Nghiên Cứu Chiết Xuất Hoạt Chất Sinh Học Trong Một Số Loại Thảo Dược

Dược liệu đóng vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của ngành y học, đặc biệt là y học cổ truyền. 57 trang · Trường Đại Học Lâm Nghiệp · 2023.

• Tác giả: Nguyễn Anh Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Như Ngọc
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Công Nghệ Sinh Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Chiết Xuất Hoạt Chất Sinh Học Từ Thảo Dược
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm dược liệu
• 1.2. Tình hình sử dụng dược liệu trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình sử dụng và phân bố dược liệu ở Việt Nam
• 1.2.2. Tình hình sử dụng và phân bố dược liệu trên thế giới
• 1.3. Một số loài dược liệu ở Việt Nam
• 1.3.1. Dây thìa canh
• 1.3.2. Xuyên tâm liên
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Nghiên cứu, chiết xuất một số hoạt chất sinh học có trong một số loại thảo dược
• 2.2.2. Nghiên cứu, xác định một số hoạt tính của dịch chiết cao dược liệu
• 2.2.3. Dụng cụ và vật liệu nghiên cứu
• 2.2.3.1. Dụng cụ và thiết bị
• 2.2.3.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2.3.3. Môi trường
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Tách chiết và xác định hàm lượng Polyphenol tổng số
• 2.3.2. Tách chiết và xác định hàm lượng Flavonoid tổng số
• 2.3.3. Tách chiết và xác định hàm lượng Saponin
• 2.3.4. Tách chiết và xác định hàm lượng Alkaloid
• 2.3.5. Xác định hoạt tính chống oxy hóa
• 2.3.6. Xác định hoạt tính kháng khuẩn của dịch chiết dược liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Chiết xuất hoạt chất trong dược liệu
• 3.1.1. Cây Xuyên tâm liên
• 3.1.2. Cây Dây thìa canh
• 3.2. Xác định hoạt tính kháng khuẩn của dịch chiết dược liệu
• 3.2.1. Vi khuẩn Salmonella
• 3.2.2. Vi khuẩn Shigella
• 3.2.3. Vi khuẩn Streptococcus thermophilus
• 3.2.4. Vi khuẩn Bacillus cereus
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN – TỒN TẠI – KIẾN NGHỊ
• 4.1. Tồn tại - Kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Chiết Xuất Hoạt Chất Sinh Học Thảo Dược

Dược liệu đóng vai trò quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của ngành y học, đặc biệt là y học cổ truyền. Thuốc được điều chế từ dược liệu và hóa chất tổng hợp. Theo WHO, có hơn 21.000 loài cây cỏ được dùng làm thuốc trên thế giới. Ngay cả các nước phương Tây cũng tiêu thụ một lượng lớn dược liệu. Khoảng 1/4 số thuốc trong các đơn thuốc có hoạt chất từ thảo dược. Thực tế cho thấy thuốc tự nhiên an toàn, hiệu quả, và mang lại tác dụng điều trị tốt. Các loại thuốc tự nhiên sử dụng đảm bảo an toàn, hiệu quả, mang đến tác dụng điều trị rất tốt. Tuy đã có các loại thuốc tổng hợp từ hóa dược trong nền y học hiện đại, thực tế vẫn cho thấy thuốc thiên nhiên an toàn hơn và có tác dụng điều trị cho một số loại bệnh nan y mà thuốc tổng hợp không thể điều trị như ung thư và một vài bệnh mãn tính khác. Nhiều hoạt chất quan trọng như quinin, morphin, emetin… không thể tạo ra từ các chất hóa học mà phải chiết xuất từ dược liệu.

1.1. Định Nghĩa và Tiêu Chuẩn Dược Liệu Hiện Nay

Theo Ds. Nguyễn Quốc Trung Trường Cao đẳng Y Dược Pasteur cho biết: Từ cổ xưa, ông cha ta đã biết cách dùng các loại cây, con vật hay những thứ trong tự nhiên để làm thuốc phòng và chữa trị bệnh. Với kinh nghiệm được lưu truyền, chọn lọc qua thời gian và nghiên cứu tìm kiếm những bằng chứng khoa học đáng tin cậy, rõ ràng hơn. Theo Luật Dược số 105/2016/QH13: Dược liệu là nguyên liệu làm thuốc có nguồn gốc từ tự nhiên từ thực vật, động vật, khoáng vật và đạt tiêu chuẩn làm thuốc. Hiểu đơn giản dược liệu có thể là toàn bộ bộ phận của một cây, một con vật hoặc có thể là một vài bộ phận của chúng. Những sản phẩm được chiết tách từ cây, con vật như tinh dầu, dầu mỡ, gôm, sáp, có thể dùng làm thuốc cũng thuộc phạm vi dược liệu.

1.2. Vai Trò Của Dược Liệu Trong Y Học Cổ Truyền

Dược liệu là nền tảng của y học cổ truyền, một hệ thống y tế dựa trên kinh nghiệm sử dụng các loại cây, con vật, và khoáng vật tự nhiên để chữa bệnh. Các bài thuốc cổ truyền thường kết hợp nhiều loại dược liệu khác nhau, tạo ra tác dụng hiệp đồng, giúp cân bằng âm dương trong cơ thể. Dược liệu cung cấp nguồn nguyên liệu thô ban đầu cho việc sản xuất thuốc, giúp chữa bệnh hiệu quả, mang lại một sức khỏe tốt cho người dùng.

II. Thách Thức Chiết Xuất Hoạt Chất Thảo Dược và Giải Pháp Mới

Việc chiết xuất hoạt chất sinh học từ thảo dược đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự phức tạp của thành phần hóa học, hàm lượng hoạt chất thấp, và sự biến đổi theo mùa vụ. Các phương pháp chiết xuất truyền thống thường tốn thời gian, dung môi, và có thể gây ảnh hưởng đến chất lượng của hoạt chất. Do đó, cần có các giải pháp mới, hiệu quả hơn, như sử dụng các kỹ thuật chiết xuất hiện đại, tối ưu hóa quy trình chiết xuất, và áp dụng các phương pháp phân tích chính xác để đánh giá chất lượng của dịch chiết.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Chiết Xuất

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến hiệu quả chiết xuất hoạt chất từ thảo dược, bao gồm: loại dung môi sử dụng, nhiệt độ chiết xuất, thời gian chiết xuất, tỷ lệ dung môi/nguyên liệu, và kích thước hạt của nguyên liệu. Dung môi đóng vai trò quan trọng trong việc hòa tan và tách hoạt chất khỏi thảo dược. Nhiệt độ cao có thể làm tăng tốc độ chiết xuất, nhưng cũng có thể gây phân hủy hoạt chất.

