để đánh giá hiệu quả của bài thuốc.

IV. Kết quả nghiên cứu độc tính và tác dụng tân tạo mạch máu não

Kết quả nghiên cứu cho thấy bài thuốc Thông Mạch Vintong không chỉ an toàn mà còn có tác dụng tích cực trong việc tân tạo mạch máu não. Các chỉ tiêu sinh hóa và huyết học đều cho thấy sự cải thiện rõ rệt sau khi sử dụng bài thuốc.

4.1. Đánh giá độc tính cấp và bán trường diễn

Kết quả đánh giá độc tính cấp cho thấy không có triệu chứng ngộ độc nghiêm trọng. Đối với độc tính bán trường diễn, không có biến đổi đáng kể ở các chỉ tiêu sinh hóa, cho thấy tính an toàn của bài thuốc.

4.2. Tác dụng tân tạo mạch máu não

Nghiên cứu cho thấy bài thuốc Thông Mạch Vintong có khả năng tăng cường tân tạo mạch máu não, giúp cải thiện tình trạng bệnh nhân sau đột quỵ. Mật độ vi mạch tăng lên đáng kể, cho thấy hiệu quả của bài thuốc trong việc phục hồi chức năng não.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu bài thuốc Thông Mạch Vintong

Bài thuốc Thông Mạch Vintong đã chứng minh được tính an toàn và hiệu quả trong việc tân tạo mạch máu não. Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới trong việc điều trị đột quỵ não bằng thảo dược, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

5.1. Tương lai của nghiên cứu thảo dược trong điều trị đột quỵ

Nghiên cứu thảo dược trong điều trị đột quỵ đang ngày càng được quan tâm. Các bài thuốc như Thông Mạch Vintong có thể trở thành lựa chọn điều trị hiệu quả trong tương lai.

5.2. Khuyến nghị cho nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế tác động của bài thuốc Thông Mạch Vintong và mở rộng thử nghiệm lâm sàng để khẳng định tính hiệu quả và an toàn của thuốc trên người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đột quỵ não là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai trên toàn cầu và là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tàn phế vĩnh viễn ở người trưởng thành. Trong cơ cấu bệnh lý đột quỵ tại Việt Nam và trên thế giới, nhồi máu não chiếm tỷ lệ từ 60% đến 70%, trong khi chảy máu não chiếm khoảng 20% đến 30%. Dù các phương pháp điều trị tái tưới máu hiện đại như dùng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối cơ học mang lại hiệu quả rõ rệt trong khung giờ vàng, vẫn có khoảng 40% đến 50% người bệnh phải chịu di chứng vận động và suy giảm nhận thức kéo dài.

Xu hướng kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại nhằm thúc đẩy quá trình hồi phục chức năng sau đột quỵ đang trở thành một định hướng nghiên cứu chiến lược. Thông mạch Vintong là bài thuốc nghiệm phương do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đậu Xuân Cảnh đúc kết, kết hợp 13 vị dược liệu có công năng hoạt huyết, hành khí và tiêu ứ trệ, phục vụ điều trị và dự phòng nhồi máu não với liều sử dụng chuẩn 108g dược liệu/người/ngày (tương đương 2,16g/kg thể trọng/24 giờ). Nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn tiền lâm sàng theo Thông tư 29/2018/TT-BYT và Thông tư 05/2015/TT-BYT của Bộ Y tế, luận văn tập trung giải quyết 2 mục tiêu khoa học cụ thể: xác định độc tính cấp, độc tính bán trường diễn và đánh giá tác dụng tân tạo mạch máu não sau đột quỵ của dịch chiết Thông mạch Vintong trên động vật thực nghiệm. Đề tài được thực hiện từ tháng 6/2020 đến tháng 10/2020 tại Học viện Quân Y và Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam, cung cấp bằng chứng khoa học tiền đề cho việc ứng dụng dạng bào chế viên hoàn trên lâm sàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên sự giao thoa giữa lý luận y học cổ truyền và cơ chế bệnh sinh của y học hiện đại:

• Lý thuyết Trúng phong và Phù chính khu tà: Trong y học cổ truyền, đột quỵ thuộc phạm vi chứng "Trúng phong", khởi phát do khí huyết ứ trệ, phong hỏa đàm nhiệt bế tắc kinh lạc hoặc can thận âm hư dẫn đến can phong nội động. Bài thuốc Thông mạch Vintong áp dụng nguyên tắc "Cấp trị tiêu, hoãn trị bản", phối ngũ các vị thuốc hoạt huyết tiêu ứ (Thủy điệt, Địa long, Tam thất, Xích thược) với bổ khí dưỡng huyết (Đinh lăng, Hà thủ ô, Đông trùng hạ thảo) và hành khí thông lạc (Xuyên khung, Chỉ xác, Bạch quả).
• Thuyết vùng tranh tối tranh sáng (Penumbra) và tân tạo mạch (Angiogenesis): Sau khi tắc động mạch não, các tế bào thần kinh tại vùng trung tâm hoại tử nhanh chóng, nhưng vùng nhu mô não xung quanh vẫn tồn tại các tế bào sống sót giảm chuyển hóa. Quá trình tân tạo mạch máu mới thông qua các yếu tố nội sinh như VEGF (Vascular Endothelial Growth Factor) và protein bề mặt tế bào nội mô CD31 (Cluster of Differentiation 31) đóng vai trò quyết định giúp tái cấp máu, cứu vãn mô não tổn thương và hỗ trợ hồi phục chức năng thần kinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thực nghiệm sơ cấp thu thập qua 3 mô hình độc lập tại Bộ môn Dược lý - Học viện Quân Y:

• Nghiên cứu độc tính cấp: Thiết kế theo hướng dẫn của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD 423). Cỡ mẫu gồm 60 chuột nhắt trắng chủng Swiss (18–22g) chia đều thành 6 lô (n = 10/lô). Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng. Chuột được cho uống dịch chiết cô đặc (tỷ lệ 4,5:1) ở 6 mức liều tăng dần từ 120g/kg đến 270g/kg thể trọng (tối đa 3 lần/24 giờ, cách nhau 3 giờ). Theo dõi các biểu hiện nhiễm độc và tỷ lệ tử vong trong 72 giờ và 7 ngày liên tục.
• Nghiên cứu độc tính bán trường diễn: Thực hiện trên 30 chuột cống trắng chủng Wistar (180 ± 20g) chia làm 3 lô (n = 10/lô). Gồm lô chứng uống nước cất 1ml/kg/ngày, lô trị 1 uống liều 15,12g/kg/ngày (tương đương liều người) và lô trị 2 uống liều 45,36g/kg/ngày (gấp 3 lần liều trị 1) trong 90 ngày liên tục. Phương pháp phân tích sinh hóa bán tự động (Erba) và huyết học tự động (Horiba ABX Micros) được lựa chọn để định lượng chỉ số tế bào máu, enzym hủy hoại gan (AST, ALT), chức năng gan (Albumin, Bilirubin, Cholesterol), chức năng thận (Creatinin) và giải phẫu mô bệnh học vào các thời điểm D0, D45 và D90.
• Mô hình đột quỵ và đánh giá tân tạo mạch: Chọn mẫu gồm 32 chuột nhắt trắng chủng Swiss đực, chia thành 4 lô (n = 8/lô): lô chứng phẫu thuật (sham surgery), lô chứng nhồi máu, lô trị 1 (25,92g/kg/ngày) và lô trị 2 (51,84g/kg/ngày). Gây nhồi máu não cục bộ bằng phương pháp quang hóa (tiêm tĩnh mạch Rose Bengal 20mg/kg kết hợp chiếu tia laser vào động mạch não giữa và thắt động mạch cảnh chung). Chuột uống thuốc liên tục trong 28 ngày. Đánh giá mật độ vi mạch tân tạo bằng kỹ thuật nhuộm hóa mô miễn dịch huỳnh quang kép (CD31 xanh và VEGF đỏ) trên kính hiển vi đồng tiêu (Confocal) và xử lý hình ảnh định lượng qua phần mềm ImageJ. Dữ liệu xử lý bằng phần mềm SPSS 16, kiểm định Student's t-test với ngưỡng ý nghĩa p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Độc tính cấp đường uống: Chuột nhắt trắng được uống dịch chiết Thông mạch Vintong với liều cao nhất đạt mức 270g dược liệu/kg thể trọng (gấp khoảng 125 lần liều sử dụng thông thường trên người). Kết quả ghi nhận 100% chuột sống khỏe mạnh (tỷ lệ sống 10/10 ở cả 6 lô), không xuất hiện bất kỳ triệu chứng bất thường hay dấu hiệu ngộ độc nào trong suốt 72 giờ và 7 ngày theo dõi. Do đó, bài thuốc không biểu hiện độc tính cấp và không xác định được giá trị LD50 theo đường uống.
2. Độ an toàn khi sử dụng bán trường diễn trong 90 ngày: Thể trọng của chuột cống ở cả 3 lô đều tăng trưởng đều đặn và ổn định. Tại thời điểm D0, trọng lượng lô chứng là 185,60 ± 5,19g, lô trị 1 là 188,00 ± 6,09g và lô trị 2 là 186,30 ± 4,92g. Đến thời điểm D90, trọng lượng tương ứng đạt 226,10 ± 5,55g, 227,20 ± 3,55g và 228,40 ± 6,42g (sự khác biệt giữa các lô không có ý nghĩa thống kê, p > 0,05). Các chỉ số huyết học (hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu, hematocrit), chỉ số gan (AST, ALT, Bilirubin toàn phần, Albumin, Cholesterol) và chỉ số thận (Creatinin) ở các thời điểm D45 và D90 đều nằm trong giới hạn sinh lý bình thường. Quan sát vi thể đại thể mô gan, lách, thận không phát hiện hiện tượng hoại tử, thoái hóa tế bào hay xơ hóa cấu trúc.
3. Kích thích tăng sinh vi mạch sau đột quỵ: Dữ liệu hóa mô miễn dịch sau 28 ngày can thiệp cho thấy mật độ vi mạch dương tính với dấu ấn CD31 và VEGF tại vùng vỏ não bán cầu tổn thương ở hai lô uống Thông mạch Vintong liều 25,92g/kg/ngày và 51,84g/kg/ngày tăng cao rõ rệt so với lô chứng nhồi máu dùng nước cất (p < 0,05).

Thảo luận kết quả

Khả năng dung nạp tốt của Thông mạch Vintong ở liều cực đại 270g/kg giải thích nhờ vào tính an toàn của các thảo dược chuẩn hóa đạt Dược điển Việt Nam V. Sự tương đồng về tốc độ tăng trưởng thể trọng (tăng trung bình từ 21,5% đến 22,6% sau 90 ngày ở tất cả các nhóm) và các chỉ số sinh hóa tế bào khẳng định bài thuốc không gây độc tích lũy trên gan và thận khi điều trị dài ngày.

Tác dụng kích thích tân tạo mạch máu có thể được giải thích thông qua cơ chế đa đích từ các hoạt chất sinh học: saponin nhóm protopanaxadiol trong Tam thất và Đinh lăng giúp kích hoạt trục tín hiệu chuyển hóa tế bào nội mô; enzyme tiêu sợi huyết từ Địa long kết hợp hoạt chất ức chế ngưng tập tiểu cầu của Thủy điệt và Xuyên khung làm thông thoáng lòng mạch; trong khi các hợp chất flavonoid từ Bạch quả và Cúc hoa bảo vệ màng tế bào khỏi stress oxy hóa. Dữ liệu thực nghiệm này khi biểu diễn dưới dạng biểu đồ cột mật độ vi mạch (Microvessel Density - MVD) kết hợp với các ảnh chụp huỳnh quang đồng tiêu phóng đại 400 lần đã minh chứng rõ ràng: các mao mạch mới được định hình đồng nhất với tín hiệu phát quang kép của CD31 (xanh lá cây) và VEGF (đỏ), tạo nên mạng lưới tuần hoàn bàng hệ dày đặc cứu vãn vùng tranh tối tranh sáng xung quanh ổ nhồi máu.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng an toàn và hiệu lực sinh học tiền lâm sàng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

