Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học Và Tác Dụng Bảo Vệ Tế Bào Gan Của Cỏ Mực (Eclipta prostrata)

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu thành phần hóa học và đánh giá tác dụng bảo vệ tế bào gan của loài cỏ mực eclipta, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Phạm Thị Phương Huệ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hà Thanh
• Trường học: Học viện Khoa học và Công nghệ
• Chuyên ngành: Hóa hữu cơ
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Dụng Bảo Vệ Tế Bào Gan Của Cỏ Mực (Eclipta prostrata)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cỏ Mực Eclipta prostrata Tổng Quan Tiềm Năng Dược Lý

Cỏ mực (Eclipta prostrata) là một loài thực vật thuộc họ Cúc (Asteraceae), phân bố rộng rãi ở Việt Nam và nhiều nước châu Á. Từ lâu, Cỏ mực đã được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị nhiều bệnh, đặc biệt là các bệnh liên quan đến gan. Các nghiên cứu hiện đại đã chứng minh rằng Cỏ mực chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, bao gồm triterpenoid, phenolic và thiophene, có khả năng bảo vệ tế bào gan. Cỏ mực không chỉ là một loại cây mọc dại mà còn là một nguồn tài nguyên dược liệu quý giá, cần được nghiên cứu và khai thác một cách bền vững. Theo thống kê, nước ta có tới gần 12.000 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc hơn 2. Năm 2012, thống kê được 4.700 loài thực vật dùng làm thuốc (Cuốn “Từ điển cây thuốc Việt Nam‘‘ của Võ Văn Chi).

1.1. Đặc Điểm Thực Vật Học và Phân Bố Của Cỏ Mực

Cỏ mực có thân hình trụ, màu nâu tím nhạt, cao 30-50cm. Lá hình mác, có răng cưa, màu xám đen. Cụm hoa hình đầu, màu trắng. Cỏ mực phân bố rộng rãi ở các vùng đồng bằng, trung du và miền núi của Việt Nam, cũng như nhiều nước châu Á khác. Cỏ mực có đặc điểm là thân hình trụ, màu nâu tím nhạt, có khía dọc, cao từ 30 cm đến 50 cm, đường kính từ 2 mm đến 5 mm. T hân và lá có lông màu trắng. Lá nguyên, kép, hình mác, có răng cưa, màu xám đen và nhăn nheo, dài 2,5 - 3 cm, rộng 1 - 2,5 cm.

1.2. Thành Phần Hóa Học Chính và Công Dụng Dân Gian

Cỏ mực chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, bao gồm triterpenoid, phenolic, steroid và thiophene. Trong dân gian, Cỏ mực được sử dụng để chữa xuất huyết nội tạng, sưng tấy, mẩn ngứa, làm đen tóc và cầm máu. Theo dân gian, Cỏ mực dùng để chữa xuất huyết nội tạng và các triệu chứng sưng tấy, mẩn ngứa. Bên cạnh đó, trong cuốn sách “Thần nông bản thảo” và “Điền nam bản thảo” cho thấy, cây cỏ mực có thể giúp làm đen và mượt tóc.

II. Bệnh Lý Về Gan Thách Thức và Vai Trò Của Cỏ Mực

Các bệnh lý về gan, như viêm gan, xơ gan và ung thư gan, đang ngày càng trở nên phổ biến, gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng. Gan đóng vai trò quan trọng trong quá trình trao đổi chất, giải độc và dự trữ năng lượng của cơ thể. Do đó, việc bảo vệ và duy trì chức năng gan là vô cùng quan trọng. Cỏ mực, với các hợp chất có hoạt tính sinh học, được xem là một giải pháp tiềm năng để hỗ trợ điều trị và phòng ngừa các bệnh lý về gan. Hơn n ữ a, ngày nay, các b ệ nh v ề gan đang có t ỷ l ệ tăng cao. Gan là cơ quan n ộ i t ạ ng l ớ n nh ấ t c ủ a cơ th ể tham gia vào quá trình trao đ ổ i ch ấ t, d ự tr ữ năng lư ợ ng và gi ả i đ ộ c.