2.2. Ứng Dụng Công Nghệ Mới Trong Chiết Xuất Dược Liệu

Các công nghệ chiết xuất hiện đại như: chiết xuất bằng siêu tới hạn (SFE), chiết xuất bằng vi sóng (MAE), chiết xuất bằng enzyme (EAE), và chiết xuất hỗ trợ siêu âm (UAE) có thể giúp cải thiện hiệu quả chiết xuất hoạt chất từ thảo dược. SFE sử dụng CO2 siêu tới hạn làm dung môi, an toàn và thân thiện với môi trường. MAE sử dụng năng lượng vi sóng để làm nóng dung môi, tăng tốc độ chiết xuất. EAE sử dụng enzyme để phá vỡ thành tế bào, giải phóng hoạt chất.

III. Phương Pháp Chiết Xuất Polyphenol Tổng Số Từ Thảo Dược

Polyphenol là nhóm hợp chất hoạt chất sinh học quan trọng có nhiều tác dụng có lợi cho sức khỏe, như chống oxy hóa, kháng viêm, và bảo vệ tim mạch. Để chiết xuất Polyphenol tổng số, người ta thường sử dụng phương pháp chiết xuất bằng dung môi, sử dụng các dung môi phân cực như methanol, ethanol, hoặc acetone. Sau khi chiết xuất, hàm lượng Polyphenol tổng số được xác định bằng phương pháp Folin-Ciocalteu, dựa trên phản ứng giữa Polyphenol và thuốc thử Folin-Ciocalteu, tạo thành phức màu xanh lam có thể đo được bằng máy quang phổ.

3.1. Tối Ưu Hóa Quy Trình Chiết Xuất Polyphenol

Để tối ưu hóa quy trình chiết xuất Polyphenol, cần xem xét các yếu tố như: loại dung môi, tỷ lệ dung môi/nguyên liệu, thời gian chiết xuất, nhiệt độ chiết xuất, và số lần chiết xuất. Dung môi methanol và ethanol thường được sử dụng do khả năng hòa tan Polyphenol tốt. Nhiệt độ chiết xuất nên được kiểm soát để tránh phân hủy Polyphenol.

3.2. Xác Định Hàm Lượng Polyphenol Bằng Phương Pháp Folin Ciocalteu

Phương pháp Folin-Ciocalteu là phương pháp phổ biến để xác định hàm lượng Polyphenol. Nguyên tắc của phương pháp này là Polyphenol phản ứng với thuốc thử Folin-Ciocalteu trong môi trường kiềm, tạo thành phức màu xanh lam có thể đo được bằng máy quang phổ ở bước sóng 765 nm. Kết quả được so sánh với đường chuẩn của một chất chuẩn Polyphenol, thường là acid gallic.

IV. Hướng Dẫn Chiết Xuất Flavonoid từ Thảo Dược Hiệu Quả Nhất

Flavonoid là một nhóm lớn các hợp chất Polyphenol có nhiều tác dụng sinh học quan trọng, như chống oxy hóa, kháng viêm, và bảo vệ tim mạch. Chiết xuất Flavonoid thường được thực hiện bằng phương pháp chiết xuất bằng dung môi, sử dụng các dung môi phân cực như ethanol, methanol, hoặc ethyl acetate. Sau khi chiết xuất, hàm lượng Flavonoid được xác định bằng phương pháp sử dụng AlCl3.

4.1. Lựa Chọn Dung Môi Phù Hợp Để Chiết Xuất Flavonoid

Ethanol và methanol là những dung môi phổ biến để chiết xuất Flavonoid, do có khả năng hòa tan Flavonoid tốt. Tuy nhiên, cần xem xét đến độ tinh khiết của dung môi và khả năng gây độc. Ethyl acetate có thể được sử dụng để chiết xuất các Flavonoid ít phân cực hơn.

4.2. Định Lượng Flavonoid Sử Dụng Thuốc Thử AlCl3

Phương pháp sử dụng AlCl3 dựa trên sự tạo phức màu giữa Flavonoid và AlCl3. Phức màu này có thể đo được bằng máy quang phổ ở bước sóng khoảng 415-430 nm. Kết quả được so sánh với đường chuẩn của một chất chuẩn Flavonoid, thường là quercetin hoặc rutin.

V. Bí Quyết Chiết Xuất Hoạt Tính Kháng Khuẩn Từ Dược Liệu

Hoạt tính kháng khuẩn của dược liệu là một trong những ứng dụng quan trọng trong y học và công nghiệp thực phẩm. Để chiết xuất hoạt tính kháng khuẩn, người ta thường sử dụng phương pháp chiết xuất bằng dung môi, sử dụng các dung môi có khả năng hòa tan các hợp chất có hoạt tính kháng khuẩn, như ethanol, methanol, hoặc chloroform. Sau khi chiết xuất, hoạt tính kháng khuẩn được đánh giá bằng phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch hoặc phương pháp pha loãng.

5.1. Đánh Giá Hoạt Tính Kháng Khuẩn Bằng Phương Pháp Khuếch Tán

Phương pháp khuếch tán trên đĩa thạch là phương pháp đơn giản và phổ biến để đánh giá hoạt tính kháng khuẩn. Dịch chiết được nhỏ lên đĩa thạch đã cấy vi sinh vật thử nghiệm. Nếu dịch chiết có hoạt tính kháng khuẩn, nó sẽ ức chế sự phát triển của vi sinh vật, tạo thành một vòng vô khuẩn xung quanh vị trí nhỏ dịch chiết.

5.2. Các Loại Vi Khuẩn Thường Được Sử Dụng Kiểm Định Kháng Khuẩn

Các loại vi khuẩn thường được sử dụng để kiểm định hoạt tính kháng khuẩn bao gồm: Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, và Bacillus subtilis. Lựa chọn vi khuẩn thử nghiệm phụ thuộc vào mục đích nghiên cứu và loại dược liệu được nghiên cứu.

VI. Nghiên Cứu Ứng Dụng Chiết Xuất Hoạt Chất vào Sản Xuất Dược Phẩm

Nghiên cứu ứng dụng chiết xuất hoạt chất từ thảo dược vào sản xuất dược phẩm là một lĩnh vực đầy tiềm năng. Các hoạt chất sinh học có thể được sử dụng để phát triển các loại thuốc mới, có tác dụng điều trị các bệnh khác nhau, như ung thư, tim mạch, và tiểu đường. Ngoài ra, chiết xuất hoạt chất cũng có thể được sử dụng để sản xuất các loại thực phẩm chức năng, có tác dụng tăng cường sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật.

