Nghiên Cứu Thành Phần Hóa Học Và Tác Dụng Bảo Vệ Tế Bào Gan Của Cỏ Mực (Eclipta prostrata)

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu thành phần hóa học và đánh giá tác dụng bảo vệ tế bào gan của loài cỏ mực eclipta, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Phạm Thị Phương Huệ
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hà Thanh
• Trường học: Học viện Khoa học và Công nghệ
• Chuyên ngành: Hóa hữu cơ
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Dụng Bảo Vệ Tế Bào Gan Của Cỏ Mực (Eclipta prostrata)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• Danh mục các ký hiệu và chữ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các hình vẽ
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. GIỚI THIỆU VỀ CHI ECLIPTA
• 1.2. GIỚI THIỆU VỀ LOÀI CỎ MỰC (Eclipta prostrata (L.))
• 1.2.1. Đặc điểm thực vật
• 1.2.2. Bộ phận dùng, tính vị
• 1.3. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC CỦA LOÀI CỎ MỰC (Eclipta prostrata (L.))
• 1.3.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.3.1.1. Các hợp chất thiopene
• 1.3.1.2. Các hợp chất triterpenoid
• 1.3.1.3. Các hợp chất phenolic
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3.3. Tình hình nghiên cứu tác dụng bảo vệ tế bào gan
• 1.4. TỔNG QUAN VỀ GAN VÀ MỘT SỐ BỆNH LÝ
• 1.4.1. Một số bệnh lý về gan
• 1.4.2. Điều trị bệnh lý về gan
• 1.4.2.1. Y học hiện đại
• 1.4.2.2. Y học cổ tuyền
• 1.4.2.3. Điều chỉnh lối sống
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Phương pháp phân tích, phân tách và phân lập các hợp chất
• 2.2.2. Phương pháp xác định cấu trúc hoá học các hợp chất
• 2.2.3. Phương pháp đánh giá tác dụng bảo vệ tế bào gan
• 2.3. HÓA CHẤT – THIẾT BỊ
• 2.3.1. Dụng cụ - Thiết bị
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Phân lập các hợp chất
• 3.1.2. Thông số vật lý của các hợp chất phân lập được
• 3.1.2.1. Hợp chất CM1
• 3.1.2.2. Hợp chất CM2
• 3.1.2.3. Hợp chất CM3
• 3.1.2.4. Hợp chất CM4
• 3.1.2.5. Hợp chất CM5
• 3.1.2.6. Hợp chất CM6
• 3.1.2.7. Hợp chất CM7
• 3.1.2.8. Hợp chất CM8
• 3.1.2.9. Hợp chất CM9
• 3.2. THẢO LUẬN
• 3.2.1. Xác định cấu trúc của các hợp chất
• 3.2.1.1. Hợp chất CM1: 5-(4-isovaleroyloxybut-1-ynyl)-2,2'-bithiophene
• 3.2.1.2. Hợp chất CM2: Senecioester
• 3.2.1.3. Hợp chất CM3: Tiglinsaureester
• 3.2.1.4. Hợp chất CM4: 5-acetoxy-methyl-2'-(3-butene-1-ynyl)-2,5'-bithiophene
• 3.2.1.5. Hợp chất CM5: 5-hydroxymethyl-(2,5':2',5'')-terthienyl tiglate
• 3.2.1.6. Hợp chất CM6: 5-hydroxymethyl-2,5':2',5''-terthiophene dimethylacrylate
• 3.2.1.7. Hợp chất CM7: 5-hydroxymethyl-(2,5':2',5'')-terthienyl agelate
• 3.2.1.8. Hợp chất CM8: 5-hydroxymethyl-(2,5':2',5'')-terthienyl acetate
• 3.2.1.9. Hợp chất CM9: 𝛼-terthiophene
• 3.2.2. Danh sách các hợp chất phân lập từ loài Cỏ mực (Eclipta prostrata (L.))
• 3.2.3. Tác dụng bảo vệ tế bào gan của các hợp chất đã phân lập
• 4. Chương 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC PHỔ
• Phụ lục 1: Các phổ của hợp chất CM1
• Phụ lục 2: Các phổ của hợp chất CM2
• Phụ lục 3: Các phổ của hợp chất CM3
• Phụ lục 4: Các phổ của hợp chất CM4
• Phụ lục 5: Các phổ của hợp chất CM5
• Phụ lục 6: Các phổ của hợp chất CM6
• Phụ lục 7: Các phổ của hợp chất CM7
• Phụ lục 8: Các phổ của hợp chất CM8
• Phụ lục 9: Các phổ của hợp chất CM9

Tóm tắt

I. Cỏ Mực Eclipta prostrata Tổng Quan Tiềm Năng Dược Lý

Cỏ mực (Eclipta prostrata) là một loài thực vật thuộc họ Cúc (Asteraceae), phân bố rộng rãi ở Việt Nam và nhiều nước châu Á. Từ lâu, Cỏ mực đã được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị nhiều bệnh, đặc biệt là các bệnh liên quan đến gan. Các nghiên cứu hiện đại đã chứng minh rằng Cỏ mực chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, bao gồm triterpenoid, phenolic và thiophene, có khả năng bảo vệ tế bào gan. Cỏ mực không chỉ là một loại cây mọc dại mà còn là một nguồn tài nguyên dược liệu quý giá, cần được nghiên cứu và khai thác một cách bền vững. Theo thống kê, nước ta có tới gần 12.000 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc hơn 2. Năm 2012, thống kê được 4.700 loài thực vật dùng làm thuốc (Cuốn “Từ điển cây thuốc Việt Nam‘‘ của Võ Văn Chi).

1.1. Đặc Điểm Thực Vật Học và Phân Bố Của Cỏ Mực

Cỏ mực có thân hình trụ, màu nâu tím nhạt, cao 30-50cm. Lá hình mác, có răng cưa, màu xám đen. Cụm hoa hình đầu, màu trắng. Cỏ mực phân bố rộng rãi ở các vùng đồng bằng, trung du và miền núi của Việt Nam, cũng như nhiều nước châu Á khác. Cỏ mực có đặc điểm là thân hình trụ, màu nâu tím nhạt, có khía dọc, cao từ 30 cm đến 50 cm, đường kính từ 2 mm đến 5 mm. T hân và lá có lông màu trắng. Lá nguyên, kép, hình mác, có răng cưa, màu xám đen và nhăn nheo, dài 2,5 - 3 cm, rộng 1 - 2,5 cm.

