Kl hup nghiên cứu tác dụng bảo vệ thần kinh của tam thất hoang panax stipuleanatus trên mô hình đột quỵ não thực nghiệm

Nghiên cứu tác dụng bảo vệ thần kinh của tam thất hoang Panax stipuleanatus trên mô hình đột quỵ não thực nghiệm, mang lại hy vọng mới cho y học.

• Tác giả: Nguyễn Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Thị Nguyệt Quế
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Sỹ
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Dụng Bảo Vệ Thần Kinh Của Tam Thất Hoang Trên Mô Hình Đột Quỵ Não
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về tai biến mạch máu não
• 1.2. Phân loại, nguyên nhân
• 1.3. Đặc điểm hệ thống động mạch máu não
• 1.4. Đặc điểm sinh lý tuần hoàn não và cơ chế tự điều hòa cung lượng máu não
• 1.5. Cơ chế bệnh sinh đột quỵ nhồi máu não
• 1.6. Vùng lõi thiếu máu và vùng penumbra (vùng tranh tối tranh sáng)
• 1.7. Ảnh hưởng của thiếu máu não cục bộ ở cấp độ tế bào
• 1.8. Ảnh hưởng của thiếu máu não cục bộ trên toàn cấu trúc não
• 1.9. Điều trị đột quỵ nhồi máu não
• 1.10. Mô hình gây nhồi máu não thực nghiệm
• 1.11. Tổng quan các mô hình
• 1.12. Thuyên tắc động mạch não giữa (MCAO) - Mô hình Intraluminal suture
• 1.13. Tổng quan về cây tam thất hoang (Panax stipuleanatus)
• 1.13.1. Vị trí phân loại
• 1.13.2. Đặc điểm thực vật, phân bố
• 1.13.3. Thành phần hóa học
• 1.13.4. Tác dụng tiêu sợi huyết
• 1.13.5. Tác dụng giảm đau và chống viêm
• 1.13.6. Tác dụng chống ung thư
• 1.13.7. Tác dụng trên sinh sản
• 1.13.8. Tác dụng tăng sức đề kháng của cơ thể
• 1.13.9. Tác dụng bảo vệ thần kinh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Động vật thí nghiệm
• 2.3. Hóa chất, trang thiết bị
• 2.4. Trang thiết bị, dụng cụ
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Mô hình gây tắc động mạch não giữa (Middle cerebral artery occlusion - MCAO)
• 2.5.2. Đánh giá tổn thương thần kinh
• 2.5.3. Thí nghiệm quay góc (corner test)
• 2.5.4. Định lượng nồng độ malondialdehyd (MDA) trong vỏ não chuột bằng phương pháp đo quang
• 2.5.5. Đánh giá chức năng của hàng rào máu não
• 2.5.6. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.6. Ảnh hưởng của cao chiết tam thất hoang lên cân nặng chuột sau khi phẫu thuật MCAO
• 2.7. Ảnh hưởng của cao chiết tam thất hoang lên chức năng thần kinh vận động của chuột MCAO
• 2.8. Cao tam thất hoang cải thiện điểm chức năng thần kinh trên chuột MCAO
• 2.9. Cao tam thất hoang cải thiện chức năng vận động của chuột MCAO trong thử nghiệm quay góc
• 2.10. Ảnh hưởng của cao chiết tam thất hoang lên nồng độ malondialdehyde (MDA) trong não chuột MCAO
• 2.11. Ảnh hưởng của cao chiết tam thất lên chức năng hàng rào máu não chuột MCAO
• 2.12. Ảnh hưởng của cao chiết tam thất hoang đến mức độ phù não chuột
• 2.13. Ảnh hưởng của cao chiết tam thất hoang đến tính thấm hàng rào máu não
• 2.14. Mô hình thuyên tắc động mạch não giữa (MCAO) - Mô hình Intraluminal suture
• 2.15. Tác dụng bảo vệ thần kinh của tam thất hoang
• 2.16. Cơ chế tác dụng bảo vệ thần kinh của cao chiết tam thất hoang trên mô hình MCAO
• 2.17. Tác dụng chống oxy hóa của cao chiết tam thất hoang
• 2.18. Tác dụng bảo vệ hàng rào máu não của tam thất hoang
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tác Dụng Của Tam Thất Hoang