6.1. Ứng Dụng Chiết Xuất Dây Thìa Canh Trong Điều Trị Tiểu Đường

Dây thìa canh là một loại thảo dược có tác dụng hạ đường huyết. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng chiết xuất từ dây thìa canh có thể giúp cải thiện độ nhạy insulin, giảm hấp thu glucose, và tăng cường chức năng tế bào beta tuyến tụy. Dây thìa canh có tiềm năng lớn trong việc điều trị bệnh tiểu đường.

6.2. Tiềm Năng Phát Triển Thuốc Từ Chiết Xuất Xuyên Tâm Liên

Xuyên tâm liên là một loại thảo dược có tác dụng kháng viêm, kháng khuẩn, và chống oxy hóa. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng chiết xuất từ xuyên tâm liên có thể giúp điều trị các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp, viêm họng, và cảm cúm. Xuyên tâm liên có tiềm năng lớn trong việc phát triển các loại thuốc kháng viêm và kháng khuẩn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Dược liệu tự nhiên đóng vai trò thiết yếu trong nền y học cổ truyền và y học hiện đại. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), có hơn 21.000 loài thực vật được sử dụng làm thuốc trên toàn cầu; khoảng 60% dân số thế giới và 80% dân số tại các quốc gia đang phát triển sử dụng thảo dược trong chăm sóc sức khỏe ban đầu. Nhiều hoạt chất thiết yếu như morphin, quinin, emetin không thể tổng hợp hoàn toàn bằng con đường hóa học mà phải chiết xuất từ thực vật, đồng thời dược liệu còn cung cấp khung cấu trúc cơ bản cho công nghiệp bán tổng hợp thuốc. Tại Việt Nam, thống kê của Viện Dược liệu (2019) ghi nhận 5.117 loài thực vật và nấm làm thuốc, trong đó khoảng 70 loài có tiềm năng khai thác thương mại với trữ lượng khoảng 18.000 tấn/năm.

Nhằm khai thác nguồn tài nguyên thực vật bản địa phục vụ y dược học và công nghệ sinh học, đề tài khóa luận "Nghiên cứu chiết xuất hoạt chất sinh học trong một số loại thảo dược" tập trung vào 3 đối tượng thảo dược thu hái tại tỉnh Thái Nguyên gồm: Xuyên tâm liên (Andrographis paniculata), Dây thìa canh (Gymnema sylvestre) và Khôi tía (Ardisia sylvestris).

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Nghiên cứu, chiết xuất một số hoạt chất sinh học (Polyphenol, Flavonoid, Saponin, Alkaloid) có trong các loại thảo dược: Xuyên tâm liên, Dây thìa canh và Khôi tía.
2. Nghiên cứu, xác định một số hoạt tính sinh học (kháng oxy hóa và kháng khuẩn) của dịch chiết cao dược liệu Xuyên tâm liên, Dây thìa canh và Khôi tía.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Nghiên cứu, chiết xuất và định lượng 4 nhóm hoạt chất sinh học: Polyphenol tổng số, Flavonoid tổng số, Saponin tổng số và Alkaloid tổng số.
2. Đánh giá hoạt tính chống oxy hóa của các dịch chiết thông qua khả năng dọn gốc tự do DPPH và xác định giá trị IC50.
3. Khảo sát hoạt tính kháng khuẩn của dịch chiết cao dược liệu trên 5 chủng vi khuẩn kiểm định.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Mẫu thân, lá, cành, củ, rễ của cây Xuyên tâm liên, Dây thìa canh và Khôi tía; 5 chủng vi khuẩn kiểm định gồm Salmonella, Escherichia coli, Shigella, Bacillus cereus, Streptococcus thermophilus.
• Phạm vi không gian: Mẫu thảo dược được thu thập tại tỉnh Thái Nguyên; các thí nghiệm chiết xuất, định lượng hóa thực vật và thử nghiệm vi sinh vật được tiến hành tại Phòng thí nghiệm Bộ môn Công nghệ Vi sinh - Hóa sinh, Viện Công nghệ sinh học Lâm nghiệp, Trường Đại học Lâm nghiệp.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được thực hiện và hoàn thành trong năm 2023.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và tổng quan đối tượng

Khóa luận dựa trên định nghĩa dược liệu theo Luật Dược số 105/2016/QH13 và các tài liệu chuyên khảo dược học (Dược điển Việt Nam V, Từ điển cây thuốc Việt Nam của Võ Văn Chi):

• Dây thìa canh (Gymnema sylvestre): Chứa hoạt chất chính là gymnemic acid (GS4) thuộc nhóm saponin triterpenoid, có tác dụng tái tạo tế bào beta đảo tụy, tăng tiết insulin, ức chế hấp thu đường ở ruột và hạ đường huyết (Trần Văn Ơn và Phùng Thanh Hương, 2008; Hoàng Minh Châu, 2018). Ngoài ra còn chứa flavonoid, anthraquinone, alkaloid.
• Xuyên tâm liên (Andrographis paniculata): Thuộc họ Ô rô (Acanthaceae), chứa hoạt chất chính là diterpene lactone (andrographolide) và flavonoid, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, kháng vi sinh vật, chống viêm, hạ sốt, điều hòa miễn dịch và ức chế virus (Phùng Tuấn Giang, 2021; Kalirajan et al., 2020).
• Khôi tía (Ardisia sylvestris Pitard): Thuộc họ Đơn nem (Myrsinaceae), thuộc danh mục Sách Đỏ Việt Nam (mức độ "Sẽ nguy cấp"). Lá chứa tanin, glycosid, polyphenol, flavonoid, alkaloid, taraxerylacetate; có tác dụng giảm tiết acid dịch vị, làm se vết loét và hỗ trợ điều trị viêm loét dạ dày - tá tràng (Văn Ngọc Hướng và Trần Thị Quỳnh Vân, 2006; Huynh et al., 2020).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Quá trình nghiên cứu sử dụng các phương pháp hóa sinh thực nghiệm, đo quang phổ hấp thụ phân tử (UV-Vis spectrophotometry) và khuếch tán thạch vi sinh:

wT = [ (Dmẫu - Dgiao điểm) / Schuẩn ] × [ (Vmẫu × d) / (mmẫu × %mẫu) ]

(Trong đó: $D_{mẫu}$ là mật độ quang mẫu thử; $D_{giao điểm}$ là tung độ gốc đường chuẩn; $S_{chuẩn}$ là độ dốc đường chuẩn; $V_{mẫu}$ là thể tích dịch chiết; $d$ là hệ số pha loãng; $m_{mẫu}$ là khối lượng mẫu thử; $%_{mẫu}$ là hàm lượng chất khô).