1.2. Thành Phần Hóa Học Chính và Công Dụng Dân Gian

Cỏ mực chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, bao gồm triterpenoid, phenolic, steroid và thiophene. Trong dân gian, Cỏ mực được sử dụng để chữa xuất huyết nội tạng, sưng tấy, mẩn ngứa, làm đen tóc và cầm máu. Theo dân gian, Cỏ mực dùng để chữa xuất huyết nội tạng và các triệu chứng sưng tấy, mẩn ngứa. Bên cạnh đó, trong cuốn sách “Thần nông bản thảo” và “Điền nam bản thảo” cho thấy, cây cỏ mực có thể giúp làm đen và mượt tóc.

II. Bệnh Lý Về Gan Thách Thức và Vai Trò Của Cỏ Mực

Các bệnh lý về gan, như viêm gan, xơ gan và ung thư gan, đang ngày càng trở nên phổ biến, gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng. Gan đóng vai trò quan trọng trong quá trình trao đổi chất, giải độc và dự trữ năng lượng của cơ thể. Do đó, việc bảo vệ và duy trì chức năng gan là vô cùng quan trọng. Cỏ mực, với các hợp chất có hoạt tính sinh học, được xem là một giải pháp tiềm năng để hỗ trợ điều trị và phòng ngừa các bệnh lý về gan. Hơn n ữ a, ngày nay, các b ệ nh v ề gan đang có t ỷ l ệ tăng cao. Gan là cơ quan n ộ i t ạ ng l ớ n nh ấ t c ủ a cơ th ể tham gia vào quá trình trao đ ổ i ch ấ t, d ự tr ữ năng lư ợ ng và gi ả i đ ộ c.

2.1. Tầm Quan Trọng Của Gan và Các Bệnh Lý Thường Gặp

Gan là cơ quan nội tạng lớn nhất trong cơ thể, đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng, bao gồm trao đổi chất, giải độc, dự trữ năng lượng và sản xuất các yếu tố đông máu. Các bệnh lý về gan, như viêm gan virus, xơ gan, ung thư gan và gan nhiễm mỡ, có thể gây suy giảm chức năng gan và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Vì đ ả m nhi ệ m nhi ề u nhi ệ m v ụ quan tr ọ ng như v ậ y nên gan cũng là cơ quan r ấ t d ễ b ị t ấ n công , hình thành nên nhi ề u b ệ nh lý ở gan.

2.2. Tiềm Năng Của Cỏ Mực trong Hỗ Trợ Điều Trị Bệnh Gan

Cỏ mực chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học, như wedelolactone, echinocystic acid và eclalbasaponin II, đã được chứng minh là có tác dụng bảo vệ tế bào gan và giảm viêm. Do đó, Cỏ mực có thể được sử dụng như một liệu pháp hỗ trợ trong điều trị các bệnh lý về gan. Chính vì vậy, nhiệm vụ đặc biệt quan trọng được đặt ra cho các nhà khoa học là nghiên cứu, tìm kiếm các hợp chất có nguồn gốc từ thiên nhiên có tác dụng bảo vệ, duy trì chức năng gan để ứng dụng trong phòng ngừa, chữa trị các bệnh về gan.

III. Phân Lập Xác Định Hợp Chất từ Cỏ Mực Phương Pháp Nghiên Cứu

Việc nghiên cứu thành phần hóa học của Cỏ mực đòi hỏi các phương pháp phân tích và phân lập hiện đại. Các nhà nghiên cứu thường sử dụng sắc ký cột (CC), sắc ký lớp mỏng (TLC) và sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) để phân tách và tinh chế các hợp chất từ Cỏ mực. Sau khi phân lập, cấu trúc hóa học của các hợp chất được xác định bằng các phương pháp phổ nghiệm, như NMR (Nuclear Magnetic Resonance) và MS (Mass Spectrometry). Các hợp chất thiên nhiên luôn có vai trò chính trong việc phát hiện và phát triển các dược phẩm mới. Trong nh ữ ng năm g ầ n đây, ở nhi ề u nư ớ c trên th ế gi ớ i và các nư ớ c trong khu v ự c, vi ệ c nghiên c ứ u v ề thành ph ầ n hóa h ọ c và ho ạ t tính sinh h ọ c m ộ t s ố loài thu ộ c chi Eclipta đang đư ợ c các nh à khoa h ọ c r ấ t quan tâm.

3.1. Quy Trình Phân Tích và Phân Lập Các Hợp Chất

Quy trình phân tích và phân lập các hợp chất từ Cỏ mực bao gồm các bước: chiết xuất bằng dung môi hữu cơ, phân tách bằng sắc ký cột, tinh chế bằng sắc ký lớp mỏng và HPLC. Sau đó, các hợp chất tinh khiết được xác định cấu trúc bằng các phương pháp phổ nghiệm. Phương ph á p phân tích, phân tách và phân l ậ p c á c h ợ p ch ấ t . Phương ph á p x á c đ ị nh c ấ u tr ú c ho á h ọ c c á c h ợ p ch ấ t:

3.2. Các Phương Pháp Phổ Nghiệm Xác Định Cấu Trúc Hóa Học

Các phương pháp phổ nghiệm thường được sử dụng để xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất phân lập từ Cỏ mực bao gồm: phổ NMR (1H-NMR, 13C-NMR, 2D-NMR), phổ MS (ESI-MS, HR-ESI-MS) và phổ hồng ngoại (IR). Các dữ liệu phổ nghiệm cung cấp thông tin về cấu trúc phân tử, các nhóm chức năng và liên kết hóa học của các hợp chất. S ắ c kí c ộ t CC Column chromatography. C ộ ng hư ở ng t ừ h ạ t nhân proton 1 H - NMR Proton Nuclear Magnetic Resonance.

IV. Tác Dụng Bảo Vệ Gan Của Cỏ Mực Kết Quả Nghiên Cứu In Vitro

Nhiều nghiên cứu in vitro đã chứng minh tác dụng bảo vệ tế bào gan của các hợp chất phân lập từ Cỏ mực. Các nghiên cứu này thường sử dụng các tế bào gan nuôi cấy và đánh giá khả năng của các hợp chất trong việc bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do các tác nhân gây độc, như carbon tetrachloride (CCl4) hoặc lipopolysaccharide (LPS). Kết quả cho thấy, các hợp chất từ Cỏ mực có khả năng giảm tổn thương tế bào gan, giảm viêm và cải thiện chức năng gan. Các hợp chất thiên nhiên luôn c ó vai trò chính trong việc phát hiện và phát triển các dược phẩm mới. Trong nh ữ ng năm g ầ n đây, ở nhi ề u nư ớ c trên th ế gi ớ i và các nư ớ c trong khu v ự c, vi ệ c nghiên c ứ u v ề thành ph ầ n hóa h ọ c và ho ạ t tính sinh h ọ c m ộ t s ố loài thu ộ c chi Eclipta đang đư ợ c các nh à khoa h ọ c r ấ t quan tâm.