Đột quỵ não là nguyên nhân gây tử vong và tàn tật hàng đầu trên thế giới. Việc điều trị hiện tại còn nhiều hạn chế, thúc đẩy tìm kiếm các liệu pháp mới, đặc biệt từ nguồn gốc tự nhiên. Tam thất hoang (Panax stipuleanatus) là một dược liệu quý, được y học cổ truyền sử dụng để tán ứ, cầm máu và bồi bổ cơ thể. Các nghiên cứu gần đây cho thấy tam thất hoang có tiềm năng trong việc bảo vệ thần kinh. Đề tài này tập trung vào việc đánh giá tác dụng bảo vệ thần kinh của tam thất hoang trên mô hình đột quỵ não thực nghiệm, mở ra hướng đi mới trong phòng và điều trị bệnh lý nguy hiểm này. Nghiên cứu này sẽ đánh giá tác dụng của cao chiết cồn rễ củ tam thất hoang trên mô hình đột quỵ não bằng phương pháp làm tắc động mạch não giữa (MCAO) và bước đầu tìm hiểu cơ chế bảo vệ thần kinh của cao chiết tam thất hoang.

1.1. Tổng Quan Về Bệnh Đột Quỵ Não Nguyên Nhân và Hậu Quả

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đột quỵ não là hội chứng rối loạn chức năng não bộ, phát triển nhanh chóng, kéo dài trên 24 giờ hoặc dẫn đến tử vong do nguyên nhân mạch máu. Có hai thể chính là đột quỵ nhồi máu não (do tắc nghẽn mạch máu) và đột quỵ xuất huyết não (do vỡ mạch máu). Tại Việt Nam, ước tính mỗi năm có khoảng 200.000 người bị đột quỵ, với tỷ lệ tử vong cao. Bệnh gây ra nhiều di chứng nặng nề, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống của người bệnh và gánh nặng cho xã hội. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

1.2. Giới Thiệu Về Tam Thất Hoang Dược Liệu Tiềm Năng

Tam thất hoang (Panax stipuleanatus) thuộc chi Panax, họ Ngũ gia bì (Araliaceae), cùng họ với nhân sâm và tam thất. Theo y học cổ truyền, tam thất hoang có tác dụng tán ứ, cầm máu, giảm đau và bồi bổ cơ thể. Các nghiên cứu dược lý hiện đại đã chứng minh tam thất hoang có nhiều hoạt tính sinh học quý giá, bao gồm tác dụng tiêu sợi huyết, chống viêm, giảm đau và đặc biệt là tác dụng bảo vệ thần kinh. Các loài thuộc chi Panax như tam thất (Panax notoginseng), nhân sâm (Panax ginseng) đã được nhiều nghiên cứu chứng minh có tác dụng bảo vệ thần kinh trên thực nghiệm cũng như trên lâm sàng.

II. Thách Thức Trong Điều Trị Đột Quỵ Não Giải Pháp Mới

Việc điều trị đột quỵ não hiện nay còn gặp nhiều khó khăn. Thuốc tiêu sợi huyết tPA là liệu pháp duy nhất được phê duyệt, nhưng có giới hạn về thời gian và nguy cơ xuất huyết não. Nhu cầu tìm kiếm các liệu pháp mới, an toàn và hiệu quả hơn là vô cùng cấp thiết. Các sản phẩm từ dược liệu tự nhiên, đặc biệt là các loại thuốc cổ truyền, có tiềm năng lớn trong việc phòng ngừa và điều trị đột quỵ, nhờ vào các hoạt tính chống viêm, chống oxy hóa, bảo vệ thần kinh và ít tác dụng phụ hơn so với thuốc tổng hợp. Nghiên cứu về tam thất hoang có thể mang lại những đột phá quan trọng trong lĩnh vực này.