1. Tách chiết và định lượng Polyphenol tổng số:
   • Chiết xuất: 30 g bột dược liệu ngâm lạnh trong ethanol 96% trong 72 giờ.
   • Định lượng: Phương pháp đo màu với thuốc thử Folin - Ciocalteu (Waterman and Mole, 1994; Feduraev et al., 2019; TCVN 9745-1:2013). Đo độ hấp thụ quang (OD) tại bước sóng 765 nm; xây dựng đường chuẩn bằng dung dịch acid gallic ở các nồng độ 10, 20, 30, 40, 50 µg/ml.
2. Tách chiết và định lượng Flavonoid tổng số:
   • Định lượng: Phương pháp tạo phức màu nhôm clorid $AlCl_3$ (Zhishen et al., 1999; Marinova et al.). Mẫu dịch chiết pha loãng 20 lần phản ứng với $NaNO_2$ 5%, $AlCl_3$ 10% và $NaOH$ 1M. Đo OD tại bước sóng 510 nm; đường chuẩn thiết lập bằng quercetin ở các nồng độ 20, 40, 60, 80, 100 µg/ml.
3. Tách chiết và định lượng Saponin tổng số:
   • Chiết xuất: Phương pháp Cheng et al. (2017) và Trịnh Thị Thu Thủy et al. (2007) bằng ethanol 96% với tỷ lệ 1:5 đến 1:10 trong 72 giờ.
   • Định lượng: Phương pháp Vanillin - $H_2SO_4$ (Liu et al., 2016; Đỗ Thị Hà et al., 2018; Nguyễn Văn Băn et al., 2018). Phản ứng giữa dịch chiết trong methanol 80% với vanillin 8% và $H_2SO_4$ 72% ở 60°C trong 10 phút. Đo OD tại bước sóng 544 nm; đường chuẩn thiết lập bằng diosgenin ở nồng độ 100–500 µg/ml.
4. Tách chiết và định lượng Alkaloid tổng số:
   • Định lượng: Phương pháp tạo phức với chất chỉ thị màu Bromocresol Green (BCG) ở môi trường đệm phosphat pH 4,7, chiết tách bằng chloroform (Shamsa et al., 2008). Đo OD tại bước sóng 470 nm; đường chuẩn thiết lập bằng atropine ở các dải nồng độ 0, 40, 60, 80, 100, 120 µg/ml.
5. Xác định hoạt tính chống oxy hóa (DPPH):
   • Mẫu bột khô (100 g) chiết trích nóng hồi lưu với methanol trong 3 giờ (3 lần), cô đuổi dung môi thu cao MeOH, hòa tan trong ethanol 90% ở các nồng độ 10, 25, 50, 100 µg/ml.
   • Phản ứng với dung dịch DPPH 0,1 mM trong tối 30 phút, đo OD tại bước sóng 517 nm (Chanda and Dave, 2009). Đường chuẩn đối chiếu bằng acid gallic (0–10 µg/ml). Tính phần trăm ức chế $I% = [(Ac - At)/Ac] \times 100$ và xác định giá trị $IC_{50}$. Phân loại hoạt tính theo Reynertson (2007) và Tukiran (2016).
6. Xác định hoạt tính kháng khuẩn:
   • Chiết 30 g bột mẫu bằng ethanol 70% (tỷ lệ 1:7) ngâm nóng, hòa tan cắn cao trong dimethyl sulfoxide (DMSO) theo tỷ lệ 2:1.
   • Thử nghiệm trên môi trường thạch dinh dưỡng Nutrient Agar (NA) bằng phương pháp đục lỗ thạch: trải 100 µl dịch vi khuẩn nuôi cấy, nhỏ 100 µl dịch chiết cao dược liệu vào các giếng thạch, giữ 15°C trong 3 giờ rồi ủ ở 37°C trong 24 giờ. Đo đường kính vòng vô khuẩn (cm). Đối chứng âm là nước cất vô trùng.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về dược liệu, lịch sử sử dụng thuốc tự nhiên trên thế giới và tại Việt Nam. Tác giả điểm lại các mốc phát triển nghiên cứu thực vật làm thuốc tại Việt Nam từ tác phẩm của Tuệ Tĩnh (499 vị thuốc), Hải Thượng Lãn Ông (801 vị), các thống kê thời Pháp thuộc (1.350 loài), công bố của Võ Văn Chi năm 1996 (3.984 loài) và năm 2012 (4.470 loài), cùng số liệu của Viện Dược liệu năm 2019 (5.117 loài).

Chương này trình bày chi tiết về đặc điểm phân loại, hình thái, vùng phân bố, thành phần hóa học và tác dụng dược lý của 3 đối tượng nghiên cứu:

• Dây thìa canh: Các nghiên cứu về hạ đường huyết trên mô hình chuột của PGS.TS Trần Văn Ơn (2008), các hợp chất khung triterpene do Hoàng Minh Châu phân lập (2018), cùng 9 hợp chất mới được công bố trên tạp chí Phytochemistry.
• Xuyên tâm liên: Các nghiên cứu về diterpene lactone, hoạt tính kháng vi sinh vật, các đánh giá thử nghiệm in silico và thử nghiệm lâm sàng trong hỗ trợ điều trị Covid-19 tại Trung Quốc (chế phẩm Xiyanping), Thái Lan và Việt Nam (bài thuốc Ngọc bình phong tán tại Bệnh viện dã chiến số 2 năm 2021).
• Khôi tía: Nghiên cứu của Văn Ngọc Hướng và Trần Thị Quỳnh Vân (2006) về các hợp chất taraxerylacetate, sitosterol, stimasterol; nghiên cứu của Huynh và cộng sự (2020) xác định hàm lượng polyphenol (0,26%), tanin (8,80%), flavonoid (1,442 mg/g) và khả năng kháng khuẩn trên E. coli và Salmonella.