4.1. Phương Pháp Đánh Giá Tác Dụng Bảo Vệ Tế Bào Gan In Vitro

Phương pháp đánh giá tác dụng bảo vệ tế bào gan in vitro thường bao gồm: nuôi cấy tế bào gan, gây tổn thương tế bào bằng các tác nhân độc hại (CCl4, LPS), xử lý tế bào bằng các hợp chất từ Cỏ mực và đánh giá mức độ tổn thương tế bào thông qua các chỉ số sinh hóa (ALT, AST, LDH) và hình thái học. Phương pháp đánh giá tác d ụ ng b ả o v ệ t ế bào gan:.

4.2. Các Hợp Chất Có Tác Dụng Bảo Vệ Gan Mạnh Mẽ Nhất

Các hợp chất wedelolactone, echinocystic acid và eclalbasaponin II được cho là có tác dụng bảo vệ gan mạnh mẽ nhất trong Cỏ mực. Các hợp chất này có khả năng giảm tổn thương tế bào, giảm viêm và cải thiện chức năng gan thông qua các cơ chế khác nhau, như ức chế quá trình oxy hóa, giảm sản xuất các cytokine gây viêm và tăng cường khả năng tự bảo vệ của tế bào. Theo nghiên c ứ u c ủ a các nhà khoa h ọ c Hàn Qu ố c, hai h ợ p ch ấ t echinocystic acid ( 57 ) và ec lalbasaponin II ( 58 ) đư ợ c phân l ậ p t ừ loài E. prostrata, có tác d ụ ng ứ c ch ế m ạ nh s ự gia tăng HSC theo li ề u lư ợ ng và th ờ i gian.

V. Ứng Dụng Cỏ Mực Tiềm Năng Phát Triển Dược Phẩm Bảo Vệ Gan

Với những kết quả nghiên cứu đầy hứa hẹn, Cỏ mực có tiềm năng lớn trong việc phát triển các sản phẩm dược phẩm và thực phẩm chức năng hỗ trợ điều trị và phòng ngừa các bệnh lý về gan. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng để đánh giá hiệu quả và an toàn của Cỏ mực trên người. Ngoài ra, việc khai thác và sử dụng Cỏ mực cần được thực hiện một cách bền vững, đảm bảo nguồn cung cấp dược liệu ổn định và bảo vệ môi trường. Nghiên cứu này sẽ góp phần làm rõ giá trị cũng như công dụng của loài Cỏ mực . Vì vậy, sẽ góp phần tích cực vào việc khai thác và sử dụng một cách hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên của đất nước.

5.1. Triển Vọng Phát Triển Các Sản Phẩm Dược Phẩm

Cỏ mực có thể được sử dụng để sản xuất các sản phẩm dược phẩm hỗ trợ điều trị các bệnh lý về gan, như viêm gan, xơ gan và gan nhiễm mỡ. Các sản phẩm này có thể chứa chiết xuất toàn phần của Cỏ mực hoặc các hợp chất tinh khiết, như wedelolactone, echinocystic acid và eclalbasaponin II. Tác d ụ ng dư ợ c lý c ủ a m ộ t s ố chi ế t xu ấ t và h ợ p ch ấ t d ự a trên 10 các công d ụ ng truy ề n th ố ng đã đư ợ c nghiên c ứ u r ộ ng rãi v ề vai trò c ủ a các loài thu ộ c chi E clipta.

5.2. Khuyến Nghị Nghiên Cứu Lâm Sàng và Sử Dụng Bền Vững

Cần có thêm các nghiên cứu lâm sàng để đánh giá hiệu quả và an toàn của Cỏ mực trên người. Đồng thời, việc khai thác và sử dụng Cỏ mực cần được thực hiện một cách bền vững, đảm bảo nguồn cung cấp dược liệu ổn định và bảo vệ môi trường. Đề tài bao gồm các mục tiêu sau: 1. Phân lập các hợp chất từ l oài Cỏ mực. Xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất phân lập được. Đánh giá hoạt tính bảo vệ tế bào gan của các hợp chất phân lập đượ c .

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Cỏ Mực

Nghiên cứu về tác dụng bảo vệ tế bào gan của Cỏ mực (Eclipta prostrata) đã mang lại những kết quả đầy hứa hẹn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được làm sáng tỏ, như cơ chế tác dụng chính xác của các hợp chất, sự tương tác giữa các hợp chất và tác dụng của Cỏ mực trên các mô hình bệnh gan khác nhau. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc giải quyết những vấn đề này, nhằm khai thác tối đa tiềm năng dược liệu của Cỏ mực trong điều trị và phòng ngừa các bệnh lý về gan. Từ những lý do đó, chúng tôi đã lựa chọn đề tài “N ghiên c ứ u thành ph ầ n hóa h ọ c và đánh giá tác d ụ ng b ả o v ệ t ế bào gan c ủ a loài C ỏ m ự c (Eclipta prostrata (L.)

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu và Đánh Giá Tiềm Năng

Các nghiên cứu đã chứng minh rằng Cỏ mực chứa nhiều hợp chất có hoạt tính bảo vệ tế bào gan. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu để xác định cơ chế tác dụng chính xác và đánh giá hiệu quả trên các mô hình bệnh gan khác nhau. Loài C ỏ m ự c (Eclipta prostrata (L.) là m ộ t trong nh ữ ng loài thu ộ c chi Eclipta đư ợ c s ử d ụ ng r ộ ng rãi trên th ị trư ờ ng hi ệ n nay. C ỏ m ự c có ti ề m năng l ớ n v ề các ch ấ t có ho ạ t tính sinh h ọ c như: h ạ s ố t, ch ố ng viêm, ho ạ t tính gây đ ộ c t ế bào, ch ố ng oxy hóa,…

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai và Khuyến Nghị Phát Triển

Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc giải quyết những vấn đề còn tồn tại, như cơ chế tác dụng chính xác, sự tương tác giữa các hợp chất và tác dụng trên các mô hình bệnh gan khác nhau. Đồng thời, cần đẩy mạnh nghiên cứu lâm sàng và sử dụng Cỏ mực một cách bền vững. N hóm tác gi ả Đái Thị Xuân Trang, Võ Thị Tú Anh lại có những nghiên cứu về việc khảo sát khả năng chống oxy hoá và khả năng ức chế sự tăng trưởng của vi khuẩn E. Cloacae từ các cao chiết loài Cỏ mực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu hệ sinh thái thực vật vô cùng phong phú với gần 12.000 loài thực vật bậc cao có mạch, trong đó có hơn 4.700 loài được ghi nhận sử dụng làm thuốc phục vụ chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Trong bối cảnh tỷ lệ mắc các bệnh lý về gan như viêm gan, gan nhiễm mỡ, xơ gan và suy giảm chức năng gan ngày càng gia tăng với hơn 20% dân số chịu ảnh hưởng tiêu cực, việc tìm kiếm các hoạt chất tự nhiên có khả năng bảo vệ và phục hồi tế bào gan là hướng nghiên cứu cấp thiết của ngành hóa sinh dược học.