2.1. Hạn Chế Của Các Phương Pháp Điều Trị Đột Quỵ Hiện Tại

Hiện nay, tPA (tissue plasminogen activator) là thuốc duy nhất được FDA chấp thuận để điều trị đột quỵ nhồi máu não. Tuy nhiên, tPA chỉ có hiệu quả trong vòng 4.5 giờ đầu sau khi khởi phát đột quỵ và có nguy cơ gây xuất huyết não. Các phương pháp điều trị khác như can thiệp nội mạch cũng có những hạn chế nhất định. Do đó, việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp điều trị mới, hiệu quả hơn và an toàn hơn là vô cùng quan trọng. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

2.2. Tiềm Năng Của Dược Liệu Trong Điều Trị Đột Quỵ Hướng Đi Mới

Các dược liệu tự nhiên, đặc biệt là các bài thuốc cổ truyền, có tiềm năng lớn trong việc phòng ngừa và điều trị đột quỵ. Nhiều loại dược liệu có tác dụng chống viêm, chống oxy hóa, bảo vệ thần kinh và cải thiện tuần hoàn máu não. Ưu điểm của dược liệu là ít tác dụng phụ hơn so với thuốc tổng hợp và có thể sử dụng lâu dài. Nghiên cứu về tác dụng của tam thất hoang trên mô hình đột quỵ não có thể mở ra hướng đi mới trong việc phát triển các thuốc điều trị đột quỵ từ dược liệu.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Dụng Bảo Vệ Thần Kinh Của Tam Thất

Nghiên cứu này sử dụng mô hình đột quỵ não thực nghiệm trên chuột bằng phương pháp gây tắc động mạch não giữa (MCAO). Chuột được chia thành các nhóm: nhóm chứng (không điều trị), nhóm điều trị bằng tam thất hoang và nhóm đối chứng dương (điều trị bằng thuốc chuẩn). Các chỉ số đánh giá tổn thương thần kinh, chức năng vận động, nồng độ các chất oxy hóa và tính thấm của hàng rào máu não được đo lường và so sánh giữa các nhóm. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp bằng chứng khoa học về tác dụng bảo vệ thần kinh của tam thất hoang và cơ chế tác dụng của nó.

3.1. Mô Hình Gây Đột Quỵ Não Thực Nghiệm MCAO ở Chuột

Mô hình gây tắc động mạch não giữa (MCAO) là một trong những mô hình phổ biến nhất để nghiên cứu đột quỵ não thực nghiệm. Phương pháp này mô phỏng tình trạng tắc nghẽn mạch máu não ở người, gây ra thiếu máu não cục bộ và tổn thương thần kinh. Chuột được gây mê và phẫu thuật để đưa một sợi chỉ vào động mạch não giữa, gây tắc nghẽn dòng máu. Sau đó, chuột được theo dõi và đánh giá các chỉ số tổn thương thần kinh và chức năng vận động.

3.2. Các Phương Pháp Đánh Giá Tổn Thương Thần Kinh Sau Đột Quỵ

Nghiên cứu sử dụng nhiều phương pháp để đánh giá tổn thương thần kinh sau đột quỵ, bao gồm: thang điểm đánh giá thần kinh (đánh giá các chức năng vận động, cảm giác, ý thức), thí nghiệm quay góc (đánh giá khả năng vận động và thăng bằng), định lượng nồng độ malondialdehyde (MDA) (đánh giá mức độ oxy hóa trong não), và đánh giá chức năng của hàng rào máu não (đánh giá tính thấm của hàng rào máu não). Các phương pháp này giúp đánh giá toàn diện mức độ tổn thương não và hiệu quả điều trị của tam thất hoang.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tam Thất Hoang Giảm Tổn Thương Thần Kinh

Kết quả nghiên cứu cho thấy cao chiết tam thất hoang có tác dụng bảo vệ thần kinh trên mô hình đột quỵ não thực nghiệm. Cụ thể, tam thất hoang giúp cải thiện chức năng vận động, giảm tổn thương thần kinh, giảm nồng độ các chất oxy hóa và bảo vệ hàng rào máu não. Các kết quả này cho thấy tam thất hoang có tiềm năng lớn trong việc phát triển các thuốc điều trị đột quỵ não.