Chương 2: Mục tiêu nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết danh mục thiết bị, hóa chất, vật liệu và quy trình thực nghiệm:

• Hóa chất và trang thiết bị: Sử dụng các hóa chất phân tích (Ethanol, Methanol, Folin - Ciocalteu, $Na_2CO_3$, $NaNO_2$, $AlCl_3$, $NaOH$, vanillin, $H_2SO_4$, BCG, đệm phosphat, DMSO, acid gallic, quercetin, diosgenin, atropine) và thiết bị (máy đo OD quang phổ, tủ sấy, nồi hấp vô trùng, tủ ấm, box cấy vô trùng).
• Vật liệu và môi trường: Mẫu thực vật thu thập tại Thái Nguyên. Môi trường NA gồm Peptone (5 g/l), Yeast extract (3 g/l), NaCl (5 g/l), Agar (20 g/l với môi trường đặc), hiệu chỉnh pH = 7,0.
• Quy trình định lượng và thử nghiệm: Mô tả chi tiết các bước tiến hành dựng đường chuẩn, pha loãng, thời gian ủ phản ứng, bước sóng đo quang phổ cho 4 nhóm hoạt chất, thử nghiệm dọn gốc tự do DPPH và thử nghiệm đục lỗ thạch đánh giá hoạt tính kháng khuẩn.

Chương 3: Kết quả và thảo luận

Chương 3 trình bày các kết quả thực nghiệm đạt được từ mẫu Xuyên tâm liên, Dây thìa canh và Khôi tía:

1. Hàm lượng hoạt chất sinh học:
   • Khôi tía: Đạt hàm lượng cao nhất ở cả 4 nhóm hoạt chất, gồm Polyphenol (8,33 ± 0,25%), Flavonoid (6,75 ± 0,22%), Saponin (0,26 ± 0,01%) và Alkaloid (0,06 ± 0,003%).
   • Xuyên tâm liên: Polyphenol đạt 4,52 ± 0,14%, Flavonoid đạt 4,60 ± 0,15%, Saponin đạt 0,18 ± 0,01%, Alkaloid đạt 0,02 ± 0,001%.
   • Dây thìa canh: Polyphenol đạt 2,85 ± 0,09%, Flavonoid đạt 3,94 ± 0,13%, Saponin đạt 0,15 ± 0,01%, Alkaloid đạt 0,02 ± 0,001%.
   • So sánh tài liệu: Tác giả so sánh kết quả với các nghiên cứu công bố trước đây: hàm lượng Polyphenol và Flavonoid được đối chiếu với cao chiết hoa Vạn thọ (Tagetes erecta) của nhóm Nguyễn Trọng Tường et al. (ĐH Tây Đô); Saponin đối chiếu với bẹ và củ Môn ngứa (Colocasia esculenta) của Nguyễn Văn Băn et al. (ĐH Cần Thơ); Alkaloid đối chiếu với cỏ Mần trầu (Eleusine indica) của Nguyễn Thanh Nhật Phương et al. (ĐH Cần Thơ).
2. Khả năng chống oxy hóa (DPPH):
   • Giá trị $IC_{50}$ của Khôi tía là 232,38 ± 6,51 µg/ml; Xuyên tâm liên là 257,57 ± 7,21 µg/ml; Dây thìa canh là 1797,48 ± 50,33 µg/ml.
   • Cả 3 mẫu đều có $IC_{50} > 200$ µg/ml, do đó theo thang phân loại của Reynertson (2007) và Tukiran (2016), các mẫu này thuộc nhóm 4 (hoạt tính kháng oxy hóa yếu hoặc không có khả năng chống oxy hóa).
3. Hoạt tính kháng khuẩn:
   • Dịch chiết cao dược liệu thể hiện hoạt tính ức chế sinh trưởng trên cả 5 chủng vi khuẩn thử nghiệm:
     • Trên Salmonella: Xuyên tâm liên tạo vòng vô khuẩn lớn nhất (2,3 cm ở nồng độ 4171,3 mg/ml), Khôi tía đạt 2,2 cm (3374 mg/ml), Dây thìa canh đạt 2,0 cm (2727,1 mg/ml).
     • Trên E. coli: Khôi tía tạo vòng vô khuẩn lớn nhất (3,5 cm), Xuyên tâm liên đạt 1,7 cm, Dây thìa canh đạt 1,5 cm.
     • Trên Shigella: Khôi tía tạo vòng vô khuẩn 3,5 cm; Xuyên tâm liên và Dây thìa canh đều đạt 2,0 cm.
     • Trên Streptococcus thermophilus: Xuyên tâm liên tạo vòng 1,3 cm; Dây thìa canh đạt 1,0 cm.
     • Trên Bacillus cereus: Xuyên tâm liên tạo vòng vô khuẩn lớn nhất (2,5 cm), Khôi tía đạt 2,2 cm, Dây thìa canh đạt 1,0 cm.
   • Đối chứng âm (nước cất vô trùng) hoàn toàn không xuất hiện vòng vô khuẩn. Tác giả đối chiếu kết quả kháng khuẩn của Xuyên tâm liên với công bố của nhóm Trần Thị Hồng et al. (Học viện Nông nghiệp Việt Nam, 2022) và ghi nhận đường kính vòng vô khuẩn trong nghiên cứu này đạt kích thước lớn hơn.

Chương 4: Kết luận – tồn tại – kiến nghị

Chương 4 đúc kết các chỉ số thực nghiệm định lượng, nêu rõ hạn chế về thời gian nghiên cứu và đưa ra các kiến nghị kỹ thuật nhằm phát triển đề tài.

---

Kết quả và đóng góp

Số liệu kết quả thực nghiệm tổng hợp

Tên dược liệu	Polyphenol (% chất khô)	Flavonoid (% chất khô)	Saponin (% chất khô)	Alkaloid (% chất khô)	$IC_{50}$ (µg/ml)
Xuyên tâm liên	4,52 ± 0,14	4,60 ± 0,15	0,18 ± 0,01	0,02 ± 0,001	257,57 ± 7,21
Dây thìa canh	2,85 ± 0,09	3,94 ± 0,13	0,15 ± 0,01	0,02 ± 0,001	1797,48 ± 50,33
Khôi tía	8,33 ± 0,25	6,75 ± 0,22	0,26 ± 0,01	0,06 ± 0,003	232,38 ± 6,51
Giá trị trung bình	5,23	5,10	0,20	0,03	—

Chủng vi khuẩn kiểm định	Xuyên tâm liên (cm)	Dây thìa canh (cm)	Khôi tía (cm)	Đối chứng nước cất (cm)
Salmonella	2,3	2,0	2,2	0
Escherichia coli	1,7	1,5	3,5	0
Shigella	2,0	2,0	3,5	0
Streptococcus thermophilus	1,3	1,0	Có tác dụng	0
Bacillus cereus	2,5	1,0	2,2	0

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Cần nghiên cứu thử nghiệm bổ sung các phương pháp tách chiết khác nhau nhằm tối ưu hóa hiệu suất thu hồi hoạt chất sinh học từ các nguồn thảo dược.
• Mở rộng phạm vi khảo sát hoạt tính kháng khuẩn của dịch chiết cao Xuyên tâm liên, Dây thìa canh và Khôi tía trên các chủng vi khuẩn gây bệnh lâm sàng khác.