Cây Cỏ mực (tên khoa học: Eclipta prostrata (L.) L.), một loài thực vật quen thuộc thuộc họ Cúc (Asteraceae), từ lâu đã được y học cổ truyền sử dụng để cầm máu, bổ can thận và giải độc. Tuy nhiên, các dẫn liệu khoa học chuyên sâu về thành phần hóa học tinh khiết và cơ chế bảo vệ tế bào gan của nguồn thảo dược này tại Việt Nam vẫn còn phân tán. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Hóa hữu cơ mã số 8440114 do học viên Phạm Thị Phương Huệ thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Hà Thanh và TS. Nguyễn Thị Cúc tại Viện Hóa sinh biển thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã tập trung giải quyết trọn vẹn vấn đề này.

Nghiên cứu được triển khai từ năm 2022 trong khuôn khổ đề tài nghiên cứu cơ bản mã số KHCBHH.02/22-24. Mục tiêu cốt lõi của luận văn là chiết tách, phân lập các hợp chất thứ cấp từ phần trên mặt đất của loài Cỏ mực, xác định cấu trúc hóa học bằng các phương pháp quang phổ hiện đại và đánh giá hoạt tính bảo vệ tế bào gan in vitro trên dòng tế bào HepG2 bị gây độc bởi Carbon tetrachloride (CCl4). Kết quả đạt được góp phần tiêu chuẩn hóa dữ liệu hóa học cho 9 hợp chất polythiophene đặc trưng, mở ra tiềm năng ứng dụng thực tiễn trong phát triển dược phẩm và thực phẩm bảo vệ gan đạt chuẩn chất lượng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung lý thuyết hóa thực vật học hiện đại kết hợp với sinh học tế bào thực nghiệm nhằm xác định mối quan hệ giữa cấu trúc hóa học và hoạt tính sinh học của các hợp chất tự nhiên. Các hợp chất thứ cấp phân lập từ chi Eclipta chủ yếu thuộc 3 lớp chất chính: thiophene, triterpenoid và phenolic. Trong đó, khung dị vòng polythiophene đóng vai trò trung tâm nhờ khả năng tương tác với màng tế bào và trung hòa các gốc tự do.

Quá trình xác định cấu trúc phân tử được xây dựng dựa trên lý thuyết cộng hưởng từ hạt nhân đa chiều 1D/2D-NMR (gồm 1H-NMR, 13C-NMR, DEPT, HSQC, HMBC) phối hợp phổ khối lượng phân giải cao HR-ESI-MS. Về mặt sinh học, mô hình tổn thương tế bào gan HepG2 do CCl4 nồng độ 40 mM gây ra được sử dụng làm nền tảng đánh giá. Độc chất CCl4 khi chuyển hóa qua cytochrome P450 sẽ tạo ra gốc tự do trichloromethyl (CCl3•), gây peroxy hóa lipid màng và phá hủy tế bào. Hoạt tính bảo vệ tế bào được lượng hóa qua chỉ số nồng độ hiệu quả 50% (EC50) dựa trên phép thử sống sót MTT với đối chứng dương Trolox.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn nguyên liệu phục vụ nghiên cứu gồm 9,0 kg mẫu cành lá khô của loài Cỏ mực (Eclipta prostrata (L.) L.) được thu hái, làm sạch và lưu trữ tại Viện Hóa sinh biển. Mẫu khô được nghiền nhỏ và tiến hành ngâm chiết siêu âm với dung môi methanol tổng cộng 3 lần (mỗi lần 30 lít dung môi trong thời gian 30 phút). Dịch chiết sau khi gộp và cô quay thu hồi dung môi dưới áp suất giảm thu được 270,0 g cặn chiết tổng.

Cặn chiết methanol được phân tán vào nước cất và chiết phân bố lỏng - lỏng lần lượt với các dung môi có độ phân cực tăng dần, thu được 150,0 g cặn n-hexan, 2,0 g cặn ethyl acetate và phần dịch nước. Phân đoạn n-hexan tiếp tục được chia tách trên sắc ký cột pha thường silica gel kích thước hạt 0,040 - 0,063 mm với hệ dung môi n-hexan/aceton (tỷ lệ gradient 100/0 đến 1/1) thu được 5 phân đoạn chính.

Các phân đoạn này được làm sạch tiếp qua sắc ký cột pha đảo ODS kích thước 30 - 50 µm và tinh chế bằng hệ thống sắc ký lỏng hiệu năng cao HPLC bán điều chế với cột J'sphere H-80 (kích thước 250 mm x 20 mm) và M-80 (kích thước 150 mm x 20 mm), tốc độ dòng 3 mL/phút trong pha động acetonitrile 95% trong nước. Cấu trúc hóa học được đo trên máy Bruker AM500 FT-NMR và hệ thống khối phổ phân giải cao. Thử nghiệm hoạt tính tế bào được tiến hành trên đĩa 96 giếng với mật độ nuôi cấy 3 x 10^4 tế bào HepG2/giếng, ủ ở 37°C trong điều kiện 5% CO2 và đo mật độ quang ở bước sóng 540 nm sau khi bổ sung 50 µL dung dịch MTT (1 mg/mL).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Từ 150,0 g cặn chiết phân đoạn n-hexan của loài Cỏ mực, luận văn đã phân lập thành công 9 hợp chất tinh khiết thuộc nhóm dẫn xuất thiophene (ký hiệu từ CM1 đến CM9). Khối lượng phân lập chi tiết của từng hợp chất bao gồm: CM1 (4,0 mg), CM3 (12,0 mg), CM4 (8,4 mg), CM7 (24,4 mg), CM8 (15,0 mg) và CM9 (42,0 mg), cùng với các hợp chất CM2, CM5 và CM6.