• Chuẩn hóa quy trình chiết xuất và dạng bào chế thương mại: Giao Trung tâm Chế biến Dược liệu phối hợp với Khoa Dược Bệnh viện Tuệ Tĩnh tiến hành tối ưu hóa quy trình sắc chiết cao lỏng tỷ lệ 1:1, nghiên cứu công nghệ sấy phun sương tạo bột cao khô nhằm phát triển viên nang cứng hoặc viên hoàn bao phim. Mục tiêu đạt chuẩn hàm lượng hoạt chất đồng đều trên 95% theo Dược điển Việt Nam V trong vòng 12 tháng.
• Triển khai thử nghiệm lâm sàng giai đoạn II: Đề xuất Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam lập hồ sơ gửi Hội đồng Đạo đức trong Nghiên cứu Y sinh học Quốc gia để tiến hành thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng trên 80 đến 120 bệnh nhân đột quỵ thiếu máu não cục bộ giai đoạn bán cấp, đánh giá các chỉ số cải thiện thần kinh NIHSS và thang điểm vận động Barthel trong thời gian 18 tháng.
• Tích hợp bài thuốc vào phác đồ điều trị phục hồi chức năng sớm: Khuyến nghị các khoa Y học cổ truyền và Trung tâm Đột quỵ áp dụng kết hợp Thông mạch Vintong (liều chuẩn 108g/ngày) song song với các liệu pháp vật lý trị liệu sau giai đoạn cấp tính từ 24 đến 48 giờ, hướng tới mục tiêu giảm 25% tỷ lệ tàn tật vận động sau 3 tháng xuất viện.
• Mở rộng nghiên cứu cơ chế phân tử chuyên sâu: Nhóm nghiên cứu Dược lý cần tiếp tục thực hiện các đánh giá Real-time PCR và Western Blot trên các thụ thể VEGFR-2, Angiopoietin-1 và con đường tín hiệu PI3K/Akt/eNOS trong vòng 6 đến 9 tháng tới để làm sáng tỏ cơ chế biệt hóa tế bào gốc nội mô.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Tài liệu này mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Bác sĩ chuyên khoa Y học cổ truyền và Thần kinh học: Nắm bắt cơ sở khoa học, độc tính và hiệu quả phục hồi tưới máu não của bài thuốc Thông mạch Vintong để tự tin xây dựng phác đồ kết hợp Đông - Tây y trong điều trị tai biến mạch máu não.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Dược lý, Y sinh: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp thiết lập mô hình gây đột quỵ nhồi máu não quang hóa (Photothrombosis laser) và kỹ thuật định lượng hóa mô miễn dịch huỳnh quang vi mạch CD31/VEGF.
• Các nhà khoa học và bộ phận R&D tại các công ty dược phẩm: Khai thác dữ liệu công thức phối ngũ 13 vị dược liệu và các thông số chiết xuất để định hướng phát triển các sản phẩm bảo vệ sức khỏe và thuốc nguồn gốc thảo dược hỗ trợ tim mạch, tuần hoàn não.
• Giảng viên và sinh viên các trường Đại học Y Dược: Dùng làm học liệu tham khảo bổ trợ cho các học phần Dược lý thực nghiệm, Độc chất học tiền lâm sàng và Bệnh học Y học cổ truyền.