Đóng góp của đề tài

• Cung cấp số liệu thực nghiệm định lượng đồng thời 4 nhóm hoạt chất sinh học (Polyphenol, Flavonoid, Saponin, Alkaloid) trong 3 loài thảo dược Xuyên tâm liên, Dây thìa canh và Khôi tía có nguồn gốc thu hái tại Thái Nguyên.
• Đánh giá năng lực kháng oxy hóa qua chỉ số $IC_{50}$ trên gốc tự do DPPH và định lượng phổ kháng khuẩn thực tế của dịch chiết cao trên 5 chủng vi khuẩn kiểm định (Salmonella, E. coli, Shigella, S. thermophilus, B. cereus).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Thời gian thực hiện thí nghiệm bị gián đoạn do lịch trình học tập của sinh viên, dẫn đến số lượng phương pháp chiết xuất khảo sát chưa đa dạng.
  • Khả năng chống oxy hóa của các dịch chiết cao thu được đều ở mức yếu hoặc không thể hiện ($IC_{50} > 200$ µg/ml).
  • Phổ vi sinh vật kiểm định mới dừng lại ở 5 chủng phòng thí nghiệm cơ bản, chưa mở rộng sang các chủng vi khuẩn kháng thuốc hoặc vi khuẩn phân lập từ lâm sàng.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Khảo sát các hệ dung môi chiết xuất khác nhau (methanol, ethyl acetate, nước...) và các kỹ thuật chiết cải tiến (chiết siêu âm, chiết vi sóng, chiết hồi lưu có kiểm soát nhiệt độ) để nâng cao hàm lượng hoạt chất thu hồi.
  • Tiếp tục kiểm tra hoạt tính kháng khuẩn và kháng nấm trên các chủng vi sinh vật gây bệnh truyền nhiễm khác.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Tài liệu hữu ích cho sinh viên, học viên và nghiên cứu viên thuộc các ngành Công nghệ sinh học, Hóa dược, Dược học, Nông nghiệp và Quản lý tài nguyên dược liệu.
• Nội dung giá trị:
  • Quy trình thực nghiệm đo quang phổ trắc quang xác định hàm lượng Polyphenol tổng số (chuẩn Folin - Ciocalteu/acid gallic), Flavonoid ($AlCl_3$/quercetin), Saponin (Vanillin - $H_2SO_4$/diosgenin) và Alkaloid (Bromocresol Green/atropine).
  • Công thức tính toán chuyển đổi hàm lượng hoạt chất theo phần trăm khối lượng chất khô.
  • Quy trình kỹ thuật bố trí thí nghiệm đục lỗ thạch trên môi trường Nutrient Agar (NA) đánh giá đường kính vòng vô khuẩn của dịch chiết dược liệu.

---

Câu hỏi thường gặp

Dược liệu nào trong 3 mẫu nghiên cứu có hàm lượng hoạt chất sinh học cao nhất?

Dược liệu Khôi tía (Ardisia sylvestris) đạt hàm lượng cao nhất ở cả 4 nhóm hoạt chất được khảo sát, cụ thể: Polyphenol tổng số đạt 8,33 ± 0,25%, Flavonoid tổng số đạt 6,75 ± 0,22%, Saponin tổng số đạt 0,26 ± 0,01% và Alkaloid tổng số đạt 0,06 ± 0,003% tính theo khối lượng chất khô.

Hoạt tính chống oxy hóa của 3 loại dược liệu được xếp vào nhóm nào theo thang phân loại thực nghiệm?

Cả 3 mẫu dược liệu đều có giá trị $IC_{50} > 200$ µg/ml (Khôi tía: 232,38 ± 6,51 µg/ml; Xuyên tâm liên: 257,57 ± 7,21 µg/ml; Dây thìa canh: 1797,48 ± 50,33 µg/ml). Do đó, theo thang phân loại của Reynertson (2007) và Tukiran (2016), cả 3 mẫu đều thuộc nhóm 4 (hoạt tính chống oxy hóa yếu hoặc không có khả năng chống oxy hóa).

Dịch chiết nào thể hiện đường kính vòng kháng khuẩn lớn nhất và trên chủng vi khuẩn nào?

Dịch chiết cao Khôi tía thể hiện đường kính vòng kháng khuẩn lớn nhất đạt 3,5 cm trên 2 chủng vi khuẩn Gram âm là Escherichia coli và Shigella ở nồng độ cao 3374 mg/ml.

Các chất chuẩn và bước sóng đo quang phổ nào được sử dụng để định lượng Saponin và Alkaloid tổng số?

• Saponin tổng số: Sử dụng chất chuẩn diosgenin (dải nồng độ 100–500 µg/ml), phản ứng với thuốc thử vanillin 8% và $H_2SO_4$ 72% ở 60°C trong 10 phút, đo độ hấp thụ quang ở bước sóng 544 nm.
• Alkaloid tổng số: Sử dụng chất chuẩn atropine (dải nồng độ 0–120 µg/ml), tạo phức màu với Bromocresol Green (BCG) trong môi trường đệm phosphat pH 4,7, chiết bằng chloroform và đo độ hấp thụ quang ở bước sóng 470 nm.

Mẫu nguyên liệu thực vật và các chủng vi khuẩn được thu thập và lưu giữ ở đâu?