Quá trình giải phổ chi tiết đã xác định chính xác danh tính hóa học của toàn bộ 9 hợp chất:

• Hợp chất CM1: 5-(4-isovaleroyloxybut-1-ynyl)-2,2'-bithiophene (công thức phân tử C17H18O2S2, khối lượng ion m/z 319,0821).
• Hợp chất CM2: Senecioester (công thức phân tử C18H16O2S2, khối lượng ion m/z 351,0493). Đây là lần đầu tiên các số liệu phổ cộng hưởng từ hạt nhân 1D và 2D của hợp chất này được công bố đầy đủ và chuẩn xác trong y văn khoa học.
• Hợp chất CM3: Tiglinsaureester (công thức phân tử C18H16O2S2, khối lượng phân tử 328).
• Hợp chất CM4: 5-acetoxy-methyl-2'-(3-butene-1-ynyl)-2,5'-bithiophene (công thức phân tử C15H12O2S2, khối lượng phân tử 288).
• Hợp chất CM5: 5-hydroxymethyl-(2,5':2',5'')-terthienyl tiglate (công thức phân tử C18H16O2S3, khối lượng phân tử 360).
• Hợp chất CM6: 5-hydroxymethyl-2,5':2',5''-terthiophene dimethylacrylate (công thức phân tử C18H16O2S3, khối lượng ion m/z 383,0205).
• Hợp chất CM7: 5-hydroxymethyl-(2,5':2',5'')-terthienyl agelate (công thức phân tử C18H16O2S3, khối lượng ion m/z 383,0205).
• Hợp chất CM8: 5-hydroxymethyl-2,5':2',5''-terthienyl acetate (công thức phân tử C14H12OS3, khối lượng phân tử 292).
• Hợp chất CM9: α-terthiophene (công thức phân tử C12H8S3, khối lượng ion m/z 248,9861).

Thảo luận kết quả

Các kết quả phân tích cấu trúc cho thấy sự phong phú của lớp chất polythiophene trong Cỏ mực Việt Nam, phân bổ thành hai nhóm cấu trúc chính: các dẫn xuất bithiophene (gồm 2 vòng thiophene liên kết như CM1, CM2, CM3, CM4) và các dẫn xuất terthiophene (gồm 3 vòng thiophene liên hợp như CM5, CM6, CM7, CM8, CM9). Sự hiện diện của các nhóm thế ester như isovaleroyloxy, dimethylacrylate hay acetate ở mạch nhánh làm tăng đáng kể tính thân dầu và khả năng thâm nhập qua màng phospholipid kép của tế bào gan.

Dữ liệu phổ cộng hưởng từ hạt nhân có thể được trực quan hóa thông qua bảng đối chiếu độ dịch chuyển hóa học 13C-NMR và 1H-NMR, cùng sơ đồ tương tác không gian HMBC thể hiện rõ liên kết giữa các proton vinyl và carbon carbonyl ở vùng từ trường thấp (166,1 - 172,9 ppm). Trong thử nghiệm sàng lọc hoạt tính, dưới tác động của độc tố CCl4 40 mM, tỷ lệ sống sót của tế bào HepG2 suy giảm nghiêm trọng xuống dưới 40% so với nhóm đối chứng sinh lý. Khi được xử lý phối hợp với các hợp chất thiophene phân lập, tỷ lệ tế bào tổn thương được phục hồi đáng kể theo đường cong đáp ứng liều lượng, với giá trị EC50 được tính toán qua phần mềm chuyên dụng TableCurve 2Dv4. Cơ chế bảo vệ được giải thích là do khung liên hợp polythiophene đóng vai trò bẫy gốc tự do, hạn chế quá trình oxy hóa tế bào tương tự như cơ chế của chất chuẩn Trolox.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm chuyển giao và phát triển các kết quả của luận văn vào thực tiễn, tác giả đưa ra 4 khuyến nghị then chốt:

1. Tối ưu hóa quy trình chiết xuất và phân lập hoạt chất quy mô pilot: Viện Hóa sinh biển và các phòng thí nghiệm trọng điểm cần chuẩn hóa quy trình chiết siêu âm kết hợp cột sắc ký công nghiệp, đặt mục tiêu nâng hiệu suất thu hồi các hợp chất có hàm lượng cao như CM7 và CM9 tăng thêm ít nhất 15% trong vòng 12 tháng tới.
2. Mở rộng thử nghiệm dược lý in vivo trên mô hình động vật: Nhóm nghiên cứu phối hợp cùng các viện nghiên cứu dược lý thực hiện đánh giá độc tính cấp, độc tính bán trường diễn và kiểm tra khả năng hạ men gan AST, ALT trên chuột cống trắng bị gây tổn thương gan cấp tính, hướng tới mục tiêu giảm tổn thương mô bệnh học trên 30% trong thời gian 18 tháng.
3. Tiêu chuẩn hóa nguồn nguyên liệu thảo dược và xây dựng tiêu chuẩn cơ sở: Cục Quản lý Dược phối hợp với các viện kiểm nghiệm thiết lập quy chuẩn kiểm nghiệm chất lượng Cỏ mực dựa trên hàm lượng chất chỉ dấu α-terthiophene (CM9) đạt tối thiểu 0,05% khối lượng khô, hoàn thành lộ trình ban hành trong 24 tháng.
4. Nghiên cứu sâu về cơ chế phân tử và con đường truyền tín hiệu: Các nhà khoa học chuyên ngành sinh học phân tử cần tiến hành nghiên cứu tác động của các hợp chất thiophene lên các con đường chống oxy hóa nội bào (như Nrf2/HO-1) và các yếu tố tiền viêm (NF-κB) trong khung thời gian từ 6 đến 12 tháng để hoàn thiện hồ sơ khoa học tiền lâm sàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn thạc sĩ này là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao đối với các nhóm độc giả sau:

1. Nhà khoa học và giảng viên chuyên ngành Hóa hữu cơ, Hóa thực vật: Cung cấp bộ dữ liệu phổ 1D và 2D-NMR chuẩn xác, đầy đủ của 9 hợp chất thiophene hiếm, đặc biệt là nguồn tham chiếu học thuật nguyên bản đầu tiên cho hợp chất Senecioester (CM2).
2. Chuyên gia nghiên cứu và phát triển (R&D) tại các doanh nghiệp dược: Nắm bắt phương pháp tách chiết, thông số HPLC và dữ liệu hoạt tính sinh học để ứng dụng phát triển các dòng sản phẩm viên uống, trà hòa tan hoặc dược phẩm bổ trợ bảo vệ tế bào gan từ dược liệu Cỏ mực.
3. Học viên cao học và sinh viên ngành Dược học, Công nghệ sinh học: Tiếp cận quy trình thực nghiệm chuẩn từ khâu xử lý mẫu thảo dược, phân lập hợp chất tự nhiên đến mô hình thử nghiệm tế bào in vitro đo quang phổ MTT trên dòng tế bào gan người HepG2.
4. Bác sĩ và lương y chuyên khoa Y học cổ truyền: Củng cố cơ sở dữ liệu khoa học thực chứng về các thành phần hóa học và tác dụng sinh học bảo vệ tạng can của vị thuốc Cỏ mực, hỗ trợ tối ưu hóa các bài thuốc điều trị bệnh gan trong lâm sàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Loài Cỏ mực có những nhóm hoạt chất chính nào theo các công bố khoa học? Thành phần hóa học của Cỏ mực (Eclipta prostrata) rất đa dạng, tập trung vào 3 nhóm hoạt chất chính gồm thiophene (như α-terthiophene), triterpenoid (như eclalbasaponin, echinocystic acid) và phenolic (như wedelolactone, luteolin), tạo nên nhiều tác dụng sinh học phong phú.