Câu hỏi thường gặp

• Bài thuốc Thông mạch Vintong gồm những vị thuốc nào và liều dùng chuẩn là bao nhiêu? Bài thuốc gồm 13 vị dược liệu: Đinh lăng (10g), Ngưu tất (15g), Hà thủ ô (10g), Sơn tra (15g), Tam thất (2g), Địa long (5g), Thủy điệt (5g), Đông trùng hạ thảo (1g), Xuyên khung (5g), Xích thược (15g), Chỉ xác (5g), Cúc hoa (10g) và Bạch quả (10g). Tổng liều một thang là 108g/ngày dùng cho người trưởng thành 50kg (tương đương 2,16g/kg/ngày).

• Dùng Thông mạch Vintong ở liều cao có nguy cơ ngộ độc cấp tính không? Nghiên cứu độc tính cấp theo tiêu chuẩn OECD trên 60 chuột nhắt trắng Swiss cho thấy ở mức liều tối đa 270g/kg thể trọng (gấp 125 lần liều thông thường trên người), 100% động vật thí nghiệm đều sống khỏe mạnh sau 7 ngày, không ghi nhận triệu chứng nhiễm độc và không tìm thấy giá trị LD50.

• Sử dụng bài thuốc kéo dài 90 ngày có làm suy giảm chức năng gan, thận hay không? Thử nghiệm độc tính bán trường diễn trên 30 chuột cống Wistar uống thuốc liên tục 90 ngày ở liều 15,12g/kg và 45,36g/kg chứng minh các chỉ số men gan AST, ALT, Creatinin thận và cấu trúc mô học gan, thận hoàn toàn bình thường, không có sự khác biệt so với nhóm đối chứng dùng nước cất (p > 0,05).

• Bằng chứng nào chứng minh bài thuốc có khả năng phục hồi tổn thương não sau đột quỵ? Trên mô hình chuột bị thuyên tắc động mạch não giữa, nhóm điều trị bằng Thông mạch Vintong trong 28 ngày cho thấy sự gia tăng mật độ vi mạch CD31 và tín hiệu biểu hiện yếu tố kích thích tăng sinh nội mô VEGF tại vùng ranh giới thiếu máu (Penumbra) có ý nghĩa thống kê so với nhóm chứng nhồi máu (p < 0,05).

• Mô hình gây đột quỵ quang hóa (Photothrombosis) trong nghiên cứu có ưu thế gì? Phương pháp kết hợp tiêm chất nhạy cảm ánh sáng Rose Bengal (20mg/kg) và chiếu tia laser cục bộ vào động mạch não giữa giúp tạo ra ổ nhồi máu ổn định, vị trí chính xác và có tính lặp lại cao mà không cần phẫu thuật mở sọ xâm lấn phức tạp, giúp kiểm soát tốt tỷ lệ sống sót của chuột nghiên cứu.