Mẫu thực vật (Xuyên tâm liên, Dây thìa canh, Khôi tía) được thu thập tại các địa phương thuộc tỉnh Thái Nguyên. Toàn bộ mẫu thực vật và 5 chủng vi khuẩn kiểm định (Salmonella, E. coli, Shigella, B. cereus, S. thermophilus) được cung cấp và lưu giữ tại Phòng thí nghiệm Bộ môn Công nghệ Vi sinh - Hóa sinh, Viện Công nghệ sinh học Lâm nghiệp, Trường Đại học Lâm nghiệp.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Anh Dũng đã hoàn thành việc chiết xuất và định lượng 4 nhóm hoạt chất sinh học chính (Polyphenol, Flavonoid, Saponin, Alkaloid) trong 3 mẫu thảo dược thu hái tại Thái Nguyên gồm Xuyên tâm liên, Dây thìa canh và Khôi tía. Kết quả thực nghiệm cho thấy Khôi tía có hàm lượng các hoạt chất sinh học vượt trội so với hai mẫu còn lại, đồng thời dịch chiết cao của cả ba loài đều thể hiện hoạt tính ức chế sinh trưởng rõ rệt trên 5 chủng vi khuẩn kiểm định (Salmonella, E. coli, Shigella, Streptococcus thermophilus, Bacillus cereus). Mặc dù hoạt tính dọn gốc tự do DPPH của các mẫu dịch chiết còn ở mức yếu ($IC_{50} > 200$ µg/ml), công trình đã cung cấp dữ liệu hóa sinh thực nghiệm có giá trị tham khảo cho các nghiên cứu ứng dụng dược liệu bản địa trong công nghệ sinh học và y dược học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Khái niệm dược liệu Theo Ds. Nguyễn Quốc Trung Trường Cao đẳng Y Dược Pasteur cho biết: Từ cổ xưa, ông cha ta đã biết cách dùng các loại cây, con vật hay những thứ trong tự nhiên để làm thuốc phòng và chữa trị bệnh. Với kinh nghiệm được lưu truyền, chọn lọc qua thời gian và nghiên cứu tìm kiếm những bằng chứng khoa học đáng tin cậy, rõ ràng hơn. Theo Luật Dược số 105/2016/QH13: Dược liệu là nguyên liệu làm thuốc có nguồn gốc từ tự nhiên từ thực vật, động vật, khoáng vật và đạt tiêu chuẩn làm thuốc.

Hiểu đơn giản dược liệu có thể là toàn bộ bộ phận của một cây, một con vật hoặc có thể là một vài bộ phận của chúng. Những sản phẩm được chiết tách từ cây, con vật như tinh dầu, dầu mỡ, gôm, sáp, có thể dùng làm thuốc cũng thuộc phạm vi dược liệu. Theo quan điểm hiện nay thì việc nghiên cứu dược liệu không chỉ dừng lại ở những nguyên liệu thô mà còn mở rộng phạm vi ở cả những tinh chất chiết ra từ dược liệu, chẳng hạn như hoa Hòe và rutin, dương Địa hoàng và digitalin, rễ Ba gạc và reserpin, Dừa cạn và vinblastin.2 Tình hình sử dụng dược liệu trên thế giới và ở Việt Nam 1.1 Tình hình sử dụng và phân bố dược liệu ở Việt Nam Hiện nay, việc sử dụng thuốc dược liệu trong phòng và chữa bệnh đang trở thành xu hướng phát triển mạnh, không chỉ ở nước ta mà còn ở nhiều nước trên thế giới. Vì thuốc dược liệu không những có tác dụng chữa bệnh tốt, mà còn có tác dụng điều hòa, cân bằng hoạt động giữa các bộ phận, cơ quan trong cơ thể để duy trì sức khỏe và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Ngoài ra, hầu hết chúng có độ an toàn cao do được sử dụng trong khoang thời gian rất dài, ít gây ra tác dụng phụ và dễ sử dụng. 2 Mỗi loại dược liệu sẽ có một hoặc nhiều cách sử dụng khác nhau để phát huy hết tác dụng và mang đến hiệu quả như mong muốn. Tuỳ vào mục đích dùng, ta cũng có thể sử dụng dược liệu theo các cách thức chế biến trong y học cổ truyền như: + Chưng hay đồ (đun cách thủy) + Sắc lấy nước hay Hãm trà uống + Sao (rang), có thể sao vàng, sao đen, sao cháy tùy dược liệu + Ngâm rượu, ngâm muối, ngâm mật ong + Tẩm gừng, tẩm giấm Theo tin tức y dược các cách chế biến, bào chế dược liệu cũng được phát triển theo thời gian để vừa tiện lợi khi dùng vừa đảm bảo công dụng của nó. Các dạng dùng thường thấy là trà túi lọc, dược liệu thô, chiết xuất dược liệu (như cồn thuốc, rượu thuốc, tinh dầu).

Trường hợp thuốc dược liệu được bào chế theo kỹ thuật hiện đại tân tiến và sẽ cho ra dạng dùng như thuốc tân dược, gồm viên nén, viên nang, thuốc tiêm, dung dịch/ hỗn dịch uống. [5] Theo thống kê sơ bộ, nước ta có tới gần 12.000 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc hơn 2. Không chỉ có vai trò là lá phổi xanh điều hòa khí hậu, hệ thực vật rừng còn mang đến một tiềm năng to lớn về tài nguyên cây thuốc nói riêng cùng với tài nguyên dược liệu nói chung. Tại Việt Nam, việc nghiên cứu về cây thuốc đã được tiến hành từ rất sớm, gắn liền với tên tuổi của nhiều danh y nổi tiếng như: Thiền sư Tuệ Tĩnh với bộ “Nam Dược Thần Hiệu” viết về 499 vị thuốc Nam, trong đó có 241 vị thuốc có nguồn gốc từ thực vật.

Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác với bộ “Lĩnh Nam Bản Thảo” gồm 2 quyển: quyển thượng chép 496 kế thừa của Tuệ Tĩnh, quyển hạ ghi 305 vị bổ sung về công dụng hoặc mới phát hiện thêm. [1] Thời kỳ Pháp thuộc, các nhà thực vật học phương Tây đã thống kê trên toàn Đông Dương có 1.350 cây thuốc thuộc 160 họ thực vật khác nhau. Mãi 3 đến khi miền Bắc được giải phóng (1954), Việt Nam mới có nhiều điều kiện thuận lợi trong việc sưu tầm, nghiên cứu nguồn tài nguyên cây thuốc. Năm 1996, Võ Văn Chi đã công bố hệ thực vật làm thuốc ở Việt Nam có 3.

Đến năm 2005, Viện Dược liệu ghi nhận được ở Việt Nam có hơn 3.984 loài làm thuốc thuộc 307 họ của 9 ngành và nhóm thực vật bậc cao, thực vật bậc thấp và nấm; trong đó, gần 90% là cây thuốc mọc tự nhiên, tập trung chủ yếu trong các quần xã rừng, chỉ 10% là được trồng. Gần đây nhất là thống kê của Võ Văn Chi trong cuốn “Từ điển cây thuốc Việt Nam” (2012) với số lượng loài thực vật được dùng làm thuốc là 4. Như vậy, số lượng cây thuốc được nghiên cứu khám phá tăng lên liên tục theo thời gian. Theo thống kê của Viện Dược liệu, tính đến năm 2019 đã ghi nhận 5.117 loài thực vật và nấm, 408 loài động vật và 75 loại khoáng vật có công dụng làm thuốc ở Việt Nam.