2.1. Tầm Quan Trọng Của Gan và Các Bệnh Lý Thường Gặp

Gan là cơ quan nội tạng lớn nhất trong cơ thể, đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng, bao gồm trao đổi chất, giải độc, dự trữ năng lượng và sản xuất các yếu tố đông máu. Các bệnh lý về gan, như viêm gan virus, xơ gan, ung thư gan và gan nhiễm mỡ, có thể gây suy giảm chức năng gan và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Vì đ ả m nhi ệ m nhi ề u nhi ệ m v ụ quan tr ọ ng như v ậ y nên gan cũng là cơ quan r ấ t d ễ b ị t ấ n công , hình thành nên nhi ề u b ệ nh lý ở gan.

2.2. Tiềm Năng Của Cỏ Mực trong Hỗ Trợ Điều Trị Bệnh Gan

Cỏ mực chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, như wedelolactone, echinocystic acid và eclalbasaponin II, đã được chứng minh là có tác dụng bảo vệ tế bào gan và giảm viêm. Do đó, Cỏ mực có thể được sử dụng như một liệu pháp hỗ trợ trong điều trị các bệnh lý về gan. Chính vì vậy, nhiệm vụ đặc biệt quan trọng được đặt ra cho các nhà khoa học là nghiên cứu, tìm kiếm các hợp chất có nguồn gốc từ thiên nhiên có tác dụng bảo vệ, duy trì chức năng gan để ứng dụng trong phòng ngừa, chữa trị các bệnh về gan.

III. Phân Lập Xác Định Hợp Chất từ Cỏ Mực Phương Pháp Nghiên Cứu

Việc nghiên cứu thành phần hóa học của Cỏ mực đòi hỏi các phương pháp phân tích và phân lập hiện đại. Các nhà nghiên cứu thường sử dụng sắc ký cột (CC), sắc ký lớp mỏng (TLC) và sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) để phân tách và tinh chế các hợp chất từ Cỏ mực. Sau khi phân lập, cấu trúc hóa học của các hợp chất được xác định bằng các phương pháp phổ nghiệm, như NMR (Nuclear Magnetic Resonance) và MS (Mass Spectrometry). Các hợp chất thiên nhiên luôn có vai trò chính trong việc phát hiện và phát triển các dược phẩm mới. Trong nh ữ ng năm g ầ n đây, ở nhi ề u nư ớ c trên th ế gi ớ i và các nư ớ c trong khu v ự c, vi ệ c nghiên c ứ u v ề thành ph ầ n hóa h ọ c và ho ạ t tính sinh h ọ c m ộ t s ố loài thu ộ c chi Eclipta đang đư ợ c các nh à khoa h ọ c r ấ t quan tâm.

3.1. Quy Trình Phân Tích và Phân Lập Các Hợp Chất

Quy trình phân tích và phân lập các hợp chất từ Cỏ mực bao gồm các bước: chiết xuất bằng dung môi hữu cơ, phân tách bằng sắc ký cột, tinh chế bằng sắc ký lớp mỏng và HPLC. Sau đó, các hợp chất tinh khiết được xác định cấu trúc bằng các phương pháp phổ nghiệm. Phương ph á p phân tích, phân tách và phân l ậ p c á c h ợ p ch ấ t . Phương ph á p x á c đ ị nh c ấ u tr ú c ho á h ọ c c á c h ợ p ch ấ t:

3.2. Các Phương Pháp Phổ Nghiệm Xác Định Cấu Trúc Hóa Học

Các phương pháp phổ nghiệm thường được sử dụng để xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất phân lập từ Cỏ mực bao gồm: phổ NMR (1H-NMR, 13C-NMR, 2D-NMR), phổ MS (ESI-MS, HR-ESI-MS) và phổ hồng ngoại (IR). Các dữ liệu phổ nghiệm cung cấp thông tin về cấu trúc phân tử, các nhóm chức năng và liên kết hóa học của các hợp chất. S ắ c kí c ộ t CC Column chromatography. C ộ ng hư ở ng t ừ h ạ t nhân proton 1 H - NMR Proton Nuclear Magnetic Resonance.