Kết luận

• Đề tài đã hoàn thành xuất sắc việc đánh giá độc tính tiền lâm sàng, chứng minh Thông mạch Vintong không có độc tính cấp đường uống ở mức liều thử nghiệm tối đa 270g/kg thể trọng.
• Thử nghiệm bán trường diễn khẳng định độ an toàn tuyệt đối của bài thuốc khi sử dụng liên tục 90 ngày, không làm biến đổi các chỉ số huyết học, chức năng gan, chức năng thận và cấu trúc mô bệnh học của động vật.
• Nghiên cứu đã chứng minh hiệu lực sinh học nổi bật của bài thuốc trong việc kích thích biểu hiện VEGF và tăng sinh mao mạch mới CD31 tại vùng tranh tối tranh sáng sau nhồi máu não.
• Kết quả luận văn tạo tiền đề vững chắc để chuẩn hóa dạng bào chế viên hoàn và triển khai thử nghiệm lâm sàng giai đoạn tiếp theo trong giai đoạn 2021–2025.
• Đây là tài liệu khoa học giá trị cao, kết nối chặt chẽ giữa lý luận y học cổ truyền và dược lý học hiện đại, rất cần thiết cho các nhà nghiên cứu, bác sĩ và đơn vị phát triển dược phẩm tham khảo ứng dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO - World Health Organization), đột quỵ não là một hội chứng lâm sàng “được đặc trưng bởi sự khởi phát đột ngột của các triệu chứng biểu hiện tổn thương của não (thường là khu trú), tồn tại trên 24 giờ hoặc bệnh nhân tử vong trước 24 giờ” [1]. Những triệu chứng thần kinh khu trú phù hợp với vùng não do động mạch bị tổn thương phân bố, loại trừ nguyên nhân chấn thương [2], [3]. Năm 2013, Hội đồng Đột quỵ Hoa Kỳ nhóm họp và đưa ra cập nhật định nghĩa đột quỵ não của thế kỷ 21: “Đột quỵ não hay nhồi máu hệ thần kinh trung ương (Central nervous system infarction) được định nghĩa là tình trạng chết tế bào não, tủy sống hoặc võng mạc do thiếu máu, dựa trên giải phẫu bệnh, chẩn đoán hình ảnh thần kinh, và/hoặc các bằng chứng lâm sàng của tổn thương vĩnh viễn” [4]. Điều trị đặc hiệu ở giai đoạn sớm hiện nay được ưu tiên hàng đầu là các thuốc tiêu huyết khối (đường tĩnh mạch hoặc động mạch) kết hợp với lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học [5], tuy nhiên, vẫn có một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân không đáp ứng điều trị và để lại những di chứng nặng nề về vận động, làm suy giảm chất lượng cuộc sống [1], [6].

Hiện nay, xu thế sử dụng thảo dược trong điều trị đang ngày càng phổ biến, không những chỉ ở các nước Châu Á mà cả khu vực Châu Âu bởi thành phần hóa học đa dạng, đa mục tiêu, thuốc y học cổ truyền dần chứng minh được hiệu quả trên những nhóm bệnh lý phức tạp. Năm 2018, Bộ y tế ra thông tư số 29/2018/TT-BYT hướng dẫn việc thử nghiệm lâm sàng giai đoạn I trên người khỏe mạnh của các thuốc mới yêu cầu cần có những khẳng định về tính an toàn với những chứng cứ rõ ràng trên thực nghiệm (độc tính cấp, bán cấp, bán trường diễn, trường diễn, gây mô hình bệnh…)[7]. Cùng với thông tư 05/2015/TT-BYT hướng dẫn về việc sử dụng đúng tên dược liệu y học cổ truyền và chấp nhận tính an toàn của các bài thuốc cổ phương, thuốc y học cổ 2 truyền từ đó cũng được bào chế dưới nhiều dạng sử dụng hơn nhằm mục đích tăng tối đa mức độ tuân thủ điều trị của bệnh nhân [8]. “Thông mạch Vintong” là bài thuốc nghiệm phương của Phó giáo sư, tiến sĩ Đậu Xuân Cảnh có tác dụng hoạt huyết, khứ ứ, hành khí, được sử dụng điều trị hoặc dự phòng đột quỵ nhồi máu não.

Để có thêm cơ sở khoa học đưa viên hoàn ứng dụng trên lâm sàng, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu độc tính cấp, bán trƣờng diễn và tác dụng tân tạo mạch máu não của bài thuốc “Thông mạch Vintong” trên động vật thực nghiệm” với 2 mục tiêu sau: 1. Xác định độc tính cấp, bán trường diễn của bài thuốc “Thông mạch Vintong” trên động vật thực nghiệm. Đánh giá tác dụng tân tạo mạch máu sau đột quỵ của bài thuốc “Thông mạch Vintong” trên động vật thực nghiệm. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

Tổng quan về một số phƣơng pháp xác định tính an toàn của thuốc ở giai đoạn tiền lâm sàng 1. Xác định độc tính cấp 1. Mục tiêu Thử độc tính cấp nhằm cung cấp thông tin cho việc xếp loại mức độ độc của thuốc; điều trị ngộ độc cấp; thiết lập mức liều cho những thử nghiệm độc tính tiếp theo [9].