Trong số đó, có khoảng 70 loài có tiềm năng khai thác với tổng trữ lượng khoảng 18.000 tấn/năm, như Diếp cá (5.000 tấn), Cẩu tích (1.500 tấn), Lạc tiên (1.500 tấn), Rau đắng đất (1. Chúng ta cũng may mắn sở hữu nhiều loài dược liệu quý, hiếm, đặc hữu như: Sâm Ngọc Linh, Ba kích, Châu thụ, Ngân đằng…[2] Điều đó chứng tỏ, nếu tiếp tục điều tra đầy đủ, nguồn tài nguyên thực vật dùng làm thuốc ở Việt Nam có thể lớn hơn rất nhiều, ước tính có thể lên tới 6.2 Tình hình sử dụng và phân bố dược liệu trên thế giới Theo dữ liệu năm 2015 của Trung tâm Thông tin Công nghệ sinh học Quốc gia Mỹ, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) báo cáo rằng khoảng 60% dân số thế giới dùng thuốc thảo dược và khoảng 80% dân số ở các nước đang phát triển dùng thuốc thảo dược và các biện pháp chữa bệnh y học cổ truyền khác để chăm sóc sức khỏe. Ở Châu Phi, có tới 80% dân số sử dụng thuốc thảo dược để chăm sóc sức khỏe. Ở Châu Á và Châu Mỹ Latinh, tỷ lệ này cao hơn vì hoàn cảnh lịch sử và tín ngưỡng văn hóa.

Số liệu năm 2017 cho thấy, tỷ lệ tiêu thụ thuốc dược liệu của hai khu vực này chiếm 72,36% tổng lượng tiêu thụ toàn cầu. 4 Hệ thống điều trị y học cổ truyền dựa trên việc điều trị bằng thuốc thảo dược là một hệ thống chăm sóc sức khỏe đang phát triển nhanh chóng và hiện đang được sử dụng rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới. Dự án Nghiên cứu Thị trường Thuốc thảo dược Toàn cầu dự báo ngành này sẽ có doanh thu khoảng 111 tỷ USD vào cuối năm 2023. Các chuyên gia cho rằng, trong tương lai, thuốc thảo dược và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ thảo dược sẽ phát triển mạnh mẽ hơn trên toàn thế giới, kể cả ở các nước phát triển.

WHO đã tuyên bố rằng ngành công nghiệp dược, đặc biệt là thảo dược đang tăng trưởng với tốc độ tăng trưởng hàng năm khoảng 15%. Tốc độ tăng trưởng lớn mạnh cộng với sự tiêu thụ rộng rãi của người dân trên toàn thế giới chứng tỏ ưu điểm của thuốc thảo dược: an toàn, lành tính, hiệu quả và giá cả phải chăng. Các chuyên gia dự báo, trong thời gian tới, sẽ ngày càng có nhiều người dùng thuốc thảo dược để điều trị bệnh và tăng cường sức khỏe. Đặc biệt là trước tình hình gia tăng của các bệnh mạn tính không lây nhiễm như viêm khớp, đái tháo đường, ung thư, rối loạn giấc ngủ và các vấn đề về tiêu hóa… [10] 1.3 Một số loài dược liệu ở Việt Nam Nằm trong vành đai nhiệt đới gió mùa nóng ẩm của châu Á với 3/4 diện tích phần lục địa là đồi núi, trải dài từ Bắc xuống Nam.

Với những điều kiện tự nhiên nhưu vậy Việt Nam may mắn sở hữu rất nhiều loại dược liệu quý như: Bạch hoa xà thiệt thảo có tác dụng giúp ức chế sự phân chia sinh sản của các tế bào ung thư, tăng cường sức đề kháng, tăng khả năng chống chọi lại với bệnh tật; cây Xạ đen với tên khoa học là Celastrus hindsii Benth chứa các hoạt chất Flavanoid và Quinon có tác dụng kháng viêm tiêu độc; Sâm Ngọc linh với công dụng hỗ trợ cải thiện hệ thống miễn dịch, giảm mỡ trong máu, tăng cường chức năng gan, không những vậy, đây còn được xem là loại thảo 5 dược hỗ trợ giảm tác dụng phụ cho bệnh nhân ung thư đang tiếp nhận xạ trị, hóa trị….1 Dây thìa canh Đầu tháng 3, trên trang tạp chí danh tiếng hàng đầu thế giới - Phytochemistry - công bố nghiên cứu của 2 giáo sư Chul ho Lee, Won Keun Oha (ĐH Quốc gia của Hàn Quốc) và nhà khoa học của Việt Nam về việc tìm ra 9 chất mới trong dây thìa canh của Việt Nam có lợi cho bệnh nhân tiểu đường Điều đặc biệt là dây thìa canh được trồng ở Việt Nam, không có trong dây thìa canh của Ấn Độ, Trung Quốc - 2 quốc gia cung ứng thuốc trị tiểu đường cho cả châu Á. Dây thìa canh là loại cây thân gỗ, dạng dạng dây leo, mọc trong các khu rừng nhiệt đới ở miền trung và miền nam Ấn Độ. Ngoài Ấn độ cây phân bố trên toàn thế giới và là nó được ghi nhận là một vị thuốc quý trong truyền thống y học của nhiều quốc gia, bao gồm cả Việt Nam, Australia và Nhật Bản. Toàn bộ lá và phần dây của cây đều được sử dụng làm thuốc và sử dụng khá rộng trong đông và tây y.

Ở Việt Nam, người ta phát hiện thìa canh mọc hoang ở một số tỉnh miền trung và bắc. Thìa canh là dạng dây leo, lá mọc đối, bẻ thân và lá ra thấy có chất mủ màu trắng hơi vàng. Theo lương y Vũ Quốc Trung, trong nhiều thế kỉ, dây thìa canh luôn được coi là thảo dược có thể sử dụng trong việc hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường và dùng làm thuốc ổn định đường huyết. Kết quả nghiên cứu năm 2008 của PGS.TS Trần Văn Ơn và TS.

Phùng Thanh Hương trên Tạp chí Dược học: Cao chiết ethanol 90% lá Dây thìa canh với liều tương đương 10g lá khô/kg cân nặng chuột nhắt làm hạ glucose huyết trên chuột gây tăng glucose huyết, tác dụng cao nhất là ở 2 giờ và duy trì đến 4 giờ. Thành phần chính của cây thìa canh là hoạt chất GS4 (tên đầy đủ là Gymnema Sylvestre) thuộc nhóm saponin. Hoạt chất này có tác dụng sản sinh tế bào Beta của tuyến tụy nhờ đó tăng khả năng sản sinh insulin, tăng hoạt lực 6 cho insulin, giúp cơ thể cân bằng được lượng đường huyết trong cơ thể.