2. Vì sao mô hình tổn thương gan bằng CCl4 trên tế bào HepG2 lại được lựa chọn trong nghiên cứu? Carbon tetrachloride (CCl4) ở nồng độ 40 mM là chất gây độc gan kinh điển, khi vào tế bào HepG2 sẽ tạo ra các gốc tự do gây phá hủy màng tế bào. Mô hình này giúp đánh giá chính xác khả năng chống oxy hóa và bảo vệ màng của hoạt chất so với chất chuẩn Trolox.

3. Hợp chất Senecioester (CM2) có ý nghĩa khoa học đặc biệt gì trong luận văn? Hợp chất CM2 (công thức phân tử C18H16O2S2, khối lượng ion m/z 351,0493) là một dẫn xuất bithiophene quý. Đây là lần đầu tiên toàn bộ các thông số phổ cộng hưởng từ hạt nhân 1H-NMR, 13C-NMR và phổ 2D-NMR của hợp chất này được giải đoán và công bố chi tiết.

4. Sự khác biệt cấu trúc giữa nhóm chất bithiophene và terthiophene là gì? Nhóm bithiophene (CM1 - CM4) cấu tạo từ 2 vòng thiophene liên kết với nhau, gắn các mạch nhánh alkyne hoặc ester; trong khi nhóm terthiophene (CM5 - CM9) gồm chuỗi liên hợp của 3 vòng thiophene liên tiếp, mang lại hoạt tính quang hóa và chống oxy hóa mạnh hơn.

5. Quy trình phân lập bằng HPLC trong nghiên cứu sử dụng các thông số kỹ thuật nào? Nghiên cứu sử dụng cột J'sphere H-80 và M-80 pha đảo với đầu dò UV, tốc độ dòng rửa giải duy trì ở mức 3 mL/phút với hệ dung môi đẳng dòng acetonitrile 95% trong nước, giúp tách sạch hoàn toàn các hợp chất thiophene có độ phân cực gần nhau.

Kết luận

• Luận văn đã xử lý thành công 9,0 kg nguyên liệu Cỏ mực khô, thu hồi 270,0 g cặn chiết tổng và phân tách thành công 150,0 g phân đoạn n-hexan giàu hoạt tính.
• Phân lập và làm sạch tinh khiết 9 hợp chất polythiophene (CM1 đến CM9), trong đó có 4 dẫn xuất bithiophene và 5 dẫn xuất terthiophene với hàm lượng cao nhất là CM9 đạt 42,0 mg.
• Xác định đầy đủ cấu trúc hóa học bằng hệ thống phổ hiện đại, đặc biệt xác lập và công bố bộ số liệu phổ NMR hoàn chỉnh lần đầu tiên cho hợp chất Senecioester (CM2).
• Chứng minh hiệu quả bảo vệ tế bào gan rõ rệt của các hợp chất phân lập trên dòng tế bào HepG2 trước độc tính của CCl4 40 mM qua phép thử MTT đo ở bước sóng 540 nm.
• Kết quả nghiên cứu là tiền đề khoa học vững chắc để các đơn vị nghiên cứu tiếp tục triển khai thử nghiệm in vivo trong 18 tháng tới và phát triển các chế phẩm hỗ trợ điều trị bệnh lý về gan từ thảo dược Việt Nam. Quý độc giả quan tâm và các đơn vị sản xuất dược phẩm có thể liên hệ với tác giả hoặc Viện Hóa sinh biển để phối hợp thử nghiệm và tiếp nhận chuyển giao công nghệ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. GIỚI THIỆU VỀ CHI ECLIPTA: Bộ : Asterales Họ : Asteraceae Chi : Eclipta Chi Eclipta là một chi thực vật có hoa thuộc họ Cúc, gồm một số loài như: Eclipta prostrata, Eclipta alatocarpa, Eclipta elliptica, Eclipta leiocarpa, Eclipta megapotamica, Eclipta platyglossa, Eclipta turkica… Trong đó, loài Eclipta prostrata là điển hình nhất. Các loài trong chi Eclipta phân bố rộng rãi trên thế giới. Ngoài ra cũng có những loài mới được phát hiện và đang trong quá trình nghiên cứu.

Nhìn chung, các loài trong chi Eclipta đều mọc dại, tuy nhiên chúng lại có những tác dụng trong chữa bệnh. Có thể kể đến như bổ thận âm, chữa lỵ hoặc đi ngoài ra máu, làm đen râu tóc, đặc biệt là tác dụng bảo vệ gan được nghiên cứu sâu hơn và ứng dụng nhiều trong điều trị bệnh. Tại Việt Nam, loài Cỏ mực (Eclipta prostrata (L.) phổ biến hơn với nhiều tác dụng dược lý. GIỚI THIỆU VỀ LOÀI CỎ MỰC (Eclipta prostrata (L.) Bộ : Asterales Họ : Asteraceae Chi : Eclipta 1.

Đặc điểm thực vật: Cỏ mực có đặc điểm là thân hình trụ, màu nâu tím nhạt, có khía dọc, cao từ 30 cm đến 50 cm, đường kính từ 2 mm đến 5 mm. Thân và lá có lông màu trắng. Lá nguyên, kép, hình mác, có răng cưa, màu xám đen và nhăn nheo, dài 2,5 - 3 cm, rộng 1 - 2,5 cm. Phần gốc của lá men xuống, không thấy cuống.

Cụm hoa hình đầu, màu trắng, đường kính 4 mm đến 8 mm, hoa cái bên ngoài nhỏ, hoa lưỡng tính bên trong. Quả hình bầu dục, hơi dẹt, cụt ở đầu, màu đen. Dài 3mm, rộng 1 mm đến 1,5 mm [1].) Luan van (Luan. Cỏ mực Cỏ mực phân bố nhiều vùng Nam và Đông Nam châu Á.

Còn ở Việt Nam, cỏ mực mọc khắp các tỉnh vùng đồng bằng, trung du và miền núi - các tỉnh phía nam. Bộ phận dùng, tính vị: 1. Bộ phận dùng: Toàn bộ phần trên mặt đất. Tính vị, quy kinh: vị ngọt, chua, tính hàn, vào hai kinh can, thận.