4.1. Tam Thất Hoang Cải Thiện Chức Năng Vận Động Sau Đột Quỵ

Nghiên cứu cho thấy chuột được điều trị bằng cao chiết tam thất hoang có điểm số thang đánh giá thần kinh cao hơn và thực hiện tốt hơn trong thí nghiệm quay góc so với nhóm chứng. Điều này chứng tỏ tam thất hoang giúp cải thiện chức năng vận động và khả năng thăng bằng sau đột quỵ.

4.2. Tam Thất Hoang Giảm Stress Oxy Hóa Trong Não Sau Đột Quỵ

Kết quả nghiên cứu cho thấy cao chiết tam thất hoang giúp giảm nồng độ MDA (một chất chỉ điểm cho stress oxy hóa) trong não chuột sau đột quỵ. Điều này chứng tỏ tam thất hoang có tác dụng chống oxy hóa và bảo vệ tế bào não khỏi tổn thương do các gốc tự do.

4.3. Tam Thất Hoang Bảo Vệ Hàng Rào Máu Não Sau Đột Quỵ

Nghiên cứu cho thấy cao chiết tam thất hoang giúp giảm tính thấm của hàng rào máu não sau đột quỵ. Điều này chứng tỏ tam thất hoang có tác dụng bảo vệ hàng rào máu não, ngăn chặn các chất độc hại xâm nhập vào não và làm giảm tổn thương thần kinh.

V. Cơ Chế Tác Dụng Bảo Vệ Thần Kinh Của Tam Thất Hoang

Cơ chế bảo vệ thần kinh của tam thất hoang có thể liên quan đến nhiều yếu tố, bao gồm tác dụng chống oxy hóa, chống viêm, bảo vệ hàng rào máu não và điều hòa các con đường tín hiệu tế bào. Các thành phần hoạt chất trong tam thất hoang, như saponin và flavonoid, có thể đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tế bào não khỏi tổn thương do thiếu máu não.

5.1. Tác Dụng Chống Oxy Hóa Của Tam Thất Hoang Giảm Stress Oxy Hóa

Tam thất hoang chứa nhiều chất chống oxy hóa, như saponin và flavonoid, giúp trung hòa các gốc tự do và giảm stress oxy hóa trong não. Stress oxy hóa là một trong những nguyên nhân chính gây tổn thương thần kinh sau đột quỵ.

5.2. Tác Dụng Chống Viêm Của Tam Thất Hoang Giảm Phản Ứng Viêm

Tam thất hoang có tác dụng chống viêm, giúp giảm phản ứng viêm trong não sau đột quỵ. Phản ứng viêm có thể gây ra tổn thương thứ phát cho tế bào não và làm trầm trọng thêm tình trạng bệnh.

VI. Ứng Dụng và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Tam Thất Hoang

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng khoa học về tác dụng bảo vệ thần kinh của tam thất hoang trên mô hình đột quỵ não thực nghiệm. Kết quả này mở ra tiềm năng ứng dụng tam thất hoang trong phòng ngừa và điều trị đột quỵ não. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc xác định các thành phần hoạt chất chính, làm rõ cơ chế tác dụng và tiến hành các thử nghiệm lâm sàng để đánh giá hiệu quả và an toàn của tam thất hoang trên người.

6.1. Tiềm Năng Ứng Dụng Lâm Sàng Của Tam Thất Hoang Trong Điều Trị Đột Quỵ

Kết quả nghiên cứu cho thấy tam thất hoang có tiềm năng lớn trong việc phát triển các thuốc điều trị đột quỵ não. Các nghiên cứu lâm sàng cần được tiến hành để đánh giá hiệu quả và an toàn của tam thất hoang trên bệnh nhân đột quỵ.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Xác Định Hoạt Chất và Cơ Chế Tác Dụng

Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc xác định các thành phần hoạt chất chính trong tam thất hoang và làm rõ cơ chế tác dụng của chúng. Điều này sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng tam thất hoang trong điều trị đột quỵ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘYTẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI NGUYÊN THU HÀ NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG BẢO VỆ THẦN KINH CỦA TAM THẤT HOANG (PANAX STIPULEANATUS) TRÊN MỒ HÌNH ĐỘT QUỴ NÃO THỰC NGHIỆM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP DƯỢC SỸ HÀ NỘI - 2022 BỘYTẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI NGUYỄN THU HÀ Mã sinh viên: 1701132 NGHIÊN CỨU TÁC DỤNG BẢO VỆ THẦN KINH CỦA TAM THẤT HOANG (PANAX STIPULEANATƯS) TRÊN MÔ HÌNH ĐỘT QUỴ NÃO THỰC NGHIỆM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP DƯỢC sĩ Người hưởng dẫn: 1. Đỗ Thị Nguyệt Quế 2. Lê Thị Xoan Nơỉ thực hiện: Viện Dược Liệu • • • HÀ NỘI - 2022 LỜI CẢM ON Trong quá trình học tập và rèn luyện tại Trường Đại học Dược Hà Nội, em đà nhận được rất nhiều sự giúp đỡ từ thầy cô, gia đình và bạn bè. Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới thầy cô và các anh chị đã trực tiếp hướng dẫn em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp: TS.

Đỗ Thị Nguyệt Quế - Bộ môn Dược lực - cô đã tạo điều kiện và có những góp ý để giúp em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này. Lê Thị Xoan - Khoa Dược lý, sinh hoá Viện Dược Liệu - với những kinh nghiệm quý báu của người đi trước, cô đã tận tình hướng dẫn, giúp đờ và tạo điều kiện trong suốt quá trình làm thực nghiệm. Hà Vân Oanh - Bộ môn Dược học cồ truyền - cô luôn hết lòng giúp đỡ em từ lúc bắt đầu tới những lúc gặp khó khăn trong quá trình thực hiện đề tài. Nguyễn Thị Thanh Loan - Nghiên cứu sinh tại Viện Dược Liệu, ThS.

Trần Nguyên Hồng - nghiên cứu viên tại Viện Dược Liệu đã nhiệt tình hướng dẫn, truyền đạt cho em những kiến thức thực tế quý báu cũng như có những góp ý kịp thời giúp em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này. Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới toàn thề cán bộ Khoa Dược lý, sinh hoá tại Viện Dược Liệu đã luôn nhiệt tình giúp đờ, chỉ bảo và cho em những lời động viên, khích lệ để em có thêm động lực hoàn thành khóa luận tốt nghiệp. Em cũng xin cảm ơn các thầy cô giáo tại Trường Đại học Dược Hà Nội đà luôn luôn nhiệt huyết giảng dạy, quan tâm và tạo điều kiện tốt nhất cho sinh viên trong suốt 5 năm học tập và rèn luyện tại ngôi trường thân yêu này. Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình, bạn bè vì đã luôn ở bên động viên, khích lệ trong học tập cũng như trong cuộc sống.

Hà Nội, ngày 27 tháng 6 năm 2022 Sinh viên, Nguyễn Thu Hà MỤC LỤC DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC HÌNH ĐẶT VẤN ĐÈ. Tổng quan về tai biến mạch máu não. Phân loại, nguyên nhân. Đặc điểm hệ thống động mạch máu não.

Đặc điểm sinh lý tuần hoàn não và co chế tự điều hòa cung lượng máu não. Co chế bệnh sinh đột quỵ nhồi máu não. Vùng lõi thiếu máu và vùng penumbra (vùng tranh tối tranh sáng). Ảnh hưởng của thiếu máu não cục bộ ở cấp độ tế bào.

Ảnh hưởng của thiếu máu não cục bộ trên toàn cấu trúc não. Điều trị đột quỵ nhồi máu não. Mô hình gây nhồi máu não thực nghiệm. Tổng quan các mô hình.

Thuyên tắc động mạch não giữa (MCAO)- Mô hình Intraluminal suture. Tổng quan về cây tam thất hoang {Panax stỉpuleanatus H. Vị trí phân loại. Đặc điểm thực vật,phân bố.

Thành phần hóa học. Tác dụng tiêu sợi huyết. Tác dụng giảm đau và chống viêm. Tác dụng chống ung thư.

Tác dụng trên sinh sản. Tác dụng tăng sức đề kháng củacơ thể. Tác dụng bảo vệ thần kinh. 18 CHƯƠNG 2: ĐÓI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Động vật thí nghiệm. Hoá chất, trang thiết bị. Trang thiết bị, dụng cụ.