IV. Tác Dụng Bảo Vệ Gan Của Cỏ Mực Kết Quả Nghiên Cứu In Vitro

Nhiều nghiên cứu in vitro đã chứng minh tác dụng bảo vệ tế bào gan của các hợp chất phân lập từ Cỏ mực. Các nghiên cứu này thường sử dụng các tế bào gan nuôi cấy và đánh giá khả năng của các hợp chất trong việc bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do các tác nhân gây độc, như carbon tetrachloride (CCl4) hoặc lipopolysaccharide (LPS). Kết quả cho thấy, các hợp chất từ Cỏ mực có khả năng giảm tổn thương tế bào gan, giảm viêm và cải thiện chức năng gan. Các hợp chất thiên nhiên luôn c ó vai trò chính trong việc phát hiện và phát triển các dược phẩm mới. Trong nh ữ ng năm g ầ n đây, ở nhi ề u nư ớ c trên th ế gi ớ i và các nư ớ c trong khu v ự c, vi ệ c nghiên c ứ u v ề thành ph ầ n hóa h ọ c và ho ạ t tính sinh h ọ c m ộ t s ố loài thu ộ c chi Eclipta đang đư ợ c các nh à khoa h ọ c r ấ t quan tâm.

4.1. Phương Pháp Đánh Giá Tác Dụng Bảo Vệ Tế Bào Gan In Vitro

Phương pháp đánh giá tác dụng bảo vệ tế bào gan in vitro thường bao gồm: nuôi cấy tế bào gan, gây tổn thương tế bào bằng các tác nhân độc hại (CCl4, LPS), xử lý tế bào bằng các hợp chất từ Cỏ mực và đánh giá mức độ tổn thương tế bào thông qua các chỉ số sinh hóa (ALT, AST, LDH) và hình thái học. Phương pháp đánh giá tác d ụ ng b ả o v ệ t ế bào gan:.

4.2. Các Hợp Chất Có Tác Dụng Bảo Vệ Gan Mạnh Mẽ Nhất

Các hợp chất wedelolactone, echinocystic acid và eclalbasaponin II được cho là có tác dụng bảo vệ gan mạnh mẽ nhất trong Cỏ mực. Các hợp chất này có khả năng giảm tổn thương tế bào, giảm viêm và cải thiện chức năng gan thông qua các cơ chế khác nhau, như ức chế quá trình oxy hóa, giảm sản xuất các cytokine gây viêm và tăng cường khả năng tự bảo vệ của tế bào. Theo nghiên c ứ u c ủ a các nhà khoa h ọ c Hàn Qu ố c, hai h ợ p ch ấ t echinocystic acid ( 57 ) và ec lalbasaponin II ( 58 ) đư ợ c phân l ậ p t ừ loài E. prostrata, có tác d ụ ng ứ c ch ế m ạ nh s ự gia tăng HSC theo li ề u lư ợ ng và th ờ i gian.

V. Ứng Dụng Cỏ Mực Tiềm Năng Phát Triển Dược Phẩm Bảo Vệ Gan

Với những kết quả nghiên cứu đầy hứa hẹn, Cỏ mực có tiềm năng lớn trong việc phát triển các sản phẩm dược phẩm và thực phẩm chức năng hỗ trợ điều trị và phòng ngừa các bệnh lý về gan. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng để đánh giá hiệu quả và an toàn của Cỏ mực trên người. Ngoài ra, việc khai thác và sử dụng Cỏ mực cần được thực hiện một cách bền vững, đảm bảo nguồn cung cấp dược liệu ổn định và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu này sẽ góp phần làm rõ giá trị cũng như công dụng của loài Cỏ mực . Vì vậy, sẽ góp phần tích cực vào việc khai thác và sử dụng một cách hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên của đất nước.