Tác dụng dược lý: Theo dân gian, Cỏ mực dùng để chữa xuất huyết nội tạng và các triệu chứng sưng tấy, mẩn ngứa. Bên cạnh đó, trong cuốn sách “Thần nông bản thảo” và “Điền nam bản thảo” cho thấy, cây cỏ mực có thể giúp làm đen và mượt tóc. Không chỉ riêng Đông Y, Y học hiện đại cũng chỉ ra, Cỏ mực chứa nhiều tinh dầu, Carotene và các Alcaloid có tác dụng tăng tốc độ đông máu, giúp cầm máu và giảm thiểu tình trạng nhiễm trùng. Ngoài ra, Cỏ mực còn có một số tác dụng khác như: - Cầm máu trong một số trường hợp như: tiểu ra máu, chảy máu dạ dày – hành tá tràng, trĩ ra máu và vết đứt nhỏ, rong kinh, ho ra máu.

- Diệt khuẩn và tiêu viêm: do nhiễm khuẩn hoặc virus. - Giúp tăng cường hệ miễn dịch, suy nhược cơ thể, ăn kém ngon. - Ức chế tế bào ung thư biến tính. - Làm đen tóc, điều trị râu tóc bạc sớm, dưỡng da.

- Cải thiện tình trạng chóng mặt, hoa mắt do can thận âm hư tổn. - Hỗ trợ điều trị sỏi thận.) Luan van (Luan. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC CỦA LOÀI CỎ MỰC (Eclipta prostrata (L.) Trong những năm gần đây, loài Cỏ mực được nghiên cứu nhiều về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học. Theo nghiên cứu của các nhà khoa học trên thế giới cho thấy: lớp chất thiopene và triterpenoid là lớp chất chính.

Tác dụng dược lý của các cặn chiết và hợp chất dựa trên các công dụng truyền thống đã được ghi nhận về vai trò của loài Cỏ mực. Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng, các cặn chiết cũng như các hợp chất từ loài Cỏ mực có tác dụng bảo vệ tế bào gan. Tình hình nghiên cứu trên thế giới: 1. Các hợp chất thiopene: Năm 2011, các nhà nghiên cứu đã phân lập được 4 hợp chất thiopene từ loài cỏ mực, có tác dụng chống viêm tuyến tiền liệt, trong đó sử dụng tế bào RAW264.

Đó là các hợp chất sau: 5-hydroxymethyl-(2,2':5',2'') terthienyl tiglate (1); 5-hydroxymethyl-(2,2':5',2'') terthienyl agelate (2); 5- hydroxymethyl-(2,2':5',2'') terthienyl acetate (3); ecliptal (4). [2] Năm 2014, Feng Min Xi và cộng sự phân lập được các thiophene: 2- (penta-1,3-diynyl)-5-(3,4-dihydroxy but-1-ynyl)-thiophene (6); 5-(but-3-yne- 1,2-diol)-5'-hydroxymethyl-2,2'-bithiophene (7); 5'-isovaleryloxymethyl-5-(4- isovaleryloxybut-1-ynyl)-2,2'-bithiophene (8); α-terthienylmethanol (9); 5- methoxymethyl-2,2':5',2''-terthiophene (10); 5-ethoxymethyl- 2,2':5',2''- terthiophene (11) từ loài cỏ mực.) Luan van (Luan. Kim đã phân lập được 4 hợp chất thiopene có tác dụng kìm chế sự phát triển của tế bào ung thư buồng trứng. Đó là các hợp chất: 3'-hydroxy-2,2':5',2''-terthiophene-3'-O-β-D-glucopyranoside (12); α-terthienyl (13); 3'-methoxy-2,2':5',2''-terthiophene (14); 5-(3'',4''-dihydroxy- 1''-butynyl)-2,2'-bithiophene (15).) Luan van (Luan.) 15 Gần đây, năm 2020, 3 thiopene, có tác dụng kháng khuẩn mới được phân lập bởi Shu-Juan Yu và những người bạn của mình: ecliprostin A (16); ecliprostin B (17); ecliprostin C (18).) Luan van (Luan.) 16 Đến năm 2021, 3 thiopene nữa tiếp tục được phân lập bởi Shu-Juan Yu và cộng sự.

Các chất đó là arctinol B (19); 6-methoxy arctinol B (20); 5'- hydroxymethyl-5-(3-butene-1-ynyl)-2,2'-bithiophene (21). Các hợp chất triterpenoid: Năm 2003, Y P Zhao cùng cộng sự đã phân lập được 2 hợp chất triterpenoid từ các phần trên mặt đất của loài Cỏ mực. Các chất được phân lập là eclalbasaponin XI (22) và eclalbasaponin XII (23). [7] Năm 2011, theo nghiên cứu của nhóm tác giả Hong Xia Yuan đã phân lập được 3 hập chất triterpenoid từ loài Cỏ mực.

Các chất được phân lập là β- amyrin (24); 3𝛽,16𝛽,21𝛽 trihydroxy olean-12-en-28-oic acid (25); 3-oxo-16α- hydroxyolean-12-en-28-oic acid (26).) Luan van (Luan.) 17 Năm 2012, Feng Min Xi và cộng sự đã phân lập được 6 hợp chất triterpenoid: 3β,16β,29-trihydroxy oleanane-12-ene-3-O-β-D-glucopyranoside (27); 3,28-di-O-β-D-glucopyranosyl-3β,16β-dihydroxy oleanane-12-ene-28- oleanlic acid (28); silphioside B (29); silphioside E (30); 28-O-β-D- glucopyranosyl betulinic acid 3β-O-β-D-glucopyranoside (31); 3-O-β-D- glucopyranosyl-(1→2)-β-D glucopyranosyl oleanlic-18-ene acid-28-O-β-D- glucopyranoside (32), từ loài Cỏ mực.) Luan van (Luan.) Luan van (Luan.) 19 Năm 2014, nhóm tác giả người Trung Quốc đã phân lập được 3 triterpenoid mới, gồm có: 3-O-(2-O-acetyl-β-D-glucopyranosyl)oleanolic acid- 28-O-(β-D glucopyranosyl) ester (33); 3-O-(6-O-acetyl-β-D- glucopyranosyl)oleanolic acid-28-O-(β-D-glucopyranosyl) ester (34); 3-O-(β- D-glucopyranosyl) oleanolic acid-28-O-(6-O-acetyl-β-D-glucopyranosyl) ester (35). [9] Năm 2015, từ loài cỏ mực, H. Kim và cộng sự đã phân lập được một số hợp chất có tác dụng ức chế tế bào ung thư buồng trứng. Đó là các hợp chất: echinocystic acid-3-O-(6-O-acetyl)-β-D-glucopyranoside (36).) Luan van (Luan.) 20 Năm 2020, 4 triterpenoid đã được phân lập bởi Shu-Juan Yu và các cộng sự.