Phương pháp nghiên cứu. Mô hình gây tắc động mạch não giữa (Middle cerebral artery occlusion -MCAO). Đánh giá tổn thương thần kinh. Thí nghiệm quay góc (corner test).

Định lượng nồng độ malondialdehyd (MDA) trong vỏ não chuột bằng phương pháp đo quang. Đánh giá chức năng của hàng rào máu não. Phương pháp phân tích số liệu. Ảnh hưởng của cao chiết tam thất hoang lên cân nặng chuột sau khi phẫu thuật MC AO.

Ảnh hưởng của cao chiết tam thất hoang lên chức năng thần kinh vận động của chuột MCAO. Cao tam thất hoang cải thiện điểm chức năng thần kinh trên chuột MCAO. Cao tam thất hoang cải thiện chức năng vận động của chuột MCAO trong thử nghiệm quay góc. Ảnh hưởng của cao chiết tam thất hoang lên nồng độ malondialdehyde (MDA) trong não chuột MCAO.

Ánh hưởng của cao chiết tam thất lên chức nãng hàng rào máu não chuột MC AO. Ảnh hưởng của cao chiết tam thất hoang đến mức độ phù não chuột. Ành hưởng của cao chiết tam thất hoang đến tính thấm hàng rào máu não. Mô hình thuyên tắc động mạch não giữa (MCAO) - Mô hình Intralumianl suture.

Tác dụng bảo vệ thần kinh của tam thất hoang. Co chế tác dụng bảo vệ thần kinh của cao chiết tam thất hoang trên mô hình MCAO. Tác dụng chống oxy hóa của cao chiết tam thất hoang. Tác dụng bảo vệ hàng rào máu não của tam thất hoang.

39 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 41 DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT AHA/ASA American Heart Association/ American Stroke Association (Hiệp hội Tim mạch học/ Hiệp hội Đột quỵ Hoa Kỳ) CBF Cerebrospinal fluid CCA Common carotid artery (Động mạch cảnh chung) ECA External carotid artery (Động mạch cảnh ngoài) EtOH Ethanol ICA Internal carotid artery (Động mạch cảnh trong) MCA Middle cerebral artery (Động mạch não giữa) MCAO Middle cerebral artery occlusion (Thuyên tắc động mạch não giữa) MDA Malondialdehyd tpA Human tissue-type plasminogen activator TTH 150 mg/kg lô chuột MCAO xử lý với mẫu thử liều 150mg/kg DANH MỤC BẢNG Bảng Trang 1. Các hợp chất saponin đã phân lập được từ tam thất hoang 15 2. Hóa chất sử dụng trong đề tài 19 2.

Các lô chuột tiến hành thử tác dụng dược lý 21 3. Cân nặng chuột sau phẫu thuật MCAO 27 3. Điểm đánh giá tốn thương thần kinh của chuột sau phẫu thuật MCAO 28 DANH MỤC HÌNH Hình Trang 1. Một số mô hình gây thiếu máu não cục bộ invivo 11 1.

Hình ảnh rễ củ và lá của cây tam thất hoang 14 1. Saponin dẫn chất oleanolic 14 2. So đồ bố trí thí nghiệm nghiên cứu tác dụng dược lý của cao chiết tam 20 thất hoang 2. So đồ gây tắc động mạch não giữa 23 2.

Hình ảnh chuột sau phẫu thuật MCAO với thang điểm 4 được đánh giá 23 theo thang điểm thằn kinh 2. Hình ảnh chuột di chuyển trong thí nghiệm quay góc 24 2. Hình ảnh chuột sau khi tiêm Evans Blue theo đường tiêm tĩnh mạch đuôi 26 3. Đồ thị số lằn quay trái của chuột.

Đồ thị biểu diễn nồng độ MDA trong não chuột. Hình ảnh não chuột sau khi tiêm Evans Blue qua đường tiêm tĩnh mạch 31 đuôi 3. ĐÒ thị biếu diễn khối lượng hai bán cầu não chuột 32 3. Đồ thị biểu diễn nồng độ Evans Blue (pg/g) trong não chuột.