5.1. Triển Vọng Phát Triển Các Sản Phẩm Dược Phẩm

Cỏ mực có thể được sử dụng để sản xuất các sản phẩm dược phẩm hỗ trợ điều trị các bệnh lý về gan, như viêm gan, xơ gan và gan nhiễm mỡ. Các sản phẩm này có thể chứa chiết xuất toàn phần của Cỏ mực hoặc các hợp chất tinh khiết, như wedelolactone, echinocystic acid và eclalbasaponin II. Tác d ụ ng dư ợ c lý c ủ a m ộ t s ố chi ế t xu ấ t và h ợ p ch ấ t d ự a trên 10 các công d ụ ng truy ề n th ố ng đã đư ợ c nghiên c ứ u r ộ ng rãi v ề vai trò c ủ a các loài thu ộ c chi E clipta.

5.2. Khuyến Nghị Nghiên Cứu Lâm Sàng và Sử Dụng Bền Vững

Cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng để đánh giá hiệu quả và an toàn của Cỏ mực trên người. Đồng thời, việc khai thác và sử dụng Cỏ mực cần được thực hiện một cách bền vững, đảm bảo nguồn cung cấp dược liệu ổn định và bảo vệ môi trường. Đề tài bao gồm các mục tiêu sau: 1. Phân lập các hợp chất từ l oài Cỏ mực. Xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất phân lập được. Đánh giá hoạt tính bảo vệ tế bào gan của các hợp chất phân lập đượ c .

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Cỏ Mực

Nghiên cứu về tác dụng bảo vệ tế bào gan của Cỏ mực (Eclipta prostrata) đã mang lại những kết quả đầy hứa hẹn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được làm sáng tỏ, như cơ chế tác dụng chính xác của các hợp chất, sự tương tác giữa các hợp chất và tác dụng của Cỏ mực trên các mô hình bệnh gan khác nhau. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc giải quyết những vấn đề này, nhằm khai thác tối đa tiềm năng dược liệu của Cỏ mực trong điều trị và phòng ngừa các bệnh lý về gan. Từ những lý do đó, chúng tôi đã lựa chọn đề tài “N ghiên c ứ u thành ph ầ n hóa h ọ c và đánh giá tác d ụ ng b ả o v ệ t ế bào gan c ủ a loài C ỏ m ự c (Eclipta prostrata (L.)

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu và Đánh Giá Tiềm Năng

Các nghiên cứu đã chứng minh rằng Cỏ mực chứa nhiều hợp chất có hoạt tính bảo vệ tế bào gan. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu để xác định cơ chế tác dụng chính xác và đánh giá hiệu quả trên các mô hình bệnh gan khác nhau. Loài C ỏ m ự c (Eclipta prostrata (L.) là m ộ t trong nh ữ ng loài thu ộ c chi Eclipta đư ợ c s ử d ụ ng r ộ ng rãi trên th ị trư ờ ng hi ệ n nay. C ỏ m ự c có ti ề m năng l ớ n v ề các ch ấ t có ho ạ t tính sinh h ọ c như: h ạ s ố t, ch ố ng viêm, ho ạ t tính gây đ ộ c t ế bào, ch ố ng oxy hóa,…

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai và Khuyến Nghị Phát Triển

Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc giải quyết những vấn đề còn tồn tại, như cơ chế tác dụng chính xác, sự tương tác giữa các hợp chất và tác dụng trên các mô hình bệnh gan khác nhau. Đồng thời, cần đẩy mạnh nghiên cứu lâm sàng và sử dụng Cỏ mực một cách bền vững. N hóm tác gi ả Đái Thị Xuân Trang, Võ Thị Tú Anh lại có những nghiên cứu về việc khảo sát khả năng chống oxy hoá và khả năng ức chế sự tăng trưởng của vi khuẩn E. Cloacae từ các cao chiết loài Cỏ mực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. GIỚI THIỆU VỀ CHI ECLIPTA: Bộ : Asterales Họ : Asteraceae Chi : Eclipta Chi Eclipta là một chi thực vật có hoa thuộc họ Cúc, gồm một số loài như: Eclipta prostrata, Eclipta alatocarpa, Eclipta elliptica, Eclipta leiocarpa, Eclipta megapotamica, Eclipta platyglossa, Eclipta turkica… Trong đó, loài Eclipta prostrata là điển hình nhất. Các loài trong chi Eclipta phân bố rộng rãi trên thế giới. Ngoài ra cũng có những loài mới được phát hiện và đang trong quá trình nghiên cứu.

