Khảo sát tình trạng ứng dụng và các yếu tố liên quan đến việc kết hợp y học cổ truyền và y học hiện đại trong điều trị rối loạn giấc ngủ tại bệnh viện đại học y dược tp hcm cơ sở 3

"Nghiên cứu ứng dụng Y học cổ truyền và Y học hiện đại điều trị rối loạn giấc ngủ tại BV ĐHYD TP.HCM. Tìm hiểu các yếu tố liên quan và hiệu quả kết hợp."

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền Trân
• Người hướng dẫn: Trần Quang Tú
• Trường học: Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Y Học Cổ Truyền
• Đề tài: Khảo Sát Tình Trạng Ứng Dụng Và Các Yếu Tố Liên Quan Đến Việc Kết Hợp Y Học Cổ Truyền Và Y Học Hiện Đại Trong Điều Trị Rối Loạn Giấc Ngủ Tại Bệnh Viện Đại Học Y Dược TP.HCM – Cơ Sở 3
• Loại tài liệu: Đề Cương Khóa Luận Tốt Nghiệp Bác Sĩ Y Học Cổ Truyền
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN RỐI LOẠN GIẤC NGỦ
• 1.1. Tầm quan trọng của giấc ngủ đối với sức khỏe con người
• 1.2. Các yếu tố liên quan đến rối loạn giấc ngủ
• 1.3. ĐIỀU TRỊ Y HỌC CỔ TRUYỀN TRONG RỐI LOẠN GIẤC NGỦ
• 1.3.1. Chẩn đoán RLGN theo YHCT
• 1.3.2. Phương pháp điều trị RLGN theo YHHĐ
• 1.3.2.1. Phương pháp kỹ thuật điều trị không dùng thuốc
• 1.3.2.2. Phương pháp điều trị dùng thuốc
• 1.3.3. Hiệu quả và hạn chế của phương pháp YHCT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Rối Loạn Giấc Ngủ Nguyên Nhân và Hậu Quả 55 ký tự

Giấc ngủ đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sức khỏe tinh thần và thể chất. Rối loạn giấc ngủ ngày càng phổ biến, đặc biệt là mất ngủ và ngưng thở khi ngủ (OSA). Nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy tỉ lệ rối loạn giấc ngủ chiếm đến 41.06%. Rối loạn giấc ngủ làm tăng nguy cơ tử vong, gây ra các bệnh lý như tăng huyết áp, tim mạch, rối loạn tâm thần, và GERD. Không chỉ vậy, mất ngủ còn gây tổn thất lớn về kinh tế do giảm năng suất lao động và tăng chi phí điều trị. Vì vậy, việc điều trị rối loạn giấc ngủ là vô cùng cần thiết. Nghiên cứu này tập trung vào tình hình ứng dụng Y học cổ truyền và Y học hiện đại tại BV ĐHYD TP.HCM, nhằm đưa ra các giải pháp hiệu quả hơn cho người bệnh.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Giấc Ngủ Đối Với Sức Khỏe

Ngủ là trạng thái sinh lý tự nhiên, chiếm khoảng một phần ba cuộc đời. Một giấc ngủ tốt đảm bảo đủ về số lượng, chất lượng và thời gian, giúp cơ thể phục hồi và tái tạo. Giấc ngủ cải thiện chức năng não bộ, cân bằng nội tiết, và nâng cao hiệu suất công việc. Ngược lại, rối loạn giấc ngủ gây ra các vấn đề nghiêm trọng như tăng nguy cơ mắc bệnh thần kinh (trầm cảm, lo âu), tim mạch, và suy giảm trí nhớ. Thiếu ngủ còn làm tăng nguy cơ tai nạn giao thông và giảm chất lượng cuộc sống. Do đó, việc chăm sóc giấc ngủ là yếu tố quan trọng để duy trì sức khỏe toàn diện.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Rối Loạn Giấc Ngủ Hiện Nay