33 ĐẶT VẤN ĐÈ Theo thống kê của Hội Đột Quỵ Hoa Kỳ, đột quỵ là nguyên nhân tử vong phổ biến thứ hai trên thế giới sau bệnh tim thiếu máu cục bộ, cũng là nguyên nhân hàng đầu gây tàn tật ở người trưởng thành, bệnh lý thường gặp có tỷ lệ tử vong và di chứng cao, đòi hỏi chi phí về y học và xã hội. Tỹ lệ mắc bệnh tăng lên theo tuối và ở nam cao hơn nữ [36], [7]. Do dân số già nên gánh nặng tăng lên rất nhiều trong 20 năm tới, đặc biệt là ở các nước đang phát triến. Đột quỵ gây ra 9% tống số ca tử vong trên thế giới, tỷ lệ tử vong do đột quỵ là 10 - 12 % ở các nước phương Tây và 12% trong số này là ở người dưới 65 tuổi.

Tỷ lệ tử vong thay đối phụ thuộc vào độ tuổi, có sự khác biệt giữa các quốc gia [36]. Tại nước ta, ước tính hàng năm có khoảng 200000 người bị đột quỵ, tỉ lệ tử vong là khoảng 50%. Bệnh đột quỵ xảy ra khi một phần não bộ bị tổn thương do tắc nghẽn mạch máu đi nuôi não gây đột quỵ nhồi máu não (xấp xỉ 85%) hoặc vờ mạch máu não gây đột quỵ xuất huyết não. Lúc này, não bộ không được cung cấp oxy đủ để có thế hoạt động được nên một vùng nào nào đó sẽ ngưng hoạt động và kéo theo không điều khiển các cơ quan khác hoạt động, có thế gây liệt nửa người, tay, chân, rối loạn ngôn ngữ, mất ý thức và có thế đi vào hôn mê.

và nếu không được cấp cứu kịp thời, đúng cách thì vùng não sẽ chết và người bệnh có thể tử vong. Trong lần đột quỵ đầu tiên, khoảng 1/3 số bệnh nhân chỉ bị ảnh hướng nhẹ, 1/3 bị tàn phế nặng và 1/3 có thể bị tử vong; các lần đột quỵ tái phát sẽ có nguy cơ tử vong và tàn phế cao hơn [14]. Việc điều trị bệnh đột quỵ não còn nhiều hạn chế. Cho đến nay, tPA (human tissue­ type plasminogen activator - yeu to hoạt hóa plasminogen của mô) là liệu pháp duy nhất được FDA (Food and Drug Administration) phê chuẩn trong điều trị đột quỵ nhồi máu não với khả năng làm tan cục máu đông và phục hồi sự tưới máu đến vùng não bị thiếu máu.

Tuy nhiên, t-PA có giới hạn phạm vi tác dụng trong 4,5 giờ tính từ thời điểm bắt đầu bị đột quỵ và việc sử dụng các thuốc này cũng mang đến nguy cơ tử vong do xuất huyết não. Do đó, phát triển các liệu pháp điều trị đột quỵ não mới là cần thiết [14]. Nhu cầu sử dụng thuốc để phòng chống lại căn bệnh này ngày càng cao, đặc biệt là các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên. Các thuốc cố truyền, thuốc có nguồn gốc dược liệu có tiềm năng trong điều trị đột quỵ như hoạt tính chống viêm, chống oxy hóa, chống chết tế bào theo chương trình, bảo vệ thần kinh và an toàn hơn khi sử dụng trong thời gian dài [41].

Tam thất hoang có tên khoa học của là Panax stipuleanatus Tsai & Feng, thuộc chi Panax L, họ Ngũ gia bì (Nhân sâm) Araliaceae. Theo y học cồ truyền, tam thất hoang được sử dụng để tán ứ, chảy máu và suy nhược cơ thề. Một số nghiên cứu đã chứng minh rễ củ tam thất hoang có một số tác dụng dược lý đáng chú ý như: tiêu sợi huyết [13], chống viêm giảm đau [50], [61], tác dụng trên hệ thằn kinh [13],.