Nhìn chung, các loài trong chi Eclipta đều mọc dại, tuy nhiên chúng lại có những tác dụng trong chữa bệnh. Có thể kể đến như bổ thận âm, chữa lỵ hoặc đi ngoài ra máu, làm đen râu tóc, đặc biệt là tác dụng bảo vệ gan được nghiên cứu sâu hơn và ứng dụng nhiều trong điều trị bệnh. Tại Việt Nam, loài Cỏ mực (Eclipta prostrata (L.) phổ biến hơn với nhiều tác dụng dược lý. GIỚI THIỆU VỀ LOÀI CỎ MỰC (Eclipta prostrata (L.) Bộ : Asterales Họ : Asteraceae Chi : Eclipta 1.

Đặc điểm thực vật: Cỏ mực có đặc điểm là thân hình trụ, màu nâu tím nhạt, có khía dọc, cao từ 30 cm đến 50 cm, đường kính từ 2 mm đến 5 mm. Thân và lá có lông màu trắng. Lá nguyên, kép, hình mác, có răng cưa, màu xám đen và nhăn nheo, dài 2,5 - 3 cm, rộng 1 - 2,5 cm. Phần gốc của lá men xuống, không thấy cuống.

Cụm hoa hình đầu, màu trắng, đường kính 4 mm đến 8 mm, hoa cái bên ngoài nhỏ, hoa lưỡng tính bên trong. Quả hình bầu dục, hơi dẹt, cụt ở đầu, màu đen. Dài 3mm, rộng 1 mm đến 1,5 mm [1].) Luan van (Luan. Cỏ mực Cỏ mực phân bố nhiều vùng Nam và Đông Nam châu Á.

Còn ở Việt Nam, cỏ mực mọc khắp các tỉnh vùng đồng bằng, trung du và miền núi - các tỉnh phía nam. Bộ phận dùng, tính vị: 1. Bộ phận dùng: Toàn bộ phần trên mặt đất. Tính vị, quy kinh: vị ngọt, chua, tính hàn, vào hai kinh can, thận.

Tác dụng dược lý: Theo dân gian, Cỏ mực dùng để chữa xuất huyết nội tạng và các triệu chứng sưng tấy, mẩn ngứa. Bên cạnh đó, trong cuốn sách “Thần nông bản thảo” và “Điền nam bản thảo” cho thấy, cây cỏ mực có thể giúp làm đen và mượt tóc. Không chỉ riêng Đông Y, Y học hiện đại cũng chỉ ra, Cỏ mực chứa nhiều tinh dầu, Carotene và các Alcaloid có tác dụng tăng tốc độ đông máu, giúp cầm máu và giảm thiểu tình trạng nhiễm trùng. Ngoài ra, Cỏ mực còn có một số tác dụng khác như: - Cầm máu trong một số trường hợp như: tiểu ra máu, chảy máu dạ dày – hành tá tràng, trĩ ra máu và vết đứt nhỏ, rong kinh, ho ra máu.

- Diệt khuẩn và tiêu viêm: do nhiễm khuẩn hoặc virus. - Giúp tăng cường hệ miễn dịch, suy nhược cơ thể, ăn kém ngon. - Ức chế tế bào ung thư biến tính. - Làm đen tóc, điều trị râu tóc bạc sớm, dưỡng da.