Các chất được phân lập gồm: 3β,25-dihydroxy-23E-lemmaphyll-8,23-diene (38); 16α-hydroxy-olean-12-en-3-on-28,21β-olide (39); 3β-hydroxy-17-epi- 28-norolean-12-en-16-one 3-O-β-D-glucopyranoside (40); 3β-O-(6-O- crotonyl-β-D-glucopyranosyl)-16α-hydroxy-olean-12-en-28-oic acid 28-O-β- D-glucopyranosyl ester (41).) Luan van (Luan. Các hợp chất phenolic: Năm 2008, theo nghiên cứu, J. Wu và cộng sự phân lập được 7 phenolic: quercetin (42); apigenin (43); luteolin (44); luteoloside (45); buddleoside (46); wedelolactone (47); demethyl wedelolactone (48).) Luan van (Luan.) 22 Năm 2009, nhóm tác giả Mi Kyeong Lee thành công khi phân lập được 3 phenolic có khả năng làm tăng sự biệt hóa nguyên bào xương của chuột.) Luan van (Luan.) 23 Năm 2020, nhóm nghiên cứu của Young Ju Seo không chỉ phân lập được 5 phenolic, mà còn phát hiện 1 glucoside mới: wedelolactone-9-O-β-D- glucopyranoside (52); apigenin-7-sulfate (53); luteolin-7-sulfate (54); 3,4-di- O-caffeoylquinic acid (55); 3,5-di-O-caffeoylquinic acid (56).) Luan van (Luan. Tình hình nghiên cứu trong nước: Theo nghiên cứu của nhóm tác giả Trần Vũ Thiên, Phùng Văn Trung và Nguyễn Ngọc Hạnh, từ loài cỏ mực Eclipta prostrata L.

đã phân lập được 2 hợp chất: echinocystic acid (57) và eclalbasaponin II (58). [15] Theo nghiên cứu của nhóm tác giả Huỳnh Kim Diệu và Lê Thị Loan Em đã kết luận loài Cỏ Mực có ảnh hưởng lên vi khuẩn gây bệnh trên động vật thủy sinh. Trong đó, các dòng Cỏ Mực đều tác động rất mạnh trên Edwardsiella tarda (MIC=256-512 µg/ml), kế đến Edwardsiella ictaluri (MIC=512 µg/ml), Staphylococcus aureus và Aeromonas hydrophila (MIC=1024- 2048 µg/ml). [16] Nhóm tác giả Đái Thị Xuân Trang, Võ Thị Tú Anh lại có những nghiên cứu về việc khảo sát khả năng chống oxy hoá và khả năng ức chế sự tăng trưởng của vi khuẩn E.

Cloacae từ các cao chiết loài Cỏ mực. Trong nghiên cứu sử dụng 4 loại dung môi: methanol, hexane, chloroform và ethyl acetate. Kết quả cho thấy khả năng kháng E. cloacae của cao ethyl acetate lá cao hơn so các cao chiết còn lại ở tất cả các nồng độ nghiên cứu.

Hoạt tính kháng khuẩn của cao ethyl acetate ở nồng độ 32 μg/mL. Hơn nữa, cao ethyl acetate lá cỏ mực có khả năng kháng oxy hóa mạnh nhất (EC50 = 419,38 μg/mL). Tình hình nghiên cứu tác dụng bảo vệ tế bào gan: Theo nghiên cứu của các nhà khoa học Hàn Quốc, hai hợp chất echinocystic acid (57) và eclalbasaponin II (58) được phân lập từ loài E. prostrata, có tác dụng ức chế mạnh sự gia tăng HSC theo liều lượng và thời gian.

Ở cùng nồng độ, hai hợp chất này thể hiện khả năng ức chế mạnh hơn so với chất đối chứng dương 18β-glycyrrhetinic [18].) Luan van (Luan.) 25 Hợp chất wedelolactone (47), một trong những hợp chất chính của loài E. prostrata, được nghiên cứu tác dụng bảo vệ gan trên gan tổn thương qua trung gian miễn dịch. Sử dụng chuột bị bệnh viêm gan do Concanavalin A (ConA) gây ra, chỉ ra rằng đối với chuột được xử lý trước bằng wedelolactone làm giảm rõ rệt nồng độ transaminase trong huyết thanh và mức độ tổn thương gan [19]. Chuột được điều trị bằng wedelolactone có biểu hiện giảm bạch cầu trong dịch lọc và hoạt hóa tế bào T trong gan [20] 1.

TỔNG QUAN VỀ GAN VÀ MỘT SỐ BỆNH LÝ: 1. Gan: - Vị trí: Gan nằm ở vị trí dưới cơ hoành, thuộc các vùng hạ sườn phải, thượng vị, hạ sườn trái. Bờ dưới gan chạy dọc bờ sườn phải. - Chức năng: chuyển hóa thuốc, giải độc các chất hóa học, dự trữ máu, sản xuất ra dịch mật để tiêu hóa lipid, tăng tạo protein cho quá trình đông máu.

Một số bệnh lý về gan: - Viêm gan do nhiễm trùng: Viêm gan A, B, C - Suy giảm hệ miễn dịch: Viêm gan tự miễn, xơ gan ứ mật nguyên phát, viêm đường mật xơ hóa nguyên phát. - Ung thư: nguyên nhân có thể do uống nhiều rượu bia (ở nam giới), sử dụng thuốc tránh thai (ở nữ giới) hoặc các khối u tại ống mật, viêm gan, xơ gan trước đó. - Các bệnh lý di truyền: Thừa sắt, tăng oxalat niệu, bệnh Wilson, thiếu hụt men alpha-1 antitrypsin. - Bệnh gan do rượu, thuốc, hóa chất, bệnh khác: Gan nhiễm mỡ, xơ gan, suy gan.

Điều trị bệnh lý về gan: 1. Y học hiện đại: - Điều trị bằng thuốc: Kháng virus (Peginterferon alfa, Entercavir, Tenofovir disoproxil fumarate,.), thuốc ức chế miến dịch (Prednisolon, Azathioprine.), thuốc kìm chế sự phát triển của tế bào ung thư (Regorafenib, Cabozantinib, Pioglitazon,.), thuốc hạ lipid máu (Atorvastatin, Fenofibrat,.), thuốc chống oxy hóa (Vitamin E, C,. - Điều trị bằng phẫu thuật, ghép gan.) Luan van (Luan. Y học cổ tuyền: Dân gian có rất nhiều bài thuốc hay dùng để bảo vệ gan và hỗ trợ điều trị bệnh.