Tỉ lệ mắc rối loạn giấc ngủ khác nhau tùy thuộc vào văn hóa, kinh tế, và xã hội. Nghiên cứu cho thấy tỉ lệ mất ngủ và ngưng thở khi ngủ ở các nước đang phát triển cao hơn so với các nước phát triển. Các yếu tố nguy cơ bao gồm lối sống, sức khỏe, và xã hội, từ yếu tố sinh học (giới tính, tuổi tác, di truyền) đến yếu tố tâm lý xã hội (căng thẳng, lão hóa, bệnh nền). Phụ nữ có nguy cơ mất ngủ cao hơn do hormon, trong khi nam giới dễ bị ngưng thở khi ngủ hơn. Căng thẳng cũng liên quan đến cả mất ngủ và ngưng thở khi ngủ. Xác định rõ các yếu tố nguy cơ giúp áp dụng các biện pháp phòng ngừa, chẩn đoán và điều trị sớm.

II. Thách Thức Điều Trị Rối Loạn Giấc Ngủ Bằng Y Học Hiện Đại 58 ký tự

Hiện nay, điều trị rối loạn giấc ngủ bao gồm Y học hiện đại và Y học cổ truyền. Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT-I) được khuyến cáo là phương pháp hàng đầu trong Y học hiện đại, nhưng chi phí cao và khó tuân thủ làm giảm khả năng tiếp cận. Thuốc điều trị rối loạn giấc ngủ theo Y học hiện đại có thể gây tác dụng phụ như buồn ngủ ban ngày, chóng mặt, và lệ thuộc thuốc. Gần đây, Y học cổ truyền chứng minh hiệu quả cải thiện chất lượng giấc ngủ và ít gây tác dụng không mong muốn. Việc kết hợp Y học cổ truyền và Y học hiện đại mang lại hiệu quả vượt trội, giảm tác dụng phụ của thuốc hóa dược. Nghiên cứu tại Trung Quốc cho thấy tỉ lệ điều trị thành công khi kết hợp estazolam và châm cứu cao hơn rõ rệt so với chỉ dùng estazolam.

2.1. Các Phương Pháp Điều Trị Rối Loạn Giấc Ngủ Theo Y Học Hiện Đại

Phương pháp điều trị rối loạn giấc ngủ bằng Y học hiện đại thường tập trung vào việc sử dụng thuốc và liệu pháp tâm lý. Các loại thuốc như benzodiazepines và non-benzodiazepines được sử dụng để giúp bệnh nhân dễ ngủ và duy trì giấc ngủ. Tuy nhiên, những loại thuốc này có thể gây ra tác dụng phụ như buồn ngủ ban ngày, chóng mặt, và nguy cơ lệ thuộc thuốc. Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT-I) là một phương pháp không dùng thuốc, tập trung vào việc thay đổi suy nghĩ và hành vi liên quan đến giấc ngủ. CBT-I được Viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (ASMM) khuyến cáo là phương pháp điều trị hàng đầu cho mất ngủ.

2.2. Hạn Chế Của Y Học Hiện Đại Trong Điều Trị Rối Loạn Giấc Ngủ

Mặc dù Y học hiện đại có nhiều phương pháp điều trị rối loạn giấc ngủ hiệu quả, nhưng vẫn tồn tại một số hạn chế. Chi phí điều trị cao, đặc biệt là đối với liệu pháp CBT-I, khiến nhiều bệnh nhân khó tiếp cận. Thuốc điều trị rối loạn giấc ngủ có thể gây ra tác dụng phụ và nguy cơ lệ thuộc thuốc. Việc tuân thủ điều trị cũng là một thách thức, đặc biệt đối với những bệnh nhân có nhiều bệnh nền hoặc gặp khó khăn trong việc thay đổi lối sống. Do đó, cần có những phương pháp điều trị thay thế hoặc bổ sung để đáp ứng nhu cầu của bệnh nhân.