- Cải thiện tình trạng chóng mặt, hoa mắt do can thận âm hư tổn. - Hỗ trợ điều trị sỏi thận.) Luan van (Luan. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC CỦA LOÀI CỎ MỰC (Eclipta prostrata (L.) Trong những năm gần đây, loài Cỏ mực được nghiên cứu nhiều về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học. Theo nghiên cứu của các nhà khoa học trên thế giới cho thấy: lớp chất thiopene và triterpenoid là lớp chất chính.

Tác dụng dược lý của các cặn chiết và hợp chất dựa trên các công dụng truyền thống đã được ghi nhận về vai trò của loài Cỏ mực. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng, các cặn chiết cũng như các hợp chất từ loài Cỏ mực có tác dụng bảo vệ tế bào gan. Tình hình nghiên cứu trên thế giới: 1. Các hợp chất thiopene: Năm 2011, các nhà nghiên cứu đã phân lập được 4 hợp chất thiopene từ loài cỏ mực, có tác dụng chống viêm tuyến tiền liệt, trong đó sử dụng tế bào RAW264.

Đó là các hợp chất sau: 5-hydroxymethyl-(2,2':5',2'') terthienyl tiglate (1); 5-hydroxymethyl-(2,2':5',2'') terthienyl agelate (2); 5- hydroxymethyl-(2,2':5',2'') terthienyl acetate (3); ecliptal (4). [2] Năm 2014, Feng Min Xi và cộng sự phân lập được các thiophene: 2- (penta-1,3-diynyl)-5-(3,4-dihydroxy but-1-ynyl)-thiophene (6); 5-(but-3-yne- 1,2-diol)-5'-hydroxymethyl-2,2'-bithiophene (7); 5'-isovaleryloxymethyl-5-(4- isovaleryloxybut-1-ynyl)-2,2'-bithiophene (8); α-terthienylmethanol (9); 5- methoxymethyl-2,2':5',2''-terthiophene (10); 5-ethoxymethyl- 2,2':5',2''- terthiophene (11) từ loài cỏ mực.) Luan van (Luan. Kim đã phân lập được 4 hợp chất thiopene có tác dụng kìm chế sự phát triển của tế bào ung thư buồng trứng. Đó là các hợp chất: 3'-hydroxy-2,2':5',2''-terthiophene-3'-O-β-D-glucopyranoside (12); α-terthienyl (13); 3'-methoxy-2,2':5',2''-terthiophene (14); 5-(3'',4''-dihydroxy- 1''-butynyl)-2,2'-bithiophene (15).) Luan van (Luan.) 15 Gần đây, năm 2020, 3 thiopene, có tác dụng kháng khuẩn mới được phân lập bởi Shu-Juan Yu và những người bạn của mình: ecliprostin A (16); ecliprostin B (17); ecliprostin C (18).) Luan van (Luan.) 16 Đến năm 2021, 3 thiopene nữa tiếp tục được phân lập bởi Shu-Juan Yu và cộng sự.

Các chất đó là arctinol B (19); 6-methoxy arctinol B (20); 5'- hydroxymethyl-5-(3-butene-1-ynyl)-2,2'-bithiophene (21). Các hợp chất triterpenoid: Năm 2003, Y P Zhao cùng cộng sự đã phân lập được 2 hợp chất triterpenoid từ các phần trên mặt đất của loài Cỏ mực. Các chất được phân lập là eclalbasaponin XI (22) và eclalbasaponin XII (23). [7] Năm 2011, theo nghiên cứu của nhóm tác giả Hong Xia Yuan đã phân lập được 3 hập chất triterpenoid từ loài Cỏ mực.

Các chất được phân lập là β- amyrin (24); 3𝛽,16𝛽,21𝛽 trihydroxy olean-12-en-28-oic acid (25); 3-oxo-16α- hydroxyolean-12-en-28-oic acid (26).) Luan van (Luan.) 17 Năm 2012, Feng Min Xi và cộng sự đã phân lập được 6 hợp chất triterpenoid: 3β,16β,29-trihydroxy oleanane-12-ene-3-O-β-D-glucopyranoside (27); 3,28-di-O-β-D-glucopyranosyl-3β,16β-dihydroxy oleanane-12-ene-28- oleanlic acid (28); silphioside B (29); silphioside E (30); 28-O-β-D- glucopyranosyl betulinic acid 3β-O-β-D-glucopyranoside (31); 3-O-β-D- glucopyranosyl-(1→2)-β-D glucopyranosyl oleanlic-18-ene acid-28-O-β-D- glucopyranoside (32), từ loài Cỏ mực.) Luan van (Luan.) Luan van (Luan.) 19 Năm 2014, nhóm tác giả người Trung Quốc đã phân lập được 3 triterpenoid mới, gồm có: 3-O-(2-O-acetyl-β-D-glucopyranosyl)oleanolic acid- 28-O-(β-D glucopyranosyl) ester (33); 3-O-(6-O-acetyl-β-D- glucopyranosyl)oleanolic acid-28-O-(β-D-glucopyranosyl) ester (34); 3-O-(β- D-glucopyranosyl) oleanolic acid-28-O-(6-O-acetyl-β-D-glucopyranosyl) ester (35). [9] Năm 2015, từ loài cỏ mực, H. Kim và cộng sự đã phân lập được một số hợp chất có tác dụng ức chế tế bào ung thư buồng trứng. Đó là các hợp chất: echinocystic acid-3-O-(6-O-acetyl)-β-D-glucopyranoside (36).) Luan van (Luan.) 20 Năm 2020, 4 triterpenoid đã được phân lập bởi Shu-Juan Yu và các cộng sự.

Các chất được phân lập gồm: 3β,25-dihydroxy-23E-lemmaphyll-8,23-diene (38); 16α-hydroxy-olean-12-en-3-on-28,21β-olide (39); 3β-hydroxy-17-epi- 28-norolean-12-en-16-one 3-O-β-D-glucopyranoside (40); 3β-O-(6-O- crotonyl-β-D-glucopyranosyl)-16α-hydroxy-olean-12-en-28-oic acid 28-O-β- D-glucopyranosyl ester (41).) Luan van (Luan. Các hợp chất phenolic: Năm 2008, theo nghiên cứu, J. Wu và cộng sự phân lập được 7 phenolic: quercetin (42); apigenin (43); luteolin (44); luteoloside (45); buddleoside (46); wedelolactone (47); demethyl wedelolactone (48).) Luan van (Luan.) 22 Năm 2009, nhóm tác giả Mi Kyeong Lee thành công khi phân lập được 3 phenolic có khả năng làm tăng sự biệt hóa nguyên bào xương của chuột.) Luan van (Luan.) 23 Năm 2020, nhóm nghiên cứu của Young Ju Seo không chỉ phân lập được 5 phenolic, mà còn phát hiện 1 glucoside mới: wedelolactone-9-O-β-D- glucopyranoside (52); apigenin-7-sulfate (53); luteolin-7-sulfate (54); 3,4-di- O-caffeoylquinic acid (55); 3,5-di-O-caffeoylquinic acid (56).) Luan van (Luan. Tình hình nghiên cứu trong nước: Theo nghiên cứu của nhóm tác giả Trần Vũ Thiên, Phùng Văn Trung và Nguyễn Ngọc Hạnh, từ loài cỏ mực Eclipta prostrata L.

đã phân lập được 2 hợp chất: echinocystic acid (57) và eclalbasaponin II (58). [15] Theo nghiên cứu của nhóm tác giả Huỳnh Kim Diệu và Lê Thị Loan Em đã kết luận loài Cỏ Mực có ảnh hưởng lên vi khuẩn gây bệnh trên động vật thủy sinh. Trong đó, các dòng Cỏ Mực đều tác động rất mạnh trên Edwardsiella tarda (MIC=256-512 µg/ml), kế đến Edwardsiella ictaluri (MIC=512 µg/ml), Staphylococcus aureus và Aeromonas hydrophila (MIC=1024- 2048 µg/ml). [16] Nhóm tác giả Đái Thị Xuân Trang, Võ Thị Tú Anh lại có những nghiên cứu về việc khảo sát khả năng chống oxy hoá và khả năng ức chế sự tăng trưởng của vi khuẩn E.