III. Y Học Cổ Truyền Giải Pháp An Toàn Cho Rối Loạn Giấc Ngủ 57 ký tự

Trong Y học cổ truyền, mất ngủ thuộc phạm trù "Thất miên", do tâm và trí bị rối loạn, khiến thần không yên. Cơ chế bệnh sinh bao gồm nội nhân (tình chí giận dữ, sợ hãi, ưu tư), ngoại nhân (lục dâm xâm nhập), bất nội ngoại nhân (ăn uống không điều độ, chấn thương), và nội thương (thể chất yếu, bệnh lâu ngày). Dựa vào cơ chế và nguyên nhân sinh bệnh, thất miên được chia làm nhiều thể lâm sàng, mỗi thể có pháp trị riêng. Các phương pháp điều trị bao gồm châm cứu, cấy chỉ, dưỡng sinh, xoa bóp – bấm huyệt, và sử dụng thuốc thang, thuốc viên, thuốc dùng ngoài. Thuốc an thần được chia thành Dưỡng Tâm an thần (bá tử nhân, lá vông nem) và Trọng trấn an thần (trân châu mẫu, chu sa).

3.1. Chẩn Đoán Rối Loạn Giấc Ngủ Theo Y Học Cổ Truyền Chi Tiết

Theo Y học cổ truyền, chẩn đoán rối loạn giấc ngủ không chỉ dựa vào triệu chứng mà còn xem xét toàn diện về thể trạng và nguyên nhân gây bệnh. Theo Thiên 71 Linh Khu trong sách Hoàng Đế Nội Kinh, giấc ngủ bị ảnh hưởng bởi sự vận hành của vệ khí trong cơ thể. Sự mất cân bằng Âm - Dương là một trong những nguyên nhân chính gây ra mất ngủ. Ngoài ra, các yếu tố như tình chí không ổn định, ăn uống không điều độ, và bệnh tật kéo dài cũng có thể gây ra rối loạn giấc ngủ. Việc chẩn đoán chính xác giúp xác định thể bệnh và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

3.2. Các Phương Pháp Điều Trị Rối Loạn Giấc Ngủ Trong Y Học Cổ Truyền

Y học cổ truyền cung cấp nhiều phương pháp điều trị rối loạn giấc ngủ hiệu quả, bao gồm cả phương pháp dùng thuốc và không dùng thuốc. Châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, và dưỡng sinh là những phương pháp không dùng thuốc giúp cải thiện lưu thông khí huyết, giảm căng thẳng, và cân bằng tinh thần. Các bài thuốc Y học cổ truyền thường được bào chế từ các loại thảo dược có tác dụng an thần, dưỡng tâm, và điều hòa khí huyết. Việc kết hợp các phương pháp này giúp mang lại hiệu quả điều trị toàn diện và bền vững.

IV. Kết Hợp Y Học Cổ Truyền Và Hiện Đại Hướng Đi Mới 55 ký tự

Nghiên cứu của Lin Jin-cai (2016) cho thấy kết hợp estazolam và châm cứu có tỉ lệ điều trị thành công cao hơn (99.33%) so với dùng estazolam đơn thuần (77.78%), đồng thời giảm tác dụng phụ. Tương tự, nghiên cứu của Yichen Wang (2024) cho thấy kết hợp Thất miên thang và eszopiclon có tỉ lệ điều trị thành công cao hơn (83.08%) so với chỉ dùng eszopiclon (61.54%), và ít tác dụng phụ hơn. Tuy nhiên, tại Việt Nam, việc ứng dụng kết hợp Y học cổ truyền và Y học hiện đại chưa được nghiên cứu rộng rãi. Nghiên cứu này khảo sát tình trạng ứng dụng và các yếu tố liên quan đến việc kết hợp Y học hiện đại và Y học cổ truyền trong điều trị rối loạn giấc ngủ tại BV ĐHYD TP.HCM.

4.1. Lợi Ích Của Việc Kết Hợp Y Học Cổ Truyền Và Y Học Hiện Đại

Việc kết hợp Y học cổ truyền và Y học hiện đại trong điều trị rối loạn giấc ngủ mang lại nhiều lợi ích. Y học cổ truyền có thể giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ và giảm các triệu chứng liên quan đến mất ngủ, trong khi Y học hiện đại có thể cung cấp các phương pháp chẩn đoán và điều trị nhanh chóng và hiệu quả. Sự kết hợp này giúp mang lại hiệu quả điều trị toàn diện và bền vững, đồng thời giảm thiểu các tác dụng phụ của thuốc hóa dược.

4.2. Tình Hình Nghiên Cứu Về Kết Hợp Y Học Cổ Truyền Và Hiện Đại

Mặc dù có nhiều tiềm năng, tình hình nghiên cứu về việc kết hợp Y học cổ truyền và Y học hiện đại trong điều trị rối loạn giấc ngủ vẫn còn hạn chế. Các nghiên cứu hiện có thường tập trung vào việc so sánh hiệu quả của các phương pháp điều trị riêng lẻ hoặc kết hợp một số phương pháp nhất định. Cần có thêm nhiều nghiên cứu quy mô lớn và chất lượng cao để đánh giá đầy đủ hiệu quả và tính an toàn của việc kết hợp Y học cổ truyền và Y học hiện đại trong điều trị rối loạn giấc ngủ.

V. Nghiên Cứu Tại BV ĐHYD TP

Nghiên cứu này khảo sát tình trạng ứng dụng và các yếu tố liên quan đến việc chỉ định Y học hiện đại và Y học cổ truyền kết hợp trong điều trị rối loạn giấc ngủ tại Bệnh viện Đại học Y dược Thành phố Hồ Chí Minh – Cơ sở 3. Mục tiêu là khảo sát tình trạng ứng dụng kết hợp Y học hiện đại và Y học cổ truyền trong điều trị rối loạn giấc ngủ ở người trưởng thành. Đồng thời, xác định các yếu tố liên quan đến chỉ định kết hợp Y học hiện đại và Y học cổ truyền trong điều trị rối loạn giấc ngủ ở người trưởng thành tại bệnh viện.

5.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Về Điều Trị Rối Loạn Giấc Ngủ Tại BV ĐHYD

Nghiên cứu này đặt ra hai mục tiêu chính. Thứ nhất, khảo sát tình trạng ứng dụng kết hợp Y học hiện đại và Y học cổ truyền trong điều trị rối loạn giấc ngủ ở người trưởng thành tại Bệnh viện Đại học Y dược thành phố Hồ Chí Minh – Cơ sở 3. Thứ hai, xác định các yếu tố liên quan đến việc chỉ định kết hợp Y học hiện đại và Y học cổ truyền trong điều trị rối loạn giấc ngủ ở người trưởng thành tại bệnh viện.

5.2. Ý Nghĩa Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Về Giấc Ngủ Tại TP.HCM

Kết quả của nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin quan trọng về tình hình ứng dụng các phương pháp điều trị rối loạn giấc ngủ tại một trong những bệnh viện hàng đầu ở Việt Nam. Thông tin này có thể được sử dụng để cải thiện quy trình điều trị, tăng cường sự phối hợp giữa các chuyên gia Y học cổ truyền và Y học hiện đại, và nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân. Nghiên cứu cũng có thể giúp xác định các yếu tố cản trở việc ứng dụng các phương pháp điều trị kết hợp và đề xuất các giải pháp để vượt qua những rào cản này.

VI. Tiềm Năng Phát Triển Y Học Tổng Hợp Điều Trị Mất Ngủ 54 ký tự

Việc ứng dụng kết hợp Y học hiện đại và Y học cổ truyền trong điều trị rối loạn giấc ngủ ngày càng phổ biến và cần thiết trong thực hành lâm sàng. Nghiên cứu về việc kết hợp Y học hiện đại và Y học cổ truyền trong điều trị rối loạn giấc ngủ đã được tiến hành ở một số quốc gia cho thấy hiệu quả. Tuy nhiên tại Việt Nam, việc ứng dụng kết hợp Y học hiện đại và Y học cổ truyền chưa được nghiên cứu rộng rãi ở các cơ sở khám bệnh. Cần có thêm nhiều nghiên cứu quy mô lớn và chất lượng cao để đánh giá đầy đủ hiệu quả và tính an toàn của việc kết hợp Y học cổ truyền và Y học hiện đại trong điều trị rối loạn giấc ngủ.

6.1. Đề Xuất Cho Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Rối Loạn Giấc Ngủ

Để tiếp tục phát triển lĩnh vực điều trị rối loạn giấc ngủ, cần có thêm nhiều nghiên cứu chất lượng cao tập trung vào việc đánh giá hiệu quả và tính an toàn của việc kết hợp Y học cổ truyền và Y học hiện đại. Các nghiên cứu nên bao gồm các thiết kế thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, sử dụng các phương pháp đánh giá khách quan về chất lượng giấc ngủ, và xem xét các yếu tố cá nhân hóa trong điều trị. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu về chi phí-hiệu quả để đánh giá tính khả thi về mặt kinh tế của các phương pháp điều trị kết hợp.

6.2. Vai Trò Của Bệnh Viện Trong Nghiên Cứu Về Rối Loạn Giấc Ngủ

Các bệnh viện đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các nghiên cứu về rối loạn giấc ngủ. Bệnh viện cung cấp cơ sở hạ tầng, trang thiết bị, và đội ngũ chuyên gia cần thiết để thực hiện các nghiên cứu lâm sàng. Bệnh viện cũng là nơi tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân, giúp các nhà nghiên cứu có thể thu thập dữ liệu và đánh giá hiệu quả của các phương pháp điều trị trong môi trường thực tế. Sự hợp tác giữa các bệnh viện, các trường đại học, và các tổ chức nghiên cứu là cần thiết để thúc đẩy sự tiến bộ trong lĩnh vực điều trị rối loạn giấc ngủ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN RỐI LOẠN GIẤC NGỦ 1. Tầm quan trọng của giấc ngủ đối với sức khỏe con người Ngủ là một trạng thái sinh lý tự nhiên và không thể thiếu trong quá trình sống, chiếm khoảng một phần ba cuộc sống của con người. Giấc ngủ lành mạnh rất quan trọng trong việc duy trì sức khỏe, về thể chất và tinh thần.

17 Một giấc ngủ tốt phải đảm bảo đầy đủ về số lượng, chất lượng và thời gian, giúp cơ thể cảm thấy thoải mái về thể chất và tinh thần khi thức dậy. Giấc ngủ giúp phục hồi lại chức năng của các cơ quan trong cơ thể như17,18: - Hỗ trợ quá trình phục hồi và tái tạo của cơ thể. - Cải thiện chức năng não bộ. - Cân bằng sự điều hòa nội tiết và trao đổi chất.

- Cải thiện hiệu suất công việc và nâng cao chất lượng cuộc sống. Ngược lại, RLGN diễn ra thường xuyên có thể gây hậu quả nghiệm trọng đến sức khỏe cũng như chất lượng cuộc sống của người bệnh gây rối loạn các chức năng ở hầu hết các hệ thống của cơ thể và đời sống xã hội như: - Tăng nguy cơ mắc các bệnh về rối loạn thần kinh như trầm cảm, lo âu, suy giảm trí nhớ,8 cũng như ảnh hưởng nghiêm trọng đến các bệnh lý tim mạch, 7 trào ngược dạ dày thực quản,9 tăng huyết áp.6 - Thiếu ngủ hoặc buồn ngủ vào ban ngày làm tăng nguy cơ tai nạn giao thông, đặc biệt nguy hiểm với những người làm việc trong ngành vận tải. 19 Ngoài ra, RLGN nặng có thể liên quan đến tình trạng tử vong của bệnh trầm cảm nặng, ung thư, bệnh lý tim mạch.5 - Những người mắc chứng RLGN thường có khả năng giảm hiệu suất công việc nhưng tăng các khoản thanh toán cho chi phí điều trị, giảm chất lượng cuộc sống, gây gánh nặng lớn ảnh hưởng đến việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Các yếu tố liên quan đến rối loạn giấc ngủ Tỉ lệ mắc các RLGN trên thế giới có sự khác biệt tùy thuộc vào văn hóa, kinh tế, xã hội từng quốc gia.

Các nghiên cứu cắt ngang với cỡ mẫu tương đối đồng đều cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các nước ở nước phát triển và đang phát triển. Ví dụ, tại Pakistan tỉ lệ mất ngủ (45,2% ) và ngưng thở khi ngủ (34,8%) ở người trưởng thành cao hơn so với nước đang phát triển như Úc, với tỉ lệ tương ứng là 20% và 8% người bệnh.3,19 Ngoài ra, tỉ lệ mắc RLGN còn bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố nguy cơ liên quan đến lối sống, sức khỏe và xã hội, bao gồm các yếu tố sinh học (giới tính, tuổi tác, di truyền…) đến các yếu tố tâm lý xã hội (căng thẳng, lão hóa, nhiều bệnh nền…). Các yếu tố này có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề về giấc ngủ. Một số nghiên cứu liên quan đến các yếu tố nguy cơ này được trình bày tại Bảng 1.

Các yếu tố liên quan đến giấc ngủ Tác giả Tóm tắt nghiên cứu Monica P. Phụ nữ có nguy cơ rối loạn mất ngủ cao hơn, trong khi nguy cơ và cộng sự ngưng thở khi ngủ lại xuất hiện nhiều hơn ở nam giới. Nguyên (2014)20 nhân mất ngủ ở phụ nữ có thể liên quan đến hormon ở các giai đoạn mang thai và mãn kinh. và Tỉ lệ RLGN gia tăng ở người cao tuổi có thể do sự lão hóa, mắc cộng sự nhiều bệnh cùng lúc, sử dụng nhiều loại thuốc và các yếu tố tâm lý (2017)21 xã hội.

và Căng thẳng có liên quan tích cực đến chứng rối loạn mất ngủ và cộng sự ngưng thở khi ngủ, và chưa có ghi nhận liên quan đến chứng ngủ (2022)8 rũ. và Nghiên cứu cung cấp nhiều bằng chứng về sự liên quan của RLGN cộng sự với yếu tố di truyền. Cụ thể DALRD3, LDHA, HEBP2, TEX264 (2022)22 và FGFR3 với chứng rối loạn giấc ngủ. 6 Việc xác định rõ các yếu tố nguy cơ, ta có thể áp dụng các biện pháp phòng ngừa, chẩn đoán và điều trị sớm.

Điều trị kịp thời không chỉ giúp cải thiện chất lượng sống mà còn ngăn ngừa các biến chứng sức khỏe liên quan. ĐIỀU TRỊ Y HỌC CỔ TRUYỀN TRONG RỐI LOẠN GIẤC NGỦ 1. Chẩn đoán RLGN theo YHCT Theo Thiên 71 Linh Khu trong sách Hoàng Đế Nội Kinh, giấc ngủ bị ảnh hưởng bởi sự vận hành của vệ khí trong cơ thể. Vào ban ngày, vệ khí ngày vận hành ở Dương phận, giúp cơ thể tỉnh táo và năng động.

Ban đêm, vệ khí vận hành ở Âm phận, giúp cơ thể thư giãn và ngủ. Tuy nhiên, khi Dương khí quá thịnh, vệ khí không thể trở lại Âm phận, dẫn đến mất ngủ. Hiện tượng này làm mất cân bằng Âm - Dương, khiến mắt không thể nhắm lại và cơ thể khó vào giấc ngủ.23 Trong YHCT, mất ngủ thuộc phạm trù "Thất miên". Theo lý thuyết YHCT Trung Quốc, giấc ngủ của con người không thể tách rời khỏi sự ổn định của tâm và trí.

Mất ngủ có thể do nhiều nguyên nhân như ngoại tà xâm nhập, chính khí suy yếu, nhưng chủ yếu là do tâm và trí bị rối loạn, khiến thần không yên, làm người bệnh không thể có giấc ngủ bình thường.24 Cơ chế bệnh sinh của thất miên bao gồm25: - Nội nhân: tình chí giận dữ dẫn đến Can khí uất kết, Can uất hóa hỏa, hỏa động tâm thần dẫn đến mất ngủ. Tình chí sợ hãi dẫn đến khí loạn gây Tâm Đởm khí hư, tâm thần không yên. Tình chí ưu thái quá tổn thương tổn thương Tỳ khí, Tỳ khí hư không sinh huyết nuôi dưỡng tâm, dẫn đến Tâm Tỳ lưỡng hư. - Ngoại nhân: thường gây mất ngủ thoáng qua, sẽ mất khi giải trừ.

Tuy nhiên, khi lục dâm không được giải trừ hết ở bên ngoài biểu sẽ xâm nhập vào trong Lý và hóa thành phục nhiệt quấy rối hung cách, dẫn đến thất miên. - Bất nội ngoại nhân: ăn uống không điều độ, dẫn đến thức ăn lưu trệ sinh đàm thấp ủng trệ tại Vị và trung tiêu, khiến khí không thăng giáng được, thượng 7 nghịch quấy nhiễu Tâm. Ngoài ra, chấn thương gây huyết ứ dẫn đến khí trệ quấy rối thần minh. - Nội thương: thể chất yếu bệnh lâu ngày, Tâm huyết hư hoặc Tâm Tỳ lưỡng hư không nuôi dưỡng được Tâm thần; Can Thận âm hư sinh nội nhiệt thượng nghịch động thần minh; Tâm Thận hư không hỗ trợ nhau bất giao khiến Tâm hỏa vượng động sinh thất miên.

Dựa vào cơ chế và nguyên nhân sinh bệnh là cảm thụ ngoài tà, tình chí thất thường, nội thương, thất miên được chia làm nhiều thể lâm sàng. Tùy vào thể bệnh mà pháp trị khác nhau25: Bảng 1. Tóm tắt thể bệnh và pháp trị theo YHCT Thể bệnh lâm sàng Pháp trị Can uất hóa hỏa Sơ Can khí, thanh Can hỏa, dưỡng Tâm an thần Phục nhiệt hung cách Sơ Can khí, thanh Can hỏa, dưỡng Tâm an thần Tâm hỏa vượng Thanh Tâm hỏa, an thần Đàm nhiệt nội nhiễu Thanh hóa đàm nhiệt, điều hòa trung tiêu, an thần Can Tỳ bất hòa Sơ Can kiện Tỳ, hòa Vị, an thần Tâm huyết hư Bổ Tâm huyết, an thần Tâm âm hư Bổ Tâm âm, thanh nhiệt, an thần Tâm Tỳ lưỡng hư Bổ Tỳ khí, dưỡng Tâm huyết an thần Tâm Thận bất giao Bổ Tâm Thận âm, thanh nhiệt, an thần Tâm Đởm khí hư Bổ Đởm khí, dưỡng huyết, bổ Tâm âm, an thần 1. Phương pháp điều trị RLGN theo YHHĐ Theo thông tư số 5480/QĐ-BYT của Bộ Y tế hướng dẫn Quy trình kỹ thuật chuyên ngành Y học cổ truyền ở các cơ sở khám bệnh, dựa vào đó, trong nghiên cứu này, các phương pháp sẽ được phân nhóm thành phương pháp điều trị dùng thuốc và không dùng thuốc.

Phương pháp kỹ thuật điều trị không dùng thuốc - Châm cứu: dựa trên lý thuyết về kinh mạch, châm cứu sử dụng kim mỏng kích thích các huyệt đạo để cải thiện lưu thông khí huyết. Châm cứu bao gồm nhiều hình thức như hào châm, điện châm, đầu châm, nhĩ châm, laser châm, thủy châm…26 - Cấy chỉ: là phương pháp kết hợp với kỹ thuật YHHĐ, cấy chỉ catgut tự tiêu vào huyệt đạo. Phương pháp này kích thích liên tục lên huyệt đạo, giúp duy trì tác dụng điều trị trong thời gian dài mà không cần châm cứu thường xuyên. Phương pháp này là một giải pháp tiện lợi cho người bệnh, mang lại hiệu quả tương tự châm cứu truyền thống.27 - Dưỡng sinh là bao gồm nhiều hoạt động như thiền định, yoga, thái cực quyền, khí công và các động tác tập khác.

Dưỡng sinh giúp cân bằng giữa sức khỏe và tâm trí, lưu thông khí huyết, dưỡng sinh không chỉ tập trung vào bệnh tật mà còn phòng ngừa bệnh tật liên quan đến tâm và thần, liên quan đến chứng mất ngủ mạn tính. Ngoài ra điểm mạnh của biện pháp này là đơn giản, tiết kiệm chi phí và dễ thực hiện trong tại nhà.28 - Xoa bóp – bấm huyệt: sử dụng tay để tác động lên vùng điều trị dựa trên nguyên lí tác động lên huyệt đạo và hệ kinh lạc để điều trị rối loạn giấc ngủ. Phương pháp này không xâm lấn, ít tốn kém và dễ tiếp cận, giúp cải thiện tuần hoàn và giảm căng thẳng.29 Các nhóm kỹ thuật khác như chườm, ngâm, giác hơi,… - Các kỹ thuật khác: Bao gồm chườm, ngâm, giác hơi và các liệu pháp tương tự giúp tăng cường tuần hoàn máu và giảm đau, đồng thời hỗ trợ giấc ngủ. Phương pháp điều trị dùng thuốc Phương pháp điều trị dùng thuốc trong YHCT được chia làm 3 loại: thuốc thang, thuốc dạng viên (viên nang, viên hoàn, viên tễ,…) và thuốc dùng ngoài (cao dán, dầu, rượu xoa bóp,…).26 9 Theo thông tư số 13/VBHN-BYT30 về danh mục thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và vị thuốc YHCT thuộc phạm vi thanh toán của bảo hiểm, các nhóm thuốc an thần hỗ trợ điều trị RLGN như táo nhân, vong nem, liên tâm, bình vôi, linh chi, phục thần, viễn chí, và nhiều vị thuốc khác.3 dưới đây liệt kê dược liệu phổ biến trong mỗi nhóm.

Phân loại các nhóm thuốc an thần trong Y học cổ truyền Thuốc an thần Dưỡng Tâm an thần bá tử nhân, lá vông nem, lạc tiên, long nhãn, hắc táo nhân, viễn chí, hợp hoan bì, linh chi, phục thần. Trọng trấn an thần trân châu mẫu, chu sa (thần sa), long cốt, long xỉ, mẫu lệ. Trong YHCT, các loại thuốc an thần thường được chia thành hai nhóm chính dựa trên cơ chế tác động: Dưỡng Tâm an thần và Trọng trấn an thần. Nhóm thuốc Dưỡng tâm an thần thường có nguồn gốc từ thực vật, như bá tử nhân, lá vông nem, lạc tiên… dùng điều trị trong các trường hợp hư chứng.