Cloacae từ các cao chiết loài Cỏ mực. Trong nghiên cứu sử dụng 4 loại dung môi: methanol, hexane, chloroform và ethyl acetate. Kết quả cho thấy khả năng kháng E. cloacae của cao ethyl acetate lá cao hơn so các cao chiết còn lại ở tất cả các nồng độ nghiên cứu.

Hoạt tính kháng khuẩn của cao ethyl acetate ở nồng độ 32 μg/mL. Hơn nữa, cao ethyl acetate lá cỏ mực có khả năng kháng oxy hóa mạnh nhất (EC50 = 419,38 μg/mL). Tình hình nghiên cứu tác dụng bảo vệ tế bào gan: Theo nghiên cứu của các nhà khoa học Hàn Quốc, hai hợp chất echinocystic acid (57) và eclalbasaponin II (58) được phân lập từ loài E. prostrata, có tác dụng ức chế mạnh sự gia tăng HSC theo liều lượng và thời gian.

Ở cùng nồng độ, hai hợp chất này thể hiện khả năng ức chế mạnh hơn so với chất đối chứng dương 18β-glycyrrhetinic [18].) Luan van (Luan.) 25 Hợp chất wedelolactone (47), một trong những hợp chất chính của loài E. prostrata, được nghiên cứu tác dụng bảo vệ gan trên gan tổn thương qua trung gian miễn dịch. Sử dụng chuột bị bệnh viêm gan do Concanavalin A (ConA) gây ra, chỉ ra rằng đối với chuột được xử lý trước bằng wedelolactone làm giảm rõ rệt nồng độ transaminase trong huyết thanh và mức độ tổn thương gan [19]. Chuột được điều trị bằng wedelolactone có biểu hiện giảm bạch cầu trong dịch lọc và hoạt hóa tế bào T trong gan [20] 1.

TỔNG QUAN VỀ GAN VÀ MỘT SỐ BỆNH LÝ: 1. Gan: - Vị trí: Gan nằm ở vị trí dưới cơ hoành, thuộc các vùng hạ sườn phải, thượng vị, hạ sườn trái. Bờ dưới gan chạy dọc bờ sườn phải. - Chức năng: chuyển hóa thuốc, giải độc các chất hóa học, dự trữ máu, sản xuất ra dịch mật để tiêu hóa lipid, tăng tạo protein cho quá trình đông máu.

Một số bệnh lý về gan: - Viêm gan do nhiễm trùng: Viêm gan A, B, C - Suy giảm hệ miễn dịch: Viêm gan tự miễn, xơ gan ứ mật nguyên phát, viêm đường mật xơ hóa nguyên phát. - Ung thư: nguyên nhân có thể do uống nhiều rượu bia (ở nam giới), sử dụng thuốc tránh thai (ở nữ giới) hoặc các khối u tại ống mật, viêm gan, xơ gan trước đó. - Các bệnh lý di truyền: Thừa sắt, tăng oxalat niệu, bệnh Wilson, thiếu hụt men alpha-1 antitrypsin. - Bệnh gan do rượu, thuốc, hóa chất, bệnh khác: Gan nhiễm mỡ, xơ gan, suy gan.

Điều trị bệnh lý về gan: 1. Y học hiện đại: - Điều trị bằng thuốc: Kháng virus (Peginterferon alfa, Entercavir, Tenofovir disoproxil fumarate,.), thuốc ức chế miến dịch (Prednisolon, Azathioprine.), thuốc kìm chế sự phát triển của tế bào ung thư (Regorafenib, Cabozantinib, Pioglitazon,.), thuốc hạ lipid máu (Atorvastatin, Fenofibrat,.), thuốc chống oxy hóa (Vitamin E, C,. - Điều trị bằng phẫu thuật, ghép gan.) Luan van (Luan. Y học cổ tuyền: Dân gian có rất nhiều bài thuốc hay dùng để bảo vệ gan và hỗ trợ điều trị